GD môi trường cho HS THCS thông qua hoạt động ngoại khóa

Từ những vấn đề cấp bách và những khó khăn nêu trên, tôi xin đợc nêu thêm một hớng giáo dục môi trờng trong trờng học mới, đó là: "Giáo dục môi trờng cho học sinh THCS thông qua hoạt độn

A - đặt vấn đề

I Cơ sở lý luận Môi trờng là tổng thể các nhân tố nh nớc, không khí, đất, ánh sáng, âm thanh, cảnh quan, xã hội có ảnh hởng đến chất lợng cuộc sống con ngời và các tài nguyên thiên nhiên cần thiết cho sinh sống và sản xuất của con ngời, liên quan đến chất lợng cuộc sống của con ngời

Con ngời cũng nh mọi sinh vật đều sống trong một môi trờng nhất định, không có môi trờng, con ngời và sinh vật không tồn tại đợc

Sự tồn tại và phát triển của con ngời (sức khoẻ con ngời) chịu ảnh hởng của các yếu tố môi trờng Trạng thái sức con ngời là tiêu chuẩn tổng hợp nhất của tình trạng môi trờng - những chỉ tiêu sức khoẻ con ngời đợc coi nh tiêu chuẩn để đánh giá chất lợng môi trờng

Bên cạnh môi trờng tự nhiên, con ngời còn sống trong một chế độ xã hội, cộng đồng dân c nhất định, các yếu tố đó cũng ảnh hởng tới sức khoẻ

Môi trờng vừa là không gian sống, vừa là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con ngời, vừa là nơi chứa đựng các chất phế thải do con ngời tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất Môi trờng và sức khoẻ con ngời có mối quan hệ trực tiếp mang tính nhân quả

Môi trờng và sự phát triển có mối quan hệ hết sức chặt chẽ - môi trờng là

địa bàn và đối tợng của sự phát triển, còn phát triển là nguyên nhân tạo nên những biến đổi về môi trờng Nguồn gốc tác động mạnh mẽ nhất đến môi tr-ờng và thông qua đó đến sức khoẻ con ngời chính là sự phát triển

II Cơ sở thực tiễn Hiện trạng môi trờng ngày nay rất đáng báo động Môi trờng sống của chúng ta đang bị suy thoái một cách nghiêm trọng và nhanh chóng: Nhiệt độ trái đất tăng lên nhanh chóng, băng ở hai cực tan nhanh làm nớc biển dâng cao, dẫn đến một số vùng có nguy cơ bị nớc biển nhấn chim, quá trình sa mạc hoá diễn ra ở nhiều nơi, hàm lợng khói bụi và khí thải trong không khí tăng cao, con ngời khai thác các tài nguyên một cách bừa bãi - làm cho chúng có nguy cơ cạn kiệt Dịch bệnh xảy ra khắp nơi và trên diện rộng, ngày càng có nhiêu bệnh nguy hiểm và đang đe doạ đến sức khoẻ và đời sống của con ngời

Bên cạnh đó, ý thức bảo vệ môi trờng của nhiều ngời cha cao Đang thờ ơ

đứng ngoài cuộc trớc những thảm hoạ của môi trờng

Để có một môi trờng bền vững cho hôm nay và cả mai sau, thì ngay từ bây giờ chúng ta cần phải cung cấp cho mọi ngời những kiến thức cần thiết về vấn đề môi trờng Cùng với quá trình đó, chúng ta cũng rất cần thiết xây dựng cho mọi ngời có ý thức bảo vệ môi trờng - biến ý thức đó thành một nếp sống văn hoá trong cộng đồng dân c

Đối tợng của giáo dục môi trờng không thể thiếu và rất quan trọng đó là học sinh - sinh viên nói chung và học sinh Tiểu học nói riêng Nhng thực tế giáo dục của chúng ta cha có một bộ môn GDMT riêng, mà chủ yếu chỉ mới ở mức

độ lồng ghép trong các môn học Trong khi đó, không phải môn học nào và bài học nào cũng có thể lồng ghép đợc Còn nếu lồng ghép đợc thì cũng không tổng thể và cha giải quyết đợc cái căn bản của vấn đề môi trờng

Từ những vấn đề cấp bách và những khó khăn nêu trên, tôi xin đợc nêu

thêm một hớng giáo dục môi trờng trong trờng học mới, đó là: "Giáo dục môi trờng cho học sinh THCS thông qua hoạt động ngoại khoá"

B - Giải quyết vấn đề

I Phơng pháp giáo dục

Khi cho học sinh tham gia bất kỳ một hoạt động ngoại khoá nào, chúng ta đều phải cần tới các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trờng, đặc biệt là tổ chức Đoàn,

Đội Và đối với vấn đề GDMT ngoại khoá cho học sinh cũng thế Chúng ta cần có sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức trong nhà trờng nh: Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh, Công đoàn, Ban giám hiệu Tuỳ theo từng nội dung, chủ đề, địa

điểm, kinh phí tổ chức vv mà chúng ta lựa chọn sự phối hợp cho phù hợp Sau đây, tôi xin đa ra một số phơng pháp tổ chức

1 Tổ chức tham quan - dã ngoại

2 Tổ chức sáng tác về môi trờng

3 Tổ chức cho học sinh trực tiếp tham gia các hoạt động môi trờng

4 Tổ chức các cuộc thi về môi trờng

II Cách thức thực hiện

1 Tổ chức tham quan - dã ngoại.

Phơng pháp này là, tổ chức cho học sinh đi tham quan các khu bảo tồn thiên nhiên, các vờn quốc gia nh: Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, Vờn quốc gia Vũ Quang (Hà Tĩnh), Vờn quốc gia Cúc Phơng (Ninh Bình), Vờn quốc gia Bạch Mã (Thừa Thiên -Huế), Vờn quốc gia U Minh (Cà Mau), Di sản thiên nhiên thế giới - vờn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (Quảng Bình), Vờn quốc gia Cát Bà (Hải Phòng),

Sau khi tham quan về cần tổ chức cho học sinh trao đổi các vấn đề đã thu thập đợc trong chuyến tham quan với nhau, giúp các em thấy đợc vẽ đẹp của thiên nhiên, thấy

đ-ợc mối quan hệ giữa thiên nhiên với các phong tục, tập quán của con ngời cũng nh sự

ảnh hởng của các điều kiện tự nhiên đối với sự phân bố các loài động, thực vật Qua đó giáo dục học sinh thêm yêu quý thiên nhiên, từ đó có ý thức bảo vệ môi trờng tự nhiên

Đối với học sinh nông thôn, có thể tổ chức cho các em đi tham quan ở thành phố

và đối với học sinh thành phố thì ngợc lại Để các em thấy đợc sự khác nhau giữa hai vùng Đặc biệt chú ý cho các em sự khác biệt về môi trờng không khí và nớc Từ những vấn đề đó, các em tìm ra nguyên nhân của sự khác biệt đó

Tuỳ vào quy mô, kinh phí, mục tiêu, thời gian tổ chức và khoảng cách địa lý mà các trờng có thể tổ chức cho học sinh tham quan ở những nơi phù hợp

Đây là phơng pháp rất đợc các em học sinh yêu thích và có tác dụng giáo dục rất lớn và rất thiết thực Phù hợp với những trờng học gần các khu bảo tồn, các vờn quốc gia

Tuy nhiên, đối với việc tham quan du lịch thì đòi hỏi kinh phí lớn, thời gian nhiều

và việc quản lý học sinh sẽ gặp rất nhiều khó khăn Do vậy, trớc khi tổ chức đi tham quan cần có sự đồng ý của phụ huynh học sinh, Ban giám hiệu để Phụ huynh và Nhà tr-ờng chu cấp kinh phí Cần phối hợp với các giáo viên chủ nhiệm và đoàn trtr-ờng trong việc quản lý học sinh

Một số hình ảnh về tổ chức cho học sinh đi tham quan:

Rừng ngập mặn (Cữa Sót - Hà Tĩnh) Trên dòng sông Son (Quảng Bình)

Khung cảnh tại bến thuyền trớc động Phong Nha Trớc cữa động Phong Nha (Quảng Bình)

Từ trên động Tiên Sơn nhìn xuống Phong cảnh Phong Nha - Kẻ Bàng

2 Tổ chức sáng tác về môi trờng.

Có thể tổ chức cho học sinh theo các hình thức:

- Đóng vai các động vật hoang dã, các thực vật quý hiếm đang đứng trớc nguy cơ tuyệt chủng viết th kêu cứu loài ngời

