Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội

Trong khi đó, PPTLN có thể phát huy đượctính tích cực, chủ động và sáng tạo cho SV trong quá trình học tập, PPDH này đáp ứng yêu cầu đổi mới cách dạy học hiện nay; ba là, thực tế, PPTLN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Trong xu thế hội nhập hiện nay, yêu cầu đặt ra cho giáo dục Việt

Nam là hiện đại hóa nền giáo dục Bởi vì, chỉ có hiện đại hóa giáo dục mới cóthể tạo ra bước phát triển căn bản, toàn diện nguồn nhân lực, thúc đẩy sự nghiệpCNH, HĐH mà toàn Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang tiến hành Bởi vì,hiện đại hóa giáo dục mới đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, đápứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội cho đất nước trong giai đoạn mới Mộttrong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục đào tạo là đổi mới PPDH Vấn

đề này được thể hiện rõ trong các chủ chương, chính sách lớn của Đảng, phápluật của nhà nước Luật Giáo dục 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 (điều 5khoản 2) chỉ rõ: PPDH phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năngthực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên

1.2 Giáo dục đại học là bậc học trực tiếp tạo ra nguồn nhân lực cao cho

xã hội Ở bậc giáo dục này có nhiệm vụ đào tạo nghề nghiệp tương lai cho SVnên phải có PPDH phù hợp với cách dạy đại học Tuy nhiên trong những nămgần đây, các PPDH đại học đã bộc lộ nhiều bất cập, việc dạy học theo kiểu

“thầy giảng giải - trò ghi nhớ” không đảm bảo cho mục tiêu giáo dục đại học vềnguồn nhân lực mà xã hội cần Đổi mới PPDH đại học được Nghị quyết 02 Hộinghị BCHTƯ Đảng khóa VIII đã chỉ rõ: đổi mới mạnh mẽ PP giáo dục - đàotạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen nền nếp sáng tạo củangười học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất làsinh viên đại học

1.3 Với PPDH các môn khoa học Mác – Lênin trong đó có Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học đang đổi mới mạnh mẽ Thực

tế dạy học đại học ở nước ta hiện nay, môn khoa học này có nhiều thay đổi cảnội dung chương trình và PPDH Theo quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐTngày 18/9/2008, việc dạy học kiến thức Triết học giúp giảm bớt thời lượng họctập lý thuyết trên lớp, hướng cho SV tự học nhiều hơn, khuyến khích GV sử

dụng các PPDH tích cực nhưng cũng gây ra nhiều bất cập: một là, kiến thức

triết học Mác - Lênin là khối lượng kiến thức lớn, trừu tượng nhưng lại có ý

nghĩa rất quan trọng với SV, vì nó trang bị tri thức khoa học Mác – Lênin, hìnhthành, phát triển thế giới quan, nhân sinh quan, PP học tập, PP nghiên cứuchuyên ngành, hình thành các kĩ năng cần thiết cho nghề nghiệp của SV trong

khi học tập chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn; hai là, hình thức đào tạo đại học

theo tín chỉ hiện nay nên thời lượng chương trình giảm so với trước nên ảnhhưởng đến thời lượng dạy học môn học Hơn nữa nhiều GV còn thiên về cáchdạy học bằng PP thuyết trình truyền thống mà chưa quan tâm đến dạy học hìnhthành các kĩ năng, năng lực cho SV Trong khi đó, PPTLN có thể phát huy đượctính tích cực, chủ động và sáng tạo cho SV trong quá trình học tập, PPDH này

đáp ứng yêu cầu đổi mới cách dạy học hiện nay; ba là, thực tế, PPTLN cũng đã được GV sử dụng trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội nhưng chưa phát huy hết mặt

mạnh của PP này Để tiếp tục nghiên cứu rõ nội dung, khẳng định vai trò và đưa

ra các biện pháp phù hợp khi sử dụng PPTLN nhằm nâng cao chất lượng dạy

học, đáp ứng xu thế đổi mới PPDH hiện nay, tác giả đã chọn vấn đề: “Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết họcở các trường đại học tại Hà Nội” làm đề tài luận án tiến sĩ.

2 Mục đích nghiên cứu

Luận án làm sáng tỏ lý luận về PPTLN trong dạy học, nghiên cứu thực trạngcủa việc sử dụng thảo luận nhóm trong dạy học và đề xuất những biện pháp nhằm

nâng cao chất lượng dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về

Triết học cho SV ở các trường đại học tại Hà Nội

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

PPDH Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở

các trường đại học tại Hà Nội

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Những biện pháp sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội.

4 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin,

nếu GV sử dụng PPTLN với các biện pháp như: xây dựng các chủ đề TLN phù

hợp; kết hợp TLN với PPTT; sử dụng các KTDH trong TLN; tổ chức các hoạtđộng trải nghiệm trong dạy học TLN cho SV; kiểm tra, đánh giá kết quả học tậpcho SV thì kết quả học tập SV sẽ đạt kết quả tốt, đảm bảo được các mục tiêu

dạy học góp phần nâng cao chất lượng dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

nghiên cứu cơ sở lý luận của PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường Đại học tại Hà Nội; điều tra, đánh giá thực trạng sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội; đề xuất biện pháp để thực hiện việc dạy học bằng PPTLN trong dạy học Những nguyên

lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường Đại học tại Hà

Nội; tổ chức TN sư phạm những biện pháp để đánh giá tính khả thi của các biệnpháp đã đề xuất trong luận án

6 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn của việc sử dụng PPTLN trong dạy học

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội; khảo sát thực trạng dạy và học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin về Triết học có sử dụng PPTLN ở các trường đại học tại

Hà Nội Các trường Đại học được khảo sát và dạy TN là: Đại học Tài nguyên

và Môi trường; Đại học Sư phạm Hà Nội; Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốcgia; Đại học Thương mại Hà Nội; Đại học Kiểm sát Hà Nội; nội dung TN là các

biện pháp khi áp dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học đã nêu ở trên.

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

Luận án sử dụng PP luận của chủ nghĩa Mác – Lênin; Chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; lý luận dạy học hiện đại; lý luận và PPDH

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin; các quan điểm đường lối của

Đảng, nhà nước về đổi mới PPDH; lí luận dạy học hiện đại

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Sử dụng PP phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa nhằm thu thậpthông tin để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

PP quan sát: quan sát thái độ, sự chú ý, biểu hiện hứng thú, sự tích cực của sinh

viên trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học

qua các buổi dự giờ, giảng dạy; PP điều tra: sử dụng phiếu hỏi với giảng viên và sinhviên nhằm thu thập thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu; PP thực nghiệm: tổchức TN sư phạm để phân tích, đánh giá, so sánh nhóm TN và đối chứng thông quatác động thực nghiệm để góp phần kiểm định giả thuyết khoa học của luận án

7.2.3 Các phương pháp bổ trợ

PP chuyên gia: tham khảo ý kiến của một số nhà khoa học trong xây dựng đềcương, lựa chọn PP nghiên cứu; xây dựng bộ phiếu khảo sát thực trạng; PP nghiêncứu tác động để xử lí thông tin, từ đó khẳng định biện pháp triển khai trong luận án

có tính khả thi và áp dụng đại trà được không; PP xử lý số liệu bằng công thức tínhtoán trong thống kê và phần mềm Excell để sử lý số liệu trong luận án

8 Những luận điểm cần bảo vệ

PPTLN là một trong những PPDH tích cực có vai trò và ý nghĩa trong dạy học

đại học hiện nay, căn cứ vào đặc điểm kiến thức Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học có ưu thế để sử dụng PPTLN.

Thực trạng việc sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học chưa đảm bảo, chưa phát huy được thế

mạnh của PPDH này Vì vậy, GV nên sử dụng các biện pháp TLN như: xây dựngcác chủ đề TLN phù hợp; kết hợp TLN với PPTT; sử dụng các KTDH trongTLN; tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học TLN; kiểm tra, đánh giákết quả học tập cho SV sẽ nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đáp ứng yêucầu của việc đổi mới giáo dục hiện nay ở nước ta

Kết quả TN đã khẳng định tính đúng đắn của các biện pháp đã đề xuất khi

dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các

trường đại học tại Hà nội hiện nay

9 Đóng góp mới của đề tài

Thứ nhất, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận của PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường

đại học tại Hà Nội;

Thứ hai, đánh giá thực trạng việc dạy học sử dụng PPTLN ở các trường

đại học tại Hà Nội, từ đó chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến thực trạng để thấy

được sự cần thiết của việc sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội.

Thứ ba, đề xuất biện pháp để tiến hành PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học nhằm nâng cao chất

lượng dạy học và hình thành các kĩ năng, năng lực cho SV

10 Cấu trúc của luận án

Ngoài mở đầu, kết luận kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án được chialàm 4 chương:

Chương 1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu;

Chương 2 Cơ sở khoa học của PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học;

Chương 3 Các nguyên tắc và biện pháp sử dụng PPTLN trong dạy học

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường

đại học tại Hà Nội;

Chương 4 Thực nghiệm Sư phạm

Ch ương 1 ng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1 1 Các nghiên cứu lý luận về phương pháp thảo luận nhóm trên thế giới

Trong lý luận dạy học, có nhiều công trình nghiên cứu bàn về PPTLN, mặc

dù có nhiều ý kiến khác nhau về PPTLN nhưng các tác giả đều khẳng định: đây

là một trong những cách tổ chức dạy học hiệu quả, có rất nhiều ưu điểm, khi ápdụng PPTLN trong dạy học sẽ phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo chongười học

Các công trình nghiên c uứu trên th gi i đã đ a ra ế giới đã đưa ra ới đã đưa ra ưa ra nh ngững khái ni m,ệm,

nh ng gi i thích, hững ải thích, hướng dẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ưa ra ới đã đưa ra ng d n v quy trình, cách th c t ch c, các kĩẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ề quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ứu ổ chức, các kĩ ứuthu tật , cho ngưa ra ời dạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quải d y và ngưa ra ời dạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quải h c đ s d ng PPDH này đ t hi u quể sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ử dụng PPDH này đạt hiệu quả ụng PPDH này đạt hiệu quả ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ệm, ải thích, hướng dẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩcao Tuy nhiên, m t s tác gi ột số tác giả ố tác giả ải thích, hướng dẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ không đ ng tình vi c d y h c b ng TLNồng tình việc dạy học bằng TLN ệm, ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ằng TLNvào trưa ra ời dạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quảng h c, h cho r ng cách d y h c này không có tính kh thi.ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ằng TLN ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ải thích, hướng dẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ V y,ật

vi c hi u n i dung, cách th c, hình th c th c hi n, đ c bi t tâm huy tệm, ể sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ột số tác giả ứu ứu ực hiện, đặc biệt tâm huyết ệm, ặc biệt tâm huyết ệm, ế giới đã đưa ra

c a ngưa ra ời dạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quải th c hi n là m t trong nh ng y u t góp nên thành công khiực hiện, đặc biệt tâm huyết ệm, ột số tác giả ững ế giới đã đưa ra ố tác giả

áp d ng PPTLN vào th c ti n d y h c các trụng PPDH này đạt hiệu quả ực hiện, đặc biệt tâm huyết ễn dạy học ở các trường học hiện nay ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ở các trường học hiện nay ưa ra ời dạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quảng h c hi n nay.ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ệm,

1.2 Các nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học ở nước ta

Ở nước ta, các tác giả bàn đã bàn đến các nội dung liên quan đến PPTLNnhư: quan niệm nhóm, hình thức nhóm, mục tiêu chung, tổ chức nhóm, vai tròcủa người thầy trong thực hiện các nhóm học tập; cách chia nhóm

Mặc dù các nhà giáo dục ở Việt Nam đã bàn dạy học bằng PPTLN, nhưngphần lớn các công trình nghiên cứu dựa trên quan điểm chung của các nhà giáodục thế giới dưới dạng các tài liệu dịch, các sách do một số dự án cung cấp cho

GV nằm trong chương trình dự án , chứ chưa thực sự có những đóng góp mới,đóng góp riêng phù đặc thù cho khoa học cụ thể, chưa nghiên cứu PPTLN mộtcách hệ thống với dạy học một khoa học cụ thể, chưa đưa ra các biện pháp để sửdụng PPTLN thành công, rất ít tác giả bàn đến PPTLN là một trong nhữngPPDH trực tiếp không chỉ hình thành tri thức khoa học mà trực tiếp hình thànhphát triển kĩ năng, năng lực cho người học

1.3 Các nghiên cứu phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin ở các trường đại học hiện nay

Sử dụng PPTLN trong dạy học khoa học Mác – Lênin có một số tác giảbàn đến và cho rằng: dạy học bằng PPTLN giúp cho SV chủ động trong nghiêncứu và tiếp thu môn học, học cách suy nghĩ về những vấn đề, những quy luậtchính trị - xã hội của môn học bằng cách cho họ thực hành suy nghĩ, qua thảoluận SV hình thành thói quen làm việc có kế hoạch, nghiêm túc Song cácnghiên c u lý lu n v TLN m t cách có h th ng, nghiên c u th c t d yứu ật ề quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ột số tác giả ệm, ố tác giả ứu ực hiện, đặc biệt tâm huyết ế giới đã đưa ra ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả

h c b môn, nh ng u th c a môn h c ra sao, hình th c TLN nào thu nọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ột số tác giả ững ưa ra ế giới đã đưa ra ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ứu ật

l i v i đ c thù môn h c, đ c thù đ i tới đã đưa ra ặc biệt tâm huyết ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ặc biệt tâm huyết ố tác giả ưa ra ng SV đ i h c t đó đ a ra nh ngạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ừ đó đưa ra những ưa ra ững

bi n pháp c b n trong d y h c ệm, ơ bản trong dạy học ải thích, hướng dẫn về quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa ững nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa ơ bản của chủ nghĩa ản của chủ nghĩa ủa chủ nghĩa ủa chủ nghĩa Mác – Lênin v Tri t h c thì ch a đề quy trình, cách thức tổ chức, các kĩ ế giới đã đưa ra ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ưa ra ưa ra c bàn đ n.ế giới đã đưa ra

Luận án kế thừa có chọn lọc những giá trị các công trình đã nghiên cứu Trên cơ

sở đó, luận án sẽ tiến hành phân tích, lựa chọn, bổ sung, để xây dựng một số biệnpháp sử dụng PPTLN mà theo tác giả nó sẽ mang tính khả thi cao, phù hợp với

thực tiễn dạy học khoa học Mác – Lênin nói chung và Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học nói riêng để nâng cao chất lượng dạy học.

1.4 Những vấn đề luận án cần đi sâu nghiên cứu

Luận án cần đi sâu nghiên cứu các vấn đề sau:

1 Luận án tiếp tục khẳng định vai trò của PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường Đại học.

2 Điều tra, đánh giá thực trạng sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học

nói chung và các trường đại học tại Hà Nội nói riêng Từ đó thấy được sự cần

thiết việc áp dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội là cần thiết và có cơ sở

khoa học để thực hiện

3 Khẳng định PPTLN không chỉ áp dụng ở các bậc học dưới mà có thể ápdụng ở tất cả các bậc học trong đó việc dạy học ở đại học là có khả năng thựchiện, đồng thời, phạm vi thực hiện không chỉ ở một số trường đại học mà tất cảcác trường đại học tại Hà Nội và trên cả nước

4 Quá trình thực hiện luận án, tác giả nghiên cứu tình hình dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học, từ đó lựa chọn những

nội dung kiến thức triết học, đưa ra các biện pháp phù hợp cho từng dạng kiến thức

để tiến hành dạy học bằng PPTLN đạt kết quả tốt, đạt được mục tiêu dạy học

5 Tổ chức TN sư phạm những biện pháp để đánh giá tính khả thi của cácbiện pháp đã đề xuất trong luận án

Chương 2

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN

NHÓM TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN

CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TRIẾT HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 2.1 Cơ sở lý luận của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về Triết học ở các trường đại học

2.1.1 Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học đại học

2.1.1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

Các khái niệm liên quan đến đề tài như: PP; PPDH; đổi mới PPDH;PPDH đại học; PPTLN Hệ thống các PPDH đại học gồm: nhóm các PPDHdùng lời: thuyết trình; đàm thoại; giảng giải Nhóm các PPDH nhằm kích thích

SV tích cực học tập như: PPTLN; nghiên cứu điển hình (nghiên cứu trườnghợp, nghiên cứu tình huống); dự án; đóng vai Nhóm các PP trình bày và nắmcác thông tin mới như: giảng giải; nêu vấn đề; minh họa; đọc sách; tự học ;Nhóm các PP thực hành rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo: luyện tập; ôn tập; làm thínghiệm Nhóm các PP trực quan: quan sát; trình bày các tài liệu trực quan; các

phim và phim đèn chiếu Các PP kiểm tra, đánh giá, tổ chức sát hạch, thi, bảo

vệ khóa luận, luận văn

2.1.1.2 Nội dung của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

Nội dung cơ bản của PPTLN trong dạy học ở đại học biểu hiện: GV tổchức cho SV học tập để hình thành tri thức của bài học với những biểu hiệnnhư: tổ chức cho SV hoạt động học tập để cùng trao đổi, TL, suy nghĩ, quanđiểm, quyết định, và giải quyết một vấn đề gì đó trong những nhóm nhỏ, ngườihọc cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong một thời gian nhất định.Trong nhóm, dưới sự chỉ đạo của nhóm trưởng, người học chia sẻ kinh nghiệm

và hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ được giao hình thành tri thức khoahọc, các kĩ năng, các năng lực cho người học

Sử dụng PPTLN trong dạy học có đặc điểm nổi bật là sự hợp tác nhóm,trong việc hợp tác nhóm có nhiều dấu hiệu cơ bản để xác định như: có sự tươngtác trực diện; có sự phụ thuộc tích cực; trách nhiệm cá nhân cao; có sử dụnghợp lý các kĩ năng xã hội Có sự nhận xét tương tác nhóm

Với việc dạy học bằng PPTLN sẽ đảm bảo được rất nhiều tiềm năng giáodục kĩ năng nghề nghiệp, kĩ năng sống cho SV, năng lực nghề nghiệp cho SV.Luận án nêu rõ các hình thức chia nhómvàcác hình thức TLN, cách tiếnhành TLN, các giai đoạn khi tiến hành TLN, nh ng u đi m và h n ch c aững ưa ra ể sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ế giới đã đưa ra PPTLN trong d y h c hi n nay.ạy và người học để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ọc để sử dụng PPDH này đạt hiệu quả ệm,

2.1.2 Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học

2.1.2.1 Đặc thù môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học với việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm ở các trường đại học

 Về mục tiêu môn học

Mục tiêu dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về

Triết học trực tiếp trang bị tri thức triết học cho SV, đồng thời từng bước xáclập thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận chung nhất để tiếp cậncác khoa học chuyên ngành được đào tạo của SV Đặc biệt, việc học tập tri thứckhoa học Mác – Lênin không chỉ trang bị cho SV phương pháp luận chung màsau khi học tập tri thức triết học sẽ hình thành phương pháp học tập chuyênngành, hình thành các năng lực nghề nghiệp cho SV

 Nội dung dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

về Triết học ở các trường đại học

Đặc điểm nội dung cơ bản Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học bao gồm: những khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật

chung, khái quát nhất, phổ biến nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy, biểu hiệnxuyên suốt trong toàn bộ chương trình môn học Do đặc thù của các tri thứctriết học có tính trừu tượng, tính khái quát hóa; tính hệ thống, lôgic, chính xácchặt chẽ; tính lý luận và tính thực tiễn nên yêu cầu người học phải tìm hiểu, suyngẫm, hợp tác, tranh luận sáng tỏ các vấn đề triết học, nếu GV chỉ sử dụngPPDH truyền thống thì tính trừu tượng của kiến thức triết học sẽ không sángtỏ.Việc sử dụng PPTLN để dạy họckiến thức triết học sẽ đảm bảo mục tiêu dạyhọc Vì, đặc điểm cơ bản của TLN là sự hợp tác, sự phân công nhiệm vụ rõràng, sự tranh luận nếu một trong các vấn đề chưa rõ Hơn nữa, PP này có nhiềuhình thức TLN khác nhau, có nhiều tiềm năng hình thành, rèn luyện, phát triển

kĩ năng, năng lực xã hội cho SV nên GV lựa chọn những nội dung kiến thứctriết học phù hợp PPTLN sẽ đảm bảo mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượngdạy học môn học

2.1.2.2 Vai trò của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học hiện nay

Đối với GV, GV được trang bị thêm lí luận về PPTLN, giúp GV có cơ hộithực hành, áp dụng vào thực tiễn dạy học triết học Đồng thời, giúp GV hiểu rõcác biện pháp của TLN có thể phù hợp với từng nội dung kiến thức nhất định, GVbiết cách thiết kế giáo án dạy học theo các dạng khác nhau tùy vào nội dung kiến

thức của bài học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về Triết

học Sử dụng PPTLN sẽ tạo nhiều cơ hội cho GV có thông tin phản hồi về ngườihọc, thu được tri thức và kinh nghiệm từ phía người học, qua các phát biểu có suynghĩ và sáng tạo của SV

Đối với SV, họ sẽ tạo được môi trường học tập thuận lợi, hiểu được bảnchất của kiến thức triết học, sự hợp tác và giúp đỡ lẫn nhau để giải quyết cácnhiệm vụ học tập, tính kiên trì, nhẫn nại của SV được hình thành khi học tậpbằng PPDH này

Đối với chủ trương đổi mới của Đảng, Nhà nước và Bộ giáo dục và Đàotạo, dạy học bằng PPTLN sẽ góp phần nâng cao chất lượng đổi mới PPDH,đáp ứng được cách đào tạo tín chỉ trong giáo dục đại học hiện nay ở nước ta.PPTLN trực tiếp hướng đến người học PPTLN có ý nghĩa về giáo dục các kĩnăng, năng lực cho SV

2.2 Cơ sở thực tiễn của phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội

2.2.1 Một số đặc điểm sinh viên các trường đại học tại Hà Nội

Khi tìm hiểu thực trạng và đưa ra biện pháp, GV cần quan tâm đến một sốđặc điểm của SV như: về tâm lý lứa tuổi; về mặt nhận thức của SV; đặc điểm

SV vùng miền, địa bàn mà SV đang sinh sống, học tập Từ những đặc điểm của

SV nói chung và SV trên địa bàn Hà Nội nói riêng để tìm ra con đường, PPDH

có hiệu quả Việc áp dụng PPTLN trong dạy học là biện pháp quan trọng nhằmtích cực hoạt động học tập của người học, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu

quả dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học,

hình thành kĩ năng, năng lực cho SV ở trường đại học tại Hà Nội nói riêng vàcác trường đại học trên cả nước nói chung

2.2.2 Thực trạng việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội

2.2.2.1 Nhận thức của giảng viên và việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội

Khi điều tra thực trạng tác giả thấy rằng: sử dụng PPTLN trong dạy học

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về triết học, GV có vai trò

quan trọng, là người tổ chức, điều khiển, là “trọng tài” khoa học khi TLN Tuynhiên, nhiều GV sử dụng PPDH này chỉ mang tính hình thức, chưa có biệnpháp khoa học phù hợp với đặc thù tri thức môn học dẫn đến chưa phát huyhết thế mạnh của PPTLN, kết quả học tập của SV còn thấp, những mặt đạt đượcchưa thực sự vững chắc

2.2.2.2 Nhận thức và kết quả học tập của sinh viên khi giảng viên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học

Khảo sát 520 SV với những tiêu chí khác nhau để thấy được việc nhận thứccủa SV với môn học và cách thức tiến hành dạy học của GV trong giờ học Đồngthời, tác giả tiến hành kiểm tra đánh giá SV từ kết quả học tập của SV tác giả thấyrõ: PPDH có ảnh hưởng quan trọng đến kết quả học tập của SV, nên cần thayđổi cách dạy học mới đáp ứng mục tiêu dạy học đại học hiện nay Bên cạnh đó,tác giả đánh giá chung thực trạng để thấy rõ hơn các nguyên nhân ảnh hưởngđến kết quả dạy học của phương pháp này

2.2.2.3 Các nguyên nhân ảnh hưởng đến việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các trường đại học tại Hà Nội

Về phía GV: nguyên nhân cơ bản chưa có cách thức dạy học bằng PPTLNphù hợp; về phía SV: các em chưa sử dụng PPTLN thường xuyên nên SV chưaquen cách dạy học này; nguyên nhân khác như: cơ sở vật chất, sự chỉ đạochuyên môn của cấp trên, chương trình đào tạo đặc thù từng trường cũng lànhững nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng PPTLN không hiệu quả hiện nay ởnước ta

2.2.2.4 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết thực trạng

Từ kết quả của việc điều tra, khảo sát thực trạng việc sử dụng PPTLN trong

dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học ở các

trường đại học tại Hà Nội, luận án nêu rõ các vấn đề cơ bản đặt ra cần phải giảiquyết, việc giải quyết những vấn đề đó chính là GV sử dụng các biện pháp đề

xuất khi sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của nghĩa Mác – Lênin về Triết học sẽ hình thành vững chắc kiến thức Triết học Mác – Lênin.

Hơn nữa, thông qua học tập bằng TLN, các kĩ năng, năng lực của SV được hìnhthành và phát triển, đáp ứng được mục tiêu giáo dục đại học hiện nay ở nước ta,

từ đó thấy rõ muốn nâng cao chất lượng học tập bộ môn cần có sự tác động đồng

bộ, toàn diện, trong đó tìm ra các biện phápTLN khoa học, hợp lý, dễ sử dụng

là vấn đề cấp thiết để phát huy hết tiềm năng vốn có của PPDH tích cực này

Chương 3 NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP

THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC NHỮNG NGUYÊN LÝ

CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ TRIẾT HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI HÀ NỘI 3.1 Các nguyên tắc khi xây dựng biện pháp

Khi xây dựng các biện pháp TLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về triết học, ngoài việc căn cứ vào cơ sở lý luận và

cơ sở thực tiễn đã trình bày trong luận án, các biện pháp đưa ra còn phải tuânthủ các nguyên tắc cơ bản sau:

3.1.1 Đảm bảo định hướng phát triển năng lực cho người học

Mục tiêu của đổi mới giáo dục nói chung và dạy học đại học nói riênghiện nay đã và đang hướng đến việc định hướng phát triển năng lực cho người

học Chính vì vậy, khi sử dụng PPTLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản

của chủ nghĩa Mác – Lênin về Triết học phải đảm bảo nguyên tắc định hướng phát triển năng lực cho SV Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là

điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵnsàng hành động và trách nhiệm Sử dụng PPTLN để dạy học Triết học sẽ đảmbảo được sự hình thành và phát triển cả về năng lực chung và năng lực đặc thùcho SV đại học Các năng lực chung như: năng lực tự học, năng lực thuyếttrình, năng lực sáng tạo trong học tập, năng lực thảo luận nhóm và hợp tácnhóm Các năng lực đặc thù như: năng lực chịu trách nhiệm công dân, năng lựcnêu và giải quyết vấn đề, năng lực tư duy khái quát

3.1.2 Đảm bảo tính khoa học và tính đặc thù môn học

Tính khoa học trong một bài giảng được thể hiện thông qua hệ thống lý luận,xây dựng, kết cấu rất chặt chẽ, phản ánh lôgic bản chất của sự vật Tính đặc thùcủa môn học biểu hiện là hệ thống tri thức khoa học Triết học Mác - Lênin, baogồm những khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật được rút ra từ thực tiễn vàđược xây dựng thành hệ thống lý luận, hình thành thế giới quan và PP luậnchung nhất cho SV Việc đảm bảo nguyên tắc trên khi sử dụng PPTLN mới đápứng mục tiêu dạy học bộ môn, phát huy tốt cách thức dạy học này

3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn trong dạy học

Đây là nguyên tắc quan trọng vì nó gắn liền với nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác – Lênin về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Trong lý luậnnhận thức triết học mácxít đã chỉ rõ: lý luận được rút ra từ thực tiễn và nó quaytrở về phục vụ cho thực tiễn Thực tiễn có vai trò quan trọng đối với lý luận, lànguồn gốc, là cơ sở, là động lực để phát triển nhận thức lý luận Thực tiễn còn

là thước đo, là tiêu chuẩn của chân lý, cho nên lý luận phải gắn với thực tiễn Vì

vậy, việc xây dựng các biện pháp TLN trong dạy học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về Triết học phải dựa trên thực tiễn dạy học ở bậc

đại học nói chung và tính đặc thù môn học nói riêng, để vừa phù hợp với nhữngđặc điểm, nội dung, điều kiện, yêu cầu của giáo dục đại học nói chung, vừa cótác dụng nâng cao hiệu quả của môn học nói riêng

3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả trong dạy học