đề tài "nỗ lực và giải pháp cứu Trái Đất trước hiểm họa biến đổi khí hậu – cái nhìn từ sinh viên"

Tổ chức Khí tượng Thế giới WMO ngày 8/12/2010 cũng đã công khai các kết quả đo đạc mới nhất của họ cho thấy, năm 2009 là năm khí hậu trở nên nóng ấm hơn bao giờ hết trong suốt những thập

 *…*  *…*

nỗ lực và giải pháp cứu Trái Đất trước hiểm họa biến đổi khí hậu – cái nhìn

từ sinh viên

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: Cô Đào Ngọc Bích

SINH VIÊN TH C HI N ỰC HIỆN ỆN Dương Quang Phú

MÃ S SINH VIÊN Ố SINH VIÊN 34603068

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2011

ĐẶT VẤN ĐỀ

Báo cáo của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) tháng 10/2006 cho biết, hiện tượng băng tan ở Greenland đạt tốc độ 65,6 kilômét khối, vượt xa mức tái tạo băng 22,6 kilômét khối một năm từ tuyết rơi Trung tâm Hadley của Anh chuyên nghiên cứu và dự đoán thời tiết cũng dự đoán: 1/3 hành tinh chúng ta sẽ chịu ảnh hưởng của hạn hán nếu việc thay đổi khí hậu không được kiểm soát Những kết quả nghiên cứu được công bố vào tháng 9/2006 cho thấy, nhiệt độ thế giới đã tăng lên với tốc độ chưa từng có trong vòng ít nhất 12.000 năm qua Chính điều này đã gây nên hiện tượng Trái đất nóng lên trong vòng 30 năm trở lại đây Thế kỷ vừa qua, nhiệt độ trung bình của Trái đất đã tăng thêm 1oC do việc tích lũy các chất cácbon Điôxít (CO2), Mêtan (CH4) và các khí thải gây hiệu ứng nhà kính khác trong không khí (như

N2O, HFCs, PSCs, SF6) - sản phẩm sinh ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch trong các nhà máy, phơng tiện giao thông và các nguồn khác Những hiện tượng trên đều do biến đổi khí hậu gây nên

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) ngày 8/12/2010 cũng đã công khai các kết quả đo đạc mới nhất của họ cho thấy, năm 2009 là năm khí hậu trở nên nóng ấm hơn bao giờ hết trong suốt những thập kỷ qua và là năm nóng nhất trong 5 năm báo động

về nhiệt độ tăng lên của Trái Đất1 Theo các nhà khoa học, kết luận trên được đưa ra không chỉ dựa vào mỗi sự tăng lên của nhiệt độ mà còn cả sự thay đổi của tự nhiên từ năm này qua năm khác như mực nước biển đang tiếp tục dâng cao, băng tan ở hai đầu cực và tuyết tan trên các đỉnh núi trắng Kể từ năm 1993 mỗi năm nước biển tăng lên đều đặn 3,5mm và các khu băng tuyết của thế giới đang ngày càng thu hẹp lại Các khối băng ở Bắc Cực giờ chỉ còn một nửa diện tích so với năm 1950 và với đà này, dự báo nó có thể sẽ biến mất hoàn toàn sau mùa hè năm 2030 nếu sự biến đổi khí hậu toàn cầu không được kiểm soát

Trái đất - mái nhà chung của chúng ta đang phải đối mặt với “tình huống hết sức khẩn cấp” của một cuộc khủng hoảng liên quan ngày hôm nay và ngày mai Đó là cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu Cuộc khủng hoảng này vẫn có thể ngăn chặn được

- nhưng khả năng đó chỉ tồn tại đúng lúc này mà thôi Thế giới của tôi và các bạn còn không nhiều thời gian để thay đổi tình hình Giờ đây, tôi nghĩ: sẽ chẳng có vấn đề nào cần được quan tâm khẩn cấp hơn cũng như cần có biện pháp giải quyết gấp rút hơn thế

Và nếu như chúng ta không có những nổ lực cũng như biện pháp phù hợp và hiệu quả để giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu, hậu quả sẽ là “khôn lường.”

Lúc thực hiện đề tài này tôi hiện vẫn đang là sinh viên năm 3 ở khoa Địa Lí trường đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh Cũng như nhiều bạn bè khác, Tôi đang sống ở tuổi Thanh Niên-lứa tuổi tràn đầy hoài bão và lý tưởng, cũng là lứa tuổi cống hiến sức lực xây dựng cho đất nước, cống hiến cho xã hội nhưng cần có sự định hướng cũng như trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng sống để từ đó cụ thể hóa hành động Qua nhiều luồng thông tin và vốn sống tôi được biết: Thế hệ trẻ Việt đang được

1 Ngoài Liên hợp quốc còn có 2 cơ quan chuyên trách khác là Văn phòng Met - cơ quan nghiên cứu biến đổi khí hậu đặt tại đại học East Anglia của Anh và NASA – nghiên cứu về biến đổi đại dương và khí quyển Trái Đất tiến hành các chương trình nghiên cứu độc lập và cùng đưa ra kết luận tương tự WMO.

lớn lên trong thời đại bùng nổ thông tin toàn cầu, ngày càng có nhiều bạn trẻ thông thạo với công nghệ, ngoại ngữ và tri thức hiện đại Thế nhưng, đôi lúc lực lượng dân

số đông đảo này đang phải đối mặt với những thách thức to lớn ở sự thiếu hụt kiến thức về môi trường, trong khi đất nước ta đang tập trung vào các mục tiêu xoá đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững Chính Thanh niên Việt Nam phải là đối tượng quan tâm đến các vấn đề môi trường

Đặt ở vị trí một sinh viên cũng là một công dân người Việt, đề tài “nỗ lực và giải pháp cứu Trái Đất trước hiểm họa biến đổi khí hậu – cái nhìn từ sinh viên” mà

tôi thực hiện muốn cung cấp những thông tin gần đây, cấp bách nhất tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt nhấn mạnh những nỗ lực và giải pháp để giải quyết và ứng phó với biến đổi khí hậu Đề tài cũng gửi gắm những thông điệp nhỏ bé cho mọi người hành động để có được một bức tranh đẹp cho môi trường sống và đồng thời từ đó tìm được vai trò cá nhân của mình trong nét tô vào bức tranh ấy Đó là lí do mà tôi chọn đề tài

Để đề tài được thực hiện tốt, tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu

chính sau:

 Phương pháp thu thập tài liệu 2

 Phương pháp phỏng vấn

 Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu

 Phương pháp thống kê

 Phương pháp bản đồ, biểu đồ

Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần đặt vấn đề và kết luận, nội dung đề tài được chia làm 3 phần chính, trong đó:

Phần 1: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU – THÁCH THỨC TOÀN CẦU

Phần 2: CUỘC CHIẾN CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Phần 3: THANH NIÊN – SINH VIÊN ĐỐI VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Mặc dù đã cố gắng nhưng do những hạn chế về kiến thức, thời gian và nguồn tài liệu có hạn nên đề tài không thể tránh khỏi một số sai sót, hạn chế nhất định Cá nhân tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn đến những vấn

đề đặt ra trong đề tài

2 Ngoài sách và Internet là hai nguồn cung cấp thông tin chính Đề tài có sử dụng một số bài báo đăng tải những thông tin và vấn đề môi trường liên quan, một số báo cáo theo chuyên đề và những đề tài nghiên cứu

về biến đổi khí hậu của một vài tác giả trong nước.

Phần 2 NỘI DUNG

I BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU – THÁCH THỨC TOÀN CẦU

I.1 Về khái niệm “biến đổi khí hậu”

"Biến đổi khí hậu trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo" mà nguyên nhân 90% là do con người, 10% do tự nhiên

Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ 21 Biến đổi khí hậu sẽ tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trường trên phạm vi toàn thế giới Nhiệt độ tăng, mực nước biển dâng gây ngập lụt, gây nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến nông nghiệp, gây rủi ro lớn đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xã hội trong tương lai

Biến đổi khí hậu được gọi là toàn cầu vì nó diễn ra ở hầu như mọi nơi trên thế giới Đặc biệt, Việt Nam đứng thứ 5 trong danh sách các nước bị ảnh hưởng bởi khí hậu toàn cầu Nếu không có những biện pháp phù hợp và hiệu quả để giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu, hậu quả sẽ là khôn lường

I.2 Nguyên nhân

Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác Nhằm hạn chế sự biến đổi khí hậu, Nghị định thư Kyoto nhằm hạn chế và ổn định sáu loại khí nhà kính chủ yếu bao gồm: CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6

CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và là nguồn khí nhà kính chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển CO2 cũng sinh ra từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép

CH4 sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại, hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than

N2O phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp

HFCs được sử dụng thay cho các chất phá hủy ôzôn (ODS) và HFC-23 là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22

PFCs sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm

SF6 sử dụng trong vật liệu cách điện và trong quá trình sản xuất Magiê

I.3 Các biểu hiện

Sự nóng lên của khí quyển và Trái đất nói chung

Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên Trái đất

Sự dâng cao mực nước biển do băng tan, dẫn tới sự ngập úng ở các vùng đất thấp, các đảo nhỏ trên biển

Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của Trái Đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người

Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác

I.4 Khí hậu đang xấu dần, mực nước biển đang tăng !

Nhiều nghiên cứu

trong khuôn khổ Tổ chức

liên chính phủ về Biến đổi

khi hậu 3 (IPCC) đã đánh

giá thực tế quá trình biến

đổi nhiệt độ và quá trình

mực nước biển dâng từ

cuối thế kỷ thứ XIX đến

cuối thế kỷ thứ XX

Quá trình biến đổi

nhiệt độ chỉ ra rằng nhiệt

độ đều tăng trong các thời

đoạn 150, 100, 50 và 25

năm nhưng với tốc độ tăng

ngày càng nhanh (Hình 1).

Sơ đồ nhiệt độ

không khí ở mặt đất và

nhiệt độ mặt nước biển

trong cùng khoảng thời

gian này cùng với hiệu số

của chúng được thể hiện

qua (Hình 2)

Quá trình mực nước

biển dâng trên thế giới

trong 120 năm qua, từ

1880 đến năm 2000 cũng

đã được phân tích và từ đó

các kịch bản mức nước

biển dâng đến cuối thế kỷ

XXI đã được dự báo tuỳ

theo các kịch bản về hiệu

ứng nhà kính và tan

băng Hình 3 trình bày các

dự báo về nhiệt độ và mực

nước biển dâng trong thế

kỷ XXI

Đối với khu vực

Đông Dương, IPCC (2002) dự báo nhiệt độ sẽ gia tăng +1°C vào 2010 - 2039, và +3° đến +4°C vào 2070 - 2099; vũ lượng sẽ giảm 20 mm vào 2010 - 2039, rồi sau đó tăng

Hình 3 Dự báo khí hậu toàn cầu và mực nước biển dâng trong thế kỷ XXI

Hình 2 Nhiệt độ không khí ở mặt đất và nhiệt

độ ở mặt biển từ năm 1860 đến năm 2000

Hình 1 Diễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu Nguồn: IPCC/2007

SST Land

+60 mm vào 2070 - 2099; mực nước biển dâng cao 6 cm/năm, đạt mức 20 cm vào

2030, và 88 cm vào 2100

Các Hình 5 và Hình 6 ghi nhận những biến đổi về nhiệt độ nước biển bề mặt và

mực nước biển ở Đông Nam Á qua các số liệu đo đạc đã được tiến hành

Mức độ nghiêm trọng của biển dâng tác động lên các châu thổ trên thế giới, tình hình xâm thực của các bờ biển, và tác động lên cư dân ở những nơi này cũng đã được

tính toán và thể hiện trong Hình 4 Qua các dự báo trên, Việt Nam được liệt vào các

