Nghiên cứu các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở tỉnh Phú Thọ

Trong đó, về mặt lãnh thổ,cần nghiên cứu các hình thức TCLTCN, tìm ra những ưu điểm và hạn chế trong việcphát triển và phân bố các hình thức TCLTCN và đề xuất các giải pháp góp phần hoàn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-˜˜˜ -NGUYỄN THỊ THỊNH

NGHIÊN CỨU CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH PHÚ THỌ

Chuyên ngành: Địa lí học

Mã số: 62.31.05.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ

HÀ NỘI - NĂM 2015

Luận án được hoàn thành tại

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lê Thông

PGS.TS Hoàng Phúc Lâm

Phản biện 1: GS TS Trương Quang Hải

Viện Việt Nam học và KHPT - Trường ĐHQG Hà Nội.

Phản biện 2: PGS.TS Trần Viết Khanh

Trường Đại học Thái Nguyên.

Phản biện 3: PGS.TS Hoàng Văn Chức

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ

1 Các đề tài nghiên cứu khoa học

1 Nguyễn Thị Thịnh (2010), Nghiên cứu cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn của các hình

thức TCLTCN cấp tỉnh và hướng vận dụng vào nghiên cứu lãnh thổ tỉnh Phú Thọ.

Chủ nhiệm đề tài Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội.

2 Cao Văn, Nguyễn Thị Thịnh và nnk (2010), Dự báo nhu cầu lao động phân theo

cơ cấu các ngành kinh tế chủ yếu của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2010 - 2015 và định hướng đến năm 2020 Phó chủ nhiệm đề tài Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh

Phú Thọ, Phú Thọ

3 Nguyễn Thị Thịnh (2011), Nghiên cứu các KCN tập trung trên địa bàn tỉnh Phú

Thọ Chủ nhiệm đề tài Trường Đại học Hùng Vương Phú Thọ

2 Các bài báo

1 Nguyễn Thị Thịnh (2009), Khai thác lợi thế về lãnh thổ để phát triển KCN Thụy

Vân, kinh nghiệm quý trong phát triển công nghiệp ở tỉnh Phú Thọ Tạp chí Ngày

nay, Cơ quan Ngôn luận của Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam Số tháng 6năm 2009, trang 30-39 Hà Nội

2 Nguyễn Thị Thịnh, Trần Minh Hiên (2009), Nghiên cứu tổ chức sản xuất công

nghiệp huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ theo ngành và lãnh thổ Tạp chí KHCN trường

Đại học Hùng Vương, số 12, trang 50-55 Phú Thọ

3 Nguyễn Thị Thịnh (2011), Nghiên cứu TCLTCN tỉnh Phú Thọ Tạp chí KHCN

trường Đại học Hùng Vương, số 18, trang 13-18 Phú Thọ

4 Nguyễn Thị Thịnh (2011), Tiếp cận quan niệm về CCN trong nghiên cứu hình

thức CCN cấp tỉnh Tạp chí KHCN trường Đại học Hùng Vương, số 18, trang

19-22 Phú Thọ

5 Nguyễn Thị Thịnh (2011), Hiện trạng phát triển và phân bố các KCN tập trung

trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Tạp chí KHCN trường Đại học Hùng Vương, số 18,

trang 45-48 Phú Thọ

6 Nguyễn Thị Thịnh (2014), Một số vấn đề về sự phát triển và phân bố các điểm

công nghiệp ở tỉnh Phú Thọ, Kỷ yếu Hội nghị khoa học trẻ trường Đại học Sư

phạm Hà Nội 2 (tóm tắt các báo cáo), trang 68 Vĩnh Phúc

7 Nguyễn Thị Thịnh (2014), Nghiên cứu sự phát triển và phân bố CCN ở tỉnh Phú Thọ,

Tạp chí Khoa học Đại học Sư phạm Hà Nội, số 10/2014, trang 162-167 Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Công nghiệp là một ngành sản xuất vật chất quan trọng của xã hội Trong tiếntrình CNH, HĐH, TCLTCN có vai trò lớn đối với sự phát triển công nghiệp nóiriêng và việc sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn lực phát triển của lãnh thổ nóichung Các hình thức TCLTCN được phát triển và phân bố hợp lí sẽ tạo nên khônggian công nghiệp hợp lí

