SKKN Hướng dẫn HS cách làm bài NLXH trong một tác phẩm văn học (NGỮ VĂN 11)

- Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này đưa ra giải pháp: + Trước khi làm bài văn NLXH trong tác phẩm văn học, chúng tôi hướng dẫn các em ôntập lại kiến thức đã học về hai d

1.TÓM TẮT ĐỀ TÀI:

- Công văn số 1656 và Nghị quyết 29-NQ/TW về hướng dẫn thi tốt nghiệp thì đề môn

Ngữ văn năm 2014 sẽ có hai phần đọc hiểu và làm văn Trong phần làm văn gộp nghịluận văn học vào với nghị luận xã hội Nghị luận xã hội lúc này không phải là một câuriêng biệt về một tư tưởng đạo lí, hay về sự việc, hiện tượng đời sống nữa mà là NLXHđược rút ra từ ý nghĩa thực tiễn của tác phẩm văn học Theo đó, câu hỏi phần làm văn yêucầu học sinh sử dụng kiến thức, kỹ năng tổng hợp, vốn sống và hiểu biết xã hội để giảiquyết vấn đề, học sinh cần tư duy không máy móc rập khuôn

- Chủ trương đổi mới này cũng được đề xuất trên cơ sở thực tiễn dạy học môn Ngữ văn

trong các nhà trường, kế thừa những ưu điểm của hình thức thức ra câu hỏi định dạng theo

đánh giá PISA (đánh giá năng lực người học), đã được triển khai thành công ở nhiều

trường THPT nước ta thực tế cho thấy học sinh thích ứng nhanh với dạng câu hỏi này và

đã đạt kết quả khá cao; dạng câu hỏi mở cũng đã được sử dụng trong kỳ thi tốt nghiệp

THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ trong mấy năm gần đây – Ông Mai Văn Trinh nhấn mạnh

- Theo hướng đổi mới đó, Nhà trường đã chủ trương triển khai ra đề kiểm tra giống nhưcấu trúc đề thi Tốt nghiệp THPT năm 2014 Nhưng trong quá trình tiếp cận cấu trúc đề thitheo hướng đổi mới đó, các em HS khối 11 còn gặp nhiều lúng túng, chưa biết cách triểnkhai đề như thế nào cho đúng

- Chính vì vậy để giúp các em viết tốt bài văn NLXH theo cấu trúc đề thi mới rõ ràng,

mạch lạc, hoàn chỉnh, chúng tôi đưa ra giải pháp mới, đó là: Hướng dẫn HS cách làm bài NLXH trong tác phẩm văn học.

- Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương thuộc khối 11 Trường THPTNguyễn Trung Trực - Hòa Thành - Tây Ninh Lớp 11C4 là nhóm thực nghiệm, lớp 11C3

là nhóm đối chứng Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế Thời gian tiếnhành thực nghiệm là các tiết dạy phụ đạo ở trường trong vòng 1 tháng, học kì II: từ tuần

22 đến hết tuần 25 năm 2015

- Kết quả của thực nghiệm cho thấy tác động có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của

HS Lớp thực nghiệm có kết quả cao hơn lớp đối chứng Điểm kiểm tra sau TĐ của lớpthực nghiệm có giá trị trung bình là 5,7, lớp đối chứng là 4,8 Qua t-test (kiểm chứng) chothấy p = 0,0002< 0,05; nghĩa là có sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình của lớp thựcnghiệm với lớp đối chứng Mức độ ảnh hưởng (SMD) là 0,92 cho thấy có tác động có ảnh

hưởng lớn đối với nhóm thực nghiệm Điều đó minh chứng rằng Hướng dẫn HS cách làm bài NLXH trong một tác phẩm văn học làm nâng cao kết quả học tập phân môn Ngữ văn

11, Trường THPT Nguyễn Trung Trực - Hòa Thành Tây Ninh

2 GIỚI THIỆU

2.1 Hiện trạng:

- Ngữ văn là môn học có vai trò rất quan trọng, không chỉ cung cấp tri thức mà quan

trọng hơn cả là góp phần hoàn thiện nhân cách của con người Nhưng một thực tế cho

thấy là nhiều năm trở lại đây, đa số học sinh không còn hứng thú trong việc học văn nữa,

“Gần 100% học sinh THPT chỉ cần học văn để thi đỗ tốt nghiệp mà thôi” (Theo PGS.TS

Đỗ Ngọc Thống - Phó Vụ trưởng Vụ GD Trung học, Bộ GD&ĐT)

- Từ việc bản thân các em HS không thích học môn Ngữ văn, dẫn đến không tìm tòi,

nghiên cứu để am hiểu các vấn đề xung quanh, lười nhác suy nghĩ, không có nhiều cảmxúc, trí tưởng tượng chưa phong phú, ít khi đọc sách tham khảo về môn văn, đặc biệt lànhững bài văn mẫu Từ đó dẫn đến thực trạng có rất nhiều HS không biết làm bài vănNLXH nói chung, NLXH trong tác phẩm văn học nói riêng

- Để thay đổi hiện trạng trên, đề tài nghiên cứu này đưa ra giải pháp:

+ Trước khi làm bài văn NLXH trong tác phẩm văn học, chúng tôi hướng dẫn các em ôntập lại kiến thức đã học về hai dạng NLXH (nghị luận về tư tưởng đạo lí và nghị luận về

sự việc, hiện tượng đời sống)

+ Sau đó hướng dẫn cho các em các bước làm một bài văn nghị luận xã hội đặt ra trongtác phẩm văn học:

 Xác định những từ trọng tâm mà đề bài yêu cầu

 Tìm ý cho bài văn theo bố cục ba phần:

Mở bài: nêu khái quát hiện tượng xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

Thân bài: nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội, thực hiện các thao tác nghịluận (giải thích, phân tích, bình luận, chứng minh), rút ra bài học cho bản thân

Kết bài: đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm

2.2 Nguyên nhân:

* Thực trạng SGK, Sách tham khảo

- Chương trình SGK Ngữ văn 11 cơ bản có rất ít bài đề cập đến kĩ năng làm bài văn nghị

luận xã hội như: Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận.

- Đa số sách tham khảo chỉ nói chung chung về lí thuyết, chưa có những bước hướng dẫn

cụ thể về cách làm bài văn nghị luận xã hội cho phù hợp với học sinh yếu, trung bình

* Thực trạng giảng dạy của GV

- Một số giáo viên đã chú trọng tới việc hướng dẫn cho học sinh kĩ năng làm bài vănNLXH trong tác phẩm văn học theo hướng ra đề thi mới của Bộ Giáo dục Bên cạnh đócũng có những giáo viên chưa chú trọng đến vấn đề này, cho rằng các em đã được học vàbiết cách vận dụng

* Thực trạng việc học của HS

- Từ trước đến nay, các em HS đã quen thuộc với hai dạng NLXH (NLXH về tư tưởngđạo lí và NLXH về sự việc, hiện tượng đời sống) với những câu hỏi riêng biệt Nên khilàm bài văn nghị luận theo hướng mới (kết hợp nghị luận văn học với nghị luận xã hội)các em còn lúng túng trong cách làm, đặc biệt là cách làm bài văn nghị luận về vấn đề

xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học

- Từ những nguyên nhân trên, tôi đã chọn ra một nguyên nhân chính, đó là: HS chưa biếtcách làm bài văn nghị luận xã hội trong một tác phẩm văn học.

2.3 Giải pháp thay thế

- Từ nguyên nhân trên, chúng tôi đã linh động, mạnh dạn chọn giải pháp: Nâng cao kết

quả học tập của học sinh lớp 11C4 Trường THPT Nguyễn Trung Trực qua việc hướng dẫn học sinh cách làm bài nghị luận xã hội trong một tác phẩm văn học.

2.4 Vấn đề nghiên cứu

- Việc Hướng dẫn HS cách làm bài NlXH trong một tác phẩm văn học có nâng cao kết

quả học tập môn Ngữ văn lớp 11C4 Trường THPT Nguyễn Trung Trực không?

2.5 Giả thuyết khoa học

- Việc Hướng dẫn HS cách làm bài NlXH trong một tác phẩm văn học có nâng cao kết

quả học tập môn Ngữ văn lớp 11C4

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

* GV: Giáo viên Ngữ văn dạy cả hai lớp 11C3 và 11C4 (Nguyễn Thị Thu, Trần Thị Huệ).

* HS: Lớp 11C3 và lớp 11C4 trường THPT Nguyễn Trung Trực - Hòa Thành Tây Ninh.

Hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về sĩ số học sinh,giới tính

Bảng 1: Giới tính và thành phần dân tộc của học sinh lớp 11C4 và 11C3 trường THPT Nguyễn Trung Trực - Hòa Thành - Tây Ninh.