địa bàn bị uy hiếp nghiêm trọng nhất

Hình 4 Dự báo mức độ ảnh hưởng của mực nước biển dâng

đến các châu thổ trên thế giới

H.5 Biến đổi nhiệt độ nước biển bề mặt

trong khu vực Đông Nam Á H.6 Biến đổi của mực nước Biển trong khu vực Đông Nam Á

I.5 Tác động

Biến đổi khí hậu là một điều cực kỳ nguy hiểm đe doạ đến vấn đề tồn tại của con người Biến đổi khí hậu nguy hiểm do nó làm cho trái đất nóng lên, nước biển dâng lên Trên Trái đất hiện nay có khoảng 7 tỷ người và có đến hơn một nửa số người này sống ở vùng duyên hải của trái đất trong phạm vi 100 km trở lại vùng bờ biển

Khi sức nóng toàn cầu gia tăng lên nhiều độ C thì phần lớn các núi băng trên thế giới sẽ không còn Ảnh hưởng đến nghành nông nghiệp và nước sinh hoạt Nếu các núi băng biến mất thì điều này sẽ gây ra nhiều vấn đề lớn và đe dọa đến cuộc sống của hàng triệu người vì thiếu nước

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã và đang gây ra tình trạng di cư và mất chỗ ở của loài người Mặc dù chưa có con số dự báo chính xác về lượng người phải di cư trong vòng nửa thế kỷ tới, song phạm vi và mức độ của tình trạng này có thể sẽ lớn chưa từng có Người dân ở các quốc gia và quốc đảo kém phát triển nhất sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề hơn cả Hậu quả của tình trạng di dân và mất chỗ ở xét trên hầu hết mọi khía cạnh của phát triển và an ninh con người có thể mang tính hủy hoại nghiêm trọng Thậm chí có thể gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự ổn định chính trị.3

Sự thay đổi các hình thái thời tiết do tình trạng ấm lên toàn cầu gây nên có thể làm tăng mức độ nghèo đói, thiếu lương thực và suy dinh dưỡng ở nhiều khu vực trên thế giới

Biến đổi khí hậu còn có thể gây nên các thảm họa môi trường như lũ, hạn hán, cháy rừng Hiện tượng di cư vì thảm họa môi trường ẩn chứa nhiều mầm mống của bạo lực Matthew DeLisi, một nhà xã hội của Đại học Iowa tại Mỹ cho biết nếu nhiệt

độ trung bình tại Mỹ tăng thêm 4,40C, số vụ giết người và gây thương tích sẽ tăng thêm khoảng 100.000 vụ mỗi năm Sự tăng lên của nhiệt độ có thể làm tăng mức độ nóng nảy của con người theo vô số cách

Cho đến nay, công trình nghiên cứu đầy đủ nhất về hậu quả của sự biến đổi khí hậu là do tổ chức Y tế thế giới thực hiện năm 2002 Kết quả này cho thấy có ít nhất 150.000 người chết hàng năm vì khí hậu nóng Qua đó ta thấy rằng khi tình trạng khí hậu thay đổi theo chiều hướng xấu đi thì đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp chính là con người Dù ta xét ở bất kì một khía cạnh nào thì con người cũng phải gánh lấy những hậu quả do chính mình gây ra Không chỉ sức khỏe, hoạt động, sinh hoạt mà ngay cả sự tồn vong của con người cũng cần phải tính đến

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu về phát triển bền vững tại Johannesburg (Cộng hòa Nam Phi) năm 2002 đã nhận định rằng những hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu trực tiếp tác động đến sự sinh tồn của loài người, cụ thể đến tài nguyên nước, năng lượng, sức khỏe con người, nông nghiệp và an ninh lương thực và Đa dạng sinh học Cả sáu lĩnh vực lại có liên quan hệ thống với nhau

Một nghiên cứu của Ngân hàng thế giới công bố năm 2007 bốn đánh giá và so sánh tác động của mực nước biển dâng lên các nước đang phát triển theo sáu chỉ tiêu

bị tác động: diện tích, dân cư, GDP, diện tích đô thị, diện tích cach tác nông nghiệp, và

3 “Tìm kiếm nơi trú ẩn: Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu lên tình trạng di cư và mất chỗ ở của con người” © 2008, Tổ chức CARE Quốc tế Bản tiếng Việt của ấn phẩm này được thực hiện trong khuôn khổ các hoạt động của dự án “Tăng cường năng lực giám sát chính sách và pháp luật môi trường Việt Nam, 2008-2010”do Quỹ Ford (Hoa Kỳ) tài trợ.

diện tích hệ sinh thái trầm thủy, trong năm kịch bản mực nước biển dâng, từ 1 mét đến

5 mét Nghiên cứu này chỉ ra một cách tường minh rằng Việt Nam là một trong những nước bị tác động mạnh nhất trên cả sáu chỉ tiêu

II CUỘC CHIẾN CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

II.1 Biến đổi khí hậu: cuộc chiến không phải của riêng ai !

Biến đổi khí hậu là một thách thức toàn cầu lâu dài, to lớn, đặt ra những vấn đề nan giải về công lý và quyền con người, cả trong từng thế hệ và từ thế hệ này sang thế

hệ khác Khả năng giải quyết những vấn đề này là một thử nghiệm kiểm tra năng lực của chúng ta trong việc xử lý hậu quả của chính những hành động của mình Biến đổi khí hậu nguy hiểm là một mối đe doạ chứ không phải là một thực tế cuộc sống tiền định Chúng ta có thể lựa chọn việc đối mặt với mối đe doạ ấy và xoá bỏ nó, hoặc để

nó lớn mạnh thành một cuộc khủng hoảng toàn diện đối với công tác giảm nghèo và các thế hệ tương lai Biến đổi khí hậu đòi hỏi phải có biện pháp giải quyết khẩn trương ngay từ bây giờ để ngăn chặn mối đe dọa xảy ra4

Biến đổi khí hậu khiến tôi và bạn phải chú ý tới tài sản chung của tất cả chúng ta, đó là Trái đất Tất cả mọi người trên đều có chung một bầu khí quyển.

Những gì bạn và tôi nỗ lực giải quyết biến đổi

khí hậu ngày hôm nay, sẽ có ảnh hưởng trực tiếp tới

triển vọng phát triển con người của đại bộ phận nhân

loại Và giả sử nếu không giải quyết được vấn đề này

thì 40% dân nghèo nhất trên thế giới - khoảng 2,6 tỷ

người - sẽ có một tương lai vô vọng Điều đó sẽ làm

cho những sự bất bình đẳng vốn đã ở mức sâu sắc

giữa các quốc gia trở nên trầm trọng hơn cũng như sẽ

hủy hoại nỗ lực xây dựng một mô hình toàn cầu hóa

mang lại lợi ích cho nhiều người hơn, đồng thời càng

duy trì và tăng cường khoảng cách vốn đã rất rộng

giữa “những người giàu” và “những người nghèo”

Trong thế giới ngày nay, người nghèo phải

chịu tác động của biến đổi khí hậu Ngày mai, cả loài

người sẽ phải đối mặt với những nguy cơ nảy sinh do

nóng lên toàn cầu Thế hệ chúng ta có thể không sống đến lúc nhìn thấy các thảm họa diễn ra Song thế hệ con cháu chúng ta sẽ không có lựa chọn nào khác là phải sống chung với những thảm họa đó Để giải quyết tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng ngày hôm nay cũng như để ngăn chặn nguy cơ xảy ra thảm họa trong tương lai đòi hỏi mọi người phải hành động hết sức khẩn trương

II.2 Cách giải quyết vấn đề mang tính toàn cầu này như thế nào ?

Chi phí thực hiện hành động ứng phó và thích ứng với biến đổi khí hậu giữa các lĩnh vực, các ngành trong một quốc gia hoặc giữa các nước trên thế giới không giống

4 “Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: Đoàn kết nhân loại trong một thế giới phân cách” BÁO CÁO PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI 2007/2008

Hình 7: Chung tay chống lại biến đổi khí hậu toàn cầu.