BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN, THIẾT LẬP TIÊU CHUẨN Y TẾ VỀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CHO CÁC KHU ĐÔNG DÂN, XÂY DỰNG, BAN HÀNH CÁC TIÊU CHUẨN Y TẾ VÀ SỨC KHỎE CHO MỌI HOẠT ĐỘNG DÂN SINH KINH TẾ CÓ TÍNH ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNGVIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ MÔI TRƯỜNG ---DỰ ÁN “XÂY ---DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH” BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ ĐỀ X

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ MÔI TRƯỜNG

-DỰ ÁN “XÂY -DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH”

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN, THIẾT LẬP TIÊU CHUẨN Y TẾ VỀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CHO CÁC KHU ĐÔNG DÂN, XÂY DỰNG, BAN HÀNH CÁC TIÊU CHUẨN Y TẾ VÀ SỨC KHỎE CHO MỌI HOẠT ĐỘNG DÂN SINH KINH TẾ CÓ TÍNH

ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

(CHUYÊN ĐỀ SỐ 42)

T Ỉ N H H À T Ĩ N H

HÀ NỘI, 22 THÁNG 12, 2010

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH SÁCH CÁC BẢNG ii

DANH SÁCH CÁC HÌNH iii

MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE NGƯỜI DÂN HÀ TĨNH 5

1.1 HIỆN TRẠNG VỀ MÔI TRƯỜNG 5

1.1.1 Hiện trạng môi trường nước mặt 5

1.1.2 Hiện trạng môi trường không khí 6

1.1.3 Hiện trạng môi trường chất thải rắn 6

1.2 HIỆN TRẠNG SỨC KHỎE CON NGƯỜI 8

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG HOÀN THIỆN, THIẾT LẬP TIÊU CHUẨN Y TẾ VỀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE CHO CÁC KHU ĐÔNG DÂN 10

2.1 HOÀN THIỆN CÁC TIÊU CHUẨN ĐANG HIỆN HÀNH 10

2.1.1 Tiêu chuẩn nhà tiêu 10

2.1.2 Tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm 10

2.2 ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG THÊM CÁC TIÊU CHUẨN MỚI 14

2.2.1 Tiêu chuẩn bệnh viện, trung tâm y tế dự phòng 14

2.2.2 Tiêu chuẩn vệ sinh tuyến đường vỉa hè 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Kết quả quan trắc chất lượng nước thải của các cơ sở SX 6

Bảng 1.2 Dự tính khối lượng chất thải rắn trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh 7

Bảng 2.1.Tiêu chuẩn về cơ sở vật chất 14

Bảng 2.2 Tiêu chuẩn về chất lượng dịch vụ tại bệnh viện 15

Bảng 2.3 Tiêu chuẩn trung tâm y tế dự phòng 19

Bảng 2.4 Tiêu chuẩn vệ sinh tuyến đường vỉa hè 20

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.1 Diến biến hàm lượng Nitrat trên các sông và hồ chính, năm 2007 đến tháng10/2008 5Hình 1.2 Tình hình sử dụng nước sinh hoạt tại huyện Vũ Quang, Hà Tĩnh 8

MỞ ĐẦU

Hà Tĩnh là tỉnh thuộc vùng Duyên hải Bắc Trung bộ Tĩnh, nằm phía Đông dãyTrường Sơn có địa hình hẹp và dốc nghiêng dần từ Tây sang Đông Trong thời gianvừa qua ngành y tế Hà Tĩnh đã có nhiều cố gắng, nỗ lực trong công tác hành động ứngphó với biến đổi khí hậu đặc biệt là trong ngành y tế Từ năm 2001 đến tháng 11/2010trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã và đang tiếp tục triển khai công tác phòng chống các loạidịch bệnh và bệnh truyển nhiễm Trong đó đặc biệt chú trọng một số bệnh truyềnnhiễm gây dịch như: Tiêu chảy cấp nguy hiểm, Cúm A(H5N1), H1N1, Sốt xuất huyết.Hàng năm được Bộ Y tế, Cục YTDP, Cục Môi trường, Viện Vệ sinh dịch tễ trungương chỉ đạo sát sao công tác phòng chống các loại dịch bệnh, đồng thời triển khai tậphuấn và cung cấp tài liệu nhằm đáp ứng nhanh công tác phòng chống dịch Trong quátrình triển khai đối phó với dịch bệnh của ngành y tế Hà Tĩnh gặp không ít khó khăn,

do thiếu năng lực cũng như điều kiện cơ sở vật chất và đặc biệt là y thức của ngườidân Người dân vẫn chủ quan với dịch bệnh, đặc biệt là tại các khu đông dân Đã cónhững tiêu chuẩn được thiết lập về vấn đề vệ sinh môi trường, tuy nhiên hệ thống phápluật vẫn còn nhiều thiếu sót

Trước tình hình đó xây dựng và hoàn thiện, thiết lập tiêu chuẩn

y tế về vệ sinh môi trường và tiêu chuẩn y tế về sức khoe cho cáckhu đông dân là hết sức cần thiết, và là một nhiệm vụ quan trọngtrong Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với Biến đổi khí hậu

CHƯƠNG 1 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE NGƯỜI

DÂN HÀ TĨNH

1.1 HIỆN TRẠNG VỀ MÔI TRƯỜNG

1.1.1 Hiện trạng môi trường nước mặt

Qua đánh giá diễn biến hàm lượng BOD5 và Nitrat tại các sông chính và hồ chothấy, chất lượng nước mặt có sự khác nhau Đối với sông Nghèn có mức độ ô nhiễmbởi hàm lượng BOD5 cao nhất, sông Cày, sông Rào Cái và sông Quyền mức độ ônhiễm tương đối cao tuy nhiên các giá trị đo được đang nằm trong giới hạn cho phép.Chất lượng nước mặt tại các con sông này đang chịu ảnh hưởng bởi nước thải sinhhoạt đô thị, nước thải công nghiệp và hoạt động nuôi trồng thuỷ sản

Đối với các hồ đập mục đích sử dụng là cấp nước thuỷ lợi, giá trị đo được đangnằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn Tuy nhiên, đối với hồ mục đích sử dụnglà cấp nước sinh hoạt đang có nguy cơ ô nhiễm bởi các hoạt động sản xuất, chăn nuôiở khu vực thượng nguồn các hồ này, điều này thể hiện ở hàm lượng BOD5 tại hồ BộcNguyên, hồ Thiên Tượng cao hơn giá trị tiêu chuẩn cho phép

Hình 1.1 Diến biến hàm lượng Nitrat trên các sông và hồ chính, năm 2007 đến tháng

10/2008

Dựa vào kết quả đánh giá chất lượng nước dưới đất tại các vị trí quan trắc chothấy, chất lượng nước dưới đất nhìn chung chưa có dấu hiệu ô nhiễm bởi hoạt độngsản xuất công nghiệp Tuy nhiên đã có ảnh hưởng bởi hình thức sinh hoạt của conngười thể hiện ở một số chỉ tiêu vượt tiêu chuẩn cho phép như: Coliform vượt từ 1 ữ21,3 lần; Mangan vượt từ 1,2 ữ 6,3 lần; Nitrat vượt 1,05 - 3,27 lần Mặt khác, do tácđộng của các yếu tố tự nhiên nên một số chỉ tiêu đặc trưng cho nguồn nước dưới đấtnhư: SO4, Fe, độ cứng tại một số vị trí quan trắc có biến động lớn giữa các quý trong

Nguồn:[Báo các hiện trạng môi trường Hà Tĩnh, 2008]

0 5 10 15 20

H Bộc Nguyên

5942:1995 Cét A - TCVN 5942:1995

năm Điều này thể hiện rõ nét tại các vị trí quan trắc như: thị xã Hồng Lĩnh, thị trấnNghèn và xã Thạch Kim.

Bảng 1.1 Kết quả quan trắc chất lượng nước thải của các cơ sở SX

TT Vị trí quan trắc

Hàm lượng COD

(mg/l)

Hàm lượng BOD

(mg/l)

Hàm lượng Colifrom

(MPN/100ml)

1 Công ty CP XNK thuỷ sản Hà

Tĩnh

3 Công ty Bia Sài Gòn Hà Tĩnh 230 - 1.470 158 - 1.067 750 - 43.000

Nguồn: [Trung tâm QT&KTMT Hà Tĩnh]

1.1.2 Hiện trạng môi trường không khí

Chất lượng môi trường không khí đang chịu nhiều tác động bởi các nguồn gây

ô nhiễm như đã được đề cập, trong đó nguồn gây ô nhiễm bởi hoạt động sản xuất gạchnói chung và gạch tuynel nói riêng đang là vấn đề được quan tâm nhiều nhất tại HàTĩnh

Trong năm 2008, giá trị trung bình hàm lượng CO có chiều hướng giảm so vớinăm 2007 Tại 3 vị trí quan trắc là XN Gạch ngói Thuận Lộc, Cầu Họ và Vĩnh Thạchmức giảm đã nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn, tại XN Gạch ngói Sơn Bìnhtuy có giảm nhưng vẫn đang ở mức cao Riêng tại XN Gạch ngói Phù Việt hàm lượng

CO lại có chiều hướng tăng, giá trị trung bình đo được của 3 quý năm 2008 (921,67g/

m3) gần sát với giá trị giới hạn của tiêu chuẩn

1.1.3 Hiện trạng môi trường chất thải rắn

Chất thải rắn có khối lượng tăng dần theo từng năm, theo tốc độ đô thị hoá vàđược phản ánh qua bảng số liệu sau:

Bảng 1.2 Dự tính khối lượng chất thải rắn trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

Tổng lượng chất thải rắn

Tổng lượng chất thải rắn

Nguồn:[Báo cáo hiện trạng môi trường Hà Tĩnh, 2008]

Ghi chú: Định mức chất thải rắn sinh hoạt ở khu vực đô thị là 0,65 kg/người/ngày.

Định mức chất thải rắn sinh hoạt ở khu vực nông thôn là 0,4

kg/người/ngày

Qua điều tra khảo sát hiện trạng công tác quản lý, thu gom, xử lý chất thải rắntại các địa phương trên địa bàn Hà Tĩnh cho thấy công tác quản lý thu gom CTR cònnhiều vấn đề tồn tại Lượng chất thải rắn thu gom được còn quá ít so với thực tế, chấtthải công nghiệp thu gom tại các nhà máy, KCN đạt 75-80%, tuy nhiên chất thải rắn từcác nhà máy nhỏ lẻ, các làng nghề hầu như chưa được thu gom xử lý, chất thải rắn thugom được hầu hết được chôn lấp tự nhiên hoặc đổ bừa bãi lấn chiếm sang các khu vựcxung quanh Các bãi rác còn rất tạm bợ, ý thức người dân và cơ sở kinh doanh cònchưa cao nên chất thải được đổ xả bừa bãi, các bãi chôn lấp hiện tại hầu hết đều gây ônhiễm môi trường, mất mỹ quan, không đảm bảo vệ sinh Đối với khu vực xẩy ra hiệntượng đổ rác bừa bãi có tác động rất lớn đến môi trường nước mặt trong khu vực Rácthải phân huỷ tạo ra các chất hữu cơ làm cho nguồn nước biến đổi màu và tạo mùi khóchịu; thuỷ sinh vật trong nguồn nước mặt bị xáo trộn

Một vấn đề nữa hiện nay đang còn tồn tại, đó là một lượng hoá chất bảo vệ thựcvật lớn chưa được tiêu huỷ Qua kiểm kê, điều tra tổng lượng hoá chất độc hại và cácchất POP nằm rải rác trên địa bàn toàn tỉnh hiện có hơn 9.826 kg các loại hoá chất,thuốc BVTV dạng bột và hạt Có khoảng 1.518,7kg thuốc BVTV trong đó có 76,8kg

là chất Hexachlorobenzen (Gamatox) thuộc POP nay đang được bảo quản tại kho Chi

cục Bảo vệ thực vật, số lượng còn lại đang được chôn lấp tại các huyện, thị Lượngthuốc BVTV này bao gồm cả thuốc dự trữ, thuốc tồn đọng trong quá trình kinh doanh,thuốc thu giữ trong quá trình thanh tra, kiểm tra trên thị trường Ngoài ra, các kho

thuốc trừ sâu (DDT, 666) tồn đọng từ thời kỳ chiến tranh chống Mỹ để lại tại 11 điểm

trên địa bàn tỉnh chưa được xử lý Cho đến nay, tại xã Thạch Lưu - huyện Thạch Hà,

xã Vĩnh Lộc - huyện Can Lộc đã được Sở Tài nguyên và Môi trường chỉ đạo thực hiện

xử lý theo phương pháp chôn lấp cố định bằng hố chôn bê tông mác cao, đầu tư xây

dựng hệ thống cung cấp nước sạch cho nhân dân xóm Chiến Thắng (xã Vĩnh Lộc) với

kinh phí gần 1 tỷ đồng

1.2 HIỆN TRẠNG SỨC KHỎE CON NGƯỜI

Hiện nay chưa có số liệu thống kê số người mắc bệnh liên quan đến việc sửdụng nguồn nước bị ô nhiễm Mặt khác, do các nguồn gây ô nhiễm tác động đến môitrường sống trên phạm vi hẹp nên công tác khám bệnh tại các vùng này chưa được chútrọng Tuy nhiên, qua thực tế cho thấy một số vùng có nguồn nước dưới đất đang bị ônhiễm bởi hoá chất bảo vệ thực vật tồn lưu và xăng dầu, tình hình sức khoẻ người dânở đây có những hiện tượng bất thường như: người mắc bệnh hiểm nghèo chiếm tỷ lệcao so với các vùng, địa phương khác; số trẻ khuyết tật bẩm sinh cũng tăng cao, gâynên tâm lý hoang mang cho người dân sinh sống trên những địa bàn này

Thực tế, sức khoẻ người dân đang bị tác động bởi các hoạt động sản xuất côngnghiệp, nông nghiệp và làng nghề Tỷ lệ sử dụng nước sạch của người dân trên địa bàntỉnh đang còn thấp, người dân nông thôn đang sử dụng nguồn nước dưới đất, nướcsông, suối cho ăn uống và sinh hoạt là chủ yếu Khi các hoạt động sản xuất kinh doanhphát triển đồng nghĩa với các nguồn gây ô nhiễm càng tăng đối với nguồn nước cấpsinh hoạt, ảnh hưởng đến sức khoẻ của người dân

Hình 1.2 Tình hình sử dụng nước sinh hoạt tại huyện Vũ Quang, Hà Tĩnh

Nguồn:[laodong.com]

Bên cạnh đó, các nguồn ô nhiễm tự nhiên cũng là tác nhân tiềm tàng ảnh hưởnglớn đến sức khoẻ người dân Trong đó, độc tố Asen tương đối phổ biến trong nguồnnước dưới đất, nhất là nguồn nước ở khu vực dọc ven sông La, khu vực ven biểnhuyện Lộc Hà, Kỳ Anh, Nghi Xuân Độc tố Asen có thể gây ra các bệnh như: biến đổisắc tố da, gây lở loét da và các bệnh hiểm nghèo như: ung thư da, ung thư nội tạng nếu

sử dụng nguồn nước nhiễm Asen trong thời gian dài Vấn đề này cần được cảnh báovới người dân khi sử dụng nguồn nước này vào ăn uống và sinh hoạt

Qua thực tế cho thấy sức khoẻ người dân đang chịu ảnh hưởng đáng kể bởi ônhiễm không khí đô thị, trong đó bụi là tác nhân chính Ngoài ra, tại một số ngành sảnxuất đặc thù như: chế biến khoảng sản, xây dựng, sản xuất đồ mộc, các lò đúc sản sinh

ra bụi và các chất độc hại khác gây ảnh hưởng đến sức khoẻ người lao động cũng nhưngười dân trong khu vực.

Sống trong môi trường không khí bị ô nhiễm, con người có thể mắc các bệnhnhư sau:

- Sự tiếp xúc thường xuyên và lâu dài với các loại bụi hô hấp, hơi khí độc như:

CO, SO2, NOx, NH3 và các dung môi hữu cơ sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh phếquản và có thể xuất hiện những bệnh về đường hô hấp Các triệu chứng gây nhiễm độccấp tính là suy nhược, chóng mặt, gây co giật

- Theo thống kê của Bộ Y tế, bệnh hô hấp chiếm tỷ lệ cao nhất trên toàn quốchơn 4%, viêm họng 3% và viêm phổi 3% Đặc biệt, những hộ dân sống ở thành phốtrên 10 năm có tỷ lệ mắc các bệnh tai, mũi họng, viêm mũi dị ứng, hen phế quản, viêmphổ, viêm phế quản, các bệnh về mắt và da cao hơn những hộ dân sống dưới 3 năm là72,6% so với 43%

- Ngoài ra, ô nhiễm không khí không những gây nên các bệnh lý ở đường hôhấp mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi - nguyên nhân là chậm phát triển

hệ thần kinh, trí não ở trẻ

Việc thu gom chất thải rắn đang còn kém nên hàng ngày hàng giờ đang có hàngtấn rác thải thải ra môi trường một cách tùy tiện làm mất cảnh quan môi trường và đặcbiệt gây nên mùi hôi thối Theo đánh giá sơ bộ hàm lượng các chất độc hại từ các khu

đổ rác không được xử lý đều quá giới hạn cho phép như H2S, SO2, và các chủng vikhuẩn lây bệnh như tiêu chảy, đau mắt hột đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượngmôi trường sống của người dân

Một vấn đề cần phải đề cập đến đó là các vật dụng bằng polime đang được sửdụng rộng rãi và đem lại nhiều lợi ích đáng kể nhưng bên cạnh đó lại có ảnh hưởngđến môi trường rất lớn điều này cũng là do ý thức của người sử dụng Đó là việc vứtbừa bãi các túi nilong xuống kênh mương làm tích tụ nước ở trong túi nilon, tạo điềukiện tốt cho muỗi phát triển và có thể dẫn đến các đại dịch như sốt xuất huyết, sốtrét,

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG HOÀN THIỆN, THIẾT LẬP TIÊU CHUẨN Y TẾ VỀ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG VÀ SỨC KHỎE CHO

CÁC KHU ĐÔNG DÂN

1.3 HOÀN THIỆN CÁC TIÊU CHUẨN ĐANG HIỆN HÀNH

1.3.1 Tiêu chuẩn nhà tiêu

Tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu ban hành kèm theo quyết định số08/2005/QĐ-BYT ngày 11/03/2005 của Bộ trưởng bộ y tế Tiêu chuẩn này quy địnhnhững điều kiện đảm bảo hợp vệ sinh đối với các loại nhà tiêu, đảm bảo sức khỏe chocon người Tuy nhiên trong tiêu chuẩn này chưa đưa ra được khái niệm thế nào là nhàtiêu? thế nào là nhà tiêu hợp vệ sinh? Và một số các hệ thống liên quan đến nhà tiêu.Trong yêu cầu các tiêu chuẩn vệ sinh đối với các nhà tiêu thì tập trung vào các vấn đề

về thiết kế, vật liệu kích thước, kỹ thuật xây dựng và độ bền tuy nhiên chưa đề cập đếnvị trí an toàn cho việc xây dựng nhà tiêu Đây là một thiếu sót lớn cần phải được bổsung Để hoàn thiện thêm tiêu chuẩn về nhà tiêu hợp vệ sinh thì trong bản dự thảo Quychuẩn kỹ thuật quốc gia năm 2010 đối với Nhà tiêu của Bộ Y tế đã điều chỉnh lại mộtsố những vấn đề sau:

- Khái niệm nhà tiêu: là hệ thống thu nhận, xử lý phân và nước tiểu tại chỗ củacon người

- Khái niệm nhà tiêu hợp vệ sinh: là nhà tiêu đảm bảo cô lập được phân người,ngăn không cho phân chưa được xử lý tiếp xúc với động vật, côn trùng Có khả năngtiêu diệt được các mầm bệnh trong phân, không gây mùi khó chịu và làm ô nhiễm môitrường xung quanh

- Khái niệm chất độn: Là các chất sử dụng để phủ lấp, phối trộn với phân, có tácdụng hút nước, hút mùi tăng độ xốp và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân hủycác chất hữu cơ, tiêu diệt mầm bệnh có trong phân Chất độn bao gồm một hoặc hỗnhợp các loại sau: tro bếp, rơm rạ, vỏ trấu, mùn cưa, vỏ bào, lá cây, vỏ trái cây, thức ănthừa

- Khái niệm ống thống hơi: Là ông thoát khí từ bể hoặc hố chứa phân ra môitrường bên ngoài

Ngoài ra trong bản dự thảo này thì đã có cách phân loại khác với Nhà tiêu rõràng hơn, đây đủ hơn Và quy định chặt chẽ hơn đối với việc giám sát và kiểm tra đốivới quá trình thực hiện các yêu cầu về vệ sinh trong xây dựng, sử dụng và bảo quản

1.3.2 Tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm