BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ XÁC ĐỊNH KHUNG THỜI GIAN ĐỂ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH

MỞ ĐẦUHà Tĩnh là một trong các tỉnh ven biển thuộc khu vực Bắc Trung Bộ có khí hậukhắc nghiệt, hàng năm thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều thiên tai nghiêm trọngnhư bão, gió Tây khô n

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

VIỆN KHOA HỌC KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ MÔI TRƯỜNG

-DỰ ÁN “XÂY -DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH”

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

XÁC ĐỊNH KHUNG THỜI GIAN ĐỂ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH HÀ TĨNH

(CHUYÊN ĐỀ SỐ 25)

HÀ NỘI, THÁNG 5, 2011

MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANH SÁCH CÁC BẢNG ii

MỞ ĐẦU iii

CHƯƠNG 1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 4

1.1 TÍNH CẤP THIẾT 4

1.1.1 Nhận định chung 4

1.1.2 Đối với tỉnh Hà Tĩnh 5

1.2 BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH HÀ TĨNH 6

1.2.1 Một số biểu hiện của BĐKH ở địa phương 6

1.2.2 Ảnh hưởng của thiên tai, hiện tượng cực đoan tới phát triển KTXH 7

1.3 ĐÁNH GIÁ, LỰA CHỌN CÁC KỊCH BẢN BĐKH CHO TỈNH HÀ TĨNH 10

CHƯƠNG 2 XÁC ĐỊNH KHUNG THỜI GIAN ĐỂ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 12

2.1 ĐÁNH GIÁ CHUNG CÁC TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH 12

2.2 XÁC ĐỊNH KHUNG THỜI GIAN THỰC HIỆN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG 14

2.2.1 Định hướng và giải pháp chung 14

2.2.2 Tiêu chí để xác định 16

2.2.3 Dự kiến khung thời gian thực hiện các KHHĐ 17

KẾT LUẬN 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Mức tăng nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng ở Hà Tĩnh theo kịch bản phátthải trung bình (B2) so với thời kỳ 1980 - 1999 10Bảng 2.1 Tóm tắt tác động chính của BĐKH và nước biển dâng tới một số huyện của tỉnh

Hà Tĩnh 13Bảng 2.2 Danh mục đề xuất dự án ưu tiên ứng phó với BĐKH giai đoạn 2011- 2020 18

MỞ ĐẦU

Hà Tĩnh là một trong các tỉnh ven biển thuộc khu vực Bắc Trung Bộ có khí hậukhắc nghiệt, hàng năm thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều thiên tai nghiêm trọngnhư bão, gió Tây khô nóng, hạn hán, mưa lớn và lũ lụt Nhìn chung, các hiện tượngcực đoan ở Hà Tĩnh những năm gần đây có xu hướng tăng về tần suất và cường độ,ảnh hưởng lớn tới các hoạt động kinh tế - xã hội Hai yếu tố khí hậu có xu thế tăng lên

rõ rệt nhất là ở Hà Tĩnh bao gồm: số đợt nắng nóng và số ngày nắng nóng, nhiệt độtrung bình năm và các tháng Tốc độ xu thế của các ngày nắng nóng là tăng thêm 3ngày trong mỗi thập kỷ và của nhiệt độ trung bình năm là 0,14 – 0,25°C mỗi thập kỷ,kết quả là trong khoảng 45-50 năm qua, nhiệt độ trung bình ở Hà Tĩnh lên 0,7-1,0°C,vào loại cao ở Việt Nam

Theo kịch bản phát thải trung bình, vào giữa thế kỷ 21 nhiệt độ ở Hà Tĩnh cóthể tăng lên 1,5°C và lượng mưa tăng lên 4,0%; vào cuối thế kỷ 21 là nhiệt độ tăng lên2,8°C và lượng mưa tăng lên 7,7% so với thời kỳ 1980-1999 Tương tự, mực nướcbiển có thể dâng thêm 30 cm vào giữa thế kỷ 21 và 75 cm vào cuối thế kỷ 21 so vớithời kỳ 1980 – 1999 Những đánh giá, phân tích ban đầu cho thấy: BĐKH đã, đang và

sẽ có những tác động nhất định tới nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh HàTĩnh, đặc biệt là các lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, sinh kế, tài nguyên vàvùng ven biển

Việc xây dựng và thực hiện Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của HàTĩnh là công việc thật sự cần thiết và tất yếu Nội dung Khung kế hoạch hành độngthích ứng với BĐKH cho Hà Tĩnh được xây dựng là bước đầu, định hướng chiến lượchành động do vậy, trong các quy hoach, kế hoạch phát triển của mỗi ngành và địaphương trong tỉnh cần có những lồng ghép, cụ thể hóa các hành động, ứng dụng cáckết quả dự án để đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững cho Hà Tĩnh trong bối cảnhBĐKH

CHƯƠNG 1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT

1.1.1 Nhận định chung

Chúng ta đã và đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề môi trường trên phạm vitoàn cầu như: biến đổi khí hậu (BĐKH), suy thoái đa dạng sinh học, suy thoái tàinguyên nước ngọt, suy thoái tầng ôzôn, suy thoái đất và hoang mạc hóa, ô nhiễm cácchất hữu cơ độc hại khó phân hủy v.v BĐKH, trước hết là sự nóng lên toàn cầu dẫnđến mực nước biển dâng, được cho là một trong những thách thức lớn nhất đối vớinhân loại trong Thế kỷ 21 BĐKH sẽ tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống vàmôi trường trên phạm vi toàn thế giới: đến 2080 sản lượng ngũ cốc có thể giảm 2 -4%, giá sẽ tăng 13 - 45%, tỷ lệ dân số bị ảnh hưởng của nạn đói chiếm 36-50% Mựcnước biển dâng gây ngập lụt, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến nông nghiệp, vàgây rủi ro lớn đối với công nghiệp và các hệ thống KT-XH trong tương lai Các côngtrình hạ tầng được thiết kế theo các tiêu chuẩn hiện tại sẽ khó an toàn và cung cấp đầy

đủ các dịch vụ trong tương lai

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (2007), Việt Nam là một trong nhữngnước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH và nước biển dâng BĐKH sẽ làm giatăng tần suất và cường độ các hiện tượng dị thường như bão, mưa lớn, nhiệt độ cao,hạn hán

Ở Việt Nam, theo các kết quả nghiên cứu, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng0,1°C/thập kỷ Mùa đông, nhiệt độ giảm đi trong các tháng đầu mùa và tăng lên trongcác tháng cuối mùa Nhiệt độ trung bình các tháng mùa hè có xu thế tăng rõ rệt

Xu thế biến đổi của lượng mưa không nhất quán giữa các khu vực và các thời

kỳ Sự thay đổi về tổng lượng mưa tháng và mưa năm không thể hiện xu thế tăng haygiảm nhưng cường độ mưa đang có xu hướng tăng lên rõ rệt Trên phần lớn lãnh thổ,lượng mưa giảm đi trong tháng 7, 8 và tăng lên trong các tháng 9, 10, 11 Mưa phùngiảm đi rõ rệt ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trong một số năm gần đây

Trung bình hàng năm có khoảng 4,7 cơn bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởngđến nước ta Ba thập kỷ gần đây, số cơn bão ảnh hưởng đến nước ta và mức độ ảnhhưởng cũng có xu hướng tăng Bão thường xuất hiện muộn hơn và dịch chuyển xuống

vĩ độ thấp hơn

Trong thời gian gần đây, lũ lụt lớn xảy ra ở các tỉnh miền Trung và Đồng bằng

sông Cửu Long có xu thế tăng hơn nửa đầu thế kỷ trước

Tần suất và cường độ El-Nino tăng lên rõ rệt trong những năm cuối thế kỷ trước

và những năm đầu thế kỷ này Trong 5 thập kỷ gần đây hiện tượng ENSO ngày càng

có tác động mạnh mẽ đến chế độ thời tiết và đặc trưng khí hậu trên nhiều khu vực củaViệt Nam

Khu vực ven biển (Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ, Nam Trung Bộ vàNam Bộ) tập trung đông dân cư và nhiều cơ sở hạ tầng kinh tế quan trọng nhất cũng là

vùng chịu tác động mạnh của BĐKH và nước biển dâng, đồng thời cũng là vùng chịuảnh hưởng của nhiều thiên tai như bão, hạn hán, ngập lụt trong mùa mưa, xâm nhậpmặn trong mùa khô…

Như vậy, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều tác động của BĐKH Hậu quảcủa BĐKH được đánh giá là nghiêm trọng và là một nguy cơ hiện hữu cho việc thựchiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo và các mục tiêu thiên niên kỷ cũng như đe dọa sựphát triển bền vững của đất nước Để ứng phó với BĐKH cần phải có những đầu tưthích đáng và nỗ lực của toàn xã hội Các hoạt động về thích ứng BĐKH cần đượclồng ghép, kết nối trong tất cả các hoạt động, các chính sách, chiến lược và các quyhoạch phát triển để các nước phát triển có thể thực hiện đầy đủ cam kết về tăng cườngviện trợ thông qua các hình thức trợ giúp phát triển, đồng thời giảm thiểu các ảnhhưởng tiêu cực do BĐKH gây ra

Nhận thức được tính cấp bách của các vấn đề liên quan đến BĐKH, Việt Nam

đã có những hoạt động tích cực trong những năm qua Ở cấp độ quốc tế, Việt Nam đãtham gia vào các công ước quốc tế như Công ước Khung của Liên hiệp quốc về Biếnđổi Khí hậu (UNFCCC) vào tháng 6 năm 1992, phê chuẩn tháng 11 năm 1994 và Nghịđịnh thư Kyoto vào tháng 11 năm 1998 và phê chuẩn tháng 9 năm 2002

Tổng cục Khí tượng Thuỷ văn trước đây và nay là Bộ Tài Nguyên và Môitrường đã được Thủ tướng Chính phủ giao trách nhiệm chủ trì các vấn đề BĐKH vàthực hiện các chương trình liên quan đến các mục tiêu của UNFCCC Việt Nam đã vàđang tiến hành các nghiên cứu về BĐKH, tác động của BĐKH, các giải pháp ứng phó

Theo Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP, ngày 3/12/2007, Chính phủ giao cho BộTài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ ngành liên quan xây dựngChương trình Mục tiêu Quốc gia ứng phó với BĐKH và nước biển dâng và đã đượcThủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 02/12/2008 Mục tiêu chiến lược của Chươngtrình là đánh giá mức độ tác động của BĐKH đối với các lĩnh vực, ngành và địaphương trong từng giai đoạn và xây dựng kế hoạch hành động khả thi, ứng phó hiệuquả với BĐKH cho từng giai đoạn ngắn hạn, dài hạn nhằm đảm bảo sự phát triển bềnvững của đất nước, tận dụng các cơ hội phát triển nền kinh tế theo hướng các-bon thấp

và tham gia cùng cộng đồng quốc tế trong nỗ lực giảm nhẹ BĐKH, bảo vệ hệ thốngkhí hậu trái đất

Việt Nam cũng đã có những hoạt động ứng phó với BĐKH được lồng ghép vàoLuật Bảo vệ Môi trường, Chương trình nghị sự Agenda 21, Chiến lược quốc gia vềquản lý môi trường biển và ven biển, Kế hoạch hành động quốc gia về đa dạng sinhhọc và BĐKH, Chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm2020… Trong thời gian gần đây, nhiều Bộ, ngành, địa phương đã và đang triển khaicác chương trình, dự án nghiên cứu tình hình diễn biến và tác động của BĐKH đến tàinguyên, môi trường, sự phát triển KT-XH, đề xuất và bước đầu thực hiện các giải phápứng phó

1.1.2 Đối với tỉnh Hà Tĩnh

Hà Tĩnh là một tỉnh ven biển có địa hình đa dạng, phức tạp với nhiều đồi núi,

độ dốc lớn (chiếm 60% diện tích đất tự nhiên) Trong những năm qua, ở Hà Tĩnh đã có

những biểu hiện của BĐKH như nhiệt độ trung bình năm có xu hướng tăng lên, lượngmưa năm tại nhiều vùng giảm rõ rệt, hạn hán ngày càng trầm trọng hơn, tần suất vàquy luật bão lũ có sự thay đổi khó lường, nước mặn lấn sâu vào các sông và xuất hiệnhiện tượng xâm thực bờ biển ở một số địa phương… Trong bối cảnh BĐKH, các hiệntượng thiên tai, cực đoan có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ

Mật độ dân số ở Hà Tĩnh cao hơn trung bình của Bắc Trung Bộ nhưng thấp hơntrung bình của cả nước Dân cư tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng ven biển phíaĐông Phần lớn lao động hoạt động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp Sản xuất nônglâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế Trong khi đó, các lĩnh vực, ngành,địa phương dễ bị tổn thương và chịu tác động mạnh mẽ nhất của biến đổi khí hậu đượccho là: tài nguyên nước, nông nghiệp và an ninh lương thực, sức khoẻ, vùng miền núi,đồng bằng và dải ven biển Như vậy, có thể thấy, Hà Tĩnh có khả năng chịu tác độnglớn về nhiều mặt bởi BĐKH và nước biển dâng, đòi hỏi phải có kế hoạch, chủ độnglựa chọn các giải pháp thích hợp, ứng phó với BĐKH, đặc biệt đối với những lĩnh vực,khu vực dễ bị tổn thương

Có thể thấy, ứng phó với BĐKH vừa mang tính ngắn hạn và cả tính dài hạn,khá phức tạp, liên quan đến tất cả các ngành, lĩnh vực, địa bàn của tỉnh Hà Tĩnh Vìthế, để thực hiện được mục tiêu ứng phó và giảm nhẹ tác động tiêu cực của BĐKH,việc xây dựng các giải pháp, kế hoạch, phối hợp giữa các đơn vị hành chính, cácngành phải được xây dựng ở các cấp, các khu vực và các lĩnh vực Bên cạnh việc đánhgiá các tác động của BĐKH phải nhanh chóng xây dựng và ban hành các chương trình,giải pháp, kế hoạch ứng phó với BĐKH, lồng ghép vào quá trình quản lý, ra quyếtđịnh, kế hoạch hóa trong các chính sách phát triển kinh tế - xã hội để đảm bảo các mụctiêu phát triển bền vững của tỉnh Hà Tĩnh

