Bài giảng Kinh tế học vi mô Chương 6 - GV. Mai Văn Hùng

Mai Văn Hùng, 2014 2• MỤC TIÊU * Nắm được một số khiếm khuyết của thị trường * Phân biệt được ngoại ứng tích cực và ngoại ứng tiêu cực.. Hiểu được tại sao ngoại ứng phát sinh chi phí

Chương 6:

VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ

TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT MỘT

SỐ KHIẾM KHUYẾT CỦA THỊ

TRƯỜNG

Mai Văn Hùng, 2014 2

• MỤC TIÊU

* Nắm được một số khiếm khuyết của thị

trường

* Phân biệt được ngoại ứng tích cực và ngoại

ứng tiêu cực Hiểu được tại sao ngoại ứng

phát sinh chi phí hay gia tăng giá trị xã hội

* Nắm rõ các giải pháp của Chính phủ trong việc giải quyết các khiếm khuyết của thị trường

TIÊU CHUẨN HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRƯỜNG

Khi bàn đến hiệu quả của thị trường, các nhà kinh tế cho nhiều ý kiến khác nhau. Kinh tế học hiện đại thường sử dụng khái niệm hiệu quả Pareto mà nhà kinh tế học người Italia Wilfredo Pareto 

1848 - 1923) đưa ra  có ý nghĩa quan trọng

Pareto cho rằng: “ Một sự phân bổ nguồn lực được coi là có 

hiệu quả (tối ưu) khi không có khả năng phân bổ lại các nguồn  lực đó sao cho có thể làm cho một người giàu lên (có lợi hơn) 

mà không làm cho bất cứ ai bị nghèo đi (ít lợi ích hơn).  Hay  nói 

cách khác, mọi cải thiện Pareto tiềm năng đã được khai thác hết.

u q uả

- C ôn

Mai Văn Hùng, 2014 6

Mai Văn Hùng, 2014 8

Cân bằng của một nền kinh tế được

coi là hiệu quả Pareto nếu:

• a Máy móc được sử dụng tốt.

• b Không ai có thể làm cho được lợi mà không phải làm cho

• người khác bị thiệt.

• c Doanh thu cận biên bằng chi phí cận biên.

• d Một sự phân phối thu nhập thích hợp được duy trì.

• e Không câu nào đúng

Nêu những nhược điểm của tiêu thức hiệu quả Kaldor – Hicks?

Mai Văn Hùng, 2014 12

Sự trục trặc của thị trường

0

A B

C

Mai Văn Hùng, 2014 14

Thị trường cạnh tranh không hoàn

hảo MC

D MR

Q 0

b1

- Sự trục trặc của thị trường gây nên mất không

cho xã hội (DWL: Dead weight loss)

- Xuất hiện các chi phí không có lợi cho nền kinh tế: quảng cáo, vận động hành lang

2 ảnh hưởng ngoại ứng (externality)

* Khi nào xuất hiện ảnh hưởng ngoại ứng: khi một

hoạt động tiêu dùng hay sản xuất có tác động đối với các hoạt động tiêu dùng hay sản xuất khác.

* Có 2 loại ảnh hưởng ngoại ứng:

Mai Văn Hùng, 2014 16

2.1 ảnh hưởng ngoại ứng tiêu cực:

* Ví dụ: xét ảnh hưởng ngoại ứng tiêu cực do ô

nhiễm từ việc sản xuất sơn tổng hợp (giả sử đây

là một ngành sản xuất trong thị trường CTHH).

MSC: Marginal social cost- chi phí cận biên của xã hội

do có ảnh hưởng ngoại ứng

MEC: Marginal externality cost- chi phí cận biên ngoại ứng

MSC = MC + MEC

MEC dốc lên từ 0 vì không sản xuất không có ảnh hưởng

Tại B chưa tính đến MEC nên sản xuất là Q2, P2;

Tại A có tính đến MEC => P = MSC, sản xuất Pe,Qe

MEC MC MSC

CP

C

Mai Văn Hùng, 2014 18

Mức ô nhiễm do tư nhân gây ra khi không có sự can

thiệp của chính phủ được biểu thị bằng:

2.1 ảnh hưởng ngoại ứng tích cực:

* Ví dụ: hàng hoá công cộng, hoạt động quốc phòng, an

ninh, khu vui chơi công viên, vườn hoa công cộng,

Lợi ích cận biên của xã hội: MSB Marginal social benefit

là tổng lợi ích mà thực tế XH thu được từ hoạt động đó.

Lợi ích cận biên ngoại ứng: (MEB: Marginal externality

(VD thêm một nhà trồng hoa)

CP cận biên(MC): CP để thêm một hộ gia đình trồng hoa

Mai Văn Hùng, 2014 20

MEBMU

MSB

MC Pb

Q 0

C

Tại A chưa tính đến MEU sản xuất tại Qa Tại B đã tính đến MEU khuyến khích tăng Q từ Qa=> Qb Tam giác ABC là ảnh hưởng ngoại ứng tích cực mang lại

3 Sự tồn tại của hàng hóa công cộng (Public goods)

3.1.Hàng hoá tư nhân: (Private goods) Là các hàng hoá dịch

vụ được mua bán bình thường trên thị trường và việc tiêu dùng của người này loại trừ việc tiêu dùng của người khác.

2 đặc điểm là: có thể loại bỏ (excludabitity)và có thể giảm bớt (disminishability): cắt tóc, ti vi

3.2 Hàng hoá công cộng (Public goods): Hàng hoá công cộng là những hàng hoá dịch vụ mà việc tiêu dùng của người này không loại trừ sự tiêu dùng của người khác

* Ví dụ: hoạt động quốc phòng, bảo vệ tầng ôzôn, công viên

Trục trặc do không đáp ứng được lợi ích riêng mà cho tất cả

Mai Văn Hùng, 2014 22

* Hàng hoá công cộng cũng gây nên một tình trạng là sự trông chờ, ỷ nại vào Nhà nước của những kẻ ăn không, không chịu đầu tư hoặc phá hoại hay sử dụng lãng phí các hàng hoá công cộng.

* ví dụ: qui định không được phá hoại cây cối nhưng nhiều người cứ đào hoa mang về nhà để trồng rồi lại để Nhà nước mang hoa đến trồng lại.

=> Để khắc phục sự trục trặc này này cần có sự phối hợp tập thể; sự hợp tác giữa các cá nhân và tập thể để có thể đạt được các kết quả như mong muốn Một xã hội càng văn minh thì càng có nhiều hàng hoá công cộng

II Chức năng, cộng cụ, phương pháp điều tiết của CP

1 Chức năng công cụ điều tiết của Chính phủ

2 Phương pháp điều tiết của Chính phủ

a Điều tiết giá:

Điều tiết độc quyền tự nhiên (tính kinh tế theo qui

mô, hiệu suất theo qui mô)

LATC giảm khi Q tăng => đường LATC dốc xuống

từ trái sang phải

Mai Văn Hùng, 2014 24

LMC LATC

D

MR P

Q 0

Phương pháp điều tiết của Chính phủ

•Nếu không điều tiết thì hãng ĐQ sẽ sản xuất

tại mức sản lượng Qa (MR =LMC), và giá là Pa=> A(Qa, Pa)

Khi duy trì ĐQ thì XH sẽ mất không

DWL)

=> Chính phủ cần điều tiết ĐQ tự nhiên

* Mục tiêu là hiệu quả sản xuất: đặt P = MC = Pc lúc này DWL = 0 nhưng P < LATC (tổng lỗ = CC’xQc) Muốn DN tiếp tục SX thì CP phải bù lỗ, hoặc họ sẽ rút khỏi thị trường.

Mai Văn Hùng, 2014 26

* Mục tiêu hiệu quả sản xuất: thì tổng CP bình quân thấp nhất => Qc thì LATC vẫn chưa min,

do đó hãng ĐQ bị lỗ => chính sách này không thành công.

* Mục tiêu công bằng: Chính phủ đưa ra mức giá P = LATC, tại điểm B (Qb,Pb); vẫn còn DWL, nhưng LN ĐQ = 0 Tại đây mục tiêu 2 bên đạt được thông qua điều tiết lợi nhuận.

-  3  phương  pháp  điều  tiết  giá  đều  có  nhược  điểm => CP điều tiết qua sản lượng.

-  Phương  pháp  là  điều  chỉnh  sản  lượng  trực 

tiếp:  VD  buộc  một  hãng  phải  SX  mức  sản 

luợng tối thiểu nào đó và để cầu tiêu dùng xác  định gía ứng với sản lượng đó.

- CP đưa ra Q* thuộc (Qa, Qb), ứng với là P*,  tuy DWL >0 nhưng nhỏ hơn tại điểm A, ĐQ 

Mai Văn Hùng, 2014 28

Ngoài ra: Chính phủ thực hiện hàng loạt các biện pháp điều tiết 

về giá như: Áp giá trần bảo hộ người tiêu dùng, áp giá sản bảo hộ cho người sản xuất, trợ giá sản xuất, áp giá độc quyền,…

Ví dụ: Trợ giá xăng dầu, áp giá sàn lúa gạo, áp giá trần một số 

mặt hàng tiêu dùng, trợ giá điện,…

và lợi ích tư nhân biên

• Khắc phục tình trạng thông tin bất đối xứng bằng cách hỗ trợ  thông  tin  cho  thị  trường,  thực  hiện  các  luật  liên  quan như luật quảng cáo, luật hợp đồng, luật sở hữu trí tuệ…

• Can thiệp vào phân phối thu nhập bằng cách đánh thuế  thu  nhập,  thực  hiện  công  bằng  trong  phân phối

Vai trò của chính phủ

Mai Văn Hùng, 2014 30

•  Đối  với  ngoại  ứng  tiêu  cực:  Đánh  thuế  tài  nguyên,  thuế trên đơn vị sản phẩm đầu ra nhằm sử dụng nguồn thu để tái đầu  tư,  hỗ  trợ  cho  phần  thiệt  hại  của  xã  hội,…  (thuế  tài nguyên trong sx thủy điện, khai thác khoắng sản,…

• Đối với ngoại ứng tích cực: Thực hiện chính sách hỗ trợ sản xuất, các chính sách tạo điều kiện cho người sản xuất tham gia vào lĩnh vực này: Trồng rừng, xây dựng các khu vui chơi giải trí công cộng,…

Vai trò của chính phủ

Vai trò của chính phủ trong nền kinh tế

bao gồm

• a Tạo ra khung pháp luật để cho các mối quan

hệ kinh tế diễn ra.

• b Phân bổ hầu hết các hàng hoá và dịch vụ.

• c Xác định mức giá và mức lương.

• d.Tham gia vào khi thị trường không tạo ra

được các kết quả hiệu quả.

• e cả a và b

Mai Văn Hùng, 2014 32

• Tình huống:

Việt Nam thua kiện các doanh nghiệp Mỹ trong

vụ kiện bán phá giá cá basa, cá tra, tôm

1 Tại sao Việt Nam thua kiện?

2 Việt Nam cần phải làm gì sau sự kiện này?

3 Các doanh nghiệp có phải tăng giá xuất khẩu

hay không? Chính phủ sẽ ứng xử như thế

nào với các doanh nghiệp?

• a Anh/Chị hãy viết phương trình đường cầu thị trường

(đường cầu tổng gộp) của 5 hộ về đường hẻm được tráng xi măng

• b Đường hẻm này được tráng xi măng bao nhiêu mét thì đạt hiệu quả?

• c Trên cùng một đồ thị, Anh/Chị hãy vẽ đường cầu cá nhân, đường cầu thị trường, đường chi phí biên và chỉ ra mức cung hiệu quả

Mai Văn Hùng, 2014 34

Ngoại ứng tiêu cực và tổn thất XH

• Một ngành sản xuất cạnh tranh có hàm số cung thị trường chính

là chi phí biên tư nhân MPC = Q+20 Hàm số cầu thị trường

chính là lợi ích biên xã hội MSB = (-/2)Q+110 Sản xuất của

ngành gây ô nhiễm môi trường, chi phí ngoại tác biên của ngành không đổi theo sản lượng MEC = 15 Đơn vị tính của Q là triệu sản phẩm và đơn vị tính của MPC, MSB, MEC là ngàn đồng/sản phẩm

• a Nếu chính phủ không có bất kỳ sự can thiệp nào thì mức sản lượng và mức giá của ngành là bao nhiêu?

• b Trên quan điểm hiệu quả xã hội, mức sản lượng của ngành nên là bao nhiêu?

• c Trên một đồ thị có ghi chú rõ ràng, anh/chị hãy thể hiện tất

cả thông tin của đề bài và kết quả tính toán trên đây

• d Tổn thất xã hội do ngoại tác tiêu cực gây ra là bao nhiêu?

THANK YOU FOR

YOUR LISTENING!!!