TLH tre em

Những phẩm chất tâm lý được hình thành không chỉ phụ thuộc vàotính tích cực hoạt động của cá nhân, mà còn phụ thuộc vào chất Trong cuộc sống, con người có thể tham gia vào nhiều hoạt độn

Tâm Lý Học Trẻ Em [size=18px]BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÂM LÝ HỌC TRẺ EM [/size]

I ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM LÝ HỌC TRẺ EM:

Có nhiều khoa học nhiên cứu về trẻ em, mỗi khoa học nghiên cứu trẻ em theokhía cạnh riêng, với cách riêng của mình Tâm lý học trẻ em quan tâm đến quátrình phát triển trẻ em, hình thành nhân cách, trở thành người lớn như thếnào

Tâm lý học trẻ em là khoa học nghiên cứu những đặc điểm và quy luật pháttriển tâm lý của trẻ, xem sự hoạt động của trẻ, sự phát triển các quá trình,phẩm chất tâm lý và sự hình thành nhân cách của trẻ theo con đường nào,

Có thể nói một cách khái quát rằng đối tượng của tâm lý học trẻ em là sự sựphát triển tâm lý của trẻ; những đặc điểm, những quy luật đặc trưng cho sự

II Ý NGHĨA CỦA TÂM LÝ HỌC TRẺ EM VÀ QUAN HỆ CỦA NÓ VỚI CÁC

Khi nghiên cứu sự phát triển tâm lý của trẻ, tâm lý học trẻ em đã sử dụng cáctài liệu của nhiều khoa học khác và đến lượt mình nó cũng cung cấp những tàiliệu có ý nghĩa quan trọng đối với các khoa học khác Tâm lý học trẻ em dựa trên triết học duy vật biện chứng Các luận điểm triếthọc vạch ra những quy luật chung nhất của sự phát triển các hiện tượng tựnhiên và xã hội Nó chứng minh rằng tâm lý, ý thức con người do xã hội quyếtđịnh Sự hiểu biết các quy luật chung giúp cho tâm lý học trẻ em tìm ra cáchnhìn đúng đắn đối với sự phát triển tâm lý của trẻ em Ngược lại, việc nghiên cứu tỉ mỉ sự phát triển của trẻ em, nhất là việc trẻ emnhìn nhận thế giới xung quanh như thế nào sẽ giúp ta hiểu sâu hơn bản chất

Tâm lý học trẻ em dựa trên những tri thức về tâm lý con người do tâm lý họcđại cương cung cấp, đồng thời nó lại cung cấp cứ liệu cho tâm lý học đạicương, cho những hiểu biết sâu sắc hơn về những vấn đề tâm lý của người lớn,đặc biệt là những quy luật nảy sinh và phát triển tâm lý như thế nào Tâm lý học trẻ em thường xuyên sử dụng những thành tựu giải phẫu sinh lý vàbệnh học lứa tuổi, nhất là những số liệu về sự phát triển của hệ thần kinh và

Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là bảo đảm sự phát triển của trẻ, chuẩn bị cho

nó bước vào cuộc sống Để làm tốt việc này, nhà giáo dục phải nắm vữngnhững đặc điểm và quy luật phát triển của đứa trẻ, nếu không sẽ phải mòmẫm và dễ bị sai lệch Trong lĩnh vực giáo dục mầm non, tâm lý học trẻ em cómột vị trí đặc biệt Từ việc tổ chức đời sống đến việc hướng dẫn cho trẻ trongcác hình thức hoạt động, muốn đạt được kết quả tốt, người nuôi dạy cần phảibiết những đặc điểm và quy luật phát triển tâm lý của trẻ Tâm lý học trẻ emkhông những giúp cho người nuôi dạy trẻ có khả năng hiểu trẻ mà còn biết vuntrồng và phát triển tất cả những phẩm chất tốt đẹp của trẻ Tránh được nhữngthiếu sót trong công tác giáo dục trẻ

"The evil that is in the world almost always comes of ignorance, and good

10-04-2005 12:55 AM

Post: #2

Tâm Lý Học Trẻ Em [size=18px]BÀI 2: CÁC QUY LUẬT PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TRẺ [/size]

Tâm lý con người và tâm lý động vật luôn luôn phát triển Tuy nhiêntính chất và nội dung của quá trình phát triển trong thế giới động vật

và ở con người khác nhau Cơ chế chủ yếu của sự phát triển tâm lýđộng vật là sự truyền kinh nghiệm từ thế hệ trước đến thế hệ saubằng quy luật di truyền sinh học Đặc điểm của các chức năng tâm lýngười là chúng được phát triển trong quá trình trẻ lĩnh hội kinhnghiệm – lịch sử, theo quy luật di truyền xã hội hay kế thừa văn hoá

Nên người là quá trình đứa trẻ lĩnh hội kinh nghiệm xã hội – lịch sửđược loài người sáng tạo ra và giữ lại trong nền văn hoá, bằng hoạtđộng của chính trẻ em và luôn luôn được người lớn hướng dẫn – tức

là giáo dục Đây chính là cơ chế của sự phát triển tâm lý trẻ em Phân tích cơ chế này, ta nhận thấy những điều kiện đó là những mốiquan hệ giữa nền văn hoá với sự phát triển của trẻ, giữa hoạt độngcủa chính trẻ với sự phát triển của nó, giữa những điều kiện sinh học

Những mối quan hệ này đều mang tính phổ biến và tính tất yếukhách quan, vì vậy nó mang tính quy luật

I QUAN HỆ GIỮA VĂN HOÁ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ:

Cũng như mọi sinh vật, con người là một bộ phận của vũ trụ, chịu sựchi phối chặt chẽ của thế giới tự nhiên, nhưng cao hơn mọi sinh vậtkhác, con người còn có một thế giới nữa do mình sáng tạo ra, đóchính là văn hoá Do đó nói tới văn hoá là nói tới thế giới tinh thầncủa con người và những thành tựu đạt được trong suốt tiến trình lịch

sử của nó, để hoàn thiện mình và xã hội.Người ta chia văn hoá thành hai hình thái: Văn hoá vật chất và vănhoá tinh thần Dù văn hoá vật chất hay văn hoá tinh thần đều chứađựng những kinh nghiệm xã hội – lịch sử mà loài người đã tích luỹđược Do đó sự phát triển diễn ra trong quá trình trẻ em lĩnh hội kinhnghiệm loài người trong nền văn hoá.Ngay từ khi ra đời trẻ đã tiếp xúc với nền văn hoá của loài người Nềnvăn hoá xã hội với những sản phẩm vật chất tinh thần ngay từ đầu

đã là nguồn gốc và nội dung của sự phát triển tâm lý

Sự phát triển tâm lý của trẻ chịu sự chi phối bởi những điều kiệnsống, bởi trình độ văn hoá của những người xung quanh, bởi mức độphong phú và tinh xảo của những phương tiện sống, bởi những biến

Sớm tiếp xúc với một nền văn hoá cao, đó là điều kiện thuận lợi cho

sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Nền văn hoá chứa đựng kinh nghiệm xã hội-lịch sử của toàn nhânloại, nhưng ở mỗi dân tộc, mỗi địa phương do những điều kiện sốngkhác nhau nên đã hình thành nên những phong tục, tập quán, truyềnthống văn hoá khác nhau, tạo nên nền văn hoá mang bản sắc dân

Trong quá trình phát triển, trẻ tiếp nhận văn hoá theo hai con đường:

1 Con đường tự phát: Là sự tiếp nhận một cách tự nhiên của các yếu

tố trong hoàn cảnh sống chủ yếu bằng bắt chước Với con đường này, sự phát triển tâm lý của trẻ mang tính chất tuỳtiện, những thành đạt nếu có trong bước đường lớn lên đều mang

2 Con đường tự giác ( tức giáo dục ): Là sự tác động có mục đích, có

kế hoạch của người lớn đối với trẻ nhằm hình thành ở trẻ nhữngphẩm chất nhân cách đáp ứng những yêu cầu của xã hội Nói cáchkhác, giáo dục dưới dạng chung nhất là sự chuẩn bị cho trẻ bước vàođời sống xã hội Đây là con đường chủ yếu để hình thành nhân cáchcho trẻ em và để phát triển xã hội.Ngày nay, với sự tiến bộ của “ công nghệ giáo dục”, người ta có thểđiều khiển sự phát triển một cách chủ động Trước hết là định hướngcho sự phát triển, lựa chọn nội dung và phương pháp tổ chức hoạtđộng cho trẻ nhằm lĩnh hội những kinh nghiệm trong nền văn hoáphù hợp với mỗi trình độ phát triển của trẻ em Như vậy, văn hoá ( trong đó có cả giáo dục ) đóng vai trò cực kỳquan trọng đối với sự phát triển tâm lý và hình thành nhân cách củatrẻ em Nếu không được sống trong xã hội loài người, không đượctiếp xúc với nền văn hoá nhân loại thì đứa trẻ sẽ không thể nên

Gia đình còn là một môi trường phong phú Trong gia đình có ông bà,cha mẹ, anh chị em, tạo ra những mối quan hệ đa dạng giữa nhiềungười ở độ tuổi khác nhau.Thế giới đồ vật trong nhà nhiều hình,nhiều vẻ tạo điều kiện cho trẻ làm quen với xung quanh Trong gia đình, trẻ được nuôi dạy theo một phương thức , khác vớiphương thức giáo dục nhà trường Thể hiện ở những đặc điểm sauđây:

+ Gia đình chăm sóc dạy dỗ trẻ bằng tình thương yêu ruột thịt + Người lớn trong gia đình dạy trẻ bằng giao tiếp trực tiếp và thường

+ Gia đình không tiến hành giáo dục đồng loạt đối với các cháu trongcùng một nhóm Gia đình chăm sóc, dạy dỗ từng cháu một, phù hợp

với đặc điểm riêng của mỗi cháu.+ Giáo dục gia đình thường bằng nhiều hình thức mang tính chấttổng hợp và đượm màu sắc nghệ thuật.Tuy nhiên hiệu quả của giáo dục gia đình hoàn toàn phụ thuộc vàotrình độ văn hoá của mỗi thành viên, đặc biệt là trình độ văn hoá của

Cùng với sự phát triển của xã hội gia đình cũng đã biến đổi về cơbản Tuy vậy văn hoá gia đình vẫn luôn luôn đóng vai trò đặc biệtquan trọng đối với trẻ thơ Sau này khi lớn khôn, mỗi người có thểchịu ảnh hưởng từ nhiều phía của nền văn hoá xã hội Nhưng những

gì mà văn hoá gia đình đã hun đúc nên vẫn được mang theo trong

II QUAN HỆ GIỮA HOẠT ĐỘNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ

Để phát triển, để nên người, đứa trẻ phải tự hoạt động để lĩnh hộikinh nghiệm xã hội - lịch sử Hoạt động không chỉ là nơi tâm lý conngười được bộc lộ mà chính là cái hình thành nên tâm lý của conngười

Muốn phát triển tâm lý và hình thành nhân cách trẻ em thì nhất thiếtphải đưa chúng vào những hoạt động nhất định.Giáo dục trước hếtphải là quá trình tổ chức hoạt động tích cực của trẻ em, qua đó màchiếm lĩnh nền văn hoá của dân tộc và của nhân loại Những phẩm chất tâm lý được hình thành không chỉ phụ thuộc vàotính tích cực hoạt động của cá nhân, mà còn phụ thuộc vào chất

Trong cuộc sống, con người có thể tham gia vào nhiều hoạt động,song có những dạng hoạt động trong giai đoạn này là chủ đạo, có ýnghĩa lớn đối với sự phát triển tâm lý, nhân cách, còn những hoạtđộng khác ít có ý nghĩa hơn, chỉ đóng vai trò thứ yếu

Ở mỗi giai đoạn phát triển có một hoạt động nhất định đóng vai tròchủ đạo, hoạt động này có những đặc điểm sau đây: + Là hoạt động có đối tượng mới, chưa hề có trước đó Chính đốitượng mới này tạo ra những cái mới trong tâm lý, tức là tạo ra những

+ Là hoạt động có khả năng chi phối toàn bộ đời sống tâm lý của trẻ

em và tiếp theo đó những quá trình tâm lý sẽ được cải tổ, được tổ

+ Là hoạt động có khả năng chi phối các hoạt động khác cùng diễn ra

Nhờ những đặc điểm này, hoạt động chủ đạo đã tạo ra những nét đặctrưng trong tâm lý của trẻ ở mỗi giai đoạn phát triển Căn cứ vào sự thay đổi cơ bản trong điều kiện sống và hoạt động củatrẻ, căn cứ vào những thay đổi trong cấu trúc tâm lý của trẻ và sựtrưởng thành cơ thể của trẻ em, các nhà tâm lý đã chia ra một sốthời kỳ chủ yếu trong sự phát triển tâm lý trẻ em:

+ Tuổi sơ sinh: mới sinh đến 2 tháng

Hoạt động chủ đạo :

+ Tuổi hài nhi: 2 tháng đến 12 tháng

Hoạt động chủ đạo : Giao tiếp xúc cảm trực tiếp với người lớn

+ Tuổi nhà trẻ ( ấu nhi): 1 tuổi đến 3 tuổi

Hoạt động chủ đạo : Hoạt động với đồ vật

+ Tuổi mẫu giáo: 3 tuổi đến 6 tuổi

Hoạt động chủ đạo : vui chơi ( trung tâm là trò chơi đóng vai theo

+ Tuổi nhi đồng: 6 tuổi đến 11 tuổi

+ Tuổi thiếu niên: 11 tuổi đến 15 tuổi

Hoạt động chủ đạo : Học tập và giao lưu nhóm bạn thân

+ Tuổi đầu thanh niên: 15 tuổi đến 18 tuổi

Hoạt động chủ đạo : Học tập gắn với xu hướng nghề nghiệp, hoạt

Các điều kiện sinh học không quyết định hoàn toàn sự phát triển tâm

lý của trẻ theo con đường di truyền sinh học, nhưng cũng cần phảixác định rõ vai trò của nó trong sự phát triển ấy Ngay từ khi lọt lòng mẹ, trẻ đã kế thừa từ tổ tiên của mình cấu tạo

và chức năng cơ thể, đã có một hệ thần kinh với một bộ não người cókhả năng trở thành cơ quan hoạt động tâm lý cực kỳ phức tạp mà chỉcon người mới có Không có bộ não người thì không thể nảy sinh các

Điều kiện sinh học còn ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của trẻ ở

+ Những chức năng tâm lý sơ đẳng của con người như các cảm giácgắn liền với các giác quan Chất lượng hoạt động của các giác quan

sẽ ảnh hưởng đến các chức năng tâm lý bậc cao + Kiểu hoạt động thần kinh cấp cao ( mạnh hay yếu; cân bằng haykhông cân bằng; linh hoạt hay không linh hoạt) Điều đó ảnh hưởngđến cách bộc lộ của hoạt động tâm lý, khiến cho hành vi của mỗi

+ Những độc tố trong cơ thể cha mẹ cũng ảnh hưởng lớn đến sự pháttriển tâm lý của trẻ em, nhất là đến trí tuệ Chẳng hạn con cái củanhững người bị nhiễm chất độc màu da cam, nghiện ma tuý, nghiệnrượu… sẽ làm cho những tế bào của vỏ bán cầu đại não của con cáihoạt động không bình thường dẫn đến nhiều khuyết tật trong đờisống tâm lý và thường là chậm phát triển trí tuệ Tóm lại: Những điều kiện sinh học có ảnh hưởng lớn đến sự pháttriển tâm lý của trẻ Ảnh hưởng đó là ở chỗ nó tạo điều kiện thuận lợihay gây trở ngại cho sự phát triển tâm lý với tốc độ nhanh hay chậm,

dễ dàng hay khó khăn

10-04-2005 01:10 AM

Post: #3

Tâm Lý Học Trẻ Em

[size=18px]Bài 3 : ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ

I ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ SƠ SINH: (0 – 2 tháng)

1.Vai trò của các phản xạ không điều kiện:

Từ đời sống trong bụng mẹ, một môi trường trường đối ổn định, đứatrẻ ra đời như đột ngột bị đẩy vào một hoàn cảnh mới mẻ của môitrường không khí, với vô số kích thích của thế giới bên ngoài Đời sống của bé trong môi trường mới được bảo đảm nhờ có những

cơ chế di truyền có sẵn: hệ thống thần kinh đã sẵn sàng thích nghivới điều kiện bên ngoài, những hệ cơ quan cơ bản của cơ thể bắt đầukhởi động, nhờ đó trong những ngày đầu tiên các phản xạ tự vệ đượcthực hiện Bên cạnh những phản xạ tự vệ, còn có các phản xạ địnhhướng, tức là những phản ứng của trẻ hướng tới những kích thích mới

lạ Phản xạ định hướng là cơ sở ban đầu của hoạt động tìm tòi củatrẻ Tuy nhiên sự tìm tòi của trẻ còn bị hạn chế bởi các giác quan còn

Trong những ngày đầu tiên của cuộc sống của trẻ đã có một số phản

xạ không điều kiện, giúp trẻ thích ứng với hoàn cảnh sống mới Phản

xạ thở, phản xạ mắt và những phản xạ về nhiệt độ… đều là nhữngphản xạ bẩm sinh được thực hiện sau khi sinh ra Tuy mới sinh ra đứa trẻ hầu như bất lực không tự phát triển được,nhưng lại có khả năng tiếp nhận kinh nghiệm và hành vi đặc biệt của

2.Tình trạng bất phân (cảm giác không phân định):

Trẻ sơ sinh trong tình trạng bất phân khi cảm nhận mọi vật Trongtháng đầu trẻ hầu như chưa tiếp nhận kích thích từ bên ngoài, chỉ cónội cảm và tự cảm, chỉ khi nào kích thích bên ngoài quá mạnh mới

Ban đầu nội cảm chiếm ưu thế, về sau ngoại cảm chiếm ưu thế,nhưng những hoạt động nội cảm vẫn tiếp tục một cách vô thức Hết tuần đầu, em bé bắt đầu có những phản ứng phân định Đến hếttuần thứ 6 bé có thể cảm nhận được một số kích thích từ môi trường

Quá trình tiến từ tiếp cảm gần đến tiếp cảm xa đóng vai trò quantrọng trong sự phát triển Bé vừa bú vừa nhìn mẹ, hai cảm giác ởmiệng và mắt kết hợp lại Những lúc miệng rời vú, không còn cảmgiác gần, nhưng cảm giác xa vẫn còn Dần dần thị giác đóng vai tròquan trọng, vì không bị dứt đoạn Đây là chỗ dựa đầu tiên cho quan

3 Nhu cầu tiếp nhận các ấn tượng thế giới bên ngoài, nhu cầu

a Nhu cầu tiếp nhận các ấn tượng thế giới bên ngoài: Nhu cầu này gắn liền với phản xạ định hướng Lúc đầu trẻ chỉ cóphản ứng nhìn khi có một vật sáng để gần và chỉ có phản ứng nghekhi có tiếng động to Nhờ đó nhu cầu tiếp nhận các ấn tượng xuấthiện, trẻ bắt đầu nhìn theo các vật di động hoặc phản ứng với âmthanh, đặc biết là giọng nói của người lớn và rất thích nhìn vào mặtngười

Dần dần trẻ đã có thể phân biệt được các âm thanh và mùi vị khácnhau Tiếng nói chuyện bình thường, hoặc tiếng hát khe khẽ cũng

Đặc điểm quan trọng của trẻ sơ sinh là thị giác và thính giác pháttriển nhanh để tiếp nhận những ấn tượng bên ngoài, đó là nhờ sựtrưởng thành nhanh chóng của hệ thần kinh, trước hết là não bộ Điều kiện thiết yếu để não bộ có thể phát triển bình thường là sựluyện tập các giác quan để thu nhận các tín hiệu từ thế giới bênngoài Nếu đứa trẻ bị giữ trong tình trạng cô lập với thế giới bênngoài thì sẽ chậm phát triển một cách nghiêm trọng Do đó người lớncần chú ý tạo ra và tổ chức các ấn tượng bên ngoài cho trẻ tiếp nhận

để phát triển nhanh các phản xạ định hướng của trẻ vào thế giới

b Nhu cầu gắn bó với người khác:Lọt lòng mẹ trẻ đã có những ứng xử làm cho người lớn phải quan tâmnhư mút, bám níu, mỉm cười, muốn được ôm ấp, vỗ về, thể hiện mộtnhu cầu gắn bó với người lớn Phản xạ rúc đầu vào ngực mẹ, mộtmặt là để tìm vú, nhưng mặt khác là muốn áp sát vào da thịt mẹ đểđược ôm ấp vỗ về Quan hệ với người mẹ qua xúc giác là quan trọngvào bậc nhất và cũng được xuất hiện sớm nhất, hiện tượng đó là sự

có lòng yêu thương, sẵn lòng ôm ấp, vỗ về).Trong mối quan hệ gắn bó mẹ – con, ở cả hai phía mẹ và con đều

