SKKN về Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh TH và THCS

Tên sáng kiến: ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN CẨM THUỶ PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI G

I Tên sáng kiến:

ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN CẨM THUỶ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH

TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

(Sáng kiến đạt giải C cấp tỉnh năm học 2011-2012)

Họ và tên: Cao Văn Nhất

Đơn vị công tác: Phòng GD&ĐT huyện Cẩm Thủy

Tỉnh Thanh Hóa

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM THUỘC

MÔN: HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

THÁNG 6 NĂM 2013

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NGOÀI

GIỜ LÊN LỚP

II Lý do chọn sáng kiến:

Hiện nay nhiều học sinh thành tích học tập rất tốt, nhưng kỹ năng sống rất thấp, điều đó được thể hiện: trong giao tiếp, hợp tác khi làm việc nhóm, sống ích

kỷ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân.v.v những vấn đề đó đang

là những cản trở lớn cho sự phát triển và hình thành nhân cách của một bộ phận thanh thiếu niên, khiến không ít các bậc cha mẹ phải phiền lòng vì con, đặc biệt trong một xã hội phát triển năng động như hiện nay

Nhiều vị phụ huynh lo lắng trước tình trạng con của mình thiếu tự tin, luôn

tỏ ra rụt rè khi có cơ hội thể hiện mình trước đám đông hoặc các em không biết cách xử lý tình huống dù các tình huống rất đơn giản

Một số học sinh có lối sống khép kín với thực tại, đắm chìm trong thế giới

ảo của Internet của thế giới game, mà quên đi và đánh mất những cơ hội kết bạn, thể hiện những khả năng tiềm ẩn của mình, lo sợ rụt rè khi tiếp xúc với cộng đồng,

xã hội

Tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng khi các nhóm trẻ xấu luôn lấy sức mạnh cơ bắp hoặc đám đông để bắt nạt, ức hiếp các trẻ hiền lành, ngoan ngoãn, ít nói do đó kỹ năng tự bảo vệ mình cũng cần được coi trọng

II Mô tả nội dung sáng kiến:

1 Ý tưởng:

Giáo dục kĩ năng sống là một trong những nội dung, nhiệm vụ quan trọng

trong chương trình giáo dục hiện nay nhằm cụ thể những quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và nhà nước về đổi mới phương pháp giáo dục trong thời kì hội nhập Đặc biệt là phong trào: " xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực" của ngành giáo dục giai đoạn 2008 - 2013

Chính vì vậy, việc đưa ra các giải pháp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học

sinh là vấn đề cần được quan tâm đúng mức nhằm góp phần trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng sống và phát triển trong một môi trường phát triển bền vững

Đề tài : “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học và Trung học cơ sở

thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp” nhằm:

- Tìm ra nội dung, hình thức tổ chức giáo dục kĩ năng sống trong trường Tiểu

học và Trung học cơ sở theo khung chương trình chung của Bộ giáo dục và Đào tạo đạt hiệu quả cao nhất, đồng thời phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế xã hội ở địa phương, thực tế của nhà trường

- Đề ra các giải pháp nhằm thực hiện chương trình giáo dục kĩ năng sống có

hiệu quả trong nhà trường Tiểu học và Trung học cơ sở

- Đổi mới hình thức và phương pháp GDNGLL một cách hiệu quả, thu hút được nhiều học sinh tham gia

1.1 Đối tượng nghiên cứu:

Việc giáo dục kỹ năng sống cần được tiến hành ở mọi cấp học, tùy theo lứa tuổi, giới tính chúng ta cần có những vấn đề khác nhau để đưa vào nội dung giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh

Các hoạt động giáo dục kĩ năng sống xoay quanh các hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường

Phạm vi đề tài này mới chỉ giới hạn trẻ em từ 8 đến 14 tuổi tại các trường TH

và THCS ở các xã Cẩm Sơn; Cẩm Phong; Cẩm Tâm; Cẩm Vân; Cẩm Tâm; Cẩm

Tú - huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa

1.2 Thời gian nghiên cứu:

Từ năm học 2009 - 2010 đến năm học 2011-2012

1.3 Phương pháp nghiên cứu:

- Tập huấn cho GV TPT đội, giáo viên chủ nhiệm TH và THCS của các xã: Cẩm Sơn; Cẩm Phong; Cẩm Tâm; Cẩm Vân; Cẩm Tú

- Tập huấn cho học sinh là trẻ nòng cốt của câu lạc bộ ( Ban cán sự lớp và ban chỉ huy liên đội )

