- Kháng chiến chống quân Tống thời Tiền Lê - Kháng chiến chống quân Tống thời Lý - Kháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII - Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh và khởi
Trang 1Trường THPT Nghèn.
Tổ lịch sử.
Giáo viên: Nguyễn Thị Thùy Dung.
Chuyên đề tháng 11: CÁCH XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH BÀI CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGOẠI XÂM
TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV
I Chuẩn KTKN trong chương trình GDPT hiện hành
- Trình bày được những nét khái quát diễn biến, kết quả, ý nghĩa của các cuộc kháng chiến chốngngoại xâm
- Kháng chiến chống quân Tống thời Tiền Lê
- Kháng chiến chống quân Tống thời Lý
- Kháng chiến chống quân Mông Nguyên thế kỉ XIII
- Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh và khởi nghĩa Lam Sơn thế kỉ XV
II Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt cho mỗi nội dung câu hỏi/ bài tập trong chủ đề
(mô tả yêu cầu cần đạt)
Thông hiểu (mô tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng thấp (mô tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng cao (mô tả yêu cầu cần đạt)
1 Kháng chiến
chống quân Tống
thời Tiền Lê
- Trình bày đượchoàn cảnh, diễnbiến của cuộckháng chiếnchống Tống thờiTiền Lê
- Nêu được kếtqủa và ý nghĩa vàcủa cuộc khángchiến chống Tốngthời Tiền Lê
- Hiểu được vìsao nhà Tốngđưa quân sangđánh nước ta
- Phân tích đượcnguyên nhânthắng lợi củacuộc khángchiến chốngTống thời tiềnLê
- Đánh giá đượcvai trò của LêHoàn trong cuộckháng chiến
- Rút ra được bàihọc lịch sử
2.Kháng chiến
chống quân Tống
thời Lý
- Trình bày đượccác giai đoạn pháttriển của cuộckháng chiếnchống Tống thờiLý
- Nêu được kếtquả, ý nghĩa củacuộc kháng chiến
- Lý giải được vìsao nhà Tống lạimột lần nữasang xâm lượcĐại Việt
- Hiểu được vìsao Lý ThườngKiệt chủ độngđánh sang đất
- Phân tích đượcnguyên nhânthắng lợi củacuộc khángchiến chốngTống thời Lý
- Nhận xét đượcnét độc đáo về
- Liên hệ đượcbài học từnguyên nhânthắng lợi củacuộc kháng chiếnchống Tống thờiLý
Trang 2chống Tống thờiLý.
Tống, kế “tiênphát chế nhân”
nghệ thuật quân
sự trong cuộckháng chiếnchống Tống thờiLý
Mông-Nguyên thế kỉXIII
- Trình bày đượcdiễn biến củacuộc kháng chiếnchống Mông –Nguyên
- Nêu được kếtquả, ý nghĩa củacuộc kháng chiếnchống quân Mông– Nguyên
- Giải thíchđược vì sao nhàTrần phải ba lần
tổ chức cuộckháng chiếnchống quân xâmlược Mông –Nguyên
- Giải thíchđược vì sao nhàTrần trong cả balần tổ chức cuộckháng chiếnchống quân xâmlược Mông –Nguyên đềuthực hiện kếsách “vườn
trống”
- Phân tích được
ý nghĩa củachiến thắng BạchĐằng 1288
- Phân tích đượcnguyên nhân dẫnđến chiến thắngcủa quân dânnhà Trần trongcuộc khángchiến chốngquân xâm lượcMông – Nguyên
-Rút ra được bàihọc kinh nghiệmLiên hệ được bàihọc từ nguyênnhân thắng lợicủa cuộc khángchiến chốngMông - Nguyênthời Trần
- Nêu được nhậnxét về nghệ thuậtquân sự của chaông cha ta trongcuộc kháng chiếnchống quân xâmlược Mông –Nguyên thờiTrần
-So sánh đượcvới cuộc khángchiến chốngTống thời Lý
và khởi nghĩaLam Sơn
- Trình bày đượcnét chính về cácgiai đoạn củakhởi nghĩa Lam
-Giải thích được
vì sao quân dânnhà Hồ lại thấtbại
được tư tưởngnhân nghĩa đượcthể hiện trongkhởi nghĩa LamSơn
- Phân tích đượcnguyên nhânthắng lợi củakhởi nghĩa LamSơn
-Phân tích đượcnghệ thuật quân
sự của khởinghĩa Lam Sơn
- Làm rõ được
- So sánh được
sự khác biệt giữakhởi nghĩa LamSơn và các cuộckháng chiếntrước đó
- Rút ra đượcnhững đặc điểmcủa khởi nghĩaLam Sơn
- Sự kế thừa và
Trang 3- Nêu được ýnghĩa của cuộckhởi nghĩa LamSơn.
- Phân tích đượcmối quan hệ giữaquân sự và ngoạigiao trong khởinghĩa Lam sơn
thuật kết thúcchiến tranh từcuộc kháng chiếnchống Tống thờiLý
- Phân tíchđược nguyênnhân thắng lợichung của cáccuộc khángchiến
- Rút ra đượcnhững đặc điểmnổi bật từ cáccuộc kháng chiếnchống ngoại xâm
tk X đến tk XV
- Đảng và nhànước ta đã kếthừa và phát huynhư thế nàotrong khángchiến chốngPháp chống MỹĐịnh hướng năng lực cần hình thành:
- Năng lực chung: giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, sáng tạo
- Năng lực chuyên biệt: tái hiện kiến thức, năng lực thực hành bộ môn, xác định mối quan hệ giữacác sự kiện, hiện tượng lịch sử, so sánh, phân tích, nhận xét, đánh giá, vận dụng liên hệ kiến thứclịch sử để giải quyết các vấn đề thực tiễn
III Hệ thống câu hỏi/bài tập đánh giá theo các mức đã mô tả:
1, Câu hỏi nhận biết.
Câu 1: Trình bày khái quát diễn biến chính của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ tk X đến tk XV
Câu 2 Hãy ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta từ thế kỉ X đến thế kỉ
XV cho tương ứng với thời gian:
Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Trang 4Câu: Hãy lý giải nguyên nhân hai lần nhà Tống sang xâm lược nước ta Ỏ lần xâm lược thứ 2 thời
Lý, Đại Việt có ưu thế gì
Câu:
Câu Vì sao Lý Thường Kiệt lại chủ động dùng kế “tiên phát chế nhân ” đánh sang đất Tống.Câu; Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông Nguyên thế kỉ XIII Vua tôinhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?
Câu: tinh thần đoàn kết toàn dân được thể hiện như thế nào trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn
Câu; Vì sao nhà Trần 3 lần dùng kế “ vườn không nhà trống ” để đối phó quân Mông Nguyên
b Nguyên nhân thắng lợi của những cuộc kháng chiến, khởi nghĩa đó Nguyên nhân nào là nguyên nhân quan trọng nhất
Câu: Phân tích nguyên nhân thắng lợi và nghệ thuật quân sự của cuộc kháng chiến chống MôngNguyên của nhà trần
Câu: Thông qua diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý, rút ra nét độc đáo vềnghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến này
Câu: Qua diễn biến của khởi nghĩa Lam Sơn, phân tích nghệ thuật quân sự của cuộc khởi nghĩa.Câu: Làm rõ mối quan hệ giữa hoật động quân sự và ngoại giao trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn(1418- 1428)
Trang 5Câu: Thông qua diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến chống Tớng lần thứ nhất làm rõ vai tròcủa Lê Hoàn.
4 Câu hỏi vận dụng cao:
1 Rút ra đặc điểm của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
2 Rút ra những bài học lịch sử quý báu từ cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý.
3 Nghệ thuật kết thúc chiến tranh của Lý THường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống lần 2
được kế thừa và phát huy như thế nào trong khởi nghĩa Lam Sơn
4 Bài học đại đoàn kết trong đấu tranh chống ngoại xâm của các triều đại phong kiến Việt Nam
có ý nghĩa như thế nào trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN Việt nam hiện nay
5 Rút ra những đặc điểm nổi bật của truyền thống đánh giặc giữ nước từ tk X đến tk XV Đảng
và Bác Hồ đã vận dụng và phát huy truyền thống ấy như thế nào trong 2 cuọc kháng chiến chốngPháp và Mỹ (1945- 1954)
Phần 2: Đáp án:
A Câu hỏi nhận biết.
Câu 1: Trình bày diễn biến chính của các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm từ tk X đến tk XV
a Kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê năm 981
Hoàn cảnh: Năm 979 hai cha con Đinh Bộ Lĩnh Và Đinh Liễn bị ám hại,nội bộ triều đình lục đục,vua mới còn nhỏ tuổi Lội dụng lúc đó vua Tống đem quân sang xâm lược nước ta
Mùa thu năm 980, được tin quân Tống cho quân sang đánh nước ta thái hậu Dương Văn Nga đãtrao ấn kiếm và giao cho Lê Hoàn tổ chức kháng chiến Lê Hoàn đã khẩn trương chuẩn bị khángchiến: Đóng cọc trên sông Bạch Đằng ngăn thủy quân của giặc, đặt một số đồn quân ở vùng biêngiới Đông Bắc, cho người sang nhà Tống dâng sớ xin lập Đinh Toàn làm vua, hành động nàynhằm đánh lạc hướng nhà Tống khiến chúng chủ quan và ta có thêm thời gian chuẩn bị
- Diễn biến chính Tháng 4 nawm 981 quân Tống ồ ạt tiến vào nước ta theo 2 đường Đường bộ
do Hầu Nhân Bảo chỉ huy tiến theo đường Lạng sơn, Đường thủy do Luu Trừng, giả Thực chỉ huy
tiến về phía cửa sông Bạch Đằng
Về phía ta theo kế hoạch đã định khi thủy quân của giặc đến vùng ven biển gần cửa sông BạchĐằng Lê Hoàn cử quân ra chống cự quyết liệt buộc quân giặc phải rút lui.Trong lúc đó Hầu NhânBảo chờ không thấy tin tức gì của thủy quân, tự mình đốc quân đánh xuống vùng Chi Lăng LêHoàn đã phục binh ở đấy và đánh giặc tan tác, giết chết Hầu Nhân Bảo rồi nhân đà thắng lợi đánhthắng lên phía Bắc đánh cho giặc kkhông còn đường rút lui, tướng giặc hoặc là bị giết hoặc là bịbắt, một số ít tàn quân chạy về nước
- Kết quả, Ý nghĩa: Cuộc kháng chiến giành được thắng lợi đã thể hiện được tinh thần yêu nước, ýchí quyết tâm, sức chiến đấu anh dũng của quân và dân ta Khẳng định quyền làm chủ đất nước,bảo vệ vững chắc những thành quả đấu tranh và xây dựng của cha ông Thắng lợi của cuộc khángchiến đã giáng một đòn nặng nề vào tư tưởng bành trướng của vua tôi nhà Tống Tên tuổi của LêHoàn và quân tướng của nhà Lê cũng như của thái hậu dương Văn Nga mãi mãi khắc sâu vào lịch
sử chống ngoại xâm bảo vệ độc lập của dân tộc ta
b Cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý:
Trang 6- Hoàn cảnh: Giữa thế kỉ thứ XI trong khi Đại Việt thời Lý đang vươn lên trong xây dựng đátnước thì nhà Tống suy yếu và gặp nhiều khó khăn Trong nước mâu thuẫn xã hội gay gắt, khởinghĩa nông dân khắp nơi ở vùng biên giưới phía Bắc nhà Tống phải đối phó với những cuộc tấncông của 2 nước Liêu và hạ Dể thoát khỏi những bế tắc cả trong chính sách đối nội lẫn đối ngoạitheo đề nghị của tể tướng Vương An Thạch vua Tống hạ lệnh gấp rút xâm lược Đại Việt với mụctiêu: Rửa nỗi nhục năm 981, thắng Đại Việt nhà Tống sẽ dễ dàn bành trướng xuống phía nam, từthắng lợi này nhà Tống sẽ khôi phục được uy danh của mình và các nước đại Liêu, Tây hạ phảikính nể.Như vậy xâm lược Đại Việt trở thành cốt lõi của nhà tống Rút kinh nghiệm cua thất bạilần trước nhà Tống đã có sự chuẩn bị chu đáo Nhà Tống tổ chức khu biên giưới Việt Trung trởthành một hệ thống căn cứ xâm lựoc lợi hại Ttất cả những biểu hiện đó chứng tỏ dã tâm xâm luợccủa nhà Tống, đặt nước ta trước một thử thách vô cùng cam go
- Về phía ta nhận thức được ý đồ của quân Tống các vua nhà Lý đã có kế hoạch bảo vệ dất nướcrất chủ động Một mặt rất mềm dẻo để có quan hệ bình thường, mặt khác phòng thủ biên giướiphía bắc, tích cực chuẩn bị củng cố tăng cứong sức mạnh cảu khối đại đoàn kết, tìm cách lôi kéocác tù trưởng làm cho họ gắn bó chặt chẽ với triều đình trung ương và thấy rõ trọng trách bảo vệbiