Bài giảng Cơ sở văn hóa Việt Nam Bài tóm tắt - Nguyễn Thanh Phương Nhi

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMCHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM I.. CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMCHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 1: VĂN HÓA VÀ V

Trang 1

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT

NAM

BÀI TÓM TẮT

Người thực hiện : NGUYỄN THANH PHƯƠNG NHI

Người dạy : ĐOÀN HỒNG NGUYÊN

Trang 2

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

• CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT

NAM

• CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH VĂN HÓA VIỆT NAM

• CHƯƠNG 3: VĂN HÓA TỔ CHỨC CỘNG ĐỒNG XÃ

HỘI

• CHƯƠNG 4: VĂN HÓA SINH HOẠT TINH THẦN

• CHƯƠNG 5: VĂN HÓA SINH HOẠT ĐỜI SỐNG

• CHƯƠNG 6: VĂN HÓA GIAO LƯU XÃ HỘI

Trang 3

• CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA

VIỆT NAM

1 Văn hóa và văn hóa học

2 Định vị văn hóa Việt Nam

Trang 4

• Chương 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA

VIỆT NAM

1 VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA HỌC:

I Khái niệm văn hóa và văn hóa học.

II Phân biệt văn hóa với văn minh; văn hiến và văn

Trang 5

VIỆT NAM

2 ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM:

I Loại hình văn hóa.

II Chủ thể và tiến trình hình thành dân tộc Việt

Nam.

III Không gian văn hóa Việt Nam.

IV Nền tảng văn hóa Việt Nam.

Trang 6

VIỆT NAM

2 ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM:

IV Nền tảng văn hóa Việt Nam:

IV.1 Văn hóa Đông Sơn.

IV.2 Văn hóa Huỳnh Sa và Văn hóa Chăm.

IV.3 Văn hóa Đồng Nai và văn hóa Óc Eo.

Trang 7

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT

NAM

BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM

I Loại hình văn hóa

II Chủ thể

III Không gian văn hóa

IV Nền tảng văn hóa

IV.1 Văn hóa Sơn Đông

IV.2 Văn hóa Sa Huỳnh và văn hóa Chămpa

IV.3 Văn hóa Đồng Nai và văn hóa Óc Eo

Trang 8

CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 1: VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA HỌC

I Khái niệm VH – VHH

I.1 Văn hóa

I.1.1 Khái niệm:

-Trong Tiếng Việt văn hóa được dùng theo nghĩa thông

dụng và theo nghĩa chuyên biệt

-Văn hóa ở đây là một thuật ngữ

-Văn hóa là một từ Việt gốc Hán

-Trong phong trào “ Minh Trị duy tân” người Nhật Bản

đã lúng túng khi chuyển ngữ một từ có gốc Latinh

Cultura ( Tiếng Anh và Pháp cùng viết là Cultura; Tiếng

Đức: Kultur…) Đã dùng hai chữ là “văn hóa”

Trang 9

CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

BÀI 1: VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA HỌC

I Khái niệm VH – VHH

I.1 Văn hóa

I.1.2 Khái niệm văn hóa phương tây có nhiều thay đổi

về nội dung và phạm vi

I.1.3 Theo Trần Ngọc Thêm trang 12

Trang 10

NAM BÀI 1: VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA HỌC

I.2 Văn hóa học

I.2.1 Văn hóa học là khoa học nghiên cứu về văn hóa I.2.2 Văn hóa học là một khoa học lí luận về văn hóa,

có nhiệm vụ nghiên cứu văn hóa như một đối tượng riêng biệt có mục đích phát hiện các đặc trưng hệ

thống, những quy luật hình thành và phát triển của một nền văn hóa, trên cơ sở những tư liệu do các

ngành khác cung cấp.

Trang 11

II Phân biệt văn hóa với văn minh; văn hiến và văn vật

II.1 Văn hóa với văn minh:

Văn minh là tổng hòa những thành quả vật chất và

tinh thần mà nhân loại đã đạt được trong quá trình cải biến thới giới xung quanh, là tiêu chí của một

trạng thái khai hóa của loài người và của tiến bộ xã hội.

Trang 12

NAM

II.2 Văn hiến - văn vật:

II.2.1 Văn hiến:

- Theo nghĩa gốc là: sách vở, điển chương chế độ, người

hiền tài

- Theo nghĩa rộng văn hiến là một nước có truyền thống

văn hóa lâu đời, đời sống tinh thần phát triển, thể hiện ở văn chương sách vở, phong tục tập quán.

