Tuy nhiên, ngoài những thành đạt được, chúng ta còn những yếukém, khuyết điểm và hạn chế nhất định: Đường lối chính sách phát triểnKH&CN của Đảng và Nhà nước chưa được quán triệt đầy đủ
Trang 1UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH GIA LAI
TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH GIA LAI
TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA
LỚP BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
NGẠCH CHUYÊN VIÊN – K 25
Tên đề tài:
TRANH CHẤP QUYỀN TÁC GIẢ CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP TỈNH
Người hướng dẫn Người thực hiện
Trần Ngọc Kiên Trần Anh Tuấn
P.Trưởng khoa Nhà nước- Pháp luật Sở Khoa học và Công nghệ
Pleiku, tháng 6 năm 2008
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định phát triển khoa học và côngnghệ (KH&CN) cùng với sự phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sáchhàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hoá (CNH), hiệnđại hoá (HĐH) đất nước Mặc dù nước ta còn nghèo, nhưng trong thời gianqua, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là sự nỗ lực, cố gắngcủa đội ngũ cán bộ KH&CN trong cả nước, tiềm lực KH&CN đã được tăngcường, KH&CN đã có những đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế-
xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh
Qua hơn 20 năm đổi mới, Khoa học và Công nghệ đã góp phần quantrọng trong phát triển nền sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sảnphẩm, thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, làm cho kinh tếcủa đất nước ngày càng phát triển, chế độ chính trị được củng cố vữngmạnh, giữ vững độc lập, chủ quyền của dân tộc, từng bước hội nhập với sựphát triển của thế giới và khu vực
Trong 5 năm đầu thế kỷ XXI, Đảng và Nhà nước ta tiếp tục cónhững chủ trương, chính sách phát triển KH&CN: Tỷ lệ chi ngân sách nhànước cho KH&CN đã đạt 2% - đánh dấu một mốc quan trọng trong quátrình thực hiện chính sách đầu tư phát triển KH&CN của Đảng và Nhànước; Các chương trình, đề tài, dự án KH&CN đã bám sát hơn nhiệm vụphát triển kinh tế – xã hội; Cơ chế tuyển chọn tổ chức, cá nhân chủ trìnhiệm vụ KH&CN đã bước đầu được thực hiện theo nguyên tắc dân chủ,công khai,…
Đạt được những thành tựu trên lĩnh vực KH&CN trong 20 năm đổimới là nhờ đường lối đúng đắn của Đảng, sự quản lý thống nhất theo phápluật của Nhà nước và sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của cáccấp, các ngành, các cơ sở sản xuất, kinh doanh Đó còn là do tác động của
Trang 3cơ chế, chính sách được ban hành và kết quả đầu tư nhiều năm choKH&CN
Tuy nhiên, ngoài những thành đạt được, chúng ta còn những yếukém, khuyết điểm và hạn chế nhất định: Đường lối chính sách phát triểnKH&CN của Đảng và Nhà nước chưa được quán triệt đầy đủ và chậm đượctriển khai trong thực tiễn; Năng lực của các cơ quan tham mưu, quản lýKH&CN các cấp còn yếu kém; Cơ chế quản lý kinh tế chưa tạo môi trườngthuận lợi cho phát triển khoa học và công nghệ; KH&CN chưa phát triểntương xứng với tiềm năng và chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là khi gia nhập vào WTO; Côngtác nghiên cứu, dự báo chiến lược về quốc phòng, an ninh chưa theo kịpdiễn biến của tình hình; Trình độ KH&CN của ta còn thấp so với khu vực
và thế giới
Từ thực tiễn nêu trên, vấn đề đặt ra là phải sớm có những chính sách,
cơ chế khuyến khích để có các ý tưởng về nghiên cứu khoa học phù hợpvới điều kiện phát triển kinh tế - xã hội nhằm thực hiện tốt công cuộcCNH-HDH đất nước
Qua thời gian học tập lớp bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nướcngạch chuyên viên, đã làm tôi hiểu rõ hơn nhiều vấn đề trong công tác quản
lý nhà nước nói chung và quản lý ngành nói riêng Một trong những vấn đềcủa ngành KH&CN mà tôi quan tâm liên quan đến công tác quản lý khoa
học và công nghệ tại địa phương đó là “Tranh chấp quyền tác giả của đề
tài nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ cấp tỉnh”
Do thời gian và trình độ có hạn, nên bài viết không tránh khỏi nhữngthiếu sót và hạn chế nhất định Vì vậy, rất mong sự góp ý của các thấy côgiáo để kiến thức quản lý nhà nước ngày càng được nâng cao phục vụ tốthơn trong công tác quản lý của ngành
Trang 4I/ MÔ TẢ TÌNH HUỐNG:
Khi thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về khoa học và công nghệcủa địa phương, tại Sở Khoa học và Công nghệ Tỉnh X, đã xảy ra một tìnhhuống trong quá trình tổ chức chọn lựa (tuyển chọn) đơn vị, cá nhân chủ trìthực hiện đề tài nghiên cứu khoa học- công nghệ cấp Tỉnh Đây là một tìnhhuống có thật trong thực tế quản lý của ngành nhưng để tránh những phiền
hà, bất tiện, tôi xin không nêu tên cụ thể Nội dung tình huống được mô tảnhư sau:
Ngày 14/5/2006, Sở Khoa học và Công nghệ Tỉnh X nhận một đơnkhiếu nại số 01/ĐKN-TTƯD ngày 9/5/2006 của ông Nguyễn Văn Quốc,Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Ứng dụng và Chuyển giao ông nghệ Tỉnh
Z Nội dung đơn khiếu nại như sau:
Khiếu nại ông Nguyễn Văn Bình, cán bộ Trung tâm Ứng dụng và
Chuyển giao công nghệ Tỉnh X đã vi phạm quyền tác giả ý tưởng (ăn cắp
ý tưởng nghiên cứu khoa học) khi đưa ý tưởng của Trung tâm Ứng dụng vàChuyển giao công nghệ Tỉnh Z (đã đề xuất với Sở Khoa học và Công nghệTỉnh X) để triển khai thực hiện tại tỉnh X mà chưa có sự đồng ý của cánhân, đơn vị đề xuất (ông Nguyễn Văn Quốc) Đồng thời, cho rằng SởKhoa học và Công nghệ Tỉnh X đã làm việc không công khai, không dânchủ trong khâu chọn lựa tổ chức, cá nhân chủ trì thực hiện đề tài nên đã tự
ý giao nhiệm vụ trên cho Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao công nghệ
Tỉnh X chủ trì thực hiện và thiếu trách nhiệm (không giữ bí mật ý tưởng
nghiên cứu khoa học) trong công tác quản lý ngành tại địa phương Do vậy,yêu cầu Sở Khọc và Công nghệ tỉnh X phải giao nhiệm vụ trên cho người
đã đề xuất ý tưởng (ông Nguyễn Văn Quốc) chủ trì thực hiện hoặc phảichức tuyển chọn lại một cách công khai
Trang 5Khi nhận được đơn khiếu nại trên, ngay lập tức Giám đốc sở Khoahọc và Công nghệ Tỉnh X đã có ý kiến chỉ đạo: Giao trực tiếp cho đồng chíHoàng Anh Thái, Trưởng phòng Quản lý Khoa học của Sở tiến hành xemxét đơn khiếu nại trên để tham mưu Lãnh đạo Sở có hướng giải quyết.
Để có hướng giải quyết hợp tình, hợp lý và đúng theo quy định củaNhà nước về quản lý khoa học và công nghệ, ông Hoàng Anh Thái đã xemlại các văn bản có liên quan và toàn bộ hồ sơ vụ việc có liên quan đến việc
đề xuất ý tưởng nghiên cứu khoa học công nghệ của ông Nguyễn VănQuốc (Giám đốc Trung tâm Ứng dụng và chuyển giao công nghệ Tỉnh Z).Đúng là ngày 21/8/2006, ông Quốc có đề xuất với Sở Khoa học và Côngnghệ tỉnh X về ý tưởng nghiên cứu khoa học cho năm 2007 (có số công vănđến và ngày nhận rõ ràng) và được bộ phận chuyên môn của Sở (phòngQuản lý Khoa học) tổng hợp thành danh mục đề xuất ý tưởng nghiên cứutriển khai trên địa bàn tỉnh năm 2007, tổng cộng tất cả có 67 ý tưởng (trong