phát ra tín hiệu cho nhau Thông qua những tín hiệu phát ra từ mẹ

và con, nhiều công trình nghiên cứu đã tổng kết được bốn kiểu quan

+ Kiểu thứ nhất: Tín hiệu phát ra ở mẹ và con đều mạnh Nghĩa lànhu cầu gắn bó của cả hai mẹ con đều tỏ ra bức thiết Trong trườnghợp này mối quan hệ gắn bó mẹ – con được thiết lập một cách dễdàng, thuận lợi Kiểu này thường thấy ở những cặp mẹ con sinh nởbình thường, mẹ tròn con vuông, xuất phát từ lòng ước ao mong đợicủa người mẹ đối với sự ra đời của đứa con + Kiểu thứ hai: Tín hiệu phát ra từ người mẹ thì mạnh mà từ ngườicon thì lại yếu Thường thì đây là trường hợp của những trẻ bị thiếutháng hay khuyết tật bẩm sinh Trong trường hợp này người mẹ nêngiao tiếp với con một cách nhẹ nhàng, từ tốn + Kiểu thứ ba: Tín hiệu của con thì mạnh, nhưng tín hiệu của mẹ lạiyếu Kiểu này thường xảy ra ở những người mẹ có con một cách bấtđắc dĩ, có con không theo ý muốn… Trong trường hợp này người mẹthường lạnh lùng, thờ ơ với con, không muốn giao tiếp với con Vìkhông nhận được tín hiệu đáp lại của người mẹ, tín hiệu phát ra củađứa bé yếu dần đi, có khi mất hẳn và bé lâm vào tình trạng ủ ê, mệtmỏi, dễ mắc phải chứng bệnh “trầm cảm”.+ Kiểu thứ tư: Tín hiệu phát ra đều yếu ở cả mẹ và con Đây thực sự

là một tai hoạ Cần phải có biện pháp khơi dậy tín hiệu ở cả hai phía.Trường hợp này rất cần sự hỗ trợ của những người xung quanh, cần

cả thầy thuốc lẫn những nhà tâm lý học.Tạo ra được những quan hệ gắn bó mẹ – con ngay từ những ngàyđầu trẻ mới ra đời là một cách phòng ngừa tốt nhất, tránh cho trẻnguy cơ chậm phát triển hay phát triển lệch lạc về sinh lý cũng như

Nhu cầu gắn bó mẹ – con là cơ sở nảy sinh nhu cầu giao tiếp giữa em

bé với những người xung quanh Dần dần ở trẻ hình thành nên nhữngphản ứng vận động xúc cảm đặc biệt hướng tới người lớn Phản ứngnày được gọi là phức cảm hớn hở Sự xuất hiện phức cảm hớn hởcũng là lúc chuyển từ thời kỳ sơ sinh bước sang thời kỳ mới: tuổi hàinhi

II ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ HÀI NHI: (2 – 15 tháng)

1 Giao tiếp xúc cảm trực tiếp với người lớn là hoạt động chủ đạo.

Giao tiếp với người lớn là một nhu cầu bức thiết của trẻ Sở dĩ có nhucầu này là do yêu cầu khách quan của cuộc sống, trẻ em cần phảiđược chăm sóc thường xuyên của người lớn mới thoả mãn đượcnhững yêu cầu của cơ thể, mặt khác cũng lại do cư xử của người lớn,

đã khơi gợi ở trẻ những xúc cảm ban đầu.Giao tiếp trực tiếp với người lớn có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự pháttriển tâm lý của trẻ Đặc biệt là về mặt xúc cảm

Từ nhu cầu tiếp xúc da thịt với người lớn đến giao tiếp thực sự vớingười lớn, khi mà trẻ đã có những phương thức giao tiếp là một bướcphát triển rõ rệt từ tuổi sơ sinh đến tuổi hài nhi Trong giao tiếp vớingười lớn, trẻ tiếp nhận được những sắc thái xúc cảm khác nhau củangười lớn, rồi dần dần trẻ cũng thể hiện được những xúc cảm khác

nhau của mình.

Vào khoảng tháng thứ 6 đến tháng thứ 8, ở trẻ xuất hiện một hiệntượng mới: lúc có người lạ đến gần trò chuyện với bé, bé không mỉmcười ngay như trước mà tỏ ra sợ hãi, từ chối không muốn giao tiếp.Đây là một mốc quan trọng trong quá trình phát triển cảm xúc

Sự sợ hãi trước một người lạ cho thấy rằng đã xuất hiện ranh giớigiữa bản thân và vật thể xung quanh, cũng tức là xuất hiện một bảnngã thô sơ (cũng có thể gọi là cái “ tôi”, tuy còn mờ nhạt Cùng với giao tiếp trực tiếp với người lớn, dần ở trẻ xuất hiện nhu cầu

sờ mó, cầm nắm các đồ vật Từ đó nhu cầu giao tiếp trực tiếp sẽnhường chỗ cho giao tiếp với đồ vật, tức là giao tiếp với người lớn đểtiếp xúc với đồ vật Lúc này người lớn trở thành khâu trung gian giữatrẻ và đồ vật Sự giao tiếp này dần dần trở thành hoạt động phối hợpgiữa người lớn và trẻ em Người lớn dẫn dắt đứa trẻ đến với thế giới

đồ vật và hướng dẫn nó biết hành động với các đồ vật đơn giản Nhờ hoạt động phối hợp với người lớn, ở trẻ nảy sinh khả năng bắtchước hành động của người lớn Khả năng này là điều kiện quantrọng để tiếp thu những điều dạy dỗ của người lớn, mở rộng vốn kinh

Khả năng bắt chước những hành động của người lớn được phát triểnmạnh trong suốt thời kỳ hài nhi Đến cuối tuổi này thì sự bắt chướctăng lên rõ rệt (chải tóc giống mẹ, đọc sách giống bố…) Như vậy hành động của người lớn xung quanh đã ảnh hưởng rất lớnđến sự hình thành và phát triển những phẩm chất tâm lý của trẻ Trong quá trình giao tiếp, người lớn luôn hướng dẫn, uốn nắn hành vicủa trẻ, bằng con đường đó , đứa trẻ dần dần dần hình thành đượcnhững thói quen tốt và học cách ứng xử đúng đắn Tóm lại: Trong suốt thời kỳ hài nhi nếu không có sự tiếp xúc vớingười lớn thì sự phát triển tâm lý của trẻ không thực hiện được Giaotiếp với người lớn được coi là điều kiện tiên quyết để trưởng thành

2 Sự phát triển vận động, hành động với đồ vật và sự định

Sự tiến bộ của những vận động và hành động của trẻ hoàn toàn phụthuộc vào sự hướng dẫn của người lớn Nếu người lớn thường xuyênchú ý tới trẻ và tổ chức hành động cho trẻ thì những vận động vàhành động của trẻ có những bước tiến rõ rệt và đóng vai trò tích cực

Bò là cách vận động đầu tiên của trẻ Thường thì khoảng 7 – 8 thángtrẻ bắt đầu biết bò Thoạt tiên là trườn, sau đó là bò lồm cồm cả haichân và hai tay Trước khi biết đi, trẻ học cách đứng dậy trên haichân có vịn, rồi không cần vịn tay, đi men rồi sau đó chập chữngtừng bước một Quá trình này rất cần sự giúp đỡ của người lớn Trong những tháng đầu tiên trẻ khám phá môi trường xung quanhbằng thị giác, thính giác và vị giác Sau tháng thứ ba trẻ bắt đầudùng hai tay để sờ mó đồ vật Đến tháng thứ tư trẻ bắt đầu nắm lấy

đồ vật, có khi nắm đồ vật trong tay một hồi lâu, tuy vậy trẻ vẫn chưa

hoàn toàn làm chủ hành động nắm Từ tháng thứ sáu trở đi thì độngtác nắm được cải thiện hơn Càng về cuối năm động tác nắm càng

Khi trẻ có thể cầm nắm đồ vật trong tay thì nó bắt đầu thao tác với

đồ vật bằng tay Những thao tác đầu tiên rất đơn giản (cầm lấy rồibuông ra), sau đó thao tác trở nên phức tạp hơn (đẩy đồ vật ra xa

Cần chú ý rằng quá trình phát triển vận động, thao tác với đồ vật vàđịnh hướng vào môi trường xung quanh tự trẻ không thể thực hiệnđược mà phải có sự hướng dẫn kích thích về tình cảm và trí tuệ của

Nhờ người lớn hướng dẫn, tổ chức vận động và thao tác với đồ vật,đứa trẻ đã có những biểu tượng đầu tiên về thế giới xung quanh, làmxuất hiện những hình thái đầu tiên của hoạt động tâm lý, giúp trẻđịnh hướng được vào thế giới này và tạo nên những tiền đề để trẻtiếp nhận những loại kinh nghiệm lịch sử – xã hội khác nhau ở những

3 Hình thành những tiền đề để lĩnh hội ngôn ngữ:

Nhu cầu giao tiếp với người lớn và sự định hướng vào môi trườngxung quanh ngày càng tăng đã làm nảy sinh khả năng nói ở trẻ Khigiao tiếp, trẻ thường thích thú chăm chú lắng nghe và bắt chướcnhững âm thanh trong lời nói của những người xung quanh Những cuộc “trò chuyện” giữa người lớn với trẻ hài nhi đã khêu gợi ởđứa trẻ những trạng thái cảm xúc tích cực, sự thích thú được giaotiếp với người lớn và bắt đầu có những phản ứng lại với những sắcthái tình cảm khác nhau trong lời nói của người lớn Càng về cuối năm, đứa trẻ càng thích giao tiếp với người lớn bằngnhững âm bập bẹ Âm bập bẹ có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sự

Sự thông hiểu lời nói của trẻ xuất hiện trên cơ sở của việc phối hợphoạt động của tri giác nhìn và nghe.Lúc đầu, trẻ hài nhi nghe ngôn ngữ như những âm thanh nào đó Ngữ

âm là yếu tố đầu tiên quyết định thái độ phản ứng của trẻ tức quyết

Cuối tuổi hài nhi, mối liên hệ giữa tên đối tượng và chính bản thânđối tượng trở nên rõ ràng và phong phú hơn Đó là hình thức đầu tiên

Như vậy trong quá trình giao tiếp xúc cảm trực tiếp với người lớn sựthông hiểu ngôn ngữ của trẻ dần dần mang tính tích cực hơn và trởthành một trong những phương tiện quan trọng để mở rộng khả nănggiao tiếp của trẻ với những người xung quanh.Tóm lại: Sự phát triển tâm lý của trẻ trong năm đầu tuy còn đơn sơnhưng rất quan trọng, song song với tiến tới độc lập về mặt sinh họccủa con người, ở giai đoạn này chủ yếu là tạo ra những tiền đề cầnthiết để sau này hình thành nên những chức năng tâm lý của conngười.

10-04-2005 01:17 AM

Post: #4

Tâm Lý Học Trẻ Em [size=18px]Bài 4: ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TUỔI NHÀ

I SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CỦA TRẺ EM TUỔI NHÀ TRẺ:

1 Hoạt động với đồ vật là hoạt động chủ đạo:

a Tuổi nhà trẻ, mối quan hệ của trẻ với đồ vật có chức năng nhấtđịnh và phương thức sử dụng tương ứng, với sự hướng dẫn của ngườilớn trẻ hướng hoạt động của mình vào việc nắm cách sử dụng đồ vật

và ngày càng giống với cách sử dụng đồ vật của người lớn-gọi là hoạtđộng với đồ vật(hoạt động có đối tượng)

b Hoạt động chủ đạo của tuổi này là hoạt động có đối tượng vì nhờ

nó các chức năng của đồ vật lần đầu tiên được bộ lộ và đồ vật trởthành đối tượng thu hút sự chú ý của trẻ, giúp trẻ khám phá tìmtòi,nhờ đó tâm lý trẻ phát triển mạnh đặc biệt phát triển trí tuệ

c Điều quan trọng khi lĩnh hội những hành động sử dụng đồ vật trẻlĩnh hội những qui tắc hành vi trong xã hội.Đồ chơi đối với trẻ rất cầnthiết giúp trẻ khám phá chức năng và phương thức sử dụng,tuy nhiênngười lớn cần mạnh dạn cho trẻ tiếp xúc vật thật và đồ chơi có nhiềuthao tác nhằm kích thích trẻ hành động

2 Các loại hành động với đồ vật:

Sự tiếp xúc thế giới xung quanh càng rộng thì phương thức hànhđộng với đồ vật càng phong phú,trong đó những hành động thiết lậpcác mối tương quan và những hành động công cụ là hoạt động có ýnghĩa đặc biệt đối với sự phát triển của trẻ

a Hành động thiết lập các mối tương quan.+ Đó là những hành động đưa hai hoặc nhiều đối tượng vào nhữngmối tương quan nhất định trong không gian.+ Ở tuổi hài nhi, trẻ đã bắt đầu thực hiện hành động với đồ vật như Tháo, lắp nhưng trẻ chưa biết đến các thuộc tính của đồ vật, chưabiết chọn đồ vật theo hình dáng, kích thước…+ Đến tuổi nhà trẻ, trẻ đã biết tính đến các thuộc tính của đối tượngtrong mối tương quan của đồ vật Đây là hành động khám phá phứctạp vì phải điều chỉnh bằng chính kết quả thu được do đó cần phảiđược sự giúp đỡ của người lớn như làm mẫu, giúp trẻ thực hiện hành

động… Sự lĩnh hội những hành động thiết lập mối tương quan của trẻphụ thuộc vào phương pháp dạy dỗ của người lớn nhờ đó các chứcnăng tâm lý: tri giác, trí nhớ, tưởng tượng, tư duy trực quan hành

+ Hành động công cụ là hành động trong đó một đồ vật nào đó được

sử dụng như một công cụ để tác động lên các đồ vật khác + Trẻ mới chỉ học cách sử dụng một số công cụ sơ đẳng nhất địnhnhư thìa,cốc,bút nhưng vẫn có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển tâm

lý vì những công cụ đó đã có những đặc điểm chung của mọi côngcụ: cách thức dùng chúng do xã hội qui định và cấu tạo của công cụ

+Công cụ là khâu trung gian giữa bàn tay với đồ vật mà trẻ cần tácđộng tới và sự tác động đó diễn ra tuỳ thuộc vào cấu tạo của côngcụ

Ví dụ: dùng thìa xúc cơm khác xa dùng tay bốc cơm cho vào miệng

Vì vậy việc sử dụng công cụ đòi hỏi thay đổi hoàn toàn động tác củabàn tay,làm cho bàn tay phục tùng cấu tạo của công cụ, nếu trẻ biếtchú ý đến mối quan hệ giữa công cụ và đối tượng mà hành độnghướng tới.Vì vậy cần sự hướng dẫn có hệ thống của người lớn.+Hành động công cụ mà trẻ nắm được chưa hoàn toàn thànhthạo,còn phải tiếp tục.Song quan trọng trẻ nắm được chính nguyêntắc của việc sử dụng công cụ(nguyên tắc hoạt động cơ bản của conngười)

3 Đi theo tư thế thẳng đứng - Hình thái vận động đặc trưng

+ Cuối tuổi hài nhi, một số trẻ đã bắt đầu đi chập chững Đi là hìnhthái vận động đặc trưng của con người,không có sẵn trong chươngtrình di truyền Việc điều khiển các cử động đi vẫn chưa được hìnhthành, vì thế đứa trẻ luôn luôn bị mất thăng bằng Người lớn cần dìudắt trẻ đi từng bước một và kịp thời cổ vũ khi trẻ đi được vài bước từ

đó trẻ cảm thấy thích đi, không chán nản mặc dù bị ngã lên ngãxuống Dần dần động tác đi lấn át động tác bò và trở thành phương

+ Động tác đi ngày càng tiến bộ, trẻ đã làm chủ được thân thể củamình, bước đi của trẻ mạnh dạn hơn, vận động được thực hiện vàkhông gây căng thẳng nữa.Trẻ không những đi mà còn chạy vì chạy

dễ lấy thăng bằng hơn đi, do đó người lớn cần tập cho trẻ nhữngđộng tác khéo léo, linh hoạt Đây là bước tiến cơ bản nhằm làm chotrẻ độc lập về mặt sinh học và là một bước quan trọng trong việc xã

Trẻ được giao tiếp tự do và độc lập với thế giới bên ngoài, phát triểnnhững khả năng định hướng trong không gian Trẻ có thể khám pháthế giới đồ vật phong phú hơn và hành động với đồ vật nhiều hơn,tiếp thu nhiều kinh nghiệm, nắm những kỹ năng sử dụng đồ vật; trẻgiao tiếp với nhiều người xung quanh giúp phát triển nhu cầu giao

Trẻ biết đi là một bước trưởng thành về sinh học và mặt xã hội với tưcách là một con người thực sự, có tính độc lập trong việc chiếm lĩnhthế giới đồ vật và giao tiếp với những người xung quanh

II SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TRẺ TUỔI NHÀ TRẺ DƯỚI ẢNH HƯỞNG CỦA HOẠT ĐỘNG VỚI ĐỒ VẬT: 1.Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ nhà trẻ:

+ Ở giai đoạn này, trẻ nảy sinh nhu cầu giao tiếp với người lớn bằngngôn ngữ đồng thời với sự phát triển nhu cầu giao tiếp bằng ngônngữ, việc tích luỹ các biểu tượng do hoạt động với đồ vật mang lại có

ý nghĩa lớn đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Các biểu tượng đótạo cơ sở để lĩnh hội nghĩa của các từ và liên kết chúng với hình ảnhcủa các sự vật, hiện tượng xung quanh Ngôn ngữ của trẻ phần lớnphụ thuộc vào sự dạy bảo của người lớn Để kích thích trẻ nói ngườilớn cần đòi hỏi trẻ phải bày tỏ nguyện vọng của mình bằng lời nói + Ngôn ngữ của trẻ phát triển theo hai hướng chính: Hoàn thiện sựthông hiểu lời nói của người lớn và hình thành ngôn ngữ tích cực

a Trong khi hoạt động với đồ vật, trẻ thường gặp những tình huống

cụ thể trong đó các đồ vật và các hành động với đồ vật chưa thể táchrời nhau Vì vậy trẻ không thể lĩnh hội các từ biểu đạt đồ vật riêng,hành động riêng mà chỉ có thể lĩnh hội ngôn ngữ biểu đạt cả tình

Ở trẻ hai tuổi, lời nói có tác dụng khởi động dược thực hiện dễ dànghơn so với lời nói có tác dụng kiềm hãm hành động

Ở trẻ ba tuổi, trẻ có khả năng hiểu lời nói tách khỏi tình huống cụthể,thì việc chỉ dẫn của người lớn mới bắt đầu điều chỉnh hành vi củatrẻ trong những điều kiện khác nhau Sự thông hiểu lời nói của ngườilớn được biến đổi về chất, trẻ hiểu những từ riêng biệt và có thể thựchiện hành động với đồ vật theo sự hướng dẫn của người lớn, giúp trẻ

sử dụng ngôn ngữ như phương tiện cơ bản để nhận thức thế giới

b Hoạt động với đồ vật của trẻ càng phong phú thì giao tiếp vớingười lớn càng được mở rộng thúc đẩy trẻ lĩnh hội ngôn ngữ và kíchthích trẻ nói, đây là thời kỳ phát cảm ngôn ngữ.Trẻ luôn đòi hỏi biếttên đồ vật và cố gắng nói để hỏi tên đồ vật đó, khi gọi đứng tên đồvật hiện tượng xung quanh trẻ rất thích thú ,vốn từ được mở rộng và

+Ở tuổi này, trẻ nói còn lệch âm, vốn từ ít, chưa nắm vững ngữ pháp( hiện tượng nói ngược) Đến 3 tuổi, ngôn ngữ của trẻ phát triểnmạnh giúp trẻ phát triển các hình thức ngữ pháp, trẻ nói được nhữngcâu phức tạp.Ngôn ngữ đã trở thành một phương tiện giao tiếp, phát

2 Phát triển trí tuệ của tuổi nhà trẻ:

Cuối tuổi hài nhi, trẻ bắt đầu tri giác thuộc tính của đồ vật xungquanh nắm được các mối quan hệ đơn giản nhất giữa những đồ vật

Cuối tuổi nhà trẻ, do nắm vững hoạt động với đồ vật và mở rộng giaotiếp ngôn ngữ tạo điều kiện phát triển trí tuệ Những dạng hành độngtri giác, tư duy đang hình thành là biểu hiện rõ rệt nhất của sự phát

+ Trẻ cần được sự hướng dẫn của người lớn,giúp trẻ sử dụng các đồchơi có các thao tác tháo lắp các bộ phận để trẻ so sánh lựa chọn phùhợp, hình thành những hành động định hướng bên ngoài nhằm tìmhiểu các thuộc tính của đối tượng .+ Dần dần kiểu tri giác mới hình thành, trẻ dùng mắt để lựa chọn đốitượng phù hợp hành động, đó là hành động bằng mắt được phát triểnmạnh tuổi lên 3 Hành động định hướng bằng mắt giúp trẻ tích luỹnhiều biểu tượng về các đối tượng và so sánh các vật khác Cần chotrẻ làm quen với tính đa dạng của đồ vật như phân biệt màu,cáchình…

+ Tri giác bằng tai phát triển, trẻ tri giác mối quan hệ giữa các âmthanh theo độ cao, cần giúp trẻ bằng các bài hát đơn giản, hấp dẫn

và chỉ cho trẻ phân biệt những âm thanh có độ cao khác nhau phát

b Phát triển tư duy của tuổi nhà trẻ:

Cuối tuổi hài nhi trẻ đã biết sử dụng mối liên hệ giữa các đối tượng

để đạt mục đích như kéo rổ để lấy quả cam đựng trong đó Đến tuổinhà trẻ, trẻ đã biết xác lập các mối quan hệ chưa có sẵn giữa các đồvật để giải quyết nhiệm vụ như lấy gậy khều quả bóng rơi vào gầm

Người lớn cần đưa ra những mẫu hành động cho trẻ bắt chước, trẻcòn biết xác lập những mối liên hệ mới giữa các đối tượng nhờ việcthử thực tế với những hành động bằng tay, gọi là tư duy trực quan -hành động nhờ đó tâm lý bên trong như trí nhớ, tư duy, tưởng tượng

Cuối tuổi nhà trẻ bắt đầu xuất hiện hành động tư duy được thực hiệntrong óc ( tư duy trực quan - hình tượng) như lấy vật trên cao trẻ cóthể dự đoán là dùng que để khều.Trong sự hợp nhất trong óc những đồ vật ,hành động có những dấuhiệu bề ngoài giống nhau, việc lĩnh hội các từ giữ vai trò quan trọng

vì ý nghĩa của từ mà người lớn dạy cho trẻ được dùng với ý nghĩakhái quát như từ đồng hồ chỉ các loại đồng hồ.Người lớn cần giúp trẻnhận ra tên gọi chung cho nhiều đồ vật cùng công dụng Đặc điểm phát triển tư duy của trẻ gắn liền với hoạt động với đồ vật,quan trọng là việc thực hiện những hành động công cụ

III XUẤT HIỆN TIỀN ĐỀ CỦA SỰ HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH: 1.Sự hình thành thế giới nội tâm:

Trẻ lên 2 tuổi đã có thể hành động dưới ảnh hưởng của những ấntượng trực tiếp bên ngoài và của những mô hình được giữ lại trong trínhớ làm cho thế giới nội tâm được hình thành, hành vi của trẻ đượccải tiến.Trí nhớ lúc này giúp trẻ tìm thấy vị trí của mình trong thế giới

đồ vật và những người xung quanh,trẻ bắt đầu nhận ra mối quan hệgiữa quá khứ, hiện tại ,tương lai Trẻ bắt đầu hình thành một cấu tạotâm lý bên trong có tác dụng chi phối hành vi của nó tức là xuất hiệnđộng cơ,trẻ hành động chưa có động cơ rõ ràng Thế giới nội tâm qui định thái độ riêng của trẻ khi tiếp nhận tác độngbên ngoài và tác động giáo dục của người lớn.Trẻ tiếp nhận tác động

đó tuỳ theo tác động đó đáp ứng các nhu cầu, hứng thú đã hìnhthành ở trẻ từ trước.Về sau trẻ mới hình thành những đặc điểm tâm

lý giúp trẻ phối hợp các loại động cơ với nhau, làm cho động cơ này

2 Sự xuất hiện tự ý thức của tuổi nhà trẻ:

Điểm quan trọng nhất trong sự phát triển của trẻ là lúc trẻ bắt đầu ýthức được mình , trẻ nhận ra cái “tôi”như khi xưng hô Trẻ nhận ratên gọi của mình là gắn liền với bản thân như một nhân cách.Trẻ đã

có khả năng tự mình thực hiện những hành động với đồ vật ,có thóiquen tự phục vụ trong trường hợp đơn giản ý thức này bộc lộ khi trẻbiết bắt đầu nói đến mình theo ngôi thứ nhất như “con” ,”cháu”,

“em”…

Hoạt động của trẻ hướng tới thế giới bên ngoài và hướng tới bản thânmình ,bắt đầu tự nhận thức như trẻ muốn thực hiện các hành độngvới đồ vật và chú ý sự thay đổi mà trẻ tạo ra như tắt bật đèn, nhờgiao tiếp bằng ngôn ngữ quan hệ của trẻ càng được mở rộng giúp trẻnhận ra mình là một chủ thể.Trẻ tự tìm hiểu cơ thể mình mang lạicho trẻ những tri thức và kinh nghiệm để hình thành sự tự ý thức Trẻ biết tự nhận xét mình nghe theo lời của người lớn và sau đó tựliên hệ mình với các nhân vật trong truyện, cần khuyến khích trẻ làmtheo yêu cầu của mình Mong muốn được khen trở thành nhu cầu và

cố gắng để đạt được nhờ đó trẻ có thể bỏ tính xấu học tính tốt , khảnăng này còn hạn chế , người lớn cần kiên trì, nhắc nhở nhiều lần đểtrẻ làm xong phần việc được giao Trẻ được giáo dục tốt luôn muốn

trở thành bé ngoan dẫn đến sự phát triển lòng tự trọng làm cho hành

vi của trẻ trở nên tốt đẹp.Trẻ còn muốn hiểu về bản thân trong quákhứ và mong muốn trong tương lai , cần dạy trẻ biết liên hệ hành vi

đã có ,hiện có và sẽ có là phương hướng quan trọng giúp trẻ phát

3 Nguyện vọng độc lập và khủng hoảng của tuổi lên 3:

Khi trẻ “tách” mình khỏi người lớn và có ý thức về khả năng chínhmình đồng thời xuất hiện thái độ mới với người lớn.Trẻ muốn giống

và làm như người lớn, muốn độc lập tự chủ như trẻ hay nói: ”Con tựrửa tay…” Đây là dấu hiệu của sự trưởng thành nhưng lại xuất hiệntính bướng bỉnh do muốn làm theo ý mình, muốn dành mọi vật vềmình Người lớn cần tôn trọng tính độc lập của trẻ và biết cách hướngdẫn trẻ tự làm một số việc đơn giản thì trẻ vẫn biết vâng lời mà tínhđộc lập vẫn phát triển Nếu được giáo dục đúng đắn ,người lớn kịpthời nhận thấy những khả năng mới của trẻ và thoả mãn nhu cầumuốn độc lập tự chủ, tạo ra những hình thức hoạt động mới, quan hệmới với người lớn thì sự khủng hoảng sẽ được rút ngắn và vượt qua

Sự tách được bản thân mình ra khỏi người khác, sự tự nhận thức vềmình, mong muốn độc lập tự chủ là một bước ngoặt trong sự pháttriển tâm lý, tạo tiền đề cho sự hình thành nhân cách giai đoạn tiếptheo

(còn tiếp )

10-04-2005 01:58 AM

Post: #5

Tâm Lý Học Trẻ Em [size=18px]Bài 5 : CÁC DẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA TRẺ MẪU GIÁO

[/size]

I HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI LÀ HOẠT ĐỘNG CHỦ ĐẠO:

Vui chơi là hoạt động chủ đạo không chỉ vì trẻ mẫu giáo dành nhiềuthời gian cho nó, mà chính là trò chơi mà tung tâm là trò chơi đóngvai theo chủ đề đã gây ra những biến đổi về chất trong tâm lý củatrẻ Nó chi phối các dạng hoạt động khác làm cho chúng mang màu

sắc độc đáo của tuổi mẫu giáo

1 Đặc điểm của hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo: a.Vui chơi là dạng hoạt động không mang tính bắt buộc , trẻ tham

gia nhiệt tình do chính sức hấp dẫn của trò chơi

Ví dụ: Trò chơi ” khám bệnh ” hấp dẫn trẻ là việc bác sĩ đeo ống nghe

vào tai, đặt ống nghe lên ngực người bệnh

Vậy động cơ của vui chơi nằm ngay trong quá trình hoạt động , nêntrò chơi mang tính tự nguyện rất cao, mang lại niềm vui sướng cho

trẻ Đây là tính chất đặc biệt của vui chơi

b Đối với trẻ, trò chơi là một dạng hoạt động mang tính tự lập.

Trong khi chơi, trẻ mẫu giáo thể hiện rõ ý thức làm chủ, trẻ hoạtđộng hết mình, tích cực và độc lập Trong hoạt động vui chơi, người

lớn chỉ có thể gợi ý, hướng dẫn mà thôi

Tác dụng giáo dục của người lớn trong hoạt động vui chơi là ở chỗngười lớn biến những yêu cầu giáo dục thành nội dung của hoạt độngvui chơi và hướng dẫn tổ chức cho trẻ vui chơi sao cho vừa thoả mãnnhững nhu cầu hứng thú của trẻ, mà lại đạt được những yêu cầu giáo

dục

c Trong trò chơi đóng vai theo chủ đề, đòi hỏi phải có sự phối hợp

giữa các thành viên trong trò chơi với nhau Trò chơi đối với trẻ mẫugiáo thường phản ánh một mặt nào đó của xã hội người lớn xungquanh, mà hoạt động của người lớn thì bao giờ cũng mang tính chất

xã hội Bởi vậy, để tiến hành một trò chơi nhằm mô phỏng lại đờisống xã hội thì nhất thiết phải có nhiều trẻ em tham gia Tính hợp tác

là một nét phát triển mới, một nét tiêu biểu trong vui chơi của trẻ

mẫu giáo

d Trò chơi của tuổi mẫu giáo mang tính chất ký hiệu – tượng trưng.

Trong khi chơi, mỗi đứa trẻ đều tự nhận cho mình một vai nào đó vàthực hiện hành động phù hợp với vai chơi, nhưng đấy chỉ là hànhđộng giả vờ Trong khi chơi, trẻ còn lấy vật này thay thế vật kia và tựđặt tên cho vật thay thế, rồi sử dụng vật thay thế đó cho phù hợp với

tên gọi của nó

Tất cả những điều giả vờ trên lại mang một ý nghĩa rất thực, vì nóphản ánh một sự việc có thực đã xảy ra như vậy trong cuộc sốngthực Đó chính là sự ra đời của chức năng mới của ý thức: Chức năng

ký hiệu – tượng trưng

2 Cấu trúc của trò chơi đóng vai theo chủ đề:

a Chủ đề và nội dung trò chơi đóng vai theo chủ đề (ĐVTCĐ):Trò chơi ĐVTCĐ của trẻ mẫu giáo có thể phản ánh cuộc sống xungquanh khá đa dạng với các mảng hiện thực hết sức phong phú Cácmảng hiện thực được phản ánh vào trong trò chơi được coi là chủ đềcủa trò chơi Do đó, chủ đề của trò chơi cũng mang tính muôn màumuôn vẻ, phạm vi hiện thực mà trẻ tiếp xúc càng rộng bao nhiêu thìcác chủ đề trò chơi thường phong phú bấy nhiêu Cùng một chủ đềnhưng ở mỗi lứa tuổi trẻ lại tái tạo các mặt rất khác nhau của hiện

thực cuộc sống

Bên cạnh chủ đề chơi còn phải chú ý thêm về mặt nội dung Nội dungcủa trò chơi là những hoạt động của người lớn mà đứa trẻ nhận thứcđược và phản ánh vào trò chơi của mình Đó là những hành động củangười lớn với các đồ vật, những mối quan hệ giữa họ với nhau, những

yếu tố đạo đức, thẩm mỹ…

Đối với nội dung trò chơi ta cần phải quan tâm xem xét khía cạnhtích cực hay tiêu cực của mảng hiện thực mà trẻ em tái tạo Nếukhông quan tâm thì trẻ có thể chơi những trò chơi tiêu cực như say

rượu, nhảy tàu điện, bố mẹ cãi nhau…

b Vai chơi và hành động chơi:

Vai chơi là yếu tố quan trọng để tạo nên trò chơi Đóng vai có nghĩa

là tái tạo lại hành động của một người lớn với các đồ vật trong nhữngmối quan hệ nhất định với những người xung quanh Trong vai chơitrẻ nhận làm một chức năng xã hội của một người nào đó, thường làchức năng mang tính chất nghề nghiệp Đóng vai là con đường giúptrẻ thâm nhập vào cuộc sống của người lớn xung quanh Muốn trở thành một vai nào đó trong trò chơi, điều quan trọng là trẻphải biết thực hiện hành động của vai đó Những hành động này xuấtphát từ hành động thực tế mà trẻ đã trông thấy trong cuộc đời thựchay nghe kể lại Những thao tác của hành động lại phụ thuộc vào đồchơi, như vậy hành động chơi và cả thao tác chơi đều phải phù hợpvới điều kiện thực tế, cũng có nghĩa là để thực hiện vai chơi trẻkhông hành động tuỳ tiện mà hành động chơi phải xuất phát từ vaichơi Vai chơi trong trò chơi quy định hành động của trẻ đối với đồ

vật và đối với bạn cùng chơi

Tuy nhiên đây chỉ là hành động mô phỏng, do đó nó không đòi hỏiphải có thao tác đúng kỹ thuật , mà chỉ cần phỏng theo hình thức của

nó và mang tính khái quát

Chính tính khái quát và ước lệ của hành động chơi cho phép trẻ tiếnhành trò chơi trong những điều kiện các đồ chơi khác nhau

c Những mối quan hệ qua lại của trẻ trong trò chơi:

+ Những quan hệ chơi: Đó là những quan hệ qua lại của các vaitrong trò chơi theo một chủ đề nhất định, mô phỏng mối quan hệ của

người lớn trong xã hội

+ Những quan hệ thực: Đó là những quan hệ qua lại giữa những trẻ

là những người tham gia trò chơi, những người bạn cùng thực hiện

một công việc chung

Trong trò chơi ĐVTCĐ, các quan hệ xã hội được bộc lộ ra rõ rệt Việcthực hiện hành động của vai chơi là phải tạo ra các mối quan hệ vớicác vai khác nhau Sức sống của trò chơi ĐVTCĐ là ở chỗ nó tạo rađược những mối quan hệ giữa các vai Đó chính là bản chất của trò

chơi ĐVTCĐ

d Đồ chơi và hoàn cảnh chơi:

Có hai loại đồ chơi: Loại thứ nhất là những đồ chơi do người lớn làmcho trẻ, mô phỏng theo những đồ vật thực ( con búp bê, cái thìa, ôtô…) Loại thứ hai là những vật thay thế cho đồ vật thật ( cái gối thay

cho em bé, cái ghế thay cho toa tàu…)

Dù là đồ chơi loại thứ nhất hay loại thứ hai đều không phải là đồ vậtthực tương ứng với hành động của vai mà chỉ là vật thay thế nên khitrẻ thao tác với đồ vật thay thế thì những thao tác này không tươngứng với hành động thực, từ đó buộc trẻ phải tưởng tượng ra mộthoàn cảnh chơi tương ứng Như vậy hoạt động chơi của trẻ đã tạo rakết quả là hoàn cảnh chơi tưởng tượng Nghĩa là hoạt động chơi làmnảy sinh trí tưởng tượng chứ không phải trí tưởng tượng có trước khi

chơi, mà đó là kết quả của hoạt động chơi

3 Vai trò của trò chơi trong sự phát triển tâm lý của trẻ mẫu

giáo:

a Hoạt động vui chơi ảnh hưởng mạnh tới sự hình thành tính chủ

định của quá trình tâm lý Trong trò chơi, trẻ bắt đầu hình thành chú