Trang 13

II.2 Văn hiến - văn vật:

II.2.2 Văn vật:

Văn vật có nghĩa hẹp hơn thường gắn với những

truyền thống những thành quả văn hóa

Trang 14

Bảng so sánh văn hóa, văn minh, văn hiến, văn vật

Văn vật Văn hiến Văn hóa Văn minh

Thiên về

giá trị vật

chất

Thiên về giá trị tinh

thần

Thiên về về giá trị vật chất lẫn tinh thần

Thiên về giá trị vật chất – kĩ

thuật

Có sử

bề dày lịch

Chỉ trình độ phát triển

Có tinh thần dân tộc Có tính quốc tế

Gắn bó nhiều hơn với phương Đông

nông nghiệp với phương Tây Gắn bó nhiều

đô thị

Trang 15

CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAMBÀI 1: VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA HỌC

III Những đặt trưng và chức năng

III.1 Tính hệ thống: đặc trưng này cần để phân biệt hệ thống với tập hợp, thực hiện được chức năng tổ chức xã hội

III.2 Tính giá trị: cần để phân biệt giá trị với phi giá trị, thực hiện chức năng điều chỉnh xã hội

III.3 Tính nhân sinh: cho phép phân biệt văn hóa như một hiện tượng xã hội với các giá trị tự nhiên, thực hiện chức năng giao tiếp

III.4 Tính lịch sử: thể hiện ở chổ nó bao giờ cũng hình thành trong một quá trình và được tích lũy qua nhiều thế hệ, thực hiện chức năng giáo dục

Trang 16

IV Cấu trúc ( mô hình ):

IV.1 Theo quan niệm truyền thống, cấu trúc (mô hình) văn hóa có 2 thành tố: VH vật chất và VH tinh thần IV.2 Theo quan điểm Lê Văn Chưởng cấu trúc (mô

hình) văn hóa có 3 thành tố: VH kiến tạo vật chất,

VH tổ chức cộng đồng XH, VH sinh hoạt tinh thần.

Trang 17

IV Cấu trúc ( mô hình ):

IV.3 Theo lí thuyết hệ thống, nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm cấu trúc (mô hình) gồm 4 thành tố: VH nhận thức, VH tổ

chức cộng đồng, VH ứng xử với môi trường tự nhiên, VH ứng xử với môi trường XH

IV.4 VHVN là hệ thống gồm 4 thành tố: VH tổ chức XH, VH sinh hoạt tâm linh - tinh thần, VH sinh hoạt đời sống, VH giao lưu XH

Trang 18

CHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM

I Loại hình văn hóa:

I.1 Khái niệm:

Là những hình thức tồn tại ổn định của văn hóa đã hình thành lâu bền trong lịch sữ, có tính phổ quát, tính tương đồng về các mặt vật chất và tinh thần

Có 2 loại hình cơ bản: VH gốc nông nghiệp thiên về trồng trọt

và VH nông nghiệp thiên về du mục

Trang 19

I.2 VHVN thuộc loại hình văn hóa nông nghiệp thiên về trồng trọt có những đặc trưng chủ yếu:

I.2.1 Trong ứng xử với môi trường TN

I.2.2 Trong ứng xử với môi trường XH

Trang 20

I.3 Loại hình VH nông nghiệp thiên về du mục:

I.3.1 Du mục trọng động

I.3.2 Du mục trọng tĩnh

( xem bảng so sánh trang 22 )

Trang 21

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMCHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM

II Chủ thể

II.1 Vào thời đồ đá các công cụ bằng đá cụi, mãnh gốm ghi

VH Hòa Bình thời đại đồ đá giữa và sơ kì đồ đá mới cách nay khoảng 7.000  10.000 năm

II.2 Từ cuối thời đá mới đầu thời đại đồ đồng các loại công cụ

đá mài, đục, mãnh gốm cuối thời kì đồ đá mới khu vực miền biển phía Bắc cách đây khoảng 4.000 năm

II.3 Quá trình chia tách này tiếp tục diễn ra dần dần đã dẫn đến

sự hình thành các dân tộc cụ thể

Trang 22

III Không gian văn hóa

III.1 Không gian văn hóa: liên quan đến lãnh thổ nhưng

không đồng nhất với không gian lãnh thổ

III.2 Vùng văn hóa: sự thống nhất do cùng cội nguồn đã tạo ra bản sắc chung của văn hóa VN, còn tính đa dạng của các tộc người lại làm nên những đặc trưng bản sắc riêng của từng vùng văn hóa

III.3 Trong lãnh thổ VN có thể phân thành 6 vùng văn hóa là hợp lí:

- Vùng văn hóa Tây Bắc

- Vùng văn hóa Việt Bắc

- Vùng văn hóa Bắc Bộ

- Vùng văn hóa Trung Bộ

- Vùng văn hóa Tây Nguyên

- Vùng văn hóa Nam Bộ

Trang 23

III.4 Hoàn cảnh lịch sử - XH của VHVN

- Với vị trí địa lí là giao điểm của các luồng VH, quá trình

phát triển lịch sử - XH của VN đã bị chi phối mạnh mẽ bởi các quan hệ giao lưu văn hóa rộng rải với các khu vực

- Tổ tiên của người Hán có nguồn gốc du mục.