đó có cả ý tưởng của ông Quốc) để trình UBND tỉnh ra quyết định thànhlập Hội đồng khoa học công nghệ chuyên ngành xác định nhiệm vụ nghiêncứu triển khai cho năm 2007
Hội đồng này có nhiệm vụ tư vấn cho Chủ tịch UBND tỉnh lựa chọncác nhiệm ý tưởng nghiên cứu khoa học có tính cấp thiết, thiết thực, phùhợp với phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh để đưa vào triển khai thực hiệnđồng thời tư vấn cho UBDN tỉnh giao nhiệm vụ (có thể giao trực tiếp hoặcgiao thông qua hình thức tuyển chọn-đấu thầu) cho các tổ chức cá nhân chủtrì thực hiện các nhiệm vụ được lựa chọn Trên tinh thần đó, Hội đồng cũng
đã tích cực làm việc và đề nghị UBND tỉnh phê duyệt 05 nhiệm vụ (ýtưởng) nghiên cứu triển khai trên địa bàn tỉnh, trong đó có ý tưởng mà ôngQuốc đề xuất
Trên cơ sở tư vấn của Hội đồng khoa học công nghệ chuyên ngànhxác định nhiệm vụ nghiên cứu và triển khai năm 2007, Chủ tịch UBND
Trang 6tỉnh ra Quyết định số 1650/QĐ-CT ngày 14/10/2006 phê duyệt danh mụcnhiệm vụ nghiên cứu triển khai năm 2007 (có 05 nhiệm vụ), theo đó có ghi
rõ hình thức giao nhiệm vụ
Nếu ý tưởng đề xuất của ông Quốc được giao trực tiếp cho ông Quốc
và Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao công nghệ tỉnh Z chủ trì thực hiệnthì không có gì phải bàn cãi Tuy nhiên, nhiệm vụ đó được giao trực tiếpcho Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao công nghệ tỉnh X chủ trì thựchiện Khi biết được thông tin trên thì ông Quốc đã làm đơn khiếu nại gửiđến Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh X và UBND tỉnh X
Sau khi nhận nhiệm vụ do Giám đốc Sở giao, ông Hoàng Anh Thái
đã hệ thống lại toàn bộ sự việc như trên và cùng với cả phòng bàn bạc, traođổi và để đưa ra hướng giải quyết hợp tình, hợp lý theo đúng pháp luật bảođảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân đồng thời vẫn kíchthích để các tổ chức cá nhân đề xuất ý tưởng nghiên cứu khoa học để chohoạt động khoa học và công nghệ của địa phương ngày càng phát triểnvững mạnh
Trang 7II/ XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG:
Thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ
sẽ nâng cao được hiệu quả hoạt động của công tác khoa học và công nghệ,nhanh chóng đưa các kết quả nghiên cứu khoa học (sáng kiến, cải tiến kỹthuật, hợp lý hoá sản xuất,…) vào trong thực tế sản xuất nhằm phục vụ choviệc phát triển kinh tế- xã hội và công cuộc đổi mới của đất nước ngày cànghoàn thiện hơn
Để có được các đề tài, dự án khoa học công nghệ có ý nghĩa thựctiễn cao, phù hợp với thực tế nhằm phục vụ tích cực cho sự phát triển kinh
tế - xã hội thì việc đề xuất các ý tưởng nghiên cứu khoa học ban đầu là rấtquan trọng Do vậy, nếu không giải quyết tình huống trên một cách hợptình, hợp lý sẽ gây ra cho người đề xuất ý tưởng có những ấn tượng khôngtốt đối với công tác quản lý ngành tại địa phương
Để giải quyết tình huống trên cho thấu tình đạt lý, không trái vớinhững quy định của pháp luật, bảo vệ được quyền lợi của các bên thì cần
đề cập đến mấy mục tiêu chính sau:
- Mục tiêu ưu tiên hàng đầu ở tình huống này là dù có giải quyết theohướng nào thì nhiệm vụ nghiên cứu trên vẫn được triển khai một cách tốtnhất và đạt được kết quả cao Ở đây có rất nhiều phương án giải quyết đượcđặt ra, nhưng ta cần chọn một phương án tối ưu nhất;
- Cần cem xét rõ tình huống trên có vi phạm quyền tác giả hay không
để có những hướng giải quyết phù hợp;
- Khuyến khích cho các cá nhân, tổ chức mạnh dạng đề xuất những ýtưởng nghiên cứu khoa học mới, phát huy vai trò sáng tạo;
- Nâng cao vai trò, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước về khoahọc và công nghệ, đồng thời nâng cao nhận thức cho mọi người khi thamgia hoạt động khoa học và công nghệ;
Trang 8- Đảm bảo quyền lợi cho người tham gia hoạt động khoa học và côngnghệ Tránh những suy nghĩ không tốt với giữa các bên với nhau và nhữngkiện tụng xảy ra không đáng có;
Ở tình huống này liên quan đến 2 đối tượng: Sở KH&CN tỉnh X (Cơquan quản lý về khoa học và công nghệ tại địa phương); Ông Quốc- đạidiện đơn vị đề xuát ý tưởng (Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao côngnghệ tỉnh Z); và có một đối tượng liên đới là Trung tâm Ứng dụng vàchuyển giao công nghệ tỉnh X (đơn vị thực hiệm nhiệm vụ đã được UBNDTỉnh giao)
Về phía Sở KH&CN tỉnh X: Sở đã tiến hành các hoạt động quản lýcủa ngành tại địa phương để có được hiệu quả và kết quả tốt nhất Đại diệncho cơ quan quản lý để xem xét trường hợp trên có phải là vi phạm quyềntác giả ý tưởng hay không và phải chịu trách nhiệm về việc tư vấn choUBDN tỉnh giao nhiệm vụ trên cho Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giaocông nghệ tỉnh X chủ trì thực hiện
Về phía Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao cộng nghệ tỉnh Z: Từ
ý tưởng nghiên cứu khoa học do chính mình đề xuất nhưng lại không đượctriển khai thực hiện nên có ý muốn được chủ trì thực hiện nhiệm vụ đó.Hoặc vẫn để cho Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao công nghệ tỉnh Xchủ trì thực hiện thì có thể phải đền bù tiền bản quyền ý tưởng nghiên cứukhoa học
Về phía Trung tâm Ứng dụng và Chuyển giao cộng nghệ tỉnh X: Làđơn vị nhận nhiệm vụ được giao và cũng có các phương hướng để thựchiện nhiệm vụ một cách đạt kết quả cao nhất
Trang 9III/ PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG:
Đây là một tình huống mang tính chất nhạy cảm trong thời mở cửahiện nay vì có liên quan đến nhiều vấn đề: Bản quyền ý tưởng, thiếu tráchnhiệm của cơ quan quản lý, cơ chế làm việc không công khai, dân chủ của
cơ quan quản lý nhà nước Do vậy nếu ta giải quyết không tốt sẽ làm chongười dân có những dư luận không tốt, làm kiềm hãm sự phát triển củakhoa học và công nghệ tại địa phương, nhất là không khuyến khích cho các
tổ chức, cá nhân đề xuất ý tưởng nghiên cứu khoa học Do vậy ta cần tìmhiểu nguyên nhân vì sao xảy ra vụ vịêc như trên và có hướng giải quyếthợp lý nhất
NGUYÊN NHÂN:
- Thứ nhất: Xuất phát từ việc muốn chủ trì thực hiện nhiệm vụ đềxuất ban đầu, nên đã yêu cầu cơ quan quản lý giao lại nhiệm vụ cho chínhđơn vị đề xuất chủ trì thực hiện;
- Thứ hai: Xuất phát từ lợi ích kinh tế, nên muốn đòi tiền đền bù viphạm bản quyền tác giải ý tưởng nếu như không được chủ trì triển khaithực hiện nhiệm vụ trên;
- Thứ ba: Chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học vớinhau;
- Thứ tư: Việc phổ biến rộng rãi về luật KH&CN cũng như cơ chếquản lý khoa học và công nghệ, đặc biệt là quản lý các đề tài, dự án nghiêncứu khoa học và công nghệ tại địa phương chưa được sâu rộng đến các nhàkhoa học;
Thứ năm: Chưa có cơ chế, quy định rõ ràng, cụ thể trong bản quyền
ý tưởng khoa khọc
Trang 10Từ những nguyên nhân như trên mà đơn vị đề xuất đã không hàilòng với việc giao chủ trì thực hiện nhiệm vụ của cơ quan quản lý ngành tạiđịa phương nên đã cho rằng việc giao nhiệm vụ như vậy là không côngkhai, dân chủ và cho rằng cơ quan quản lý thiếu trách nhiệm (không giữ bímật ý tưởng).