- Sáng tác thơ về chủ đề môi trờng

- Vẽ tranh về môi trờng

Đây là phơng pháp đơn giản, ít tốn kém, có thể thu hút đợc số lợng lớn học sinh cùng tham gia Phát huy đợc tính sáng tạo của học sinh và thông qua các tác phẩm của mình các em tỏ rõ đợc thái độ, tình cảm của mình đối với môi trờng xung quanh

3 Tổ chức cho học sinh trực tiếp tham gia hoạt động môi trờng.

Kết hợp với các tổ chức đoàn thể trong nhà trờng hoặc tại địa phơng tổ chức cho các em học sinh tham gia những buổi lao động nh: Dọn vệ sinh phong quang trờng lớp, chăm sóc bồn hoa - cây cảnh, trồng cây xung quanh vờn trờng hoặc cây che bóng mát sân trờng Gom dầu thô dọc ven bờ biển Tham gia dọn vệ sinh đờng làng, ngõ xóm nơi mình ở

Sau mỗi buổi làm việc nh thế, chúng ta tập trung học sinh lại để đánh giá két quả làm việc của mỗi em Những việc làm đợc, những việc cha làm đợc và cần phải tiếp tục làm Chỉ ra cho học sinh thấy đợc kết quả làm việc của mình đã đem lại cho cảnh quan môi trờng nh thế nào, kết quả lao động đó có ý nghĩa nh thế nào đối với mọi ngời và chính cả bản thân mình

Qua đó, các em sẽ cảm thấy đợc ý nghĩa từng việc làm của mình, các em sẽ có ý thức hơn trong các hoạt động bảo vệ môi trờng

Một số hình ảnh HS tham gia hoạt động môi trờng:

Trồng cây xanh che bóng mát Chăm sóc bồn hoa, cây cảnh đờng làng, ngõ xóm

Khơi thông hệ thống mơng thoát nớc

Thu gom rác thải ở bãi biển

Quét dọn sân trờng Dọn vệ sinh nội trú

4 Tổ chức các cuộc thi về môi trờng.

Trong tất cả các phơng pháp mà tôi nêu ra, thì đây là phơng pháp có tác dụng giáo dục tốt nhất Nó không đòi hỏi kinh phí và thời gian nhiều nh tham quan - dã ngoại,

nh-ng lại có sức lôi cuốn học sinh tốt hơn phơnh-ng pháp sánh-ng tác và hoạt độnh-ng môi trờnh-ng

Đồng thời nó lại có mức độ truyền tải kiến thức tới học sinh lớn nhất và đầy đủ nhất

Do kiến thức về môi trờng quá rộng, không thể cung cấp cho học sinh trong một buổi sinh hoạt ngoại khoá Vì vậy chúng ta cần phải chia nhỏ nó ra theo từng chủ đề và mỗi buổi sinh hoạt ta sử dụng một chủ đề Mỗi chủ đề gồm ba phần:

Phần 1: Xử lý tình huống.

ở phần này các em học sinh sẽ đợc xem hoặc lắng nghe một tình huống do Ban tổ chức đa ra dới dạng kịch hoặc kể chuyện Sau khi tình huống kết thúc, thì ngời dẫn

ch-ơng trình sẽ đa ra một số câu hỏi liên quan đến tình huống đó và yêu cầu các đội tuyển trả lời - xử lý tình huống dới hình thức bấm chuông nhanh, sau đó các đội tuyển khác có thể bổ sung thêm và cuối cùng ngời dẫn chơng trình hoặc ban giám khảo sẽ đa ra những kết luận về tình huống

Phần 2: Tìm hiểu kiến thức.

Ban tổ chức sẽ đa ra một số hình ảnh liên quan đến môi trờng (có thể là tranh vẽ,

in màu cỡ lớn đa chung cho tất cả các đội hoặc các bức ảnh chụp đa riêng cho từng đội), sau đó ngời dẫn chơng trình sẽ yêu cầu các đội tuyển đa ra những thông tin, thông điệp

mà từng bức ảnh muốn mang tới Sau đó ngời dẫn chơng trình sẽ đa ra các thông tin, thông điệp chính xác mà mỗi bức ảnh muốn gửi tới các đội tuyển cũng nh các em học sinh - khán giả

Phần 3: Hùng biện.

Mỗi đội tuyển cử ra một em tham gia phần thi này, chủ đề hùng biện đợc chuẩn bị trớc Các em sẽ thể hiện những kiến thức, nhận thức và tình cảm của mình đối với môi trờng

Tác dụng giáo dục của phơng pháp này là: trong quá trình cuộc thi diễn ra, với những câu trả lời của các thành viên của các đội tuyển, cùng với những đáp án của ngời dẫn chơng trình đa ra - họ đóng vai trò là những tuyên truyền viên về môi trờng, còn đối tợng đợc tuyên truyền là những em học sinh - khán giả ở phía dới

Chúng ta nên cùng với Đoàn TN và Liên đội phối hợp tổ chức vào các ngày lễ kỷ niệm nh: Ngày thành lập Đoàn 26/3, Ngày nhà giáo Việt Nam 20/ 11

Để cho cuộc thi có chất lợng và hiệu quả thì công tác tổ chức cần lu ý những vấn

đề sau:

- Thứ nhất, chuẩn bị nội dung chơng trình chu đáo: các tình huống, nội dung các câu hỏi và đáp án phải ngắn gọn, súc tích để học sinh dễ lĩnh hội, chuẫn bị một số tranh

ảnh phù hợp với từng chủ đề

- Thứ hai, phải có một Ban giám khảo có những kiến thức, am hiểu về vấn đề môi trờng

- Thứ ba, phải chọn ra các đội tuyển là những em học sinh có học lực tốt và có khả năng diễn đạt (đội tuyển có thể là đại diện cho từng khối hoặc từng lớp)

- Thứ t, phải có một đội kịch hoặc một em học sinh có khả năng kể chuyện tốt Sau đây tôi xin đa ra một số chủ đề để các bạn đồng nghiệp có thể tham khảo

Chủ đề 1: Trờng em xanh - sạch - đẹp

Phần 1: Xử lý tình huống.

câu chuyện cuối tuần

Suốt một tuần mệt nhọc Hôm nay là chủ nhật, ông Cầu Thang, bà Hành Lang mới có thời gian rãnh rỗi ngồi nói chuyện với nhau.

Ông Cầu thang lên tiếng:

ối giời ơi! Cái lng của tôi nó đau quá!

Bà Hành Lang:

Sao thế hả ông?! Chắc lại trái gió, trở trời đấy mà!

Ông Cầu Thang:

Có trở trời, trái gió gì đâu! Chỉ tại vì lâu nay, mấy cô, cậu học trò cứ chạy thình thịch làm cho cái lng của tôi cứ đau ê ẩm

Bà Hành Lang cũng thở dài:

Tôi cũng có khác gì ông đâu! Suốt cả tuần phải oằn lng ra gánh đỡ, rồi còn phải hứng chịu bao nhiêu là rác thải: nào là giấy loại, vỏ hạt da rồi đến bao kẹo

Đúng lúc đó, anh Bàn Ghế, chị Bồn Hoa, chú Bàng, gì Phợng cùng đi vào và hỏi:

Hai bác đang nói chuyện gì thế

Bà Hành Lang trả lời:

Chúng tôi đang nghĩ đến cho cái số phận hẩm hiu của đời mình

Chú Bàng hỏi tiếp:

Có chuyện gì thế?

Ông Cầu Thang đáp:

Cứ tởng đợc phục vụ cho các cô, các cậu học trò là một niềm vui tuổi già Ai ngờ bây giờ mới thấm thía câu: "Nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò" đấy chú ạ!

Anh Bàn Ghế xen vào:

Cháu cũng có sung sớng gì đâu, suốt ngày phải chứa đựng bao nhiêu giấy loại trong hộc, các cô, các cậu ấy cứ xô đẩy nhau, rồi còn chạy nhảy, dẫm đạp lên ngời cháu, làm cho cháu rả rời cả chân tay Chắc rồi cháu cũng phải nghỉ hu non thôi các bác ạ!

Gì Ph ợng cũng phẫn nộ:

Các bác, các anh còn đỡ là đang đợc ở trong nhà, còn chúng tôi ngày ngày phải

đứng ngoài trời hứng chịu ma nắng, thế mà cũng có đợc yên thân đâu

Chị Bồn Hoa buồn rầu nói:

Các bác, các anh, các chị hãy nhìn vào cái mặt tôi đây này, có thảm không kia chứ Cả cái khuôn mặt xinh xắn của tôi, không biết bao nhiêu công sức chăm sóc ấy vậy mà đã bị các cậu học trò thiếu ý thức hôm nào cũng đá bóng, chạy nhảy, dẫm đạp lên Ôi! Có thẩm mỹ viện nào có thể giúp tôi phục hồi lại cái khuôn mặt xinh xắn của mình

Chú Bàng lắc đầu bảo:

Tôi và cô Phợng tồn tại trên đất này đã khó, nhng mà cũng phải cố gắng vơn lên,

để cho các em học sinh có đợc sân chơi bóng mát Thế mà các em nhỏ nào đâu có hay biết Ngày ngày vẫn cứ leo trèo, vít lá, bẻ cành làm cho chúng tôi xác xơ tiêu điều Thử hỏi chúng tôi có thể sống ở đây đợc bao lâu nữa???

Ông Cầu Thang :

Vậy thì chúng ta phải làm gì đi chứ! Chẳng lẽ cứ đứng nhìn chúng ta chết dần, chết mòn và ngôi trờng bị tàn phá hay sao?!

Mọi ng ời cùng đồng thanh lên tiếng:

Đúng thế! Chúng ta sẽ nói lên những vấn đề đang còn bức xúc

Ngời dẫn chơng trình đa ra câu hỏi cho các đội tuyển:

Vấn đề bức xúc Cầu thang, Hành lang, Bàn ghế, cây Bàng, cây Phợng và Bồn hoa đa ra là gì?

Đáp án: Vấn đề bức xúc trong trờng học hiện nay là:

Các bạn học sinh cha thực sự có ý thức giữ gìn vệ sinh trờng lớp, còn xô

đẩy bàn ghế, leo trèo và bẻ cành cây trong sân trờng, xả rác bừa bãi, cha thực hiện "Đi nhẹ, nói khẽ"

Và mong muốn rằng các bạn nhỏ hãy có ý thức bảo vệ của công, giữ gìn vệ sinh chung, không phá hoại cây xanh và nên đi nhẹ - nói khẽ

Khung cảnh một ngôi trờng

Phần 2: Tìm hiểu kiến thức.

Yêu cầu các đội quan sát các

bức ảnh bên và trả lời câu hỏi:

Câu 1:

Những hình ảnh đó phản ánh hiện trạng gì?

* Đáp án:

Những bức ảnh trên nói

lên hiện trạng là:

Vệ sinh trờng học cha

sạch sẽ

Đổ rác không đúng nơi

quy định

Cha có hố rác nên rác

còn đổbừa bãi

Câu 2:

Hãy quan sát các ảnh sau và cho biết những hình ảnh này muốn nói lên

điều gì?

Đáp án:

Các bạn học sinh đang tích cực dọn vệ sinh trong khu vực sân trờng Chúng ta nên học tập và làm theo các bạn ấy

Câu 3:

Nhìn vào sơ đồ hình bên

em rút ra đợc điều gì?

Đáp án:

Nhìn vào sơ đồ hình bên ta

thấy đợc bức thông điệp là:

Hãy tích cực tham gia dọn

vệ sinh sạch sẽ, không đổ rác bừa

bãi, thì chúng ta sẽ có một ngôi

trờng: xanh - sạch - đẹp

Phần 3: Hùng biện.

Phần này tuỳ thuộc vào sự trình bày của học sinh

Chúng ta dựa vào khả năng diễn đạt, nội dung của bài hùng biện đề cập đến để

đánh giá

Chủ đề 2: Con ngời với thiên nhiên.

Phần 1: Xử lý tình huống.

Từ ngàn đời nay, Thân Núi, thần Sông, thần Biển và con ngời chung sống với nhau rất hoà bình

Núi rừng cho con ngời củi đốt Núi rừng cho con ngời gỗ làm nhà Núi rừng giữ nguồn nớc cho sự sống Núi rừng là lá phổi che chắn cho chúng ta Biển cả cho con ngời tôm cá

Biển cả cho vị muối mặn mà Biển cả đa những con thuyền đi xa Biển cả là kho tài nguyên vô giá.

Dòng sông kia hiền hoà Vẫn ngàn năm trôi chảy Vẫn chở đầy nớc ngọt phù sa Sông tắm mát muôn nhà