Trang 24

IV Nền tảng VHVN

VI.1 Văn hóa Đông Sơn

- Về Nguồn gốc: được hình thành trực tiếp từ 3 nền VH ở lưu

vực sông Hồng, sông Mã và sông Cả

- Về kinh tế: chủ yếu sinh sống bằng nghề trồng lúa nước,

trên nhiều loại đất khác nhau

- Về đặc điểm cư trú: sống tập trung thành xóm làng ở những

nơi đất cao, thập chí ở sườn núi hay trên những quả đồi đất

- Trong sinh hoạt ăn uống, ăn cơm gạo tẻ với rau, cá.

- Về trang phục: đàn ông ở trần đóng khố, đi chân đất; đàn bà

mặc váy, áo cánh dài tay, áo xẻ ngực bên trong có yếm

Trang 25

BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM

IV Nền tảng VHVN

VI.1 Văn hóa Đông Sơn

có máy chèo.

lúa nước đó là tục thờ mẫu

thị tộc.

trống đồng, sênh, phách, khèn

trống đồng Trong đó trống đồng là biểu tượng độc đáo

của văn hóa Đông Sơn

Trang 26

IV.2 VH Sa Huỳnh và VH Chămpa:

IV.2.1 VH Sa Huỳnh:

- “Sa Huỳnh” là tên gọi của cửa sông Trà Bông thuộc huyện

Đức Phổ, Quảng Ngãi ngày nay

- Nét đặc trưng của của VH Sa Huỳnh là hình thức mai táng

bằng chum gốm

- VH Sa Huỳnh là sản phẩm của cư dân nông nghiệp trông

lúa nhưng biết khai thác nguồn lợi của biển, của rừng, biết phát triển các nghề thủ công từ đó họ biết mở rộng quan hệ giao lưu, trao đổi, buôn bán với các cư dân trong khu vực

Trang 27

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAMCHƯƠNG 1: VĂN HÓA HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM BÀI 2: ĐỊNH VỊ VĂN HÓA VIỆT NAM

VI.2.2 VH Chămpa:

VI.2.2.1 Vương quốc Chăm và nguồn gốc nền VH chăm:

- Là một trong những vương quốc ra đời sớm nhất ở vùng

ĐNÁ

- VH Chăm gồm nhiều lĩnh vực, nhưng nỗi bật nhất là bộ 3

tôn giáo - kiến trúc - điêu khắc

Trang 28

VI.2.2 VH Chămpa:

VI.2.2.2 Đặc điểm điêu khắc Chăm:

1 Tín ngưỡng và nhận thức truyền thống của ĐNÁ: tục thờ

đất đá, tính ngưỡng phồn thực tôn vinh vai trò của phụ nữ

2 Do điều kiện địa lí, khí hậu miền Trung khắc nghiệt nên

điêu khắc Chăm mang đậm nét dương tính với đặc điểm nhân chủng Chăm

Trang 29

VI.2.2 VH Chămpa:

VI.2.2.3 Đặc điểm kiến trúc Chăm:

1 Tháp Chăm được thừa nhận về độ tinh tế, nghệ thuật kiến

trúc Chăm cân bằng, có nhịp điệu và sáng sủa hơn nó tạo nên tháp Chăm một vẻ đẹp không thể bỏ qua

2 Chất dương tính trong tính cách bản địa hóa:

Cấu trúc quần thể có 2 loại:

- Quần thể kiến trúc bộ 3 gồm 3 tháp song song thờ 3 vị

thần Brahma, Visnu, Siva

- Quần thể có một tháp trung tâm thờ Siva và các tháp phụ

xung quanh

Trang 30

VI.2.2 VH Chămpa:

VI.2.2.3 Đặc điểm kiến trúc Chăm:

3 Dấu ấn của VH nông nghiệp khu vực thể hiện rõ qua hình dán tháp

4 Tính đa chức năng người Chăm gọi tháp là Kalăn (lăng) Tháp Chăm vừa là lăng mộ thờ vua vừa là đền thờ các thần

Trang 31

IV.3 VH Đồng Nai và VH Óc Eo

VI.3.1 VH Đồng Nai

- Từ sau thời đại đồ đá củ có một bộ phận cư dân sinh sống

trên vùng đất được gọi là Đông Nam Bộ ngày nay, họ là chủ nhân của nên VH Đồng Nai

- Những di tích của VH Đồng Nai được tìm thấy từ những

vùng đồi gò cao chạy dài đến ven biển Nam Bộ

- Ngoài ra nghề trồng lúa cạn dùng sức kéo và nghề lam

nương rẫy, săn bắn

Trang 32

Định dạng
Số trang	32
Dung lượng	331,5 KB