HẬU QUẢ:
Tình huống này không trực tiếp gây thiệt hại về mặt kinh tế cũngnhư không gây ra những tiêu cực lớn cho xã hội Nhưng đây là tình huốngnhạy cảm, hay gặp trong công tác quản lý nhà nước do vậy cần phải giảiquyết một cách hài hoà giữa các bên Nếu không giải quyết hợp lý thì sẽ tạo
ra những dư luận không hay, giải sút lòng tin và mất đoàn kết giữa các nhàkhoa học
Hậu quả trước mắt ta có thể thấy là nếu như không giải quyết ổn thoãtình huống trên thì nhiệm vụ trên không được triển khai thực hiện gây lãngphí về ý tưởng nghiên cứu khoa học Tuy rằng về mặt kinh tế không cóthiệt hại nhiều nhưng nếu như vậy thì những ý tưởng nghiên cứu khoa họcmới sẽ rất khó đưa vào triển khai thực hiện tại địa phương, sẽ kiềm hãmkhông nhỏ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, không tậndụng được trí tuệ của các nhà khoa học trong và ngoài tỉnh Như thế khôngphải là phương án quản lý tốt nhất
Làm mất uy tín của cơ quan, cán bộ công chức nhà nước, giảm sútlòng tin, gây mất đoàn kết đối với các cá nhân, đơn vị tham gia hoạt độngkhoa học và công nghệ Đơn vị đề xuất ý tưởng cho rằng, cơ quan quản lý
đã không thực hiện việc tuyển chọn tổ chức, cá nhân chủ trì tham gia thựchiện đề tài (nhiệm vụ) một cách công khai, dân chủ mà tự ý giao trực tiếpcho một đơn vị khác thực hiện Trong tình huống này, chưa phải là vấn đềphức tạp, chưa đến mức sa sút phẩm chất đạo đức của cán bộ công chứcnhưng qua đây cũng góp phần nhắc nhở cho cơ quan quản lý cần phải công
Trang 11khai hơn nữa trong khâu chọn lựa cơ quan chủ trì thực hiện đề tài để chocác đơn vị được rõ Việc tổ chức lựa chọn cơ quan chủ trì thực hiện đề tàimột cách công khai, dân chủ sẽ góp phần đáng kể trong việc thúc đẩyKHCN tại địa phương phát triển.
Về việc vi phạm quyền tác giả ý tưởng, cần căn cứ vào luật sở hữutrí tuệ để giải quyết một cách khách quan, rõ ràng Khi vi phạm thì cần cónhững bồi thường đúng theo pháp luật quy định Qua đây cũng đặt ra chocác nhà quản lý về cơ chế bảo hộ quyền ý tưởng nghiên cứu khoa học và cónhững chế độ khuyến khích để các nhà khoa học không ngừng đưa ranhững ý tưởng mới Nếu thực hiện tốt được vấn đề này sẽ góp phần khôngnhỏ trong việc thúc đẩy nền khoa học và công nghệ nước nhà phát triển
Trang 12IV/ XÂY DỰNG CÁC PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN TỐI ƯU:
1/ Các phương án giải quyết vấn đề:
Sau khi phân tích tình huống trên, ta có thể thấy đây là một vấn đề
mở và nhạy cảm trong công tác quản lý nên có rất nhiều phương án để giảiquyết Trong tình huống này đòi hỏi có sự thoã thuận và thống nhất cao củahai bên: Bên đề xuất ý tưởng và bên thực hiện ý tưởng nhưng không tráivới quy định của pháp luật Tuy nhiên, nếu ta giải quyết không đúng theopháp luật và hợp tình hợp lý sẽ dẫn đến những vấn đề hệ lụy tiếp theo, đặcbiệt là mất lòng tin đối với cơ quan quản lý nhà nước Sau đây xin nêu mộtvài phương án xử lý có thể án dụng để xử lý tình huống nêu trên:
Phương án thứ nhất:
Giao lại nhiệm vụ đó cho đơn vị đề xuất: Tức là đơn vị đề xuất sẽlàm chủ trì thực hiện
Khi ta thực hiện phương án này là đáp ứng được yêu cầu của đơn vị
đề xuất ý tưởng và như vậy thì đơn vị đề xuất ý tưởng sẽ không quan tâmđến các nội dung khác như: bản quyền ý tưởng, …
Tuy nhiên, cũng cần phải giải thích và cung cấp thêm thông tin đểđơn vị đề xuất ý tưởng hiểu rõ cơ chế và quy trình quản lý đề tài, dự ánnghiên cứu khoa học và công nghệ cũng như về Luật sở hữu trí tụê
Căn cứ theo Luật KH&CN và Nghị định số 81/2002/NĐ-CP ngày17/10/2002 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luậtkhoa học và công nghệ và được cụ thể hoá tại địa phương tại Quyết định số10/2004/QĐ-UBND ngày 9/12/2004 của UBND Tỉnh X thì việc giao