Tiểu luận quản lý chất thải rắn Tái sinh nhựa

Khái niệm tái chế nhựa: Là quá trình thu hồi lại nhựa phế liệu, các chất thải có nguồn gốc bằng nhựa sau đó phân loại từng loại nhựa để chế biến thành sản phẩmmới để phục vụ nhu cầu con

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM

KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

Lê Thị Tường Vy Trần Bích Phượng

TP Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2012

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU 3

1.1.ĐẶT VẤN ĐỀ 3

1.2.MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 3

1.3.NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3

1.4.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

1.5.Ý NGHĨA THỰC TIỂN CỦA ĐỀ TÀI 4

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN 4

2.1 TỔNG QUAN VỀ TÁI CHẾ NHỰA 4

2.2 NGUỒN GỐC PHÁT SINH, PHÂN LOẠI, TÍNH CHẤT CÁC LOẠI NHỰA 11

2.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP LÀM SẠCH, SƠ CHẾ TRƯỚC KHI TÁI CHẾ NHỰA 18

CHƯƠNG III: MỘT SỐ CÔNG NGHỆ TÁI CHẾ NHỰA 24

3.1 CÔNG NGHỆ TÁI CHẾ NHỰA PHẾ LIỆU 24

3.2 CÔNG NGHỆ TÁI CHẾ NYLON PHẾ LIỆU 27

3.3 CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT NHỰA DÂY 31

CHƯƠNG IV: THIẾT KẾ 32

4.1 QUY TRÌNH THIẾT KẾ 32

4.2 TÍNH TOÁN THIẾT KẾ 32

4.3 BẢN VẺ CÔNG NGHỆ 32

CHƯƠNG V: KẾT LUẬN 32

5.1 KẾT LUẬN 32

5.2 KIẾN NGHỊ 32

CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU

Trong cuộc sống hiện đại, việc sử dụng các vật dụng như chai nhựa, màngnylon bọc thực phẩm, ống nhựa dẫn nước… đã trở nên quen thuộc với đời sống conngười Vì thế,tái chế rác thải nhựa đang là yêu cầu cấp thiết đối với một thành phốlớn như TP.HCM Hoạt động này không chỉ làm giảm lượng rác chôn lấp, bớt ônhiễm môi trường mà còn đem lại giá trị kinh tế Thiết nghĩ, việc xây dựng một nhàmáy xử lý phế liệu nhựa đạt chuẩn, có công nghệ tiên tiến góp phần thúc đẩy việc cảitiến hệ thống thu gom phế liệu nhựa hiện hữu, là cơ sở ban đầu trong quá trình hìnhthành ngành công nghiệp xử lý phế liệu nhựa tại Việt Nam Ngoài ra, còn góp phần

tự chủ nguyên liệu cho ngành nhựa Việt Nam mà hiện nay phải nhập khẩu trên 90%.Hơn nữa, việc sử dụng nguyên liệu nhựa tái chế cũng là giải pháp để hạ giá thànhsản phẩm giúp tang tính cạnh tranh của sản phẩm nhựa Viêt Nam

Chính vì điều này nên nhóm chúng tôi đã chọn chuyên đề “ TÁI SINHNHỰA” để làm báo cáo chuyên đề cho môn học

Nghiên cứu các công nghệ tái chế nhựa trong nước và trên thế giới

Xác định, lựa chọn công nghệ phù hợp, thiết kế mặt bằng bố trí thiết bị chocác đơn vị ứng dụng công nghệ đó phù hợp với điều kiện Việt Nam Nhằm góp phầngiảm thiểu ô nhiễm môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên, nội dung nghiên cứu cần được thựchiện bao gồm các nội dung sau:

- Tìm hiểu hiện trạng hoạt động và kết quả của các cơ sở tái chế nhựa ởTP.HCM

- Tổng quan các công nghệ tái chế nhựa Phân tích, đánh giá nhằm tìm racông nghệ phù hợp

- Tổng hợp dữ liệu, phân tích, viết báo cáo

1.4.1 Phương pháp điều tra và tổng hợp

Tổng hợp các kết quả điều tra và phân tích thực tế về kết quả của các côngnghệ đã được ứng dụng, từ đó lựa chọn công nghệ phù hợp nhất

Phương pháp điều tra, thu thập, tổng hợp tài liệu và khảo sát thực tế việc ứngdụng các công nghệ đó trên địa bàn

1.4.2 Phương pháp xử lý số liệu

Tổng hợp, tính toán các số liệu nghiên cứu

Sử dụng các phần mềm Word để viết văn bản, Excel để tính toán, xử lý sốliệu và thể hiện bản vẽ thiết kế mặt bằng bố trí máy móc bằng phần mềm Autocad

1.5.1 Ý nghĩa môi trường

Góp phần giảm thiểu ô nhiểm môi trường nhờ quá trình tái chế chất thải, giảmthiểu lượng khí thải sinh ra trong trường hợp xử lý bằng phương pháp nhiệt hoặc tiếtkiệm diện tích đất sử dụng vào mục đích chôn lấp

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN

2.1 TỔNG QUAN VỀ TÁI CHẾ NHỰA

2.1.1 Tái chế là gì?

Khái niệm tái chế: Tái chế là hoạt động thu hồi lại từ chất thải các thành

phần có thể sử dụng để chế biến thành sản phẩm mới sử dụng lại cho các hoạt độngsinh hoạt và sản xuất Hay có thể gọi tái chế tức là quá trình chuyển đổi hoặc tạonên chức năng cho chất thải rắn Sau khi được phân loại và thu hồi thích hợp thì giátrị của chúng được tái lập Khi chấm dứt quá trình chuyển đổi bị gọi là chất thải rắn,khi đó vai trò của chúng tương tự như một nguồn tài nguyên vật liệu thứ cấp cho quátrình sản xuất