Chính vì vậy, việc xây dựng và triển khai “Kế hoạch hành động ứng phó vớiBĐKH của tỉnh Hà Tĩnh” là rất cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triểnbền vững của tỉnh Bản Kế hoạch này sẽ cung cấp nhưng thông tin tổng quát về ảnhhưởng của BĐKH đến các ngành, các địa phương trong tỉnh và các vấn đề khác cũngnhư đề xuất danh mục các dự án ưu tiên nhằm ứng phó với BĐKH của tỉnh Hà Tĩnh.1.2 BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở TỈNH HÀ TĨNH

1.2.1 Một số biểu hiện của BĐKH ở địa phương

Theo Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (CTMTQG) của BộTN&MT năm 2008, trong 50 năm qua (1958 - 2007), nhiệt độ trung bình năm ở ViệtNam tăng lên khoảng từ 0,5°C đến 0,7°C Nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn nhiệt độmùa hè và nhiệt độ ở các vùng khí hậu phía Bắc tăng nhanh hơn ở các vùng khí hậuphía Nam

Những năm gần đây, bão có cường độ mạnh xuất hiện nhiều hơn, quỹ đạo bão

có xu thế dịch chuyển dần về phía nam và mùa bão kết thúc muộn hơn, nhiều cơn bão

có đường đi dị thường hơn

Số liệu quan trắc tại các trạm hải văn dọc ven biển Việt Nam cho thấy tốc độdâng lên trung bình của mực nước biển hiện nay khoảng 3mm/năm (giai đoạn 1993-2008), tương đương với tốc độ tăng trung bình trên thế giới.

Hà Tĩnh là một trong các tỉnh ven biển thuộc khu vực Bắc Trung Bộ có khí hậukhắc nghiệt, hàng năm chịu ảnh hưởng của nhiều thiên tai như bão, gió Tây khô nóng,hạn hán, mưa lớn và lũ lụt Do ảnh hưởng của BĐKH, thiên tai ở Hà Tĩnh có xu hướngtrở nên ác liệt hơn, cả về tần suất xuất hiện cũng như cường độ

Theo kết quả phân tích số liệu khí hậu của các trạm thuộc tỉnh Hà Tĩnh, biếnđổi của các yếu tố khí hậu có những điểm đáng lưu ý sau:

Về nhiệt độ: Nhiệt độ trung bình năm tăng theo thập kỷ phổ biến từ 0,1 – 0,2°C.

Nhiệt độ trung bình thập kỷ 2000 – 2009 so với 30 - 50 năm trước tăng phổ biến từ 0,5– 0,8°C; so với 10 - 30 năm trước tăng phổ biến từ 0,3 – 0,6°C Mùa đông đang có xuhướng ấm dần lên so với các thập kỷ trước Nhiệt độ trung bình mùa đông thập kỷ2000-2009 so với 30 - 50 năm trước tăng phổ biến từ 0,6 – 1,2°C

Về lượng mưa: Lượng mưa ở Hà Tĩnh trong nhiều năm gần đây có xu hướng

giảm rõ rệt so với thời kỳ 1961 -1990 Mùa mưa thường xuất hiện muộn và kết thúcsớm hơn trước Lượng mưa có sự biến động lớn cả không gian và thời gian xuất hiệncũng như cường độ Thời gian mưa không dài nhưng cường độ mưa lớn đã gây lũ, lũquét (1999, 2009) Hiện tượng mưa dầm cũng ít xuất hiện hơn Trong thập kỷ qua,lượng mưa phân bố theo trục Đông Tây lớn hơn phía Bắc và phía Nam tỉnh

Về độ ẩm: Độ ẩm tương đối trung bình năm của thời kỳ gần đây (1991-2007) có

xu hướng cao hơn thời kỳ 1961-1990 rõ rệt, khoảng 7 - 11% Mức tăng độ ẩm tươngđối trong mùa hè lớn hơn so với các mùa còn lại Độ ẩm tương đối trung bình mùa hèthời kỳ 1991-2007 so với thời kỳ 1961-1990 là 11-14% trong khi mùa đông là 6-12%,mùa xuân là 6-10%, mùa thu 6-8%

Về lượng bốc hơi: Trong thời kỳ 1991-2007, lượng bốc hơi trung bình năm có

xu hướng giảm với tốc độ 1-3mm/năm so với thời kỳ 1961-1990 Mức chênh lệch vềtrị số lượng bốc hơi trung bình năm giữa hai thời kỳ phổ biến là 10-100mm