Tỉnh Phú Thọ có lịch sử phát triển công nghiệp khá lâu đời, ngành công nghiệp

đã phát triển ở một mức độ nhất định Năm 2012, giá trị sản xuất công nghiệp đạt9087,9 tỉ đồng, chiếm 33% GDP của tỉnh Trên địa bàn tỉnh, có nhiều hình thứcTCLTCN đã và đang hình thành, bao gồm điểm công nghiệp, CCN, KCN và trungtâm công nghiệp Tuy nhiên, trong các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ cònnhiều vấn đề còn tồn tại như số lượng, chất lượng và sự phân bố chênh lệch trongkhông gian lãnh thổ Đối với ngành công nghiệp của Phú Thọ, phát triển công nghiệpphải tiến hành cả ở khía cạnh ngành và khía cạnh lãnh thổ Trong đó, về mặt lãnh thổ,cần nghiên cứu các hình thức TCLTCN, tìm ra những ưu điểm và hạn chế trong việcphát triển và phân bố các hình thức TCLTCN và đề xuất các giải pháp góp phần hoànthiện các hình thức TCLTCN, thực hiện mục tiêu CNH, HĐH của tỉnh Vì vậy, thực

hiện đề tài luận án “Nghiên cứu các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ” là cần thiết.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Nước ngoài

TCLTCN cùng với các hình thức của nó đã được nghiên cứu ở các góc độ khácnhau Lịch sử nghiên cứu các hình thức TCLTCN có thể đề cập đến các công trìnhnghiên cứu của Alfred Weber (1909) về định vị công nghiệp; Alfred Marshall (1920)

về quận công nghiệp, Walter Isard (1960) về thể tổng hợp công nghiệp, Allen Scott(1988) về "không gian công nghiệp mới”, Markusen (1996) nghiên cứu về CCN Gần

đây, báo cáo Hội nghị khu vực Châu Âu và Trung Á được tổ chức bởi UNIDO đã tập

hợp ý kiến của 60 đại biểu, diễn giả, đại diện cấp cao và chuyên gia quốc tế bàn vềKCN Địa lí Liên Xô và Đông Âu trước đây với các tác giả như X.Xlavev (1977),A.T.Khorutsov (1979), M.Ghenexki và K.Krưxter (1975) quan tâm tới các hình thứcchủ yếu như điểm công nghiệp, KCN, thể tổng hợp công nghiệp… Ở châu Á, nghiên

cứu các hình thức TCLTCN có các tác giả tiêu biểu như: Sonobe Tetsushi, Otsuka

Keijiro (2006), Motebennur, Talavar và Uppar (2013) nghiên cứu về KCN.

2.2 Trong nước

Từ những năm 90, đã có các đề tài nghiên cứu đến TCLTCN và các hình thứcTCLTCN như: Tổ chức lãnh thổ địa bàn kinh tế trọng điểm phía Nam – đề tài đặcbiệt cấp Nhà nước năm 1994 Các hình thức TCLTCN đã được nhiều nhà khoa họcquan tâm, như GS.Lê Bá Thảo (1996), GS.Lê Thông (2000); PGS Ngô Thắng Lợi(2012)…Nhiều hội thảo đã đề cập đến các hình thức TCLTCN như: “Tổ chức lãnhthổ kinh tế - xã hội Việt Nam, nghệ thuật để đảm bảo đất nước phát triển thành côngtrong bối cảnh hội nhập quốc tế” (2007), “Hai mươi năm xây dựng và phát triểnKCN, KCX, KKT ở Việt Nam (1991 - 2011)”…Ở tỉnh Phú Thọ, thực tiễn phát triểncông nghiệp của tỉnh Phú Thọ hiện nay cho thấy còn nhiều vấn đề cần nghiên cứutrong bức tranh công nghiệp theo không gian lãnh thổ

3 Mục tiêu, đối tượng, nhiệm vụ, giới hạn nghiên cứu 3.1 Mục tiêu

Trên cơ sở tổng quan lí luận và thực tiễn về các hình thức TCLTCN, mục tiêuchủ yếu của luận án là nghiên cứu đặc điểm phát triển và phân bố của các hình thứcTCLTCN đến năm 2012 và đề xuất các giải pháp chủ yếu góp phần hoàn thiện sựphát triển và phân bố của các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ đến năm 2020

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan chọn lọc cơ sở lí luận và thực tiễn về các hình thức TCLTCN Từthực tiễn của địa bàn nghiên cứu, xây dựng các chỉ tiêu đánh giá hình thức TCLTCNtiêu biểu; Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới các hình thức TCLTCN trên địa bàntỉnh Phú Thọ; Đánh giá thực trạng phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN ởtỉnh Phú Thọ theo các tiêu chí đã lựa chọn đến năm 2012; Đề xuất các giải pháp hoànthiện các hình thức TCLTCN trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đến năm 2020

3.3 Giới hạn nghiên cứu

Về nội dung: dưới góc độ địa lí học, đề tài nghiên cứu các hình thức TCLTCN ởtỉnh Phú Thọ gồm điểm công nghiệp, CCN, KCN tập trung, trung tâm công nghiệp,trong đó đi sâu nghiên cứu trung tâm công nghiệp Việt Trì; Về thời gian: sử dụngchuỗi số liệu chủ yếu từ năm 2000 đến năm 2012, định hướng đến năm 2020; Vềkhông gian lãnh thổ: đề tài nghiên cứu trên phạm vi lãnh thổ là tỉnh Phú Thọ, có chú

ý liên hệ với một số tỉnh lân cận và vùng TDMNPB

4 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

4.1 Quan điểm nghiên cứu

và nhân tố kinh tế - xã hội cụ thể

4.1.3 Quan điểm lịch sử - viễn cảnh

Trong nghiên cứu đề tài này, quan điểm lịch sử - viễn cảnh được sử dụng để tìmhiểu và nhận định những biến đổi của các hình thức TCLTCN của tỉnh Phú Thọ theothời gian đã diễn ra, đang diễn ra

4.1.4 Quan điểm phát triển bền vững

Công nghiệp của tỉnh Phú Thọ càng phát triển thì sự tác động vào thiên nhiêncàng nhiều Vì thế, việc xem xét sự phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN củatỉnh Phú Thọ cần chú ý tránh các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái ở xung quanhkhông gian tồn tại của các hình thức đó, giảm thiểu ô nhiễm và tránh làm tổn hạiđến môi trường

4.1.5 Quan điểm thị trường

Nghiên cứu các hình thức TCLTCN dựa trên quan điểm thị trường là yêu cầu tấtyếu Quan điểm thị trường vận dụng trong nghiên cứu các hình thức TCLTCN xácđịnh rõ sự phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ hướng thị

trường và không xa rời thị trường Thị trường là nơi đánh giá cuối cùng đối với hoạtđộng của các ngành công nghiệp nói riêng, và cũng là nơi đánh giá đối với hoạt độngcủa các hình thức TCLTCN nói chung

4.2 Phương pháp nghiên cứu

4.2.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu

Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu được tiến hành theo những bước: chuẩn

bị, thu thập tài liệu; xử lí, phân tích và tổng hợp tài liệu Các loại tài liệu, số liệuđược thu thập từ các cơ quan trong tỉnh, ngoài tỉnh và các Bộ, ban, ngành

4.2.2 Phương pháp thực địa, điều tra kết hợp với phương pháp chuyên gia

Nghiên cứu thực địa được tiến hành để có thể thu thập số liệu, hình ảnh cũngnhư rút ra những kết luận từ việc quan sát thực tiễn của các hình thức TCLTCN ởtỉnh Phú Thọ Phương pháp khảo sát, điều tra ý kiến của người dân và lao độngcủa tỉnh và ở TP.Việt Trì được sử dụng kết hợp với phương pháp chuyên gia

4.2.3 Phương pháp so sánh, phân tích, đánh giá tổng hợp

Kết quả nghiên cứu đề tài này dựa trên việc phân tích các nhân tố ảnh hưởngđến các hình thức TCLTCN, đánh giá thực trạng phát triển và phân bố của cáchình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ

4.2.4 Phương pháp thống kê

Phương pháp thống kê toán học được sử dụng để trước hết, thực hiện nhữngphép tính toán số học đơn giản khi xử lí các số liệu thu thập được trong thực hiện

đề tài, được trợ giúp bởi các phần mềm Excel

4.2.5 Phương pháp bản đồ và hệ thông tin địa lí

Sử dụng bản đồ và hệ thống thông tin địa lí để phân tích sự phát triển và phân

bố của các hình thức TCLTCN, đồng thời, các kết quả nghiên cứu đề tài cũngđược thể hiện trên 7 bản đồ

5 Những đóng góp mới của luận án

Bổ sung và làm sáng tỏ được cơ sở lí luận và thực tiễn về các hình thứcTCLTCN ở cấp tỉnh trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu đã có theo hướng này đểvận dụng vào tỉnh Phú Thọ Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sự hìnhthành và phát triển các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ với các thế mạnh vàhạn chế cụ thể Đánh giá được thực trạng các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ.Đưa ra được định hướng và đề xuất được các giải pháp chủ yếu nhằm góp phầnhoàn thiện các hình thức TCLTCN ở địa bàn nghiên cứu trong tương lai

6 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, nội dung chính của luận án chia thànhcác chương: Chương 1- Cơ sở lí luận và thực tiễn về các hình thức TCLTCN;Chương 2 -Những nhân tố ảnh hưởng đến các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ;Chương 3-Thực trạng các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ; Chương 4- Địnhhướng và giải pháp phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN ở tỉnh Phú Thọ

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÁC HÌNH THỨC

TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Các lí thuyết có liên quan

1.1.1.1 Phân công lao động xã hội theo lãnh thổ

Việc hình thành chuyên môn hóa sản xuất của từng vùng là kết quả của một quátrình kinh tế - xã hội Quá trình này được gọi là phân công lao động theo lãnh thổ.Trong quá trình phân công lao động theo lãnh thổ, chức năng của các địa phương, cácđiểm, các xí nghiệp khác nhau được phân hóa ra

1.1.1.2 Tổ chức lãnh thổ

Tổ chức lãnh thổ (hay tổ chức không gian) đã nhận được sự quan tâm của nhiềunhà khoa học, ở nước ngoài như Morrill (1970); Jean Paul De Gaudemar (1992);trong nước có GS Lê Bá Thảo và nhiều nhà khoa học khác Tổ chức lãnh thổ đượcxem như nghệ thuật sử dụng lãnh thổ một cách và có hiệu quả

1.1.1.3 Lí thuyết định vị công nghiệp

Lý thuyết định vị công nghiệp do Alfred Weber công bố vào năm 1909 Weber

đã tính đến một số yếu tố không gian trong việc tìm kiếm các địa điểm tối ưu và chiphí tối thiểu cho các nhà máy, trong đó, vị trí là một yếu tố rất quan trọng

1.1.1.4 Lí thuyết Địa kinh tế mới

Paul Krugman (1991) đề xuất lí thuyết “Địa kinh tế mới”, với quan điểm về sựlựa chọn địa điểm của lao động và các công ty kinh doanh, trong đó cốt lõi là hiệuquả kinh tế của quy mô lớn Ông lập luận rằng đặc trưng của quá trình sản xuất côngnghiệp là lợi suất tăng theo quy mô Quy mô càng lớn, hiệu quả sản xuất càng cao

1.1.2 Các khái niệm

1.1.2.1 Tổ chức lãnh thổ kinh tế - xã hội

Từ quan điểm của nhiều nhà địa lí cho thấy tổ chức lãnh thổ kinh tế - xã hội là

sự “sắp xếp” và “phối hợp” các đối tượng trong mối liên hệ liên ngành, liên vùngnhằm sử dụng một cách hợp lí các tiềm năng tự nhiên, lao động, vị trí địa lí kinh tế,chính trị và cơ sở vật chất kĩ thuật đã và sẽ được tạo dựng để đem lại hiệu quả kinh tế

- xã hội cao

1.1.2.2 Tổ chức lãnh thổ công nghiệp

Ở nước ta, TCLTCN là hệ thống các mối liên kết không gian của các ngành vàcác kết hợp sản xuất lãnh thổ trên cơ sở sử dụng hợp lí nhất các nguồn tài nguyênthiên nhiên, vật chất, lao động nhằm đạt được hiệu quả cao nhất về các mặt kinh tế,

xã hội, môi trường

1.1.3 Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

1.1.3.1 Trên thế giới

Các hình thức TCLTCN phong phú và đa dạng, một số hình thức chủ yếu gồmcác hình thức: quận công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghiệp Trong đó, hìnhthức quận công nghiệp ra đời sớm, hình thức CCN được phát triển trên cơ sở quậncông nghiệp, KCN ra đời muộn hơn nhưng phổ biến ở nhiều nước khác nhau

1.1.3.2 Các hình thức TCLTCN ở Việt Nam

a Điểm công nghiệp là một lãnh thổ quy mô nhỏ hơn CCN, có một cơ sản xuất

công nghiệp với một hoặc hai xí nghiệp công nghiệp hoạt động đơn lẻ với kết cấu hạtầng riêng, không có mối liên hệ kỹ thuật với các xí nghiệp ở xung quanh

b Cụm công nghiệp được xác định là khu vực tập trung các cơ sở sản xuất công

nghiệp; không có dân cư sinh sống; có quy mô nhỏ hơn KCN và do các cơ quan quản

lí có thẩm quyền quyết định thành lập

c Khu công nghiệp tập trung: là một khu vực có ranh giới xác định với những

thế mạnh về vị trí địa lí, về tự nhiên, kinh tế để thu hút đầu tư, hoạt động với cơ cấu

hợp lí giữa các DN công nghiệp và dịch vụ có liên quan thuộc nhiều thành phần kinh

tế nhằm đạt hiệu quả cao của từng DN nói riêng và tổng thể cả KCN nói chung

d Trung tâm công nghiệp: Ở Việt Nam, hình thức này gắn với các đô thị vừa và

lớn Mỗi trung tâm công nghiệp có thể bao gồm một số hình thức TCLTCN Mỗitrung tâm có một (hoặc một số) ngành công nghiệp là hạt nhân Hướng chuyên mônhóa của trung tâm thường do các ngành (xí nghiệp) được hình thành dựa trên nhữnglợi thế so sánh (về vị trí, nguồn lực, lao động…) quyết định

e Vùng công nghiệp: bao gồm một số khu vực tương đối rộng lớn trên phạm vi

nhiều tỉnh có điều kiện thuận lợi về vị trí địa lí, hạ tầng, nhân lực, kinh tế, xã hội

1.1.4 Nhân tố ảnh hưởng tới các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

1.1.4.1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ: ảnh hưởng đến các hình thức TCLTCN

được biểu hiện theo hai hướng: thúc đẩy (ảnh hưởng tích cực) và cản trở tiến trìnhphát triển hoặc tạo ra những nhân tố không bền vững trong sự phát triển các hình thứcTCLTCN (ảnh hưởng tiêu cực)

1.1.4.2 Nhân tố kinh tế - xã hội

a Dân cư, lao động: Dân cư, lao động có vai trò to lớn đối với các hình thức

TCLTCN Trước hết, quy mô và cơ cấu dân số tạo thành thị trường tiêu thụ các sảnphẩm công nghiệp, thúc đẩy sự hình thành và phát triển các DN trong các hình thứcTCLTCN Đồng thời, tập quán sản xuất, trình độ dân trí, quy mô lao động và chấtlượng nguồn lao động là nhân tố quan trọng để phát triển các hình thức TCLTCN

b Khoa học công nghệ: Tiến bộ KHCN làm nảy sinh những nhu cầu mới, đòi

hỏi xuất hiện một số ngành công nghiệp mới đáp ứng nhu cầu, qua đó mở ra triểnvọng phát triển của các hình thức TCLTCN mới

c Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kĩ thuật: có thể là tiền đề thuận lợi hoặc cản

trở sự phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN Thông thường, sự phát triển hệthống kết cấu hạ tầng phải đi trước, tạo điều kiện hình thành các hình thức TCLTCN

d Môi trường thể chế và chính sách: Môi trường thể chế là tổng hợp những yếu

tố và điều kiện về thể chế có tác động đến hoạt động đầu tư và kinh doanh côngnghiệp Sự tác động của môi trường thể chế đến quá trình hình thành và phát triển cáchình thức TCLTCN biểu hiện ở một số nội dung như: nhà nước hoạch định chiếnlược và quy hoạch phát triển công nghiệp và các hình thức TCLTCN nhằm thực hiệncác mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định

e Mạng lưới đô thị luôn tạo điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển của

một số hình thức TCLTCN Các trung tâm kinh tế và mạng lưới đô thị thường hội tụnhững thế mạnh về cơ sở hạ tầng, nguồn lao động với chất lượng cao và thị trườngtiêu thụ với sức mua lớn

g Thị trường và vốn đầu tư Vốn đầu tư phải đi trước một bước để xây dựng cơ

sở hạ tầng, tạo mặt bằng sạch trước khi thu hút đầu tư của các DN Điều này đặc biệtquan trọng đối với các hình thức TCLTCN có mức độ tập trung công nghiệp caoCCN, KCN Bối cảnh phát triển trong nước, khu vực và thế giới với những đặc điểm

về chính trị, xã hội biến động có thể tác động tích cực hoặc cản trở sự phát triển củacác hình thức TCLTCN

h Các nhân tố kinh tế - xã hội khác: gồm nhiều các nhân tố như sự phát triển

kinh tế, làng nghề, hệ thống ngân hàng và các tổ chức tính dụng…hỗ trợ cho các hìnhthức TCLTCN

cơ sở để xây dựng và phát triển các điểm công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản

1.1.5 Các chỉ tiêu đánh giá

1.1.5.1 Các chỉ tiêu đánh giá

Do phạm vi nghiên cứu cấp tỉnh, đề tài tập trung đánh giá trung tâm công nghiệpvới các nhóm chỉ tiêu về vốn đầu tư, lao động và cơ sở vật chất kỹ thuật và hiệu quảsản xuất, kinh doanh

1.1.5.2 Cho điểm và xếp hạng

Các chỉ tiêu có ý nghĩa quan trọng hơn cả, có trọng số là 3, bao gồm các chỉ tiêu:tổng vốn đầu tư, GTSX công nghiệp, doanh thu, lợi nhuận, tổng GTXK và đóng gópcho ngân sách nhà nước Các chỉ tiêu về tổng số lao động, tài sản cố định có trọng số

là 2 Các chỉ tiêu thuộc nhóm số liệu còn lại đều có trọng số là 1

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở Việt Nam

1.2.1.1 Khái quát về ngành công nghiệp

Công nghiệp Việt Nam có sự chuyển biến cả về cơ cấu ngành, cơ cấu lãnh thổ và

cơ cấu thành phần kinh tế trong giai đoạn từ 2000 - 2012 Sản xuất công nghiệp giaiđoạn 2000 - 2012 phát triển nhanh, GTSX trung bình năm đạt 14,9%/năm Năm

2012, GTSX công nghiệp của Việt Nam đạt 46277,3 nghìn tỉ đồng

1.2.1.2 Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở Việt Nam

Các hình thức TCLTCN ngày càng phát triển đa dạng Điểm công nghiệp là hìnhthức TCLTCN được hình thành sớm ở Việt Nam, chủ yếu có quy mô nhỏ, như điểmcông nghiệp chế biến cà phê (Tây Nguyên) Đến năm 2012, có 878 CCN với tổng diệntích đất là 32481 ha CCN ngày càng có vai trò lớn đối với phát triển công nghiệp nước

ta, đặc biệt là công nghiệp nông thôn Hình thức KCN tập trung phát triển mạnh ở ViệtNam khoảng hơn 15 năm trở lại đây Các KCN tập trung ở 2 vùng kinh tế trọng điểmphía Bắc và phía Nam, đặc biệt ở các tỉnh, thành phố như: Đồng Nai, TP.Hồ Chí Minh,TP.Hà Nội Nước ta cũng đã hình thành các trung tâm công nghiệp Các trung tâm côngnghiệp lớn, có vai trò đầu tàu trong quá trình CNH là: TP.Hồ Chí Minh (24,1% GTSXcông nghiệp cả nước), TP.Hà Nội (9,0 %), TP.Vũng Tàu (7,7%)…Việt Nam hiện có 6vùng công nghiệp Vùng Đông Nam bộ và đồng bằng sông Hồng chiếm hơn 70% GTSXcông nghiệp cả nước

1.2.2 Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp vùng Trung du và miền núi phía Bắc

1.2.2.1 Công nghiệp vùng Trung du và miền núi phía Bắc

GTSX công nghiệp của vùng tăng liên tục từ năm 2000 lên 13,39 nghìn tỉ đồngnăm 2012, chiếm 2,89% GTSX công nghiệp của cả nước Ngành công nghiệp chế biếnchiếm tỉ trọng lớn nhất 61,1%, công nghiệp nhà nước vẫn chiếm vai trò chủ đạo(56,6%)

1.2.2.2 Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

a Điểm công nghiệp Vùng có nhiều điểm công nghiệp khai khoáng phân bố rải rác

ở miền núi, thông thường là có quy mô trung bình và nhỏ, chẳng hạn điểm công nghiệpapatit Lào Cai, thiếc ở Tĩnh Túc…

b Cụm công nghiệp: so với cả nước, TDMNPB có số lượng CCN chỉ chiếm

khoảng 15% Đến tháng 6/2013, trên địa bàn các tỉnh TDMNPB đã có 75 CCN hoạtđộng, đạt tỷ lệ lấp đầy trung bình 51%

c Khu công nghiệp: Với tỷ trọng diện tích KCN đạt 6,6% (năm 2012), TDMNPB

là một trong 2 vùng có tỉ trọng diện tích KCN thấp nhất cả nước Vùng có các KCN điểnhình như: Đình Trám, Quang Châu (Bắc Giang), Sông Công 1 (Thái Nguyên) và ThanhBình (Bắc Kạn), Thụy Vân (Phú Thọ)

d Trung tâm công nghiệp: Vùng TDMNPB đã có một số trung tâm công nghiệp

như: Thái Nguyên, Bắc Giang, Hòa Bình… Tuy nhiên, so với cả nước, các trung tâmcông nghiệp của vùng đa số có quy mô và giá trị nhỏ vừa và nhỏ

CHƯƠNG 2 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÁC HÌNH THỨC

TỔ CHỨC LÃNH THỔ Ở TỈNH PHÚ THỌ 2.1 Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ

Phú Thọ là tỉnh thuộc vùng MNTDPB, có 13 huyện, thành, thị với 273 xã,phường TP.Việt Trì là trung tâm chính trị, kinh tế- xã hội của tỉnh Tỉnh Phú Thọ lànơi trung chuyển, kết nối giữa nhiều tỉnh trong vùng TDMNPB với đồng bằng sôngHồng Cùng với một số thuận lợi về tự nhiên, tỉnh có điều kiện để xây dựng và pháttriển các hình thức TCLTCN như điểm công nghiệp, CCN…

2.2 Nhân tố kinh tế - xã hội

2.2.1 Dân cư, lao động

2.2.1.1 Dân cư

Dân cư tỉnh Phú Thọ với số dân khá đông (1340,8 nghìn người năm 2012) cùngvới truyền thống sản xuất, kinh nghiệm, tạo thị trường tiêu thụ nội tỉnh rộng rãi và sựtin tưởng, yên tâm cho các DN đầu tư tại tỉnh, là động lực thúc đẩy sự ra đời của cácđiểm, cụm và KCN

2.2.1.2 Lao động

Tỉnh Phú Thọ có nguồn lao động đông và tăng nhanh, từ 727,5 nghìn người(năm 2000) lên 864,4 nghìn người (năm 2012) Trình độ nguồn nhân lực và số ngườitham gia học nghề được cải thiện, là nhân tố cần thiết để phát triển các hình thứcđiểm công nghiệp và CCN trên địa bàn tỉnh Tuy vậy, chất lượng lao động côngnghiệp của tỉnh chưa cao, chưa đáp ứng nhu cầu lao động phát triển công nghiệp

2.2.2 Khoa học công nghệ

Nhiều DN đã tiến hành đổi mới công nghệ, ứng dụng tiến bộ kĩ thuật vào sảnxuất, đặc biệt là các công nghệ và thiết bị nhập từ nước ngoài nhằm đổi mới, HĐHsản xuất, tạo sức phát triển mạnh mẽ cho các ngành công nghiệp, kích thích xây dựng

và phát triển các hình thức TCLTCN

2.2.3 Cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật

2.2.3.1 Cơ sở hạ tầng Mạng lưới giao thông vận tải của tỉnh đã được cải thiện

cả ở hệ thống đường bộ, đường sắt và đường thủy Trong đó giao thông đường bộđược cải thiện rõ nét Hệ thống hạ tầng cấp điện, mạng lưới bưu chính viễn thôngđảm bảo các điều kiện cơ bản để xây dựng và phát triển các hình thức TCLTCN

2.2.3.2 Cơ sở vật chất kỹ thuật

a Cơ sở công nghiệp Cơ sở sản xuất công nghiệp của tỉnh Phú Thọ tăng theo

thời gian Trong đó, cơ sở sản xuất công nghiệp khu vực có vốn ĐTNN ít và tăngchậm Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp năm 2000 của tỉnh Phú Thọ là 15535 cơ

sở, trong đó có 6 cơ sở có vốn ĐTNN; đến năm 2012, số lượng cơ sở sản xuất côngnghiệp tăng lên đạt 20839 cơ sở, tăng 5304 cơ sở so với 2000

b Hệ thống cơ sở đào tạo nghề công nghiệp Phú Thọ có 44 cơ sở đào tạo nghề,

trong đó có 22 cơ sở dạy nghề; có 6 cơ sở đào tạo các nghề phục vụ cho sản xuấtcông nghiệp Quy mô đào tạo nghề và số người được đào tạo của riêng các cơ sởcông nghiệp trên địa bàn tỉnh tăng lên hàng năm (22625 người năm 2012) đáp ứngnhu cầu lao động cho các cơ sở công nghiệp trong các hình thức TCLTCN

2.2.4 Môi trường thể chế và chính sách

Môi trường đầu tư của tỉnh Phú Thọ ngày càng thông thoáng hơn, thông qua các

cơ chế “một cửa liên thông”, cải thiện và nâng cao năng lực của hải quan theo hướngnhanh chóng, thuận tiện, thực hiện định kỳ đối thoại với DN để có những hỗ trợ cầnthiết Nhờ có các chính sách phù hợp và kịp thời, tỉnh Phú Thọ đã thu hút vốn đầu tư,xây dựng thêm được nhiều các điểm công nghiệp, CCN, KCN mới

2.2.5 Mạng lưới đô thị

Tỉnh Phú Thọ có TP.Việt Trì là đô thị loại I trực thuộc tỉnh, TX.Phú Thọ là đôthị loại III, mỗi huyện có ít nhất một thị trấn và nhiều xã đã hình thành các thị tứ.Các trung tâm kinh tế và mạng lưới đô thị của tỉnh là nơi hội tụ các thế mạnh về kếtcấu hạ tầng, nguồn lao động trình độ tay nghề cao và thị trường tiêu thụ đông dân vớithị hiếu đa dạng, góp phần hình thành và phát triển của các hình thức TCLTCN

Số lượng dự án và vốn đầu tư của các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài ở tỉnhPhú Thọ năm 2012 là 89 dự án, với 65 dự án đang hoạt động Ở tỉnh Phú Thọ, vốnĐTNN tập trung ở Việt Trì.

2.2.7 Thị trường

2.2.7.1 Thị trường nội tỉnh

Thị trường tiêu thụ sản phẩm công nghiệp của tỉnh Phú Thọ có tiềm năng lớn do

có dân số đông với hơn 1,3 triệu người

2.2.7.2 Thị trường trong nước và quốc tế

a Thị trường trong nước Thị trường trong nước là thị trường tiềm năng tiêu thụ

hàng hóa, đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy sự phát triển các hình thứcTCLTCN ở tỉnh Phú Thọ Các thị trường tiềm năng lớn gồm nhiều tỉnh trong vùngMNTDPB và vùng đồng bằng sông Hồng

b Thị trường quốc tế Thị trường nước ngoài đang rộng mở, là động lực thúc

đẩy sự phát triển của công nghiệp nói chung và các hình thức TCLTCN ở tỉnh PhúThọ nói riêng Đó là sự mở rộng về thị trường xuất - nhập khẩu và thị trường chothuê cơ sở hạ tầng

2.2.8 Nhân tố kinh tế - xã hội khác

2.2.8.1 Sự phát triển kinh tế

Tỉnh Phú Thọ có tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2000 - 2012 đạttrên 10% năm Kết quả chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh như trên là một trongnhững nguyên nhân quan trọng đưa đến các thành tựu tăng trưởng kinh tế khả quan,tạo ra những tiền đề vật chất trực tiếp tạo ra lực thu hút, hấp dẫn các nhà đầu tư

2.2.8.2 Làng nghề

Toàn tỉnh Phú Thọ hiện có 48 làng nghề ở 6 nhóm ngành nghề, trong đó nhómlàng nghề chế biến và bảo quản nông sản có 23 làng Hệ thống làng nghề cùng vớichính sách CNH, HĐH nông thôn của tỉnh Phú Thọ là cơ sở đẩy mạnh xây dựng vàphát triển các hình thức TCLTCN như điểm công nghiệp và CCN ở nông thôn

2.2.8.3 Hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng

Hệ thống cơ sở dịch vụ, hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng trên địa bàntỉnh Phú Thọ có khả năng đáp ứng tương đối tốt các nhu cầu về vốn cho hoạt độngđầu tư sản xuất - kinh doanh cho các DN trong các hình thức TCLTCN

2.3 Nhân tố tự nhiên

2.3.1 Địa hình, đất đai

Địa hình tỉnh Phú Thọ chia thành 2 tiểu vùng là: tiểu vùng miền núi, bị chia cắt

và khó khăn trong phát triển công nghiệp; tiểu vùng trung du - đồng bằng, khá thuậnlợi để bố trí các hình thức TCLTCN Quỹ đất chưa sử dụng và quỹ đất dành cho pháttriển các hình thức TCLTCN của tỉnh Phú Thọ còn khá nhiều

mạnh điểm công nghiệp khai khoáng Tuy nhiên, tài trữ lượng khoáng sản thấp ảnhhưởng đến quy mô các điểm công nghiệp khai khoáng ở tỉnh Phú Thọ

2.3.3 Nguồn nước

Phú Thọ hoàn toàn có điều kiện để đảm bảo nguồn nước cho phát triển các hìnhthức TCLTCN trên địa bàn tỉnh bằng nguồn nước trên mặt và nước ngầm do hệ thốngnước mặt phong phú và hệ thống nước dưới đất trữ lượng tốt

2.4 Đánh giá chung

2.4.1 Thuận lợi

Phú Thọ có vị trí trung tâm vùng TDMNPB, là cửa ngõ Tây Bắc của thủ đô HàNội và là cấu nối vùng Tây Bắc với Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc bộ Nằm trêntrục hành lang kinh tế Hải Phòng - Hà Nội - Côn Minh (Trung Quốc) có nhiều thuậnlợi cả về giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy Đây là điều kiện quan trọng đểhình thành các hình thức TCLTCN như điểm, cụm, KCN

2.4.2 Khó khăn, thách thức

Với vị trí xa các trung tâm kinh tế lớn của cả nước, tài nguyên thiên nhiên tuyphong phú nhưng chất lượng và trữ lượng không cao, dân cư chủ yếu ở nông thôn vàmiền núi, trình độ lao động không cao, tập quán tiêu dùng khó thay đổi, sản xuấtcông nghiệp chưa gắn với nghiên cứu khoa học và đổi mới công nghệ, môi trườngđầu tư chưa thực sự cải thiện, chỉ số cạnh tranh không cao… Phú Thọ còn nhiều khókhăn trong phát triển và phân bố các hình thức TCLTCN

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC LÃNH THỔ

CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH PHÚ THỌ

3.1 Thực trạng phát triển công nghiệp của tỉnh Phú Thọ 3.1.1 Sơ lược về công nghiệp tỉnh Phú Thọ thời kỳ 1960 -

1997

Năm 1962, trung tâm công nghiệp Việt Trì khánh thành Cùng thời điểm đó, một

số các điểm công nghiệp ra đời như Supe phốt phát và hóa chất Lâm Thao, Z121…Sản xuất công nghiệp trên địa bàn tỉnh giai đoạn này có những bước tăng trưởngnhất định với hàng loạt các sản phẩm quan trọng như hóa chất, phân bón, giấy…được tiêu thụ trên khắp cả nước Tuy nhiên, quy mô sản xuất công nghiệp Phú Thọtrong thời kỳ này còn nhỏ bé, công nghệ sản xuất còn nhiều yếu kém, lạc hậu

3.1.2 Công nghiệp tỉnh Phú Thọ từ 1997 đến nay

3.1.2.1 Giai đoạn 1997 – 2000

Hình 3.1 Bản đồ Hiện trạng phát triển và phân bố công nghiệp tỉnh Phú Thọ