- Trực tiếp giảng dạy một số tiết cho các em học sinh tại các nhà trường ( TH

và THCS Cẩm Thạch, TH và THCS Cẩm Tâm, TH và THCS Cẩm Quý )

- Thông qua phiếu lượng giá đầu vào và đánh giá cuối khóa sau mỗi lớp tập huấn

2 Nội dung thể hiện:

2.1 Cơ sở lý luận:

2.1.1 Khái niệm về kỹ năng sống:

Kỹ năng sống chính là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhu cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả

(*) Theo WHO (1993) Kỹ năng sống là “Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng nhất về mặt thể chất, tinh thần

và xã hội Kỹ năng sống là khả năng thể hiện, thực thi năng lực tâm lý xã hội này” (*) Theo UNICEF, giáo dục dựa trên Kỹ năng sống cơ bản là sự thay đổi trong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ

và hành vi Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì và làm như thế nào)

(*): trích dẫn trong sách Kỹ năng sống cho tuổi vị thành niên – tác giả Nguyễn Thị Oanh – Nhà xuất bản Trẻ

Hiểu một cách đơn giản thì kỹ năng sống là năng lực của mỗi người giúp giải quyết những nhu cầu và thách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả (cách sống tích cực trong xã hội hiện đại)

Về bản chất thì rèn luyện kỹ năng sống là quá trình đưa nhận thức (qua kiến thức và thái độ) thành hành động (hành vi tích cực)

Có nhiều cách để phân loại kỹ năng sống:

2.1.2 Phân loại kỹ năng sống:

- Phân loại kỹ năng sống dựa vào môi trường sống:

+ Kỹ năng sống tại trường học + Kỹ năng sống tại gia đình + Kỹ năng sống tại nơi làm việc

- Phân loại kỹ năng sống dựa vào các lĩnh vực tâm lý:

+Kỹ năng nhận thức: Kỹ năng ra quyết định, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng tư duy tích cực, kỹ năng tư duy có phê phán…

+Kỹ năng xã hội: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng từ chối, kỹ năng quyết đoán, kỹ năng hợp tác, kỹ năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ liên cá nhân, kỹ năng vận động…

+Kỹ năng quản lý bản thân: Kỹ năng chế ngự stress; kỹ năng làm chủ cảm xúc tình cảm; kỹ năng nâng cao nội lực kiểm soát…

Việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh là việc làm không mới vì từ xa xưa cha ông ta đã đúc kết “Tiên học lễ, hậu học văn” nhưng do sức ép lớn về chương trình; về điểm số, hoặc nhiều nguyên nhân khác nhau nó đã bị giảm nhẹ hoặc xao nhãng Đứng trước thực tế xã hội những năm gần đây Bộ GD-ĐT đã nhận thấy việc giáo dục (rèn luyện) kỹ năng sống cho học sinh là việc cấp bách ở mọi bậc học

Có hàng trăm kỹ năng sống khác nhau Tuỳ theo hoàn cảnh, môi trường sống, điều kiện sống mà người ta cần dạy cho trẻ em những kỹ năng thiết yếu khác nhau

3 Các điểm cần lưu ý về việc tổ chức thực hiện:

3.1 Thuận lợi:

Năm học 2008 - 2009 Bộ giáo dục đã có chỉ thị số 40/2008/CT - BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo về việc phát động phong trào thi đua: "Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực"trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013; kế hoạch phối hợp liên ngành số 533/KH/BGDĐT-BVHTTDL-TƯĐTN-HLHPNVN-HKHVN ngày 01 tháng 9 năm

2010 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch, Đoàn Thanh Nien Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Khuyến học Việt Nam cùng phối hợp thực hiện phong traog thi đua " Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực" Năm học 2010-2011 và các văn bản hướng dẫn của Sở GD&ĐT Thanh Hóa

Bản thân tôi - Với cương vị là Chuyên viên PGD&ĐT từ năm 2003 đến hết năm 2012 (năm 2013 chuyển công tác giữ chức vụ Chủ Tịch Công đoàn giáo dục huyện) đã trực tiếp tham mưu và phụ trách Phong trào: "Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực giai đoạn 2008-2013" của Ngành và là thành viên của Hội đồng đội huyện phụ trách và chỉ đaọ hoạt động Đoàn -Đội -Hội trong khối trường học trên địa bàn toàn huyện

3.2 Khó khăn:

Như chúng ta đã biết tổ chức Văn hoá - Khoa học - Giáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) đã đưa ra 4 trụ cột của việc học tập ở thế kỉ XXI đó là: Học để biết ( learn to know), học để làm ( learn to do), học để cùng chung sống (learn to live toghether) và học để tự khẳng định bản thân (learn to be)

Khái niệm học cũng như mục tiêu của sự học là rất rộng Tuy nhiên, với chương trình, nội dung và phương pháp học ở nhà trường hiện nay của chúng ta, trẻ

em chủ yếu là học được nhiều kiến thức (học để biết) Tuy nhiên việc học để biết làm (biết hành động), học cách để chung sống và đặc biệt là học để tự khẳng định

… còn nhiều hạn chế

Không chỉ trẻ em, mà cả người trưởng thành cũng cần có những kỹ năng sống thiết yếu Việc học kỹ năng sống không bao giờ là muộn và phải được học suốt đời, dưới nhiều hình thức khác nhau

Trong hàng trăm kỹ năng sống cần thiết đối với trẻ em, chúng ta cần lựa chọn những kỹ năng sống nào phù hợp để hướng dẫn các em là điều không dễ Cũng cần nói thêm rằng kỹ năng sống chỉ hình thành thông qua rèn luyện, không ai

có thể dạy kỹ năng sống trong một vài buổi học Các lớp học kỹ năng sống thực chất là dạy các em nhìn nhận vấn đề, gợi mở để các em suy nghĩ và cung cấp cho các em một số cách thức rèn luyện trong cuộc sống

Trong những năm gần đây, Bộ GD-ĐT đã đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh vào chỉ thị về nhiệm vụ năm học Tuy nhiên, chương trình giáo dục kĩ năng sống chỉ thông qua việc giảng dạy theo phương pháp tích hợp vào các môn học, hiệu quả của việc giảng dạy lồng ghép vẫn chưa cao trong khi môn học kĩ năng sống vẫn chưa được đưa vào chương trình như một môn học chính khóa

Từ thực tế hiện nay chúng tôi nhận thấy rằng :"Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh TH và THCS thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp" cho các em học

sinh là góp phần bổ sung sự thiếu hụt những điều mà các em còn ít được dạy ở nhà trường, ở gia đình Qua đó nhằm góp phần giáo dục cho các em trở thành những con người phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo hòa nhập cùng cộng đồng, và

có ích cho xã hội

III.Khả năng tiếp tục phát huy của sáng kiến:

1 Kết quả bước đầu đạt được:

Trong 3 năm thực hiện, chúng tôi đã tổ chức nhiều lớp tập huấn cho giáo viên trong địa bàn huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa về phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ từ 8 đến 14 tuổi thông qua hoạt dộng ngoài giờ lên lớp ; Qua việc tập huấn còn giúp cho các giáo viên có những phương pháp và cách thức tổ chức rèn kỹ năng sống cho học sinh; biết thiết kế và lập kế hoạch bài giảng cho việc giảng dạy tại các nhà trường Hiểu rõ kỹ năng sống, tầm quan trọng và phương pháp rèn kỹ năng sông cho học sinh, biết cách thiết kế 01 bài dạy về kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp

Bản thân tôi đã trực tiếp giảng dạy nhiều lớp : Kỹ năng sống cho học sinh

Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã: vùng thấp: Xã Cẩm Vân; vùng cao: xã Cẩm Thạch; vùng đặc biệt khó khăn: Xã Cẩm Quý để có kinh nghiệm thực tế và rút kinh

cho các đợt tập huấn tiếp theo; với phương pháp cùng tham gia, ban đầu các em

còn e dè và ngại tham gia, nhưng sau một thời gian ngắn làm quen các em tham gia rất sôi nổi, nhiệt tình

*Ví dụ minh họa về kết quả tập huấn cho GV: Ngày 19; 20 và 21 tháng 7

năm 2011 chúng tôi đã tập huấn cho 33 giáo viên chủ nhiệm ở Bậc TH và THCS

thuộc các xã: Cẩm Sơn; Cẩm Phong; Cẩm Tâm; Cẩm Vân; Cẩm Tâm; Cẩm Tú -huyện Cẩm Thủy

Trong quá trình tập huấn chúng tôi đều tiến hành đánh giá trước và sau khi tập huấn

* Đánh giá trước khi tập huấn:

Tổng số

33 - Anh (Chị) Hiểu kỹ năng sống là gì? và

tầm quan trọng của nó?

- Hiểu đầy đủ : 35 %

- Hiểu chưa đầy đủ: 65 %

33 - Tại sao phải rèn kỹ năng sống cho học

sinh

- Hiểu rõ: 40 %

- Hiểu chưa đầy đủ: 60%

33 - Những phương pháp và nội dung mà

anh (chị) đã sử dung để rèn KNS cho học sinh

- Dạy tích hợp vào các môn học

33 - Ý nghĩa của lớp tập huấn Nắm được PP GD KNS

cho HS THCS

33 - Đã từng tham gia tập huấn 70% Chưa tham gia

*Đánh giá sau khi tập huấn:

TS học

viên Nội dung đánh giá Mức độ được đánh giá

33 - Mức độ hài lòng chung về khóa tập

huấn

- Mức độ hữu ích

- Khả năng ứng dụng vào thực tế

- Đáp ứng mong đợi

- Tốt

- Tốt

- Tốt

- Tốt

- Phương pháp tập huấn - Tốt

33 - Nhận xét chung về khóa tập huấn khóa tập huấn có chất lượng,

tính khả thi và có tính áp dụng thực tế cao

33 - Nêu tiến trình một bài dạy kỹ năng

sống

- Tốt: 45 %

- Khá: 50 %

- TB: 5%

33 - Ý nghĩa và tầm quan trong của việc

GD kỹ năng sông cho học sinh

- Nêu đầy đủ: 95 %

- Nêu chưa đầu đủ: 5 %

33 - Nhận xét về tập huấn viên - Nhiêt tình, vui vẻ, hòa nhã

- Phương pháp phù hợp

- Tác phong chuẩn mực

- Chuẩn bị chu đáo, đầy đủ

33 - Mong muốn những khóa học tiếp - Được tham gia nhiều lớp tập

huấn PP rèn KNS cho hs

2 Bài học kinh nghiệm:

2.1 Chúng ta không thể dạy kỹ năng sống cho trẻ bằng cách thuyết trình hay

giảng giải, mà chỉ hướng dẫn, gợi mở cho các em suy nghĩ, chỉ dẫn các em các hình thức rèn luyện để có kỹ năng sống cần thiết

Một bài dạy kỹ năng sống thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cần thực hiện theo 4 phần như sau:

Hoạt động 1: Trò chơi khởi động:

- Mục đích: Tạo sự vui vẻ cho học sinh

- Tiêu chí lựa chọn trò chơi:

+ Trò chơi có sự tham gia của tất cả học sinh

+ Nếu nội dung trò chơi là gợi ý để dẫn dắt tới kỹ năng sống cần dạy cho học sinh thì càng tốt

Hoạt động 2: Bài tập trải nghiệm.

- Mục đích: Thông qua bài tập này, GV có thể gợi ý để học sinh hiểu về kỹ năng sống cần học và lý do tại sao lại cần học kỹ năng sống này

- Số lượng bài tập: Hạn chế, khoảng 1 - 2 bài

- Lưu ý lựa chọn bài tập trải nghiệm:

+ Không chọn tình huống quá khó

+ Không chọn tình huống nhạy cảm về giới tính, tôn giáo, dân tộc, phong tục tập quán địa phương

- Hình thức bài tập trải nghiệm có thể là:

+ Xem một đoạn băng hình

+ Học sinh đóng tiểu phẩm

+ Giải quyết một tình huống có thực trong cuộc sống

Hoạt động 3: Thảo luận và dẫn dắt tới kỹ năng sống cần học và thuyết trình

ngắn gọn về khái niệm kỹ năng sống cần học, tại sao phải học kỹ năng sống này, luyện tập thế nào để hình thành kỹ năng sống đó

Hoạt động 4: Thực hành:

* Lưu ý:

- Thực hành càng nhiều càng tốt

- Tình huống thực hành cần đa dạng, gần gũi với cuộc sống của học sinh

- Học sinh tham gia tích cực, giảng viên chỉ hướng dẫn, không can thiệp quá sâu

- Sau mỗi bài thực hành của học sinh, GV cần có những gợi ý để định hướng hành vi cho học sinh

2.2 Tham khảo một trong những bài đã dạy thành công, cụ thể là :

DẠY KỸ NĂNG TỪ CHỐI Hoạt động 1: Trò chơi khởi động:

- Mục đích: Tạo sự vui vẻ cho học sinh.

- Tên trò chơi: Tôi thích cái gì?

Hướng dẫn chi tiết:

- Giáo viên để rất nhiều đồ văn phòng phẩm lên sàn nhà hoặc bàn

- Cả lớp đứng thành vòng tròn

- Lần lượt từng người suy nghĩ và thể hiện sở thích của mình bằng động tác (

có thể sử dụng các phương tiện/ văn phòng phẩm mà không được dùng lời nói)

- Khi có 1 người thể hiện thì những người còn lại đoán xem bạn mình có sở thích gì

- Cuối cùng người thể hiện nói rõ hơn về sở thích của mình