“Hướng Dẫn Làm Thực Hành Thí Nghiệm Ở Một Tiết Học Vật Lý Lớp 9- 2009-2010

Ngoài ra giúp có niềm tin khoa học, say mê khoahọc và từ đó xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu, tự hoàn thiện và nhưthế, đổi mới phương pháp giảng dạy nhất là hướng d

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LONG GIANG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LONG GIANG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Ngày 02 tháng 04 năm 2010

TRƯỜNG THCS LONG GIANG

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Tên đề tài: “HƯỚNG DẪN LÀM THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM Ở MỘT

Họ và tên giáo viên: TRẦN VĂN NAM

Đơn vị công tác: Trường THCS LONG GIANG

A MỞ ĐẦU:

I.Lý do chọn đề tài:

Theo quy luật tri giác“ Trăm nghe không bằng một thấy” và “ Trăm thấykhông bằng một làm” Làm thực hành thí nghiệm vừa củng cố kiến thức tạomột thói quen tự nghiên cứu Ngoài ra giúp có niềm tin khoa học, say mê khoahọc và từ đó xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu, tự hoàn thiện và nhưthế, đổi mới phương pháp giảng dạy nhất là hướng dẫn học sinh làm thựchành thí nghiệm trong tiết học đã phát huy được tính tích cực chủ động lĩnhhội kiến thức của học sinh Đồng thời giải quyết vấn đề mới nảy sinh hoặckhẳng định dự đoán kiến thức đúng hay sai Dựa vào tác dụng của phươngpháp này, tôi nghĩ nếu giáo viên biết cách tổ chức tốt trong tiết dạy sẽ đảmbảo nâng cao chất lượng bộ môn Với suy nghĩ đó tôi quyết định chọn đề tài:“HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM Ở MỘT

II Đối tượng :

Đối tượng : Phương pháp hướng dẫn học sinh làm thực hành thí nghiệm.III Giới hạn đề tài: hướng dẫn học sinh làm thực hành thí nghiệm trong 1 tiếthọc vật lý lớp 91 chương I: ĐIỆN HỌC

Phương pháp: Đọc tài liệu, đối chiếu, quan sát, nghiên cứu, đàm thoại

B NỘI DUNG:

I Cơ sở lý luận:

- Căn cứ vào nghị quyết đổi mới giáo dục phổ thông; Căn cứ vào chủ để năm học

- Căn cứ vào tình hình học tập của học sinh; Căn cứ vào đặc trưng của môn học

 1.Vai trò của phương pháp thực hành thí nghiệm

 2.Tầm quan trọng của ĐDDH

 3.Các hình thức thực hiện thí nghiệm Những lưu ý khi thực hành thí

nghiệm

 4.Các phương pháp nghiên cứu

 5 Một số đặc điểm của học sinh THCS

II Cơ sở thực tiễn:

1 Sơ lược vấn đề

2 Thực trang giờ dạy có thí nghiệm theo nhóm

3 Nội dung vấn đề:

3.1.Các phương pháp thực hiện - Vận dụng phương pháp

3.2 Kết quả thực hiện

C Kê ́t luận

TRƯỜNG THCS LONG GIANG

LỜI NÓI ĐẦU

hực hiện theo tinh thần đổi mới phương pháp học tập góp phần nângcao chất lượng Là người hướng dẫn tổ chức cho học sinh lĩnh hộikiến thức, nội dung bài học một cách khoa học Để nâng cao chấtlượng dạy- học môn Vật Lý có hiệu quả về việc hoạt động theo nhóm của họcsinh khi làm thí nghiệm Tôi đặt ra nhiệm vụ cho mình là đưa ra biện pháp“HƯỚNG DẪN LÀM THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM” cho tiết học thêm sinh độngĐây cũng là vấn đề mà tôi gửi đến thầy cô về đề tài: “ HƯỚNG DẪN LÀMTHỰC HÀNH THÍ NGHIỆM Ở MỘT TIẾT HỌC VẬT LÝ LỚP 91 CHƯƠNGI: ĐIỆN HỌC” nhằm mong muốn được học hỏi, tìm hiểu được nhiều kinhnghiệm hơn.Do thời gian có hạn, tài liệu tham khảo ít, khả năng kinh nghiệm củamột giáo viên trẻ, chắc chắn đề tài này còn nhiều thiếu sót Tôi mong quí thầy

cô, các bạn đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo phòng vui lòng bổ sung ý kiến đểđề tài hoàn chỉnh hơn và tôi được học hỏi nhiều kinh nghịêm để giảng dạy tốt.Sau cùng kính chúc quí thầy cô dồi dào sức khoẻ và đạt nhiều thắng lợi

I/ LY ́ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Theo quy luật tri giác“ Trăm nghe không bằng một thấy” và “ Trăm thấykhông bằng một làm” Làm thực hành thí nghiệm vừa củng cố kiến thức tạomột thói quen tự nghiên cứu Ngoài ra giúp có niềm tin khoa học, say mê khoahọc và từ đó xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu, tự hoàn thiện và nhưthế, đổi mới phương pháp giảng dạy nhất là hướng dẫn học sinh làm thựchành thí nghiệm trong tiết học đã phát huy được tính tích cực chủ động lĩnhhội kiến thức của học sinh Đồng thời giải quyết vấn đề mới nảy sinh hoặckhẳng định dự đoán kiến thức đúng hay sai Dựa vào tác dụng của phươngpháp này, tôi nghĩ nếu giáo viên biết cách tổ chức tốt trong tiết dạy sẽ đảmbảo nâng cao chất lượng bộ môn Với suy nghĩ đó tôi quyết định chọn đề tài:“HƯỚNG DẪN LÀM THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM Ở MỘT TIẾT HỌC VẬTLÝ LỚP 91 CHƯƠNG I: ĐIỆN HỌC” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm chonăm học 2009-2010

II Đối tượng :

Đối tượng: Phương pháp hướng dẫn học sinh thực hành thí nghiệm bài 15:Thực hành: “XÁC ĐỊNH CÔNG SUẤT CỦA CÁC DỤNG CỤ ĐIỆN.”

III Giới hạn đề tài:

Phương pháp hướng dẫn học sinh thực hành thí nghiệm trong 1 tiết học vật lýlớp 91. Đề tài này được thực ngay từ đầu năm học 2009-2010

IV Phương pháp nghiên cứu: Đọc tài liệu ; quan sát; đàm thoại ; đối chiếu

TRƯỜNG THCS LONG GIANG



I.C Ơ SỞ LÝ LUẬN KHOA HỌC :

Để khắc phục những mặt còn hạn chế của chương trình sách giáo khoa hiện hành, tăng cường tính thực tiễn, kĩ năng thực hành, năng lực tự học, bổ sung những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh

Căn cứ vào chủ đề năm học 2008-2009 “ Xây dựng trường học thân

thiện,học sinh tích cực”

Căn cứ vào công văn số 20/ CT- UBND Tỉnh ngày 1 tháng 9 năm 2009 v/

v thực hiện nhiệm vụ công tác giáo dục năm 2009-2010 với chủ đề: “Đổi mớinâng cao quản lý giáo dục”

Căn cứ nghị quyết số 40 /2000/QH 10 ngày 9 tháng 12 năm 2000 về đổi mới giáo dục phổ thông

Trong mỗi tiết học cần tạo điều kiện thuận lợi cho tất cả các đối tượngtrong lớp đều được thí nghiệm phát hiện kiến thức từ dễ đến khó, tạo mốiquan hệ thân thiện giữa thầy và trò, giữa trò và trò

Kế thừa, phát triển những ưu điểm trong hệ thống các phương pháp dạyhọc quen thuộc,vận dụng 1 số phương pháp dạy học mới tích cực phù hợp vớihoàn cảnh,điều kiện ở địa phương

Căn cứ vào đặc điểm tình hình cơ sở vật chất của trường THCS LONGGIANG,có đồ dùng dạy học tương đối đủ để thí nghiệm thực hành

Căn cứ tình hình học tập của học sinh lớp 9: đa số đều thích học có thínghiệm thực hành theo nhóm

Căn cứ vào đặc trưng của môn học:

Vật lý là môn khoa học thực nghiệm.Các tri thức khoa học đều được xây dựng

từ những sự khái quát hóa các kiến thức được tích lũy bằng phương pháp thínghiệm và quan sát

Vì vậy , muốn hướng dẫn học sinh tự lực phát hiện và kiểm tra kiến thức thìtốt nhất là nên tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động thí nghiệm thựchành và quan sát Đây chính là hai dạng hoạt động đặc trưng của môn vật lý ởTrường Trung học cơ sở

1.Vai trò của việc thí nghiệm thực hành :

Việc thí nghiệm theo nhóm chuyển từ phương pháp nặng về diễn giảng củagiáo viên sang phương pháp nặng về tổ chức cho học sinh hoạt động học tậpđể tự chiếm lĩnh kiến thức

Việc thực hiện thí nghiệm theo nhóm tích cực hóa hoạt động học tập, pháthuy tính chủ động của học sinh

Sự chủ động trong học tập thể hiện:

 Học sinh tự giác sẳn sàng tham gia vào các hoạt động học tập

 Học sinh chủ động trao đổi với nhau, với giáo viên nhiều hơn

 Không tiếp thu kiến thức 1 cách thụ động

 Tự lực giải quyết các nhiệm vụ học tập dưới sự điều khiển của giáoviên

 Học sinh hứng thú, hào hứng trong quá trình học tập

TRƯỜNG THCS LONG GIANG

Trong hoạt động thí nghiệm thực hành cũng có hoạt động quan sát , cơ bảnlà quan sát so sánh giữa thí ngiệm với đối chứng điều phải vận dụng các thao tác

tư duy so

sánh phân tích tổng hợp thì mới phát hiện được nội dung kiến thức

Thực hành thí nghiệm phải kích thích được niềm sai mê học tập Từ đóviệc học tập có chất lượng cao Mà chất lượng giảng dạy là yếu tố có ý nghĩa tolớn không chỉ

học trong quá trình dạy học mà cả với sự phát triển toàn diện, sự hình thành nhâncách của sinh

2 Tâ ̀m quan trọng của ĐDDH trong việc giảng dạy môn vật lý :

Sử dụng ĐDDH không chỉ đơn thuần là phương tiện của việc dạy mà cònlà phương tiện của việc học ĐDDH không chỉ minh họa kiến thức, lời giảng củagiáo viên mà chủ yếu là nguồn tri thức, là phương tiện để học sinh khai thác tìmtòi, phát hiện, chiếm lĩnh kiến thức

ĐDDH tạo điều kiện đẩy mạnh hoạt động của học sinh trên cơ sở tự giác,

tự khám phá kiến thức thông qua hoạt động thực hành, làm thí nghiệm trong quátrình học tập

ĐDDH là nhân tố hổ trợ quan trọng trong việc tổ chức dạy học theophương pháp mới của giáo viên

ĐDDH trong giảng dạy vật lý giữ vai trò chủ chốt trong hoạt động quansát, thí nghiệm của học sinh, giúp học sinh phát triển tư duy, tạo điều kiện đượctrao đổi tranh luận với bạn học để tìm ra kết quả một cách chính xát nhất

ĐDDH cần tăng cường sử dụng, coi là phương tiện để nhận thức, khôngchỉ thuần túy là sự minh họa Đây là nguồn thông tin cực kỳ quan trọng giúp họcsinh có hứng thú tìm tòi phát hiện kiến thức mới Coi trọng quan sát, phân tích,nhận sét dẫn đến hình thành khái niệm

ĐDDH như là một hình thức chứng minh hình thành khái niệm kiến thứcmới

3 Ca ́c hình thức thí nghiệm :

Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên

Thí nghiệm của học sinh được chia làm 3 loại:

 Thí nghiệm học sinh làm trước lớp để kiểm tra kiến thức, nghiên cứunội dung bài sâu hơn

 Thí nghiệm thực hành theo nhóm để học sinh tự rút ra nhận xét vàrèn luyện kỹ năng làm thí nghiệm

 Thí nghiệm mở rộng: học sinh làm ở nhà

4.Những lưu ý để hoạt động thí nghiệm thực hành có hiệu quả:

Bằng kinh nghiệm thực tiễn dạy học và kết quả nghiên cứu cho thấy: Đểhoạt động thí nghiệm thực hành của học sinh có hiệu quả cần chuẩn bị tốt các vấnđề sau:

 Phân công nhận và thu dọn nộp lại dụng cụ thí nghiệm của nhóm

 Điều khiển hoạt động của nhóm: Phân công công việc trao đổi ý kiến,tập hợp được những ý kiến chung và nêu được những ý kiến khác nhau,lần lược cử đại diện nhóm phát biểu…

 Nhắc nhở các thành viên hoàn thành nhiệm vụ cá nhân và nhiệm vụchung của nhóm

 Khi cho học sinh thí nghiệm giáo viên phải đảm bảo thực hiện tốt các yêu cầusau:

 Thí nghiệm phải đảm bảo an toàn đối với học sinh.Vì thế giáo viên phảikiểm tra dụng cụ trước khi thí nghiệm

 Tạo điều kiện khuyến khích học sinh làm việc tự lực

TRƯỜNG THCS LONG GIANG

 Tạo điều kiện, không khí thuận lợi để mỗi học sinh được phát biểu ý kiến cánhân, phát huy sáng tạo rèn luyện ngôn ngữ

 Thí nghiệm phải đảm bảo thành công Tuyệt đối tránh tình trạng thí nghiệmcho kết quả không đúng, làm cho học sinh mất lòng tin vào kiến thức

 Giáo viên phải có phương pháp kết hợp nhịp nhàng giữa thí nghiệm với bàigiảng

5 Ph ương pháp nghiên cứu :

a Ph ương pháp đọc tài liệu :

Phương pháp này giúp cho người nghiên cứu có cơ sở lý luận để phân tích tàiliệu, các dữ liệu có liên quan đến đề tài, đồng thời giúp ta biết được đề tài này đãnghiên cứu hay chưa và biết được kết quả của quá trình nghiên cứu.Từ đó giúp tatrình bày một cách có hệ thống, có lập luận và khoa học Dùng phương pháp nàyđể tìm hiểu về thực

trạng, đặc điểm của học sinh hiện nay, thu thập tài liệu để viết thành cơ sở lý luậnchung và vấn đề nghiên cứu

b Phương pháp quan sát:

Sử dụng có mục đích có kế hoạch theo những qui tắc nhất định có liên quancùng với ngôn ngữ viết và phương tiện kĩ thuật khác nhau để ghi nhận, thu thậpnhững hiểu biết, hiện tượng của đối tượng, phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu Dùngphương pháp này để quan sát học sinh trong giờ học, nhất là khi học sinh thínghiệm theo nhóm khám phá kiến thức, nhằm thu được kết quả trực tiếp, cụ thể,sinh động

c Phương pháp đối chiếu:

Sử dụng phương pháp này để biết được kết quả học tập của học sinh, những mặtmạnh,mặt thuận lợi khi áp dụng phương pháp dạy mới so với phương pháp cũ

6 Một số đặc điểm nhận thức của học sinh THCS:

Nhận thức là sự phản ánh hiện tượng khách quan đi vào bộ óc con người.Quá trình nhận thức diễn ra theo qui luật nhận thức chung của loài người.Quátrình nhận thức đó diễn ra từ thực trạng sinh động đến tư duy, từ tư duy trừutượng đến thực tiễn, mà trực quan sinh động ở đây là các hiện tượng xuất phát từthực tế , có vai trò to lớn trong việc củng cố kiến thức đã học, giúp HS nắm vữngbản chất của hiện tượng vật lý, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, rènluyện năng lực quan sát phát triển năng lực tư duy của HS, yêu thích môn họcsâu sắc

II C Ơ SỞ THỰC TIỄN :

1. Sơ lược vấn đề :

Hầu hết, gia đình các em đều sống bằng nghề nông làm ruộng nên việcquan tâm, đầu tư ăn học cho con không được cao Đa số, gia đình các bậc phụhuynh chủ yếu cho con em, học để biết cái chữ, tính toán là được Cón ở các em,ngoài việt đến trường đi học các em còn phụ giúp gia đình…

Là một giáo viên vùng sâu( kinh tế địa phương là nông nghiệp) tôi luônmong ước học sinh của tôi sau này là những học sinh năng động, sáng tạo, giỏithực hành,ham thích nghiên cứu khoa học và quan trọng hơn hết là biết áp dụngkiến thức đã học vào lao động sản xuất Do đó từ bây giờ , khi còn ngồi trên ghếnhà trường, các em phải được trang bị một kỹ năng thực hành quan sát tốt Làgiáo viên trực tiếp giảng dạy, ngoài việc tích cực học tập nâng cao trình độchuyên môn, tôi luôn trăn trở suy nghĩ tìm ra giải pháp hình thành kỹ năng thựchành quan sát cho học sinh.Trước hết tôi hướng dẫn cho học sinh cách thực hiệnlắp ráp thí nghiệm như thế nào, những kiến thúc vấn đề nào cần trả lời sau khinghiên cứu Từ đó hình thành ở học sinh ý thức tích cực học tập, thích nghiêncứu.Đồng thời, các em còn có thể đánh giá đực quá trình nhận thức của bạn Nếu

TRƯỜNG THCS LONG GIANG

thực hiện tốt việc thực hành quan sát thì chắc chắn sẽ hình thành được tính cáchcủa một con người mới trong thời đại mới

2 Thực trạng giờ dạy :

Vào đầu năm học, áp dụng phương pháp mới khi giảng bài HS chưa quentrong hoạt động tự học: ví dụ như khi thí nghiệm không biết làm những bước nhưthế nào, không biết phần nào nên ghi bài và phần nào thì không, tốc độ HS ghibài chậm Học sinh hoạt động chưa đồng bộ, HS khá giỏi rất năng động luônmạnh dạn tích cực phát biểu ý kiến,đối tựng học sinh yếu ít hoạt động hơn chỉphát biểu khi nào giáo viên gọi đến, hoặc chỉ ngồi nghe ý kiến của bạn

3 NỘI DUNG VẤN ĐỀ:

3.1.Biện pháp thực hiện- vận dụng phương pháp thí nghiệm thực hành trong tiết học vât lý :

a Biện pháp thực hiện:

Giáo viên phải xác định chính xác mục tiêu bài học, sau khi học xong thìhiểu được những kiến thức gì? Có kỹ năng gì? Thái độ gì? Mức độ đạt được nhưthế nào?

Câu hỏi đặt ra phải logic, giai đoạn đầu của bài học phải bố trí các câu hỏivề sự kiện trước, sau đó là những câu hỏi nâng cao về tư duy

Các bước giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện thí nghiệm như sau:

 Giáo viên giới thiệu dụng cụ chuẩn bị thí nghiệm

 Học sinh quan sát dụng cụ

 Giáo viên kiểm tra việc chuẩn bị mẫu báo cáo thực hành của HS

 Giáo viên tóm tắt cách thực hiện thí nghiệm qua thông tin đã nêu và kiến thức cần trả lời

 Giáo viên thao tác thí nghiệm mẫu cho học sinh quan sát

 Giáo viên qui định rõ thời gian thí nghiệm

 Tổ chức cho học sinh ổn định theo nhóm (khoảng 4 nhóm/ lớp)

 Học sinh thực hiện thí nghiệm và ghi kết quả vào mẫu báo cáo, giáo viên theo dõi các nhóm thực hành

 Khi các nhóm thí nghiệm hết thời gian qui định, yêu cầu HS trở về vị trí cũ

 Học sinh nộp mẫu báo cáo kết quả thực hành

 Giáo viên nhận xét bài báo cáo của học sinh

 Giáo viên thống nhất kết quả thí nghiệm, nêu tổng quát kiến thức cần hiểu trong bài

b.Vận dụng phương pháp thí nghiệm thực hành trong 1 tiết học vật lý:

Sau đây là phần ví dụ tôi thể hiện phương pháp thí nghiệm thực hành trong 1 tiết vật lý: “BÀI 15: THỰC HÀNH : XÁC ĐỊNH CÔNG SUẤT CỦA CÁC DỤNG CỤ ĐIỆN”

Tôi đã tổ chức thực hiện các bước như sau:

 Giáo viên giới thiệu các dụng cụ thí nghiệm cần thiết để thực hành đốivới mỗi nhóm học sinh:

 1 nguồn điện 6V

 1 công tắc, 9 đoạn dây dẫn mỗi đoạn dài 30 cm

 1 ampe kế có GHĐ: 500mA- ĐCNN: 10mA

 1 Vôn kế có GHĐ 5V- ĐCNN 0,1V

 1 bóng đèn pin 2,5V, 1 quạt điện nhỏ 2,5V, 1 biến trở có điện trở lớn nhất 20

 và chịu được dòng điện có I lớn nhất 2 A

Giáo viên kiểm tra phần trả lời câu hỏi trong mẫu báo cáo thực hành của HS

 Giáo viên tóm tắt cách thực hiện thí nghiệm qua thông tin đã nêu

 Giáo viên thao tác thí nghiệm mẫu: cách lắp mạch điện theo sơ đồhình 15.1 cho học sinh quan sát