Hai lớp đều tương đương nhau về sĩ số

Về ý thức học tập: Học sinh ở hai lớp đều tích cực, chủ động

Về thành tích học tập của HKI vừa qua, hai lớp tương đương về điểm số

3.2 Thiết kế nghiên cứu

- Chọn hai lớp nguyên vẹn: lớp 11C4 là nhóm thực nghiệm, lớp 11C3 là nhóm đối chứng.Tôi dùng bài kiểm tra trước tác động là bài thi HKI

- Kết quả kiểm tra cho thấy chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do

đó chúng tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm sốtrung bình của hai nhóm trước khi tác động

Kết quả:

Bảng 2: Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương

Thực nghiệm Đối chứng

So sánh với tiêu chuẩn cho thấy sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm là không

có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Thiết kế nghiên cứu thiết kế 2: kiểm tra trước và sau tác động đối với nhóm tương

đương

Bảng3: Thiết kế nghiên cứu

Nhóm

Kiểm tra trước tác động

Tác động

Kiểm tra sau tác động

Thực nghiệm

Lớp 11C4

O1

Dạy học có hướng dẫn cách làm bàiNLXH trong một tác phẩm văn học O3Đối chứng

Lớp 11C3 O2

Dạy học không hướng dẫn cách làm bàiNLXH trong một tác phẩm văn học O4

Ở thiết kế này, chúng tôi sử dụng phép kiểm chứng T - tes độc lập

3.3 Quy trình nghiên cứu

* Chuẩn bị của GV

- Ngay từ đầu năm học, GV hướng dẫn lớp thực nghiệm: Cần xác định nội dung giảng dạy

ở dạng làm văn nào, bài viết văn nào, HS về nhà xem trước dạng làm văn đó

- GV tìm tài liệu cần thiết cho bài dạy, ôn tập về lý thuyết ở dạng làm văn NLXH đãđược học (NLXH về một tư tưởng đạo lí, NLXH về một vấn đề xã hội) cho học sinh nhớlại kiến thức lý thuyết

- Chúng tôi thiết kế bài học về cách lập dàn ý các dạng làm văn: NLXH về tư tưởng đạo

lí và NLXH về sự việc, hiện tượng đời sống; nghị luận một vấn đề xã hội trong một táctác phẩm văn học Sau đó tiến hành hướng dẫn học sinh trong nhóm thực nghiệm

- GV chuẩn bị một số đề NLXH trong tác phẩm văn học cho học sinh thực hành lập dàn ý

- Chuẩn bị hai bài kiểm tra có mức độ tương đương: Bài kiểm tra trước tác động và bàikiểm tra sau tác động

* Chuẩn bị của học sinh:

- Ghi chép lại những kiến thức chuẩn bị cho tiết ôn tập phụ đạo mà GV đã dặn dò

* Tiến hành dạy thực nghiệm:

- Thời gian tiến hành thực nghiệm là các tiết dạy phụ đạo ở trường và trong vòng 1 thángcủa học kì II: từ tuần 22, năm học 2014 hết tuần 25 năm 2015

3.4 Đo lường

- Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra HKI (môn Ngữ văn) do GV trong tổ thốngnhất ra đề chung cho các lớp và được Ban Giám Hiệu duyệt, chọn đề kiểm tra (Bài kiểmtra trước tác động gồm có: 2 câu hỏi tự luận (nội dung câu hỏi được trình bày ở phần phụlục 3)

- Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra giữa học kì II, do Nhà trường tổ chức thi và ra

đề chung cho các lớp sau khi học xong các bài thuộc môn Đọc văn (Vội vàng - Xuân Diệu, Tràng giang - Huy Cận, Đây thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc tử, Từ ấy - Tố Hữu, Chiều tối -

Hồ Chí Minh).

- Bài kiểm tra sau tác động gồm có: 2 câu hỏi tự luận (nội dung câu hỏi được trình bày ởphần phụ lục 3)

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài:

- Sau khi dạy xong các bài học trên, các em tiến hành làm bài kiểm tra 1 tiết giữa học kì II(nội dung kiểm tra trình bày ở phần phụ lục) do Nhà trường tổ chức và ra đề chung chocác lớp

- Sau đó để đảm bảo tính khách quan, bài kiểm tra của các em được cắt phách, giáo viêntrong tổ cùng chấm bài theo đáp án đã xây dựng

4 PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ

4.1 Phân tích dữ liệu.

- Sau thời gian tiến hành tác động bắt đầu từ tuần 22 đến hết tuần 25 của HK II, tiến hànhcho học sinh hai lớp (lớp thực nghiệm: 11C4 và lớp đối chứng: 11C3) làm bài kiểm tragiữa học kì II

- Trên cơ sở kết quả thu được, chúng tôi tiến hành phân tích dữ liệu qua các thông số:Tính giá trị chênh lệch qua giá trị trung bình của các bài kiểm tra trước và sau kiểmchứng

Bảng 4: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm

- Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 0,92 là rất lớn theo tiêu chí Cohen.

- Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng của việc dạy học có hướng dẫn cách làm bài văn

nghị luận xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học đến kết quả học tập của nhóm thực nghiệm

- Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn của hai bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực

nghiệm so với nhóm đối chứng là SMD = 0,92 Điều này có nghĩa mức độ ảnh hưởng của

tác động là lớn

- Phép kiểm chứng T- test ĐTB sau tác động của hai lớp là P = 0,0002 < 0,05 Kết quả

này khẳng định sự chênh lệch ĐTB của hai nhóm không phải ngẫu nhiên mà là do tácđộng

- Khuyến khích các em tìm tòi, nghiên cứu để am hiểu các vấn đề xã hội xung quanh làmgiàu tri thức, biết suy nghĩ tích cực, tạo ra nhiều cảm xúc, trí tưởng tượng phong phú

- Khuyến khích các em thường xuyên đọc sách tham khảo, đặc biệt là những cuốn sách cóhướng dẫn cách làm bài văn NLXH

5 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

5.1 Kết luận

- Nghiên cứu đã mang lại kết quả: đa số học sinh không còn tâm trạng căng thẳng, mơ hồ,

lúng túng khi viết bài làm văn nghị luận xã hội trong tác phẩm văn học nữa Điều đó góp

phần nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn lớp 11C4 trường THPT Nguyễn Trung Trực– Hòa Thành - Tây Ninh

5.2 Khuyến nghị

- GV cần sử dụng linh hoạt và nhuần nhuyễn các PPDH, song song đó cần tích cực nghiêncứu sách vở và trau dồi năng lực chuyên môn Đồng thời, GV cũng phải có tâm huyết vớinghề, yêu mến học sinh, mong các em ngày càng tiến bộ hơn trong khả năng viết văn củamình

- Với kết quả của đề tài này, tôi mong rằng các bạn đồng nghiệp quan tâm, chia sẻ và đặcbiệt là GV giảng dạy bộ môn Ngữ văn có thể ứng dụng đề tài này vào việc dạy học đểnâng cao kiến thức bộ môn cho học sinh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

*Sách tham khảo

1 Phan Trọng Luận – Sách giáo khoa Ngữ văn 11 – Nhà xuất bản Giáo dục

2 Phan Trọng Luận – Sách giáo viên Ngữ văn 11 – Nhà xuất bản Giáo dục

3 Đỗ Ngọc Thống - Dẫn theo sách Dạy và học Nghị luận xã hội – Nhà xuất bản Giáo dụcViệt Nam

4 Dự án Việt - Bỉ: Tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng - Nhà xuất bản Đạihọc sư phạm

5 Nguyễn Thanh Huyền - Phân loại phương pháp làm bài văn nghị luận 12 - Nhà xuấtbản Đại học quốc gia Hà Nội

6 Nguyễn Thanh Huyền - Phương pháp làm bài văn nghị luận 12 – Nhà xuất bản Đại họcquốc gia Hà Nội

7 Nguyễn Thanh Huyền - Phương pháp làm bài văn nghị luận 12 – Nhà xuất bản Đại họcquốc gia Hà Nội

8 Lê Huy - Những bài văn mẫu 11- Nhà xuất bản Đại học quốc gia Thành Phố Hồ ChíMinh

* Mạng internet:

- http://giaoan.violet.vn; http://kythiquocgia.net; http://www.tinmoi.vn;

http:// www.baomoi.com

PHỤ LỤC 1

CÁC BƯỚC THỰC HIỆN LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC

A Học sinh nắm một số lưu ý về văn NLXH trong tác phẩm văn học

- Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học là kiểu bài nghị luận xã hội,không phải là kiểu bài nghị luận văn học Cần tránh tình trạng làm lạc đề sang nghị luậnvăn học

- Vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học có thể là một tư tưởng, đạo lí hoặc một hiệntượng đời sống (thường là một tư tưởng, đạo lí)

- Đề tài: Một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó đặt ra trong tác phẩm văn học.

Vấn đề xã hội có ý nghĩa có thể lấy từ hai nguồn: tác phẩm văn học đã học trong chươngtrình hoặc một câu chuyện nhỏ, một văn bản văn học ngắn gọn mà HS chưa được học

- Về cấu trúc triển khai tổng quát:

a Phần một: Phân tích văn bản (hoặc nêu vắn tắt nội dung câu chuyện) để rút ra ý nghĩacủa vấn đề (hoặc câu chuyện)

b Phần hai (trọng tâm): Nghị luận (phát biểu) về ý nghĩa của vấn đề xã hội rút ra từ tácphẩm văn học (câu chuyện)

B Cách làm bài văn NLXH trong tác phẩm văn học

Yêu cầu về kĩ năng

- Biết làm văn NLXH về một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó được đặt ra trong tác phẩm văn học

- Bài viết có bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, không mắc lỗi các loại, chữ viết rõ nét, sạch đẹp

Yêu cầu về kiến thức

- Huy động kiến thức từ thực tế đời sống xã hội cùng với những trải nghiệm của bản thân

để làm rõ vấn đề

Bước 1: Tìm hiểu đề

- Yêu cầu nội dung: Từ vấn đề trong tác phẩm văn học, bàn luận về vấn đề ngoài xã hội được rút ra từ tác phẩm văn học đó mà đề yêu cầu

- Yêu cầu thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận

- Phạm vi tư liệu: Thực tế xã hội

* Bước 2: Thực hiện các thao tác nghị luận

- Giải thích

- Phân tích, chứng minh, bình luận

* Bước 3: Rút ra bài học cho bản thân

c Kết bài:

- Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm

C: Ví dụ:

Đề bài : Từ bài thơ “Từ ấy” của Tố Hữu, anh/chị hãy phát biểu suy nghĩ về lí tưởng sống

của thanh niên hiện nay

Yêu cầu về kĩ năng

- Biết làm văn nghị luận xã hội về một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó được đặt

ra trong tác phẩm văn học

- Bài viết có bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, diễn đạt mạch lạc, không mắc lỗi các loại, chữ viết rõ nét, sạch đẹp

Yêu cầu về kiến thức

- Huy động kiến thức từ thực tế đời sống xã hội cùng với những trải nghiệm của bản thân

để làm rõ vấn đề

Bước 1: Tìm hiểu đề

- Yêu cầu nội dung: bài thơ “Từ ấy” là một tâm hồn trong trẻo của tuổi mười tám, đôi

mươi, đi theo lí tưởng cao đẹp, dám sống, dám đấu tranh Từ đó bàn luận về lí tưởng sốngcủa thanh niên hiện nay

- Yêu cầu thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận.

- Phạm vi tư liệu: Thực tế xã hội

Bước 2: Lập dàn ý

a Mở bài:

- Khái quát thực trạng về lí tưởng sống của thanh niên trong xã hội hiện nay

- Dẫn dắt vào tác phẩm “Từ ấy” của Tố Hữu

b Thân bài:

* Bước 1: Nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội.

- Nêu hoàn cảnh xuất hiện vấn đề có ý nghĩa xã hội: trong toàn bộ bài thơ cho thấy “Từấy” là một tâm hồn trong trẻo của tuổi mười tám, đôi mươi, đi theo lí tưởng cao đẹp, dámsống, dám đấu tranh Tác phẩm đã đặt ra vấn đề về lí tưởng sống của thanh niên trong xãhội hiện nay

* Bước 2: Thực hiện các thao tác nghị luận: Phân tích, chứng minh, bình luận

- Giải thích: Lý tưởng sống là cái đích tốt đẹp mà mỗi con người muốn hướng tới, mong mỏi đạt được.

- Thực trạng:

+ Ngày nay: một bộ phận lớn thanh niên sống không có mục đích, không có định hướng,

học tập chỉ do ba mẹ gượng ép, thất nghiệp, sa vào ăn chơi sa đọa … không có tiền họđâm ra vòi vĩnh bố mẹ, trộm cắp, rồi đủ các thói hư tật xấu

+ Một bộ phận thanh niên khác sống có mục đích, có định hướng, nhưng lại là mục đíchtầm thường như ăn no, mặc ấm, hạnh phúc gia đình, kiếm được nhiều tiền, …

+ Còn lại một bộ phận thanh niên biết sống có lí tưởng, phấn đấu vì tương lai tố đẹp củamình Chúng ta thường thấy trên đài, báo thường viết về những tấm gương học tốt, laođộng tốt, những tấm gương biết vươn lên để thành công từ cuộc sống nghèo khổ

- Hậu quả: người sống không có mục đích, không có định hướng, dễ sa vào những tệ nạn

xã hội đã để lại hậu quả đáng thương cho gia đình, gây ra biết bao tệ nạn xã hội.Theo công an thành phố Hồ Chí Minh năm 2007, tình trạng người chưa thành niên phạmtội tại TP.HCM tăng liên tục, từ năm 2002 với 385 trường hợp thì đến năm 2006 đã là 700trường hợp (tỷ lệ tăng gần 100% trong 4 năm) Và mỗi năm Việt Nam có 1,2 triệu ca nạophá thai, trong đó có tới 20% trường hợp là học sinh THPT Nguy cơ lây nhiễmHIV/AIDS và các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục ở vị thành niên và thanh niên cũngđang ở mức báo động

- Giải pháp: Để giải quyết tình trạng thanh niên sống không có lí tưởng: các cơ quan

đoàn thể, các tổ chức trong xã hội cần phải tiếp tục bắt mạch nguyện vọng thanh niên, tạonhững môi trường thuận lợi để tiếp thêm nguồn cảm hứng, động lực cho các bạn thanhniên rèn luyện và phấn đấu Đồng thời, thông qua những phong trào hành động cách mạng

cụ thể góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn của chủ nghĩa yêu nước, làm cho nhiềuhơn các bạn trẻ lấy mục tiêu cống hiến cho xã hội xây dựng và bảo vệ Tổ quốc làm lẽsống của mình

* Bước 3: Rút ra bài học cho bản thân

- Cần thẳng thắn lên án những người sống không có lí tưởng, sa vào các tệ nạn xã hội

- Bản thân chúng ta hãy biết nhìn lại cách sống của mình để hướng đến tương lai tươisáng

c Kết bài: Đánh giá ý nghĩa của vấn đề xã hội trong tác phẩm

PHỤ LỤC 2

KẾ HOẠCH BÀI HỌC Tập làm văn : NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT TƯ TƯỞNG - ĐẠO LÍ

VÀ MỘT SỰ VIỆC HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG (2 Tiết)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

- HĐ 1,2: Ôn tập lí thuyết về văn nghị luận xã hội về một tư tưởng - đạo lí và một sự việc,

hiện tượng đời sống, giúp học sinh nắm được kĩ năng tìm hiểu đề, kĩ năng xác định trọngtâm mà đề yêu cầu, tìm các ý chính cho bài làm văn

- HĐ 3: Giúp HS nắm được các bước lập dàn ý, sắp xếp các luận điểm, luận cứ, luận

II NỘI DUNG BÀI HỌC:

- Ôn tập lí thuyết văn nghị luận xã hội về một tư tưởng - đạo lí và một hiện tượng đời

sống, giúp học sinh nắm được kĩ năng tìm hiểu đề, kĩ năng xác định trọng tâm mà đề yêucầu, tìm các ý chính cho bài làm văn

- Giúp HS nắm được các bước lập dàn ý, sắp xếp các luận điểm, luận cứ, luận chứng theo

một dàn ý ba phần

III CHUẨN BỊ:

1 GV: Giáo án, SGK, STK, các tài liệu liên quan đến tiết học.

2 HS: SGK, vở ghi, vở soạn bài.

IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:

1 Ổn định tổ chức và kiểm diện.

2 Kiểm tra bài miệng: Không kiểm tra, GV sẽ kiểm tra kiến thức của học sinh qua các

câu hỏi ôn tập phần lí thuyết cũng như thực hành

3 Tiến trình bài học:

* Lời vào bài: Như chúng ta đã biết, các em đã được làm quen với văn nghị luận xã hội

từ khi ở cấp THCS Lên cấp học THPT các em vẫn tiếp tục làm văn nghị luận xã hội

nhưng với yêu cầu cao hơn, ở trên lớp trong các buổi học chính khóa chúng ta không cóthời gian để ôn lại Vì vậy, hôm nay thì cô trò cùng đi ôn lại kiến thức lí thuyết cũng nhưcách lập dàn ý cho bài văn nghị luận xã hội về một tư tưởng - đạo lí và một sự việc, hiệntượng đời sống.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV và HS NỘI DUNG BÀI HỌC

1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

- GV: Nghị luận về một tư tưởng - đạo lí

không phải là những vấn đề phức tạp, lớn

lao mà chỉ là những khía cạnh đạo đức,

tình cảm, tư tưởng gắn liền với cuộc sống

hàng ngày như tình cảm quê hương, gia

đình, bạn bè, ý thức trách nhiệm, tinh thần

học tập, phương pháp nhận thức

GV: Đối với dạng đề nghị luận xã hội về

một tư tưởng - đạo lí, để giải quyết vấn đề

chúng ta cần lưu ý cách xem xét nó từ

nhiều góc độ Cách đơn giản nhất là thử

đặt ra và trả lời những câu hỏi Sau đây là

một số dạng câu hỏi chính:

+ Nó là gì?

+ Nó như thế nào?

+ Vì sao lại như thế?

+ Như thế thì có ý nghĩa gì với cuộc sống,

với con người, với bản thân?

- GV: Một bài văn nghị luận về một tư

tưởng - đạo lí cần triển khai theo mấy

I Ôn tập lí thuyết về văn nghị luận xã hội.

- Nghị luận xã hội trong nhà trường phổ thông

có ba dạng chính:

+ Bàn về một vấn đề tư tưởng - đạo lí thôngqua những nhận xét, phán đoán về tinh thần,tình cảm, tư tưởng, đạo lí, lối sống

+ Bàn về một hiện tượng, con người, sự việc

có thật trong cuộc sống ở mọi phương diện,mọi khía cạnh của nó

+ Bàn về một vấn đề xã hội đặt ra trong tácphẩm văn học

1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

hệ trên dưới, đơn vị, tình làng nghĩa xóm,thầy trò, bạn bè.…

- Triển khai theo ba bước:

+ Giải thích, cắt nghĩa

chúng ta phải thực hiện trước tiên là gì?