Khái niệm tái chế nhựa: Là quá trình thu hồi lại nhựa phế liệu, các chất thải

có nguồn gốc bằng nhựa sau đó phân loại từng loại nhựa để chế biến thành sản phẩmmới để phục vụ nhu cầu con người như nhựa PVC, PETE, sàn, khung cửa sổ

2.1.2 Những số liệu về tái chế nhựa tại TP.HCM

TP.HCM với tổng diện tích tự nhiên 2093,7 km2, dân số 6,12 triệu người, làtrung tâm kinh tế, thương mại lớn nhất miền nam và lớn nhất Việt Nam Quá trìnhsản xuất và sinh hoạt sản sinh ra lượng chất thải đô thị gần 6000 tấn/ngày Lượngchất thải này một phần được tái chế một phần được chôn lấp ở các bãi chôn lấp tậptrung hợp vệ sinh quanh thành phố (bãi rác Gò Cát, bãi rác Phước Hiệp)

Tái chế rác thải nhựa đang là yêu cầu cấp thiết đối với một thành phố lớn nhưTP.HCM Hoạt động này không chỉ làm giảm lượng rác chôn lấp, bớt ô nhiễm môitrường mà còn đem lại giá trị kinh tế.

Trên địa bàn TP.HCM, nhựa chiếm tỉ trọng cao trong chất thải rắn đô thị Nóchỉ đứng sau rác thực phẩm Ước tính mỗi năm có khoảng 250 ngàn tấn chất thảinhựa phát sinh Lượng rác thải nhựa chiếm tỷ trọng lớn trong thành phần rác thải.Theo khảo sát của Quỹ Tái chế chất thải (Sở TN&MT TP.HCM), rác thải nhựachiếm 20% trong chất thải rắn siêu thị, trung tâm thương mại, 14,3% trong khu vựcvăn phòng; 20% lượng rác thải nhựa được chôn lấp lẫn trong các loại rác thải khác,phần còn lại được thu mua, tái chế thô sơ hoặc phát tán ra môi trường Dự báo đếnnăm 2020, mỗi năm TP.HCM sẽ phát sinh khoảng 400.000 tấn/năm

Lượng chất thải nhựa này một mặt là gánh nặng đối với công tác quản lý môitrường của thành phố Chi phí chôn lấp một tấn rác hiện nay là 300.000 đồng/tấn.Như vậy, nếu 50.000 tấn chất thải nhựa được tái chế, thành phố có thể tiết kiệmkhoảng 15 tỉ đồng mỗi năm Kéo theo đó là chúng ta có thể tiết kiệm phần đất chônlấp cho các mục đích công cộng khác Đồng thời, tái chế còn tiết kiệm năng lượngcho sản xuất và sinh hoạt của con người Cùng với đó là giúp giảm thiểu hàng loạtvấn đề môi trường khác như làm sạch mỹ quan đô thị, thông thoáng cống rãnh, hạnchế suy thoái đất… Trong khi đó, nhu cầu nguyên liệu nhựa của Việt Nam mỗi nămvào khoảng 1,6 – 1,7 triệu tấn các loại, nhưng thị trường trong nước chỉ cung cấpđược khoảng 300 ngàn tấn

Để giải quyết các vấn đề trên, bên cạnh các cách truyền thống, thành phố đãtriển khai nhiều biện pháp quản lý chất thải theo hướng 3T Đó là tiết giảm, tái sửdụng và tái chế chất thải Trong đó, tái chế chất thải không chỉ giúp giảm lượng chấtthải rắn phải xử lý mà còn có ý nghĩa to lớn trong tiết kiệm tài nguyên thiênnhiên Chiến lược Quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025, tầmnhìn đến năm 2050 cũng đã xác định rõ mục tiêu chúng ta cần thực hiện đến năm

2015 Đó là 60% chất thải sinh hoạt đô thị được tái chế, tái sử dụng, thu hồi nănglượng hoặc sản xuất phân hữu cơ

Tại TP.HCM thị trường tái chế phế liệu đã được hình thành và phát triển từhơn 30 năm qua Thống kê năm 2006 có khoảng hơn 400 cơ sở tái chế vừa và nhỏtrong các lĩnh vực tái chế rất đa dạng: Tái chế nhựa, giấy, thủy tinh, kim loại, cao su,vải,…Tập trung nhiều ở các khu vực như: Bình Tân, Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi,Quận 11, Quận 9,… Với chất lượng tái chế hàng ngày ước tính khoảng 600 – 800triệu đồng lợi nhuận một ngày, tạo việc làm cho 10.000 – 15.000 lao động, nhưngcông nghệ tái chế quá lạc hậu, chất lượng sản phẩm tái chế thấp Còn đối với cácdoanh nghiệp tái chế quy mô lớn, khoảng 15% các doanh nghiệp nhựa lớn tạiTP.HCM có hoạt động tái chế nhựa, trong đó khoảng 57% sử dụng nguồn phế liệunhựa là sản phẩm lỗi trong sản xuất của công ty, phần còn lại thu mua phế liệu nhựa

từ bên ngoài để tái chế Đối với những doanh nghiệp này, do sử dụng công nghệ tiêntiến, hoạt động tái chế nhựa tại các đơn vị này đem lại hiệu quả kinh tế, môi trường

và xã hội cao Tuy nhiên, hầu hết các doanh nghiệp nhựa lớn hiện nay chỉ mới dừnglại ở việc tái chế các phế phẩm nhựa trong sản xuất, chưa mạnh dạn thu gom, táichế phế liệu nhựa từ rác thải sinh hoạt… Hệ thống thu mua hiện nay không đủ đápứng nhu cầu cả về chất và lượng Do hệ thống quản lý chưa chặt chẽ, đội ngũ cán bộtrang thiết bị yếu và thiếu, hệ thống văn bản pháp lý chưa đầy đủ và một số đã không

cồn phù hợp với thực tế Điều này gây khó khăn cho công việc lưu trữ, tái chế nhựa,làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng sản phẩm Song song đó là nguồn cung cấp phếliệu không đảm bảo, gây khó khăn cho các dự án tái chế quy mô lớn Đặc biệt, nguồnnguyên liệu nhựa phế liệu được thu gom từ nhiều nguồn, thành phần và chất lượngkhông ổn định, đặc biệt lẫn nhiều tạp chất gây khó khăn cho công việc lưu trữ và táichế nhựa và chất lượng sản phẩm nhựa tái chế Nguồn cung cấp phế liệu không đảmbảo về số lượng và chất lượng gây khó khăn cho các dự án tái chế quy mô lớn.Trong đó, Tổng Công ty CP Nhựa Việt Nam (VINAPLAST) đã có kế hoạch hợp tácvới một doanh nghiệp của Canada để xây dựng 2 nhà máy xử lý phế liệu nhựa ở phíaBắc và phía Nam Mặc dù đang được triển khai xây dựng nhưng thách thức đặt ra lúcnày chính là vấn đề thiếu hụt trầm trọng nguyên liệu đầu vào đạt chuẩn bởi thống thugom phế liệu trong nước còn manh mún tự phát, không đạt yêu cầu về số lượng vàchất lượng.

Quy hoạch tổng thể ngành nhựa giai đoạn 2000 – 2020, Bộ Công Thương đãđưa việc phát triển công nghiệp sản xuất nguyên liệu cho ngành nhựa là một trong 3chương trình Theo đó, việc hình thành các nhà máy tái chế phế liệu nhựa sẽ là bướckhởi đầu trong nỗ lực giảm bớt gánh nặng về nguyên liệu cho doanh nghiệp nhựa

Hình 1: Sơ đồ hệ thống thu gom và tái chế phổ biến tại Việt Nam

Từ quy trình thu gom trên ta thấy: Những người nhặt rác và người mua vechai từ các hộ gia đình là cấp thấp nhất trong hệ thống này Từ những gánh ve chai,phế liệu được tập trung về vựa ve chai quy mô nhỏ nằm xen kẽ trong khu dân cư.Các vựa này thu mua tất cả các loại phế liệu, tại đây phế liệu sẽ được phân loại thànhcác thành phần riêng và bán lại cho các vựa thu mua phế liệu quy mô trung bình vàlớn hoặc bán trực tiếp cho các cơ sở tái chế Các vựa quy mô trung bình và lớn chỉtập trung thu mua một hay hai loại phế liệu nhất định từ các vựa nhỏ Các phế liệunày đã qua xử lý sơ bộ như: làm sạch, ép nhỏ nên hoạt động của các vựa này tươngđối đơn giản hơn Sau đó phế liệu từ các vựa lớn được chuyển đến các cơ sở tái chếtrong thành phố Tại các cơ sở tái chế, phế liệu được phân loại lần cuối, làm sạch vàđược tái chế thành nguồn nguyên liệu mới hoặc các sản phẩm Tuỳ thuộc vào loạihình tái chế mà hình thành các khu vực tái chế riêng biệt như: tái chế nhựa (tập trungnhiều ở quận Bình Chánh, Bình Tân, quận 11, quận 6); tái chế thuỷ tinh (tập trungnhiều ở quận 12, Hóc Môn, Củ Chi); nhìn chung lĩnh vực tái chế chủ yếu do dânnhập cư, người lao động trình độ thấp thực hiện nên qui mô sản xuất nhỏ và mức độđầu tư công nghệ không cao Đa số công nghệ đều lạc hậu, máy móc thiết bị cũ kỹ

do đa số được chế tạo trong nước (bằng phương pháp thủ công) nên hoạt động khônghiệu quả, thường xuyên hư hỏng Do đó, mức độ tiêu hao phế liệu rất lớn (từ 10 -20%) và tiêu thụ điện năng nhiều

Theo ông Nguyễn Khắc Long - Chủ tịch HĐQT Cty CP nhựa VN (Vinaplast)cho biết ngành nhựa VN đã phát triển rất nhanh, hiện cả nước có khoảng 2.200doanh nghiệp nhựa và trong khoảng 10 năm trở lại đây tốc độ tăng trưởng đạt 15 -20%/năm Tuy nhiên điểm yếu lớn nhất của ngành nhựa VN là hiện 80 - 90%nguyên liệu phải nhập Ông Long cho rằng, ngành nhựa VN muốn phát triển ổn địnhthì phải chủ động về nguyên liệu Nguồn nguyên liệu trước mắt là tận dụng rác nhựa,

về lâu dài là các sản phẩm của ngành dầu khí VN Ngành nhựa tái chế phát triển,không chỉ giảm ô nhiễm môi trường mà còn giúp VN ổn định được nguyên liệu Tuynhiên, hiện VN chưa có hệ thống thu gom rác nhựa, nên không đủ nguyên liệu chocác nhà máy tái chế đạt chuẩn hoạt động Do vậy, ông Long đề xuất là trước mắt chonhà máy được nhập khẩu nguyên liệu phế liệu nhựa, nhằm duy trì hoạt động của nhàmáy, khi nào trong nước thu gom đủ nguyên liệu phế liệu nhựa thì nhà máy sẽ dùngnguyên liệu trong nước

Bà Minh Thục - Phó phòng Kế hoạch đầu tư Vinaplast phân tích, theo quyhoạch của Bộ Công Thương, VN sẽ xây dựng hai nhà máy tái chế nhựa công suất50.000 tấn/nhà máy Hiện Vinaplast đã liên doanh và đủ vốn xây dựng, NK côngnghệ thiết bị cho nhà máy hoạt động Một nhà máy nêu trên khi hoạt động, mỗi ngàycần 1.000 tấn nguyên liệu phế liệu nhựa, nhưng thực tế tại VN hiện không thể thugom đủ Thực tế, là hiện đang có khoảng 45% các cơ sở tái chế nhựa đang dùngnguyên liệu là hạt nhựa tái chế NK, nhưng nếu dùng hạt nhựa tái chế NK thì nhàmáy sẽ không có ý nghĩa gì trong việc giúp VN giảm lượng rác nhựa, tận dụng tàinguyên

Ông Nguyễn Như Khuê - GĐ điều hành Cty RKW Lotus đề nghị, nhựa táichế VN cần nhập khẩu công nghệ và thiết bị tiên tiến của thế giới về sử dụng để sảnphẩm an toàn, có thể tiêu thụ được Ông Khuê cũng chứng minh rằng không có nhựathì sẽ không có nhiều ngành thiết yếu của cuộc sống Thực tế, một nghiên cứu củaĐức cho thấy nếu thay bao bì nhựa bằng vật liệu khác thì trọng lượng bao bì sẽ tăng

391%, lượng rác thải tăng 258% Công nghiệp tái chế nhựa hiện đã phát triển rấtcao, cùng các biện pháp xã hội đồng bộ như giáo dục, phân loại rác tại nguồn sẽgiải quyết được vấn đề rác nhựa, tiết kiệm về kinh tế Tại nhiều nước Châu Âu, mọiloại rác nhựa đều được tái chế Trung Quốc mỗi năm sản xuất ra khoảng 6 triệu tấnhạt nhựa tái chế, trong khi mỗi năm VN chỉ sử dụng khoảng 2 triệu tấn nguyên liệuhạt nhựa Tuy nhiên, giải pháp do ông Khuê đưa ra vấp phải vấn đề cũng vô cùngnan giải là công nghệ, thiết bị của ngành tái chế có giá rất cao, trong khi tuyệt đại đa

số doanh nghiệp tái chế nhựa thiếu vốn nhập khẩu thiết bị công nghệ nước ngoài

Ông Lê Văn Khoa - GĐ Quỹ tái chế chất thải TP HCM khẳng định vấn đề ônhiễm môi trường do chất thải rắn, chất thải nhựa đang rất được ngành chức năngquan tâm, nhưng chưa có giải pháp nào hữu hiệu Biện pháp cơ bản là tiết giảm - tái

sử dụng- tái chế, trong đó tái chế nhựa là khả thi nhất Tại TP HCM đang có khoảng

400 cơ sở thu mua phế liệu nhựa, và 80 cơ sở tái chế nhựa, với công nghệ đơn giảnchỉ sử dụng được các loại nhựa sạch như chai lọ nhựa, bao nilon sạch nên số lượngrác nhựa thu gom được không đáng là bao, mỗi ngày chỉ thu gom được khoảng 6.000

- 7.000 tấn chất thải nhựa dùng cho tái chế

Hơn 10 năm qua, tốc độ tăng trưởng của ngành nhựa Việt Nam luôn ở mức 15– 20% Tuy nhiên, giá trị thặng dư của ngành này không cao vì hầu hết nguyên liệuđều phải nhập khẩu từ nước ngoài Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhựa lao đaovới bài toán đầu vào nguyên liệu

Theo số liệu thống kê của Bộ Công thương, cả nước có khoảng 2.200 doanhnghiệp hoạt động trong ngành nhựa, trong đó hơn 80% tập trung ở TP HCM Hầuhết những doanh nghiệp này đều sản xuất với quy mô gia đình nên năng lực cạnhtranh rất thấp Chính vì vậy, hơn 90% doanh nghiệp nhựa của Việt Nam phải đi “làmthuê”, gia công cho nước ngoài, chưa chủ động được nguồn nguyên liệu

Theo ông Vũ Xuân Mừng, Phó trưởng Cơ quan đại diện Bộ Công thương tại

TP HCM, ngành nhựa đang đối mặt với những khó khăn liên quan đến tỷ giá hốiđoán giữa đồng VN với USD, do chi phí nguyên liệu chiếm 70-80% giá thành sảnphẩm nhập từ nước ngoài, tương đương 2,1 tỷ USD/ năm Điều này khiến giá trịthặng dư hầu hết đều vào túi doanh nghiệp nước ngoài

Theo thống kê, từ năm 2008 đến nay, ngành nhựa phải gồng mình hứng chịunhiều đợt tăng giá nguyên liệu, tác động không nhỏ đến sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp Năm 2009, ngành nhựa nhập hơn 2 triệu tấn nguyên liệu, với tổng giátrị gần 2,5 tỷ USD, trong khi giá trị xuất khẩu chỉ đạt hơn 1/3 số tiền nhập khẩunguyên liệu Do quá phụ thuộc vào nguyên liệu nên giá bán của doanh nghiệp ViệtNam luôn cao hơn Trung Quốc, Ấn Độ khoảng 10 – 15%

Hiện nay, cả nước mới chỉ có 3 nhà máy sản xuất nguyên liệu cho ngành nhựavới tổng công suất mỗi năm khoảng 250.000 tấn PVC và 150.000 tấn nguyên liệuDOP, đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu

Để giải quyết bài toán này, Bộ Công thương đã xác định việc phát triển côngnghiệp sản xuất nguyên liệu cho ngành nhựa là một trong ba chương trình trọngđiểm Theo đó, việc hình thành các nhà máy tái chế phế liệu nhựa sẽ là bước khởiđầu trong nỗ lực giảm bớt gánh nặng khó khăn về nguyên liệu cho doanh nghiệp

“Nguồn phế liệu nhựa trong nước rất dồi dào nhưng chúng ta vẫn chưa tận dụngđược Nguyên nhân là do hệ thống thu gom nhỏ lẽ, không tập trung; phế liệu hầu như

không được xử lý và phân loại theo đúng quy cách; công nghệ lạc hậu… “, ôngNguyễn Khắc Long, Tổng giám đốc Công ty CP nhựa Việt Nam than thở.

Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, hiện giá nhập hạt nhựa PETkhoảng 1.300 USD/ tấn, do đó, nếu tái sinh được từ chính nguồn phế liệu, giá thànhgiảm gần 30% Theo ông Long, ở Việt Nam chỉ tính mức tận dụng từ 35-50%nguyên liệu nhựa tái sinh sẽ góp phần tiết kiệm hơn 600 triệu USD mỗi năm chodoanh nghiệp, đồng thời cũng tăng được 25% kim ngạch xuất khẩu của ngành

Việc sử dụng nguyên liệu từ việc tái chế phế liệu nhựa sẽ góp phần bảo vệmôi trường – một trong những điều kiện của các nhà nhập khẩu từ Mỹ, Nhật “Nhiềukhách hàng khó tính như Mỹ, Nhật… họ yêu cầu sản phẩm nhựa xuất khẩu phải sửdụng tối thiểu 10% nhựa tái sinh để hạ giá bán Theo họ, đáp ứng điều này, sản phẩmmới có tính thân thiện với môi trường”, ông Nguyễn Văn Phước, Phó giám đốc SởTài nguyên - Môi trường TP.HCM nhấn mạnh

2.1.3 Những nguy cơ tiềm ẩn từ nhựa tái chế

Theo một nghiên cứu của Trung tâm hỗ trợ ứng phó biến đổi khí hậu (SCC),trung bình mỗi hộ gia đình ở Việt Nam dùng tới 11,3 túi nhựa mỗi ngày Điều nguyhại nhất là tình trạng dùng túi nhựa, kể cả loại túi làm từ nguyên liệu nhựa tái chế đểđựng thực phẩm tươi sống và cả thực phẩm chín, nóng, nhiều dầu mỡ

Các nhà chuyên môn về nhựa cho biết các loại túi làm từ nhựa PE hoặc PPkhông độc, tuy nhiên những loại túi nhựa kém chất lượng, sản xuất từ nguyên liệunhựa tái chế, quá trình sản xuất dùng nhiều phụ gia làm mềm, dẻo, màu côngnghiệp sẽ ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe người sử dụng Chỉ cần sử dụng các loạitúi này chứa thực phẩm nóng từ 700C trở lên thì các chất phụ gia độc hại cũng nhưcác loại kim loại nặng sẽ nhiễm vào thực phẩm

TS Lê Quốc Tuấn - Trưởng khoa Môi trường và Tài nguyên Trường đại họcNông lâm TP.HCM - khẳng định nguyên liệu nhựa dù chỉ tái chế một lần thôi cũng

đã sinh ra nhiều hợp chất độc hại, tái chế nhiều lần sẽ sinh ra các hợp chất rất độc,trong đó có chất dioxin Tuy nhiên, vì hàm lượng độc chất sinh ra thấp nên ngườidùng chưa thấy ngay tác động, nhưng sử dụng trong thời gian dài, từ 10-20 năm thìđộc chất tích lũy dần dần trong cơ thể sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe Các độc chất, nhưdioxin rất khó chuyển hóa trong môi trường, đây là vấn đề nghiêm trọng, gây bệnhung thư, bệnh di truyền, bệnh về đường hô hấp, gây suy nhược nòi giống “Cần cảnhbáo mạnh mẽ nguy cơ này, cơ quan chức năng cũng phải kiểm soát chặt chẽ, cấmcác cơ sở sản xuất túi nhựa từ nguyên liệu tái chế”, TS Lê Quốc Tuấn nói

Trong quá trình gia công nhựa, người ta có thể đưa vào một số chất hóa dẻo,chất phụ gia Đặc biệt, các sản phẩm có chứa chất hóa dẻo khi ở nhiệt độ cao sẽ thải

ra chất độc hại gây ảnh hưởng sức khỏe con người như tim mạch, tuần hoàn máu haythậm chí có thể gây ra bệnh tâm thần, ung thư…

Nhựa tái chế là loại nhựa đã qua sử dụng, nhất là những loại nhựa đựng hóachất nói chung, rất độc hại Loại nhựa này đã tiếp xúc với những chất khác, khi đemvào sản xuất lại thường không làm sạch nên trong quá trình đưa vào nhựa hóa, cáchóa chất đọng lại trong đó sẽ khuếch tán ra ngoài

Mặc dù đã len lỏi sâu vào đời sống, bữa ăn của người dân và chứa nhiều nguy

cơ độc hại, nhưng đến nay, sản phẩm bằng nhựa tái chế trên thị trường Việt Nam vẫnchưa được kiểm soát chặt chẽ Ít ai biết được sản phẩm nhựa mình đang dùng là loạinhựa nào, có xuất xứ từ đâu và liệu có là nhựa tái chế đến từ bãi rác hay không Sự

an toàn đối với người dùng hoàn toàn dựa vào hiểu biết của người sản xuất, ngườichế biến sản phẩm, tuy nhiên những yếu tố này đôi khi bị lợi nhuận che mờ

Kết quả phân tích khoa học cho thấy các mẫu thìa đó đều được sản xuất từnguyên liệu nhựa tái chế, có nhiều chất rất độc hại, gây nguy hiểm đến sức khỏe conngười Cụ thể: hàm lượng kim loại nặng rất cao, hàm lượng chì lên đến 26mg/kgthìa, hàm lượng cadimi lên trên 1mg/kg thìa

Như chúng ta đã biết, độc tố chì có nguy cơ gây ung thư cao đối với conngười Trong khi đó cadimi là nguyên tố độc hơn cả chì, gây ung thư và tác động lên

hệ thần kinh mạnh hơn cả chì, nói chung là tác động tương đối tổng thể Đây là mộttrong các kim loại nặng độc mà người ta phải xác định và cấm sử dụng trong mặthàng nhựa thực phẩm

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới mà chúng tôi có được, 85% rác thải y

tế và rác thải bệnh viện là không lây nhiễm, không độc hại; 10% lây nhiễm và 5%không lây nhiễm nhưng độc hại Do đó có thể sử dụng nhựa từ rác thải y tế để tái chếcác sản phẩm nhựa khác, nhưng phải có điều kiện ngặt nghèo và phải có qui trìnhđược nghiên cứu, xây dựng, cụ thể hóa bằng văn bản pháp luật để kiểm soát bởi các

cơ quan chức năng Về nguyên tắc, các vi khuẩn ở nhiệt độ cao sẽ bị tiêu diệt nhưngcác chất độc hại thì ở nhiệt độ cao và súc rửa cũng không thể khử được

Thật ra, rác thải y tế không phải tất cả đều độc hại, ví dụ chai nhựa, dây truyền đềuđược làm từ nhựa nguyên chất và rất tốt Do đó để sử dụng lại phải có khâu phân loạirất chính xác, triệt để Cái nào có khả năng lây nhiễm phải để riêng, cái không có khảnăng lây nhiễm để riêng, cái độc hại để riêng Sau đó, những rác thải không có khảnăng lây nhiễm phải xử lý vì nó đã để cạnh các loại rác có khả năng lây nhiễm nênphải khử trùng trước khi đưa đi tái chế Việc súc rửa bằng hóa chất và khử trùngbằng nhiệt độ và hóa chất phải theo một qui trình rất nghiêm ngặt, phải được chấpnhận và kiểm soát Tức là phải có qui trình chuẩn và phải thông qua một tổ chức, hộiđồng khoa học kiểm định và cơ quan chức năng quản lý

Trong cuộc sống hiện đại, việc sử dụng các vật dụng như chai nhựa, màngnylon bọc thực phẩm, ống nhựa dẫn nước… đã trở nên quen thuộc với đời sống conngười Chúng được dùng phổ biến đến mức hầu như chẳng ai để ý rằng đó là vật liệunhân tạo tổng hợp, có thể gây hại sức khỏe con người và gây ô nhiễm môi trường

Trong số các chất liệu nhựa, chai PET để đựng nước uống không chỉ phổ biến

ở Việt Nam mà ngay ở các nước phát triển Tuy nhiên, ít ai để ý rằng chúng đượcsản xuất để sử dụng chỉ một lần Khi tái sử dụng những chai này, các hợp chất gâyhại cho sức khỏe có thể rò rỉ, đi vào trong nước uống chỉ sau vài ngày đến vài tuần.Nhất là trong môi trường quá lạnh hoặc quá nóng Theo quy định quốc tế, bao bìđược sản xuất từ loại nhựa tinh khiết luôn được ghi tên loại nhựa ở dưới đáy Một số

loại không có ký hiệu, đây chính là bao bì sản xuất từ loại nhựa tái chế Thế nên mốinguy hiểm lại gia tăng vì nhựa tái chế đến từ nhiều nguồn khác nhau Bên cạnh đó,những vật liệu này tồn tại rất lâu trong môi trường tự nhiên Vì thế mà nó trở thànhmột trong những loại rác thải khó xử lý nhất hiện nay Không ai phủ nhận vai trò, lợiích thiết yếu của vật liệu nhựa trong cuộc sống Ước tính Trên thực tế, hoạt động táichế nhựa tại TP.HCM đã có từ lâu đời nhưng công nghệ lạc hậu, chất lượng sảnphẩm tái chế thấp Trong khi đó, các dự án tái chế nhựa quy mô lớn lại gặp khókhăn về vấn đề nguồn nguyên liệu Hệ thống thu mua hiện nay không đủ đáp ứngnhu cầu cả về chất và lượng Do không được phân loại từ nguồn nên phế liệu nhựacòn lẫn nhiều tạp chất Điều này gây khó khăn cho công việc lưu trữ, tái chế nhựa,làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng sản phẩm Song song đó là nguồn cung cấp phếliệu không đảm bảo, gây khó khăn cho các dự án tái chế quy mô lớn.

Kẻ thù đáng sợ hơn cả lại là chất độn, phụ gia đưa vào nhựa tái chế Do mấtnhiều đặc tính cơ, lý hóa ban đầu, để sử dụng lại, người ta bắt buộc phải đưa thêmvào một số phụ gia để tăng độ kết dính, độ xốp, tăng độ mềm dẻo, và tăng độ tươicủa màu sắc để hấp dẫn người dùng

Tại các làng nghề thu gom, tái chế phế liệu, người ta tận dụng tất cả các phầndiện tích của gia đình, của thôn xóm đến cả vỉa hè, lòng đường, thậm chí cả trênđường sắt để chứa phế thải.Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, thì nghề táichế phế liệu đã có từ rất lâu Các nguyên liệu như túi ni lông, vỏ chai nhựa cácloại… được người dân thu mua về và tái chế lại thành nhựa thô, một phần được táichế tại chỗ thành các sản phẩm, đồ gia dụng bằng nhựa, dây buộc hóa học Phầncòn lại xuất cho các công ty, xí nghiệp chuyên sản xuất đồ nhựa.Tuy nhiên, khôngphải rác thải nào cũng được tái chế mà khâu thu gom xử lý lại chậm, nên hàng ngàyvẫn có một lượng lớn rác ứ đọng, chất đống và bốc mùi, tiềm ẩn những nguy hại tớimôi trường và sức khỏe

Hiện nay, trên thị trường có khá nhiều đồ dùng được làm bằng nhựa tái chế

mà bằng mắt thường người dân khó phân biệt được Nếu sản phẩm làm bằng nhựatái chế từ rác thải thì mức độ độc hại còn cao hơn nhiều lần, bởi ngoài chất độc hại từnhựa vẫn còn những dịch khuẩn trong môi trường chứa các nguyên liệu đó Ngườitiêu dùng trước hết phải tự bảo vệ mình, lựa chọn các sản phẩm nhựa mà thấy rằng

an toàn, có nguồn gốc và đáng tin cậy Không chỉ lưu ý đối với sản phẩm nhựa dùngcho thực phẩm mà cả các sản phẩm nhựa khác có tiếp xúc với da, đường hô hấp như

áo mưa chẳng hạn Không có gì đảm bảo các sản phẩm nhựa đó không độc hại vàkhông gây nguy hiểm đối với người sử dụng

2.2 NGUỒN GỐC PHÁT SINH, PHÂN LOẠI, TÍNH CHẤT CÁC LOẠI NHỰA 2.2.1 Nguồn gốc phát sinh

Nguồn gốc phát sinh chất thải nhựa củng tương tự nguồn gốc phát sinh chấtthải rắn, bao gồm các khu vực sau:

 Khu dân cư:

Theo kết quả khảo sát của Quỹ Tái chế chất thải TP.HCM, thành phần nhựatrong chất thải rắn sinh hoạt của thành phố chiếm tỷ lệ rất cao (chỉ sau rác thựcphẩm) Trong đó, hộ gia đình chiếm 8,9% Ước tính mỗi năm có khoảng 250.000 tấnchất thải nhựa phát sinh trên địa bàn TP.HCM Trong đó, khoảng 50.000 tấn chấtthải nhựa bị chôn lấp cùng các loại chất thải khác Không chỉ dân số mà cả tốc độtiêu thụ nhựa của thành phố đang tăng nhanh với tốc độ phát triển kinh tế Điều nàyđồng nghĩa với sản lượng nhựa tiêu thụ và chất thải nhựa phát sinh sẽ không ngừngtăng nhanh trong tương lai.Trong lúc đó nhu cầu sử dụng nhựa vẫn tăng cao

Thói quen của người dân, thói quen sử dụng một lần rồi bỏ khiến cho tình hình

sử dụng nhựa ngày càng tang Trong sinh hoạt hàng ngày, loại nhựa thường gặp nhất

là PE (polyethylene) Đi vào một số cửa hàng bán tạp hoá hay đồ nhựa, chúng ta dễdàng bắt gặp nhiều loại túi hình chữ nhật trong suốt không màu hay túi đựng cónhiều màu khác nhau mà theo thói quen không biết từ khi nào gọi nhầm là túi nilon

 Khu thương mại, nhà hàng, khách sạn:

Thành phần nhựa trong chất thải rắn ở siêu thị, trung tâm thương mại chiếm20,16% Những chai đựng sữa, nước ngọt và một số thực phẩm lỏng khác thường

làm bằng nhựa PE tỷ trọng cao, được gọi tắt là HDPE (high density polyethylene) hay PVC (polyvinyl chloride) loại chuyên dùng cho thực phẩm Có thể nói ở tất cả

các chợ lớn, nhỏ, siêu thị hay chợ ven đường… hàng hoá giao cho khách hàng đềuđựng túi PE Tuy nhiên, việc sản xuất ra HDPE cũng sử dụng tới các hoá chất độc

hại như hexane và benzne Một loại nhựa khác gần với PE là PP (polypropylene) Do

PP có tính chất cơ học cao hơn PE nên được kéo sợi và dệt thành các loại bao bìđựng gạo, đường, ngô, đậu nành, lạc…Sợi PP còn dệt thành bạt để che mưa, nắng rấtphổ biến ở cả thành thị và nông thôn Các loại xô, chậu, rổ rá cũng thường làm bằngnhựa PP được xem là loại plastic tốt nhất

 Cơ quan công sở, trường học:

Chiếm 14,3% Chai đựng nước tinh khiết có dung tích 0,3; 0,5 và 1,0 lítthường thấy trên bàn tiếp khách của cơ quan, bàn ăn của nhà hàng, mang theo đi

công tác hay du lịch, chủ yếu làm bằng nhựa PET (polyethyleneterephtalat) Loại

nhựa này có độ bền cơ học tốt nên hầu như không bị nứt, vỡ khi vận chuyển

Những loại chai lớn hơn có dung tích 5 lít, 20 lít cũng làm bằng loại nhựanày Một lượng lớn chai PET có dung tích khác nhau còn được sử dụng để để đựngdầu thực vật (đậu nành, mè, lạc…)… Tuy nhiên, những loại nhựa này có thể rò rỉvào trong nước kim loại an-ti-môn và ô-xít chì rất độc hại nhất là khi đựng nướcnóng hay để trong môi trường có nhiệt độ cao Các nhà khoa học cũng khuyến cáokhông nên sử dụng lại những chai nhựa làm bằng PET vì khó làm sạch và có thểchứa nhiều loại vi khuẩn gây bệnh

 Khu công cộng, khu vui chơi giải trí, công viên, đường phố:

Đồ chơi thẻ em, đường ống dẫn nước Hiện nay trên thị trường các loại ốngnước bao gồm:

• Ống kim loại: ống đồng, ống thép tráng kẽm

• Ống nhựa: ống PVC, ống PPR, ống HDPE

• Ống nhựa lõi kim loại: ống nhựa ABS lõi nhôm

2.2.2 Phân loại tính chất của các loại nhựa

 Phân loại:

Hầu hết các nhà sản xuất sản phẩm bao bì nhựa hiện nay đều ký hiệu sảnphẩm của họ theo thứ tự từ 1 đến 7, đặc trưng cho hầu hết các loại nhựa sản xuất để

tạo và tái chế

Bảng 1: Phân loại nhựa

TT Tên Kí Hiệu Công thức hóa học Tỷ trọng Đặc tính

eterephathlate

PETE -(C6H4(CO2CH3)2)-n 1,38g/cm320° - Bền cơ học cao

- Trơ với môi trường thực phẩm

- Trong suốt, chống thấm khí tốt

- biên độ chụi nhiệt rộng

- Chịu nhiệt cao trên 100oC,

có bề mặt bóng láng, mềm dẻo

- Chống thấm nước và hơi nước tốt

- Chống thấm khí O2, CO2, N2

và dầu mỡ đều kém Chịu được nhiệt độ cao

- Có thể cho khí, hương thẩm thấu xuyên qua

- Bị căng phồng và hư hỏng khi tiếp xúc với tinh dầu thơm hoặc các chất tẩy như Alcool, Acêton, H2O2…

hình: 0.85 g/cm3

-Tính bền cơ học cao, khá cứng vững, không mềm dẻo như PE

- Trong suốt, độ bóng bề mặt cao cho khả năng in ấn cao, nét in rõ

- Chịu được nhiệt độ cao hơn

1000C

- Có tính chất chống thấm O2,hơi nước, dầu mỡ và các khí khác

7 Các loại nhựa

khác Vd: PC Polycarbonate làm từ bisphenol A

-(C6H4-C3H6-C6H4OCOO)-n

-1,20-1,22 g/cm3 - Tính chống thấm khí, hơi cao

hơn các loại PE, PVC nhưng thấp hơn PP, PET

- Trong suốt, tính bền cơ và độcứng vững rất cao

- Chịu nhiệt cao (trên 1000C )

 Tính chất của các loại nhựa:

• PETE (Polyethylene terephthalate):

- Chống thấm khí O2, và CO2 tốt hơn các loại nhựa khác

- Khi được gia nhiệt đến 2000C hoặc làm lạnh ở – 900C, cấu trúc hóa học củamạch PET vẫn được giữ nguyên, tính chống thấm khí hơi vẫn không thay đổi khi

Hình 3: Một số sản phẩm từ nhựa HDPE

• 3-PVC (Polyvinylchloride):

Sản phẩm PVC trước đây (1920 trở đi) được sử dụng với số lượng rất lớn,nhưng ngày nay đã bị PE vượt qua Hiện nay, PVC phần lớn dùng bao bọc dây cápđiện, làm ống thoát nước, áo mưa, màng nhựa gia dụng…

Trong PVC có chất vinylchoride, thường được gọi là VCM có khả năng gâyung thư (phát hiện 1970)

Bao bì PVC có những khuyết điểm như sau :

Tỉ trọng : 1,4g/cm2 cao hơn PE và PP nên phải tốn một lượng lớn PVC để cóđược một diện tích màng cùng độ dày so với PE và PP

Chống thấm hơi, nước kém hơn các loại PE, PP

Có tính giòn, không mềm dẻo như PE hoặc PP, để chế tạo PVC mềm dẻodùng làm bao bì thì phải dùng thêm chất phụ gia

Loại PVC đã được dẻo hóa bởi phụ gia sẽ bị biến tính cứng giòn sau mộtkhoảng thời gian

Mặc dù đã khống chế được dư lượng VCM thấp hơn 1ppm là mức an toàncho phép nhưng ở Châu Âu, PVC vẫn không được dùng làm bao bì thực phẩm dù giáthành rẻ hơn bao bì nhựa khác

Sử dụng làm nhãn màng cho các loại chai, bình bằng nhựa hoặc màng chobao bọc các loại thực phẩm bảo quản, lưu hành trong thời gian ngắn như thịt sống,rau quả tươi…

Ngoài ra, PVC được sử dụng để làm nhiều vật gia dụng cũng như các lọai sảnphẩm thuộc các ngành khác

Hình 4: Một số sản phẩm từ nhựa PVC

• 4- LDPE (Low-density polyethylene):

- Trong suốt, hơi có ánh mờ, có bề mặt bóng láng, mềm dẻo.

- Chống thấm nước và hơi nước tốt

- Chống thấm khí O2, CO2, N2 và dầu mỡ đều kém

- Chịu được nhiệt độ cao (dưới 2300C) trong thời gian ngắn

- Bị căng phồng và hư hỏng khi tiếp xúc với tinh dầu thơm hoặc các chấttẩy như Alcool, Acêton, H2O2…

- Có thể cho khí, hương thẩm thấu xuyên qua, do đó LDPE cũng có thể hấpthu giữ mùi trong bản thân bao bì, và cũng chính mùi này có thể đưộc hấpthu bởi thực phẩm được chứa đựng, gây mất giá trị cảm quan của sảnphẩm

- Dùng để làm bao bì nilon, tấm trải bằng nhựa…

- Trong suốt, độ bóng bề mặt cao cho khả năng in ấn cao, nét in rõ

- Chịu được nhiệt độ cao hơn 1000C Tuy nhiên, nhiệt độ hàn dán mí (thân)bao bì PP (1400C) cao hơn so với PE, có thể gây chảy hư hỏng màng ghépcấu trúc bên ngoài, nên thường ít dùng PP làm lớp trong cùng

- Có tính chất chống thấm O2, hơi nước, dầu mỡ và các khí khác