Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của đất nước, trong những năm qua Đảng, Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến phát triển giáo dục. Một trong những nhiệm vụ cơ bản của giáo dục đào tạo hiện nay là: hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh một cách toàn diện theo mục tiêu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
Trang 1Tên đề tài: “Phân tích tìm hiểu thực trạng và đề xuất giải pháp
nâng cao khả năng nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn
luyện từ và câu của học sinh lớp 3”
I Tóm tắt:
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của đất nước, trong những nămqua Đảng, Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến phát triển giáodục Một trong những nhiệm vụ cơ bản của giáo dục đào tạo hiệnnay là: hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh một cáchtoàn diện theo mục tiêu phát triển nguồn nhân lực phục vụ côngnghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước
Văn học là một loại hình nghệ thuật lấy ngôn từ làm phươngtiện thể hiện Có khả năng tác động đến đời sống tâm hồn của conngười Trong đó biện pháp so sánh góp một phần không nhỏ làmnên điều này
Qua phân môn luyện từ và câu biện pháp so sánh có khả năngkhắc họa hình ảnh và gây ấn tượng mạnh mẽ làm nên một hình
Trang 2thức miêu tả sinh động, mặt khác so sánh còn có tác dụng làm cholời nói rõ ràng, cụ thể sinh động, diễn đạt được mọi sắc thái biểucảm So sánh còn là phương thức bộc lộ tâm tư tình cảm một cáchkín đáo và tế nhị Như vậy đối với tác phẩm văn học nói chung sosánh mang chức năng nhận thức và biểu cảm.
Nhờ những hình ảnh bóng bảy, ước lệ, dùng cái này để đốichiếu cái kia nhằm diễn tả những ngụ ý nghệ thuật mà so sánhđược sử dụng phổ biến trong thơ ca, đặc biệt là thơ viết cho thiếunhi So sánh giúp các em hiểu và cảm nhận được những bài thơ,bài văn hay, từ đó góp phần mở mang tri thức làm phong phú vềtâm hồn, tạo hứng thú khi viết văn, rèn luyện ý thức, yêu quýTiếng Việt giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt cho học sinh
Từ thực trạng trên, việc nghiên cứu tìm ra một số biện pháphữu hiệu để giải quyết vấn đề trên là hết sức cần thiết Bản thân là
một GV, tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và chọn đề tài : “Một
số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu”
Trang 3Nghiên cứu được tôi tiến hành giáng dạy tại lớp 3A của tôi, tạitrường tiểu học Lê Quý Đôn Kết quả cho thấý tác động đã có ảnhhưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh sau khi sử dụng đềtài này trong các tiết dạy phân môn luyện từ và câu
Để phục vụ cho mục đích nghiên cứu đề tài, tôi thống kê phântích các hướng nghiên cứu biện pháp so sánh trong phân môn:
"Luyện từ và câu" của chương trình SGK lớp 3 phục vụ cho việcgiảng dạy
Kiến thức lý thuyết về so sánh được đưa vào giảng dạy trongchương trình lớp 3 ở phân môn: "Luyện từ và câu" Toàn bộchương trình Tiếng Việt 3 - Tập I đã dạy về so sánh gồm 8 bài vớicác mô hình sau:
Trang 4d) Mô hình 4:
So sánh: Âm thanh - Âm thanh
Tác giả SGK đã giúp học sinh nhận diện dạng, loại và phânbiệt hiệu quả so sánh qua các dạng bài tập
II.Giới thiệu:
2 Tìm hiểu thực Trạng:
a Về sách giáo khoa:
Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 3 hiện nay nói chung và phân
môn Luyện từ và câu nói riêng còn tồn tại một số điểm chưa hợp
lý: mặc dù SGK đã chú trọng phương pháp thực hành nhưngnhững bài tập sáng tạo vẫn còn ít, đơn điệu, kiến thức dạy học sinhcòn mang tính trừu tượng nên học sinh còn gặp nhiều khó khăntrong quá trình lĩnh hội các kiến thức mới
b Về phía giáo viên:
Người giáo viên còn gặp không ít khó khăn như cơ sở vật chất,phương tiện dạy học và tài liệu tham khảo còn ít Một số bộ phận
Trang 5nhỏ giáo viên vẫn chưa chú trọng quan tâm đến việc lồng ghéptrong quá trình dạy học giữa các phân môn của môn Tiếng Việt vớinhau, để khơi dậy sự hứng thú học tập và sự tò mò của phân mônnày với phân môn khác trong môn Tiếng Việt.
c Về phía học sinh:
Do khả năng tư duy của học sinh còn dừng lại ở mức độ tư duyđơn giản, trực quan nên việc cảm thụ nghệ thuật so sánh còn hạnchế Vốn kiến thức văn học của học sinh còn rất hạn chế Một số
em nhận biết về nghệ thuật còn hạn chế, học sinh chỉ mới biết mộtcách cụ thể Nên khi tiếp thu về nghệ thuật so sánh rất khó khăn
Vì vậy đòi hỏi người giáo viên cần hướng dẫn một cách tỉ mỉ chuđáo
* Thực tế chất lượng phân môn Tiếng Việt không cao quakhảo sát chất lượng đầu năm là do một phần lớn các em chưalàm được bài tập Luyện từ và câu “Biện pháp so sánh”
Trang 6* Điều đó cho thấy kĩ năng nhận biết về so sánh của học sinhcòn hạn chế, và chắc chắn sẽ ảnh hưởng không ít đến việc học tập
ở phân môn Luyện từ và câu nói riêng và môn Tiếng Việt nóichung
* Trước thực trạng trên, tôi quyết tâm đi sâu vào tìm hiểunguyên nhân, từ đó đề ra những biện pháp hữu hiệu nhất nhằmnâng cao chất lượng phân môn Luyện từ và câu cho học sinh lớp3A
Trang 7động dạy học cụ thể sẽ thực hiện trong giờ học, cụ thể là từng hoạtđộng HS làm gì, kết quả cần đạt ra sao, cần củng cố cho HS nhữngkiến thức và kĩ năng nào?
b Đặt phân môn luyện từ và câu nằm trong mối quan hệ
giữa các phân môn khác của Tiếng Việt, đặc biệt là phân môn Tậpđọc
HS muốn làm đúng bài tập thì phải hiểu được yêu cầu của đềbài Trong các giờ Tập đọc, tập làm văn chúng ta nhấn mạnh cáchình ảnh so sánh có trong các bài đọc để học sinh hiểu thêm vềbiện pháp so sánh
c Soạn một số bài tập phù hợp với đặc điểm của học sinh.
Để thực hiện tốt mục tiêu của phân môn luyện từ và câu vàtránh áp đặt không cần thiết trong nội dung dạy học, cần chuẩn bịnhững bài tập phù hợp với HS lớp mình, tương ứng với nhữngphần dạy trong từng bài học Công việc soạn bài tập đòi hỏi GVphải thống kê được những lỗi sai mà HS thường mắc, soạn bài tậpdưới nhiều dạng để tạo hứng thú cho học sinh
Trang 8Vì trong SGK có ít bài tập sáng tạo và còn đơn điệu, kiến thứccòn mang tính trừu tượng nên giáo viên cần phải sưu tầm nhiềudạng bài sáng tạo và kiến thức cụ thể nói theo tình huống Vì khigiáo viên đưa, cần đưa lệnh bài tập rõ ràng để học sinh hiểu đượcmục đích yêu cầu của bài tập.
* Ví dụ 1: Bài tập 1 (Trang 6): Tìm các từ ngữ chỉ sự vật trong
khổ thơ sau:
"Tay em đánh răngRăng trắng hoa nhàiTay em chải tócTóc ngời ánh mai"
Ta có thể đặt lệnh bài như sau:
a) Tìm các từ ngữ chỉ sự vật trong các khổ thơ sau:
b) Tìm các từ ngữ chỉ vật mà em thường gặp hàng ngày (đồdùng học sinh) Để học sinh sáng tạo kể tên các sự vật thường gặp
* Ví dụ 2: Bài tập 2: (Trang 117).
Trang 9Lệnh của bài: Tìm các từ chỉ đặc điểm trong những câu thơsau:
Ta có thể thay lệnh: Tìm các từ chỉ đặc điểm của sự vật trongnhững câu thơ sau
Khi dạy các phân môn thuộc bộ môn Tiếng Việt người giáoviên cần lồng ghép giữa các phân môn trong môn Tiếng Việt vớinhau Như khi dạy bài Tập đọc: "Hai bàn tay em" SGK Tiếng Việt
3 tập I (Trang 7) Trong bài này có rất nhiều hình ảnh so sánh giáoviên cần nhấn mạnh để gây hứng thú cho tiết tiếp theo của môn:
"Luyện từ và câu"
Để học sinh học tốt môn Tiếng Việt đặc biệt là phân môn:
"Luyện từ và câu" dạng bài so sánh học sinh cần nắm và làm theocác yêu cầu sau: Đọc kỹ đề bài, xác định đúng yêu cầu của bài sau
đó mới làm bài
Muốn học sinh của mình có một kỹ năng nhận biết biện pháp
so sánh vững vàng đòi hỏi người giáo viên phải có nghệ thuật khihướng dẫn bài mới như:
a) Mô hình 1:
Trang 10(Huy Cận)
"Mặt biển sáng trong như tấm thảm khổng lồ bằng ngọcthạch"
(Vũ Tú Nam)
"Cánh diều như dấu á
Ai vừa tung lên trời"
(Lương Vĩnh Phúc)
"Ơ cái dấu hỏiTrông ngộ ngộ ghê
Trang 11Như vành tai nhỏHỏi rồi lắng nghe"
(Phạm Như Hà)
Để làm tốt bài tập này học sinh phải nắm chắc các từ chỉ sựvật, từ đó học sinh sẽ tìm được sự vật so sánh với nhau trong cáccâu thơ, câu văn trên là:
+ "Hai bàn tay em" so sánh với "hoa đầu cành"
+ "Mặt biển" so sánh với "tấm thảm khổng lồ"
+ "Cánh diều" so sánh với "dấu á"
+ "Dấu hỏi" so sánh với "vành tai nhỏ"
Nếu giáo viên hỏi ngược lại là vì sao "Hai bàn tay em" được sosánh với "Hoa đầu cành" hay vì sao nói "Mặt biển" như "tấm thảmkhổng lồ"? Lúc đó giáo viên phải hướng học sinh tìm xem các sựvật so sánh này đều có điểm nào giống nhau, chẳng hạn:
+ Hai bàn tay của bé nhỏ xinh như một bông hoa
+ Mặt biển và tấm thảm đều phẳng, êm và đẹp
+ Cánh diều hình cong cong, võng xuống giống hệt như dấu á
Trang 12(Giáo viên có thể vẽ lên bảng "Cánh diều" và "Dấu á")
+ Dấu hỏi cong cong, nở rộng ở hai phía trên rồi nhỏ dần
chẳng khác gì vành tai (Giáo viên có thể cho học sinh nhìn vào
vành tai bạn).
b) Mô hình 2:
- So sánh: Sự vật - Con người
Dạng cuả mô hình so sánh này là:
A như B: + A có thể là con người
+ B sự vật đưa ra làm chuẩn để so sánh
* Ví dụ: Tìm các hình ảnh so sánh trong các câu dưới đây:
"Trẻ em như búp trên cànhBiết ăn ngủ, biết học hành là ngoan"
(Hồ Chí Minh)
"Bà như quả ngọt chín rồiCàng thêm tuổi tác càng tươi lòng vàng"
(Võ Thanh An)
Trang 13Với dạng bài tập này học sinh sẽ dễ dàng tìm sự vật so sánhvới con người nhưng các em chưa giải thích được "Vì sao?" Chính
vì thế điều đó giáo viên giúp học sinh tìm được đặc điểm chungcủa sự vật và con người, chẳng hạn:
"Trẻ em" giống như "búp trên cành" Vì đều là những sự vậtcòn tươi non đang phát triển đầy sức sống non tơ, chứa chan niềm
hy vọng
"Bà" sống đã lâu, tuổi đã cao giống như "quả ngọt chín rồi"đều phát triển đến độ già giặn có giá trị cao, có ích lợi cho cuộcđời, đáng nâng niu và trân trọng
* Ví dụ: Trong các đoạn trích sau, những hoạt động nào
được so sánh với nhau:
+ "Con trâu đen lông mượt
Trang 14Cái sừng nó vênh vênh
Nó cao lớn lênh khênhChân đi như đập đất"
(Trần Đăng Khoa)
+ "Cau cao, cao mãi
Tàu vươn giữa trờiNhư tay ai vẫyHứng làn mưa rơi"
(Ngô Viết Dinh)
Dạng bài này giáo viên giúp học sinh nắm chắc được từ chỉhoạt động, từ đó học sinh sẽ tìm được các hoạt động được so sánhvới nhau Chẳng hạn:
+ Hoạt động "đi" so sánh với hoạt động "đập đất" qua từ
"như"
d) Mô hình 4:
- So sánh: Âm thanh - Âm thanh:
Mô hình này có dạng sau:
Trang 15A như B: + A là âm thanh thứ 1.
+ B là âm thanh thứ 2
* Ví dụ: Tìm những âm thanh được so sánh với nhau trong
mỗi câu thơ, văn dưới đây:
Với dạng bài tập này giáo viên giúp học sinh nhận biết được
âm thanh thứ nhất và âm thanh thứ hai được so sánh với nhau qua
từ "như" Chẳng hạn:
+ "Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai"
(Nguyễn Trãi)
"Tiếng suối" được so sánh với "Tiếng đàn cầm" qua từ "như".Ngoài các mô hình so sánh trên học sinh còn được làm quenvới kiểu so sánh: Ngang bằng và hơn kém Chẳng hạn:
+ Trong câu: "Cháu khỏe hơn ông nhiều!"
(Phạm Cúc) Kiểu so sánh hơn kém:
Trang 16+ Trong câu: "Ông là buổi trời chiều
Cháu là ngày rạng sáng"
(Phạm Cúc) Kiểu so sánh ngang bằng:
+ Trong câu: "Trăng khuya trăng sáng hơn đèn"
(Trần Đăng Khoa) Kiểu so sánh hơn kém:
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con"
(Trần Quốc Minh) Kiểu so sánh hơn kém:
Trang 17-Tất cả các em đều ý thức học tập, tính đến thời điểm nghiên cứu
đề tài Tất cả các em đều có động cơ đúng đắn trong học tập, tíchcực và chủ động trong học tập
2 Thiết kế nghiên cứu:
Trong quá trình nghiên cứu, tôi chọn trọn vẹn số học sinh của
cả lớp Trong đó, tôi lấy kết quả bài kiểm tra tháng 10 làm kiểm tratrước tác động vì điểm trung bình của lớp thấp
Kiểm tra trước tác
02
3.Quy trình nghiên cứu:
a/ Chuẩn bị của giáo viên:
- Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học theo hướng tíchcực
b/Tiến hành dạy thực nghiệm:
Trang 18Giáo viện dạy thực nghiệm theo thời khóa biểu của nhàtrường
Trang 19Sau khi thực hiện dạy theo hướng tích cực, tất cả học sinh
trong lớp đều được nhận xét sữa sai
Bài kiểm tra trước tác động do giáo viên chủ nhiệm ra đề saukhi đã được học 2 tuần chương trình đã được học ở lớp
Bài kiểm tra sau tác động, là bài kiểm tra sau khi học xong 8tuần của chương trình có hình ảnh so sánh
+Tiến hành kiểm tra và chấm bài:
IV.Phân tích dữ liệu và bàn luận:
Trang 20Như trên đã chúng minh kết quả trước tác động và sau tácđộng kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kếtquả p= 0.0000001, cho thấy điểm trung bình giữa trước tác động
và sau tác động có ý nghĩa, tức là chênh lệch sau tác động cao hơntrước tác động là không ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động
2 Bàn luận:
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động cho kết quả như sau:
- Điểm trung bình trước tác động = 6.57
- Điểm trung bình sau tác động là = 8.3
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn là SMD = 0.31 So với bảngtiêu chí của Cohen điều này có nghĩa là mức độ ảnh hưởng của tácđộng là rất lớn.Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình bài kiểmtra sau tác động là: P= 0.0000001 Kết quả này khẳng định sựchênh lệch điểm trung bình không phải là ngẫu nhiên mà là do tác
động Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước tác động và sau tác
Trang 217.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 7.9 8
Trang 22V.Kết luận và khuyến nghị:
1 Kết luận
Dạy luyện từ và câu là việc của chương trình tiếng Việt ởTiểu học Nắm vững cách so sánh các em có khả năng diễn đạt cácvấn đề trong đời sống hàng ngày , tăng hiệu quả giao tiếp giúp các
em vững vàng tự tin trong cuộc sống
Muốn rèn cho học sinh học tốt trước hết người thầy phải cónghiệp vụ sư phạm tốt, đặc biệt việc phân tích và làm mẫu của côgiáo có ảnh hưởng rất lớn đối với học sinh Các em sẽ theo dõilắng nghe Chính vì vậy thầy cô cũng phải có sự chuẩn bị chu đáotrong các tiết lên lớp
Giáo viên phải nắm chắc đối tượng học sinh để có nhữngbiện pháp dạy học đạt kết quả cao nhất nhằm phát huy hết tính tíchcực trong học tập, tổ chức điều khiển khéo léo gây bầu không khí
Trang 23sôi nổi kích thích hứng thú học tập và nâng cao ý thức tự giác củahọc sinh.
Giáo viên cần phải tìm hiểu chắc nội dung cơ bản củachương trình sách giáo khoa, sách hướng dẫn, sách soạn bài để họcsinh nắm vững nội dung bài, hướng dẫn rõ cách so sánh ở từng bàitập cho học sinh hiểu Thực tế cho thấy sách giáo khoa Tiếng việt,sách soạn bài và sách hướng dẫn phải thừa nhận là có nhiều ưuđiểm nổi bật Tìm hiểu phần hướng dẫn chung trong sách đa sốgiáo viên đã nắm được cơ bản của phương pháp giảng dạy mớisong đi sâu vào từng bài cụ thể thì sự lúng túng và vấp váp lạikhông ít Do vậy nắm vững sách, hiểu ý đồ của người biên soạn làquan trọng song chưa đủ còn đòi hỏi đến vai trò chủ động sáng tạo
và ứng xử linh hoạt đối với từng đối tượng học sinh khác nhau mớiđem lại hiệu quả cao
Giáo viên giàu lòng yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình gương mẫutrong phương pháp soạn giảng, phát hiện kịp thời những sai sót của
Trang 24học sinh Giáo viên phải kiên trì uốn nắn, sửa chữa cho học sinhthật tận tình chu đáo.
Giảm bớt hoặc sửa lại câu hỏi cho sát với từng đối tượng họcsinh, tránh giảng triền miên, nói nhiều, viết nhiều trong khi họcsinh còn yếu
Luôn động viên khuyến khích học sinh khi các em có tiến bộ
Tổ chức thi đặt câu có hình ảnh so sánh, kể chuyện trong lớp.Yêucầu mỗi học sinh phải có quyển sổ ghi chép để chép những câuthơ, câu văn, bài thơ, bài văn hay dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Phối hợp nhịp nhàng về chương trình môn luyện từ và câuvới các môn học khác như: Tập làm văn, kể chuyện
Trên đây là việc làm cụ thể của tôi về vấn đề rèn cho học sinhnhận biết biện pháp so sánh của học sinh lớp 3A trường Tiểu họcnơi tôi công tác Vì vậy nếu có thể cải tiến mở rộng cách hướngdẫn thì đề tài này có thể áp dụng tốt khi dạy môn luyện từ và câu
Thông qua thực tế giảng dạy trên lớp hàng ngày tôi đi đến kếtluận rằng: Muốn rèn luyện cho học sinh học tốt môn luyện từ và