Trước khi lập dàn ý chúng ta cần phải tìm

hiểu đề, đọc đề thật kĩ, cần tập trung vào

những từ ngữ nào quan trọng của đề ra,

xác định rõ đối tượng cần nghị luận, xác

định các luận điểm chính, tìm các luận cứ

cho các luận điểm, rồi lập dàn ý cụ thể

theo bố cục ba phần

Hoạt động 2

2 Lập dàn ý:

- GV: Dàn ý của bài văn nghị luận xã hội

về một tư tưởng - đạo lí có bố cục mấy

phần? Hãy nêu nhiệm vụ của từng phần

trong bài làm văn nghị luận xã hội về một

tư tưởng, đạo lí

- HS: trả lời.

- GV: chốt lại ý.

Hoạt động 3

3 Một số đề tham khảo.

- GV: Ra một số đề văn nghị luận xã hội

về một tư tưởng - đạo lí truyền thống

- Xác định rõ đối tượng hay vấn đề đưa ra để

nghị luận

* Xác định các luận điểm:

- Xác định các luận điểm để làm rõ luận đề

* Tìm luận cứ cho các luận điểm:

- Tìm các luận cứ để làm rõ cho các luận

điểm.

2 Lập dàn ý:

Dàn bài của bài văn nghị luận xã hội có cấutrúc ba phần Mỗi phần có một nhiệm vụriêng:

Đề 1: " Duy chỉ có gia đình, người ta mới tìm

được chốn nương thân để chống lại tai ương của số phận " (Euripides)

Anh (chị) nghĩ thế nào về câu nói trên?

Đề 2: Anh / chị nghĩ như thế nào về câu nói:

"Đời phải trải qua giông tố nhưng không đượccúi đầu trước giông tố"

Tiết 2: Hoạt động 4

2 Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Hoạt động 5

2 Lập dàn ý:

- GV: Cũng giống như làm một bài nghị

luận về một tư tưởng - đạo lí thì trước lúc

- Triển khai theo các bước:

+ Giải thích, mô tả hiện tượng

+ Phân tích những nguyên nhân – tác hại của hiện tượng đời sống đã nêu ở trên

+ Bình luận về hiện tượng

+ Đánh giá hiện tượng và đề xuất những giải

- Xác định các luận điểm để làm rõ luận đề

* Tìm luận cứ cho các luận điểm:

- Tìm các luận cứ để làm rõ cho các luận

b Thân bài: Triển khai vấn đề cần nghị luận:

- Nêu rõ hiện tượng đời sống cần nghị luận.

- Phân tích các mặt đúng - sai, lợi - hại của hiện tượng đời sống đang nghị luận (Dùng

dẫn chứng từ cuộc sống để chứng minh)

về một sự việc, hiện tượng đời sống có bố

- GV: Ra một số đề văn nghị luận xã hội

về một một sự việc, hiện tượng đời sống

- Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng đời sống trên ( Dùng dẫn chứng từ cuộc sống để

chứng minh)

- Đánh giá hiện tượng đời sống đang nghị

luận và đề ra những giải pháp

c Kết bài:

- Khái quát lại vấn đề đang nghị luận

- Bày tỏ thái độ của bản thân về hiện tượngđời sống đang nghị luận

3 Một số đề tham khảo.

Đề 1: Suy nghĩ của anh (chị) về hiện tượng

tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích tronggiáo dục?

Đề 2: Mặc áo dài truyền thống đến trường hay

- Đối với bài này:

+ Cần nắm được các bước khi triển khai một bài văn nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí và một sự việc, hiện tượng đời sống Trước khi lập dàn ý cần phải tìm hiểu đề: Xácđịnh đối tượng cần nghị luận, tìm các ý chính cho dàn ý

-+ Cần lập được dàn ý theo bố cục ba phần

- Đối với bài tiếp theo: Lập dàn ý đối với một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn

học.

KẾ HOẠCH BÀI HỌC Tập làm văn: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC (2 tiết)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

- HĐ 1,2: Ôn lại kiến thức lí thuyết văn nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn

học, từ đó giúp học sinh nắm được kĩ năng tìm hiểu đề, kĩ năng xác định trọng tâm mà đềyêu cầu, tìm các ý chính cho bài làm văn

- HĐ 3: Giúp HS nắm được các bước lập dàn ý, sắp xếp các luận điểm, luận cứ, luận

chứng theo một dàn ý ba phần

2 Kĩ năng:

- Biết cách tìm hiểu đề nghị luận xã hội vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học

- Có kĩ năng tìm luận điểm, luận cứ, dẫn chứng

- Sắp xếp các ý thành một dàn ý hoàn chỉnh

3 Thái độ:

- Có thái độ, ý thức cao việc bày tỏ quan điểm của bản thân về một vấn đề của xã hộithông qua tìm hiểu một tác phẩm văn học

II NỘI DUNG BÀI HỌC:

- Ôn lại kiến thức lí thuyết văn nghị luận về vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học, từ

đó giúp học sinh nắm được kĩ năng tìm hiểu đề, kĩ năng xác định trọng tâm mà đề yêucầu, tìm các ý chính cho bài làm văn

- Giúp HS nắm được các bước lập dàn ý, sắp xếp các luận điểm, luận cứ, luận chứng theo

một dàn ý ba phần

III CHUẨN BỊ:

1 GV: Giáo án, SGK, STK, các tài liệu liên quan đến tiết học.

2 HS: SGK, vở ghi, vở soạn bài.

IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:

1 Ổn định tổ chức và kiểm diện.

2 Kiểm tra bài miệng: Không kiểm tra, GV sẽ kiểm tra kiến thức của học sinh qua các

câu hỏi ôn tập phần lí thuyết cũng như thực hành

3 Tiến trình bài học:

* Lời vào bài: Nghị luận xã hội có ba dạng chính, đó là nghị luận về một tư tưởng đạo lý,

nghị luận về một vấn đề, hiện tượng xã hội và nghị luận về một vấn đề trong tác phẩm vănhọc Nhưng thông thường từ khi cấp học THCS cho đến hiện tại là lớp 11 của cấp THPTcác em chủ yếu làm quen với hai dạng NLXH là nghị luận về một tư tưởng đạo lý, nghịluận về một vấn đề, hiện tượng xã hội Còn dạng còn lại các em còn lúng túng trong cách

tiếp cận đề bài và triển khai bài làm Hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng ôn lại một cách có

hệ thống lý thuyết cũng như cách lập dàn ý chi tiết cho dạng đề này

HOẠT DỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC

tưởng - đạo lí và bàn về một sự việc,

hiện tượng xã hội

- GV: Chốt lại ý và giảng giải thêm:

+ Nghĩa là nhân vấn đề đặt ra trong tác

phẩm văn học đó mà bàn luận, kiến giải

+ Trong trường hợp này, tác phẩm văn

học chỉ được khai thác về giá trị nội

dung tư tưởng, rút ra ý nghĩa xã hội khái

quát của tác phẩm ấy Tác phẩm nào

I Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra

từ tác phẩm văn học

1 Khái niệm

- Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra từtác phẩm văn học là kiểu bài nghị luận xãhội, không phải là kiểu bài nghị luận vănhọc

- Vấn đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học

có thể là một tư tưởng, đạo lí hoặc một hiệntượng đời sống (thường là một tư tưởng,đạo lí)

2 Đối tượng

- Là một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắcnào đó được đặt ra trong tác phẩm văn học.-Vấn đề xã hội có thể lấy từ hai nguồn: Tácphẩm văn học đã học trong chương trìnhhoặc một câu chuyện nhỏ, một văn bản vănhọc ngắn gọn mà học sinh chưa được học

cũng có một ý nghĩa xã hội nhất định

Điều quan trọng là vấn đề xã hội đó có

mang tính thời sự, tính giáo dục sâu sắc,

có phù hợp với tâm lí tuổi trẻ học đường

- GV: chốt lại ý, giảng giải thêm:

+ Nếu đề văn nêu sẵn vấn đề xã hội rút

ra từ một tác phẩm, thì người làm chỉ

cần phân tích qua vấn đề đó đã được thể

hiện như thế nào trong tác phẩm

+ Nếu đề văn chưa cho sẵn vấn đề xã

hội, thì người viết cần đọc - hiểu, phân

- GV: Giống như các bài nghị luận xã

hội khác thì dàn ý của một bài bài nghị

4 Về cấu trúc triển khai tổng quát

- Phần một: Phân tích văn bản (hoặc nêuvắn tắt nội dung câu chuyện) để rút ra ýnghĩa của vấn đề (hoặc câu chuyện)

- Phần hai (trọng tâm): Nghị luận (phátbiểu) về ý nghĩa của vấn đề xã hội rút ra từtác phẩm văn học (câu chuyện) Khi đã cóvấn đề (đề tài, chủ đề) cần bàn bạc rồi, thìmới bắt đầu làm bài nghị luận về một vấn đềđặt ra trong tác phẩm, nêu suy nghĩ của bảnthân mình về vấn đề ấy

II Cách lập dàn ý chi tiết

1 Tìm hiểu đề

- Dạng đề

- Yêu cầu nội dung (đối tượng): Xác định vấn đề cần nghị luận

- Yêu cầu thao tác lập luận

- Yêu cầu phạm vi tư liệu, dẫn chứng