1.2.2 Ảnh hưởng của thiên tai, hiện tượng cực đoan tới phát triển KTXH

Hà Tĩnh là một trong những tỉnh thường xuyên phải chịu ảnh hưởng nặng nềcủa các loại thiên tai Các hiện tượng như hạn hán thường xuyên xảy ra vào mùa khô(tháng 5, 6) dẫn đến tình trạng thiếu nước ngọt cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp.Vào mùa mưa, khoảng tháng 8, 9, 10, lại xuất hiện những trận lũ lớn kéo dài, gây ngậplụt nghiêm trọng Trong những năm gần đây, các huyện ven biển Hà Tĩnh còn phảichịu ảnh hưởng của mực nước biến dâng, khiến nước mặn xâm nhập sâu hơn vào sông

Hàng năm, bão, áp thấp nhiệt đới thường xuyên uy hiếp vùng cửa sông, venbiển; lũ, lũ ống, lũ quét, sạt lở diễn ra ở các huyện miền núi; ngập lụt ngoài đê LaGiang và ngập úng vùng nội đồng Đức Thọ - Can Lộc, hạ du các hồ chứa lớn như Kẻ

Gỗ, Sông Rác gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, ảnh hưởng lâu dài đến đờisống dân sinh - kinh tế Ở Hà Tĩnh, lũ xảy ra đồng thời trên cả 4 sông lớn sông Cả,sông La, sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố Tuy nhiên có những năm chỉ xảy ra cục bộ ở quy

mô nhỏ: Ngàn Sâu (1960), sông Cả và sông La (1978), Ngàn Phố (2002) Theo số liệu

kê 47 năm (1960 ÷ 2006) có 21 cơn lũ lớn, vượt báo động III, trong đó có 7 trận lũ đặcbiệt lớn và lũ quét xẩy ra trong các năm, 1960 , 1962, 1964, 1978, 1983, 1989 và 2002.Mực nước nhất tại Sơn Diệm là 15,83 m (2002), vượt báo động III 3,32m, tại HoàDuyệt là 12,74m (1960), vượt báo động III 2,74m Trên sông Ngàn Phố với những trận

lũ đặc biệt lớn, tốc độ dòng chảy lũ thường vượt quá 2 m/s, tốc độ lớn nhất đo được là2,38 m/s và xảy ra trong 2 ngày liên tục Với tốc độ đó đã cuốn theo rất nhiều bùn đất,cây cối, nhà cửa… Trận lũ 9/2002 sau khi lũ rút, lượng bùn cát tại trạm Sơn Diệm dàytới 0,6 ÷ 0,8 m, trên Quốc lộ 8A có nhiều nơi dày tới 0,2 ÷ 0,5 m Thời gian lũ lên rấtngắn, thường chỉ 6÷8 giờ và bằng 0,22÷0,5 thời gian lũ xuống Trên sông Ngàn Sâu,

có thời gian lũ lên thường dài hơn lũ lên trên sông Ngàn Phố, thường chỉ 8 ÷ 12 giờ vànhưng lại xuống rất chậm, có trận thời gian lũ xuống đến chân kéo dài tới 8 ÷ 10 ngày,cho nên thời gian lũ và úng ngập khi có lũ lớn tại các huyện Hương Khê, Vũ Quangkéo dài nhiều ngày

Trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh thường xuyên xảy xa hiện tượng lũ quét nghẽn dòng.Nước dâng lên với cường suất lớn làm ngập một vùng rộng lớn, nước dâng thường từ

2 ÷ 3h thì đạt cực đại, sau đó giữ ở mức cao từ 2 ÷ 3h trở lên cho đến nhiều ngày Saukhi nước rút, để lại nhiều hậu quả về môi trường và thiệt hại về kinh tế và người Ởnhiều địa phương thuộc các huyện Hương Sơn, Hương Khê đã xảy ra lũ quét nghẽndòng mạnh ở khu vực có dạng địa hình trũng giữa núi

Gió khô nóng là hiện tượng rất đặc trưng cho khu vực ven biển Miền Trung, do

đó Hà Tĩnh cũng không nằm ngoài quy luật Khu vực sườn đông Trường Sơn gió khônóng ở đây còn được gọi với tên là gió Lào hoạt động chủ yếu trong thời kỳ gió mùatây nam mùa hè, đặc trưng của loại thời tiết này là nhiệt độ cao, độ ẩm thấp Hà Tĩnhmỗi năm có khoảng 50 ÷ 60 ngày khô nóng, có ngày nhiệt độ lên tới 40 – 41°C nêngây hạn hán trên diện rộng và nguy cơ cháy rừng ở mức cao Việc mất điện thườngxuyên đi kèm với nắng nóng gay gắt càng khiến cho hoạt động cung cấp, tưới tiêunước cho sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng tới 6-7 nghìn ha lúa vàtrên 5 nghìn ha đậu, lạc; nhiều diện tích đã gieo cấy không có nước nên cây trồng sinhtrưởng, phát triển kém có nguy cơ mất trắng đặc biệt ở các huyện miền núi nhưHương Sơn, Hương Khê

Vụ hè thu năm 2010, Hương Sơn đặt kế hoạch gieo cấy 2.450 ha lúa nhưngkhông đạt vì thiếu nước sản xuất Huyện đã gieo cấy được 2.250 ha lúa, 2.210 ha đậu

và 105 ha lạc, nhưng trong đó có 639 ha đang bị hạn nặng Đa số diện tích hoa màu đãgieo trồng cũng đều bị hạn, tỷ lệ mọc mầm kém, sinh trưởng và phát triển chậm Tạimột số vùng như Sơn An, Sơn Bằng, Sơn Trung, Sơn Quang, Sơn Trà, do thiếu nướccộng với nguồn điện không ổn định nên các vùng cuối kênh không thể gieo cấy được

Có khoảng 200 ha ruộng lúa không có nước gieo cấy phải chuyển đổi sang trồng câymàu các loại nhưng kết quả không khả quan Huyện Đức Thọ vốn được xem là vựa lúacủa tỉnh nhưng do thiếu nước, không có điện để bơm nước tưới tiêu nên cũng có hơn2.000 ha bị hạn nặng Các huyện Vũ Quang, Kỳ Anh, Hương Khê, Thạch Hà, NghiXuân tình hình hạn hán cũng hết sức căng thẳng

Những hệ lụy do nắng nóng gây ra không chỉ làm đình trệ hoạt động sản xuấtnông nghiệp mà còn làm cho tình trạng cháy rừng trở nên phức tạp Hà Tĩnh có 365

nghìn ha rừng và đất lâm nghiệp (trong đó diện tích có rừng 308 nghìn ha) nhưng hàngchục ha rừng các loại đã bị thiêu trụi do nắng nóng Như trong năm 2005, 2006 thờitiết diễn biến phức tạp, toàn tỉnh Hà Tĩnh xảy ra nhiều các vụ cháy rừng gây thiệt hại

về mặt kinh tế và giảm diện tích rừng

Nguyên nhân gây cháy rừng là do ý thức trách nhiệm của một số người dânsống gần rừng chưa cao, công tác tuyên truyền ở một số địa phương chưa tốt, công táctuần tra của các chủ rừng chưa liên tục, có nơi còn lơ là, chủ quan, cháy vào ban đêm

và giữa trưa, gió Lào thổi mạnh không kiểm soát được nên đã có nhiều vụ cháy rừnggây ra thiệt hại lớn

Ở Hà Tĩnh, một trong những tai biến có tác động lớn tới đời sống người dân làđộng đất, gắn liền với hoạt động của đới đứt gãy sông Cả và Rào Nậy Động đất gây rahiện tượng nứt đất xảy ra ở khu vực trường PTTH Trần Phú - Đức Thuỷ - Đức Thọ.Cũng tại Đức Thọ ở khu vực hai bờ sông Cả, hiện tượng sạt lở diễn ra tương đối mạnh,quá trình sạt lở xảy ra thường xuyên đặc biệt vào mùa lũ quá trình sạt lở diễn ra mạnhhơn ở bờ phải sông làm xói lở thu hẹp đất hoa màu của nhân dân ở đây Năm 1994 đãquan sát thấy nứt đất xảy ra trên diện rộng đến gần 10 km2, ngay trong bậc thềm củasông Ngàn Sâu bằng phẳng ở xã Lộc Yên - Hương Khê - Hà Tĩnh

Trượt lở ở Hà Tĩnh chủ yếu xảy ra dọc tuyến QL8A đoạn từ Hồng Lĩnh đi cửakhẩu Cầu Treo; đường tỉnh lộ 5 ở Vụ Quang, đường Vũng Áng – Đồng Lê (QuảngBình) - đoạn qua Kỳ Sơn (Kỳ Anh) Ngoài ra, trượt lở đất còn xảy ra dọc QL8A từ ngã

ba Hồng Lĩnh đến cửa khẩu Cầu Treo, trên đường N4 Vũng Áng – Đồng Lê (QuảngBình)… cản trở giao thông vận tải trong vùng

Quá trình xói mòn đất xảy ra khá mạnh mẽ, gây hậu quả nghiêm trọng, kéo theo

đó là phát sinh những tai biến khác như trượt lở, lũ quét, bồi lấp lòng sông, cửa biển.Quá trình xói mòn ở Hà Tĩnh khá đa dạng Xói mòn bề mặt thể hiện rất rõ nét ở nhiềunơi trong Hà Tĩnh, tạo nên những vùng đất trống đồi núi trọc hoặc đất trơ sỏi đá; xóimòn xẻ rãnh có thể quan sát thấy ở nhiều nơi như Hương Sơn, Vũ Quang, Hương Khê.Xói mòn do gió rất phổ biến ở các khu vực ven biển, dưới tác dụng của gió biển, cát từcác cồn cát dọc bờ biển thường xuyên thổi vào trong cánh đồng, đặc biệt là vào mùakhô Tốc độ xói mòn của Hà Tĩnh được tính toán là >20 tấn/ha/năm Trọng điểm khuvực xói mòn là vùng núi và vùng đồi thấp Hương Sơn, Vũ Quang, Hương Khê với113.055 ha

Đường bờ biển ở Hà Tĩnh phát triển chủ yếu theo phương Tây Bắc – ĐôngNam, bờ biển tương đối thẳng, quá trình xói lở bồi tụ xảy ra theo mùa, đan xen nhautrên những đoạn nhỏ, tuy nhiên ưu thế ở từng đoạn có thể khác nhau Nhìn chung, trênđường bờ biển Hà Tĩnh, quá trình bồi tụ chiếm ưu thế, có thể kể ra một số vùng bờ bồi

tụ như: Đoạn đường bờ từ Xuân Đan qua Xuân Trường đến Xuân Hội, đoạn đường bờthuộc địa bàn các đội 1, 2, 3, 4, 5 xã Thịnh Lộc, đoạn đường bờ biển bãi tắm ThiênCầm và đặc biệt đoạn bờ biển thuộc các xã Kỳ Phú, Kỳ Xuân bãi biển thấp ngày càngđược mở rộng Bờ biển tỉnh Hà Tĩnh có 11 đoạn bị xói lở Do đặc điểm cấu tạo đường

bờ và động lực biển tại các huyện khác nhau nên hiện trạng xói lở đường bờ có sựkhác biệt đáng kể về số lượng và cường độ xói lở Các khu vực có địa hình khúckhuỷu, răng cưa, nhiều vũng vịnh, cù lao và đá gốc, xói lở đường bờ diễn ra với qui

mô nhỏ và trung bình Khu vực xói lở mạnh và rất mạnh thường xảy ra ở các bờ biểnlồi, thẳng hướng sóng có vật chất tạo bờ chủ yếu là cát Các đoạn bờ bị xói lở mạnhnhất với tốc độ xói lở >10m/năm được quan sát thấy ở Xuân Hội – Nghi Xuân (19,4m/năm), Cẩm Hòa (18,6m/năm), Cẩm Nhượng (30m/năm) – Cẩm Xuyên, Kỳ Nam(12,2m/năm), Kỳ Phương (15m/năm) – Kỳ Anh Kết quả nghiên cứu trong 10 năm vừaqua cho thấy, tốc độ xói lở trung bình đạt khoảng 8,8 m/năm Có nhiều đoạn tốc độ xói

lở còn lớn hơn nhiều

Trong 10 năm trở lại đây, tại huyện Cẩm Xuyên, vào thời kì triều cường, đỉnhtriều đo được cao hơn trước từ 10 - 15 cm Các huyện khác như Nghi Xuân, Kỳ Anh,Thạch Hà, Lộc Hà cũng ghi nhận những ảnh hưởng ban đầu của mực nước biển dâng,nước mặn xâm nhập sâu trong sông và gây ngập lụt tại một số xã ven biển Nước biểndâng cùng với bão lũ khiến nhiều hộ dân phải di dời Toàn tỉnh đã có 8.615 hộ, vớitổng số 31.946 người dân cần phải di dời, trong đó cao nhất là huyện Kỳ Anh, với2.920 hộ và 8.893 người dân phải di dân tại chỗ hoặc sơ tán tới những khu vực khác.Theo thống kê từ năm 2002 tới nay bão, lũ đã làm 146 người chết, 251 người bịthương, sản xuất nông nghiệp bị tàn phá, nhiều cơ sở hạ tầng bị hư hỏng, tổng thiệthại kinh tế ước tính khoảng 2.600 tỷ đồng

1.3 ĐÁNH GIÁ, LỰA CHỌN CÁC KỊCH BẢN BĐKH CHO TỈNH HÀ TĨNH

Theo khuyến nghị của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009) được trình bàytrong mục 1.2.2., kịch bản BĐKH xây dựng cho Hà Tĩnh bao gồm kịch bản biến đổinhiệt độ, lượng mưa và kịch bản nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình(B2) Kịch bản biến đổi nhiệt độ và lượng mưa được xây dựng dựa trên kết quả sửdụng phương pháp tổ hợp (MAGICC/SCENGEN 5.3) và phương pháp chi tiết hóathống kê Kịch bản nước biển dâng của Hà Tĩnh được xây dựng dựa theo kịch bản phátthải trung bình với giả thiết mức dâng của mực nước biển Hà Tĩnh bằng mức dâng củamực nước biển trung bình toàn quốc

Mức tăng nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng ở Hà Tĩnh theo kịch bảnphát thải trung bình (B2) so với thời kỳ 1980 - 1999 được trình bày trong Bảng 2

Như vậy theo kịch bản phát thải trung bình, vào giữa thế kỷ 21 nhiệt độ ở HàTĩnh có thể tăng lên 1,5°C và lượng mưa tăng lên 4,0% và vào cuối thế kỷ 21 là nhiệt

độ tăng lên 2,8°C và lượng mưa tăng lên 7,7% so với thời kỳ 1980-1999 Tương tự,mực nước biển có thể dâng thêm 30 cm vào giữa thế kỷ 21 và 75 cm vào cuối thế kỷ

21 so với thời kỳ 1980 – 1999

Bảng 1.1 Mức tăng nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển dâng ở Hà Tĩnh theo kịch bản

phát thải trung bình (B2) so với thời kỳ 1980 - 1999

2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 2100

Nước biển dâng (cm) 12 17 23 30 37 46 54 64 75

CHƯƠNG 2

XÁC ĐỊNH KHUNG THỜI GIAN ĐỂ XÂY DỰNG VÀ THỰC HIỆN KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI

KHÍ HẬU

1.4 ĐÁNH GIÁ CHUNG CÁC TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH

Theo phân chia địa hình thì Hà Tĩnh có cả vùng núi, vùng trung du và bán sơnđịa, vùng đồng bằng và vùng ven biển Còn phân chia theo ranh giới hành chính thì HàTĩnh gồm các huyện là Nghi Xuân, Hương Sơn, Đức Thọ, Vũ Quang, Can Lộc, Lộc

Hà, Hương Khê, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Vũ Quang, thị xã Hồng Lĩnh vàthành phố Hà Tĩnh Với vị trí địa lý và đặc điểm khác nhau về địa hình, địa chất, thủyvăn của các huyện mà tác động của BĐKH và nước biển dâng cũng khác nhau

Đối với các huyện có đường ranh giới là biển là Kỳ Anh, Cẩm Xuyên, Thạch

Hà, Lộc Hà, Nghi Xuân sẽ là các huyện chịu tác động mạnh của nước biển dâng vàBĐKH Thiệt hại của dạng thiên tai này gây ra là, trước hết hệ thống đê biển, rừngngập mặn bị nước biển dâng và bão từ ngoài biển đi vào phá hủy, sau đó là tác độngđến cở sở hạ tầng, hoạt động sản xuất của nhân dân trong khu vực Bao gồm hệ thốngnhà ở, khu sản xuất, đường giao thông, hệ thống năng lượng, thông tin liên lạc và sau

đó gây ra các vấn đề môi trường, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe đời sống củangười dân

Toàn bộ các huyện ven biển của Hà Tĩnh là Kỳ Anh, Nghi Xuân, Thạch Hà,Lộc Hà, Cẩm Xuyên trong đợt bão lũ năm 2010 đã có hàng chục kilomet đường bờbiển bị sạt lở nghiêm trọng đe dọa rất lớn đến cuộc sống của dân cư phía trong và hiệntượng này có thể gia tăng dưới tác động của BĐKH và nước biển dâng Ngoài ra, cáchuyện này còn phải chịu tác động của quá trình xâm nhập mặn của nước biển, từ đấytrực tiếp tác động lên sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, gián tiếp tác động đến sinh

kế, an sinh Và thiên tai hạn hán, nắng nóng kéo dài sẽ góp phần làm gia tăng mức độthiệt hại của quá trình xâm nhập mặn này

Trong bối cảnh BĐKH các huyện ven biển trên địa bàn tỉnh còn chịu các tácđộng của các dạng thiên tai khác như hạn hán, mưa lớn, dông, tố, lốc… và đặc biệt làngập lụt do mưa lũ từ các huyện vùng núi đổ về khi xảy ra mưa lớn kéo dài hay có bãongoài biển đi vào, nếu kết hợp với đúng thời điểm nước biển dâng thì tổn thất và thiệthại càng trở nên nghiêm trọng hơn

Đối với các khu vực miền núi như Hương Khê, Hương Sơn, Vũ Quang và ĐứcThọ, tuy không chịu tác động của nước biển dâng nhưng chịu tác động do sự gia tăngcủa các dạng thiên tai nguy hiểm như lũ quét, lũ ống, trượt lở đất và cả ngập lụt đối vớicác khu vực thấp nằm trong vùng núi và trung du Tại Hương Khê, trong đợt mưa lũnăm 2010, mưa lớn và kết hợp với địa hình đã làm cho hàng chục km bờ sông sạt lở,hàng trăm ha đất nông nghiệp bị bồi lấp

Bên cạnh đó, các huyện miền núi trên địa bàn tỉnh còn chịu tác động lớn củahạn hán, gió Tây khô nóng Các tác động này sẽ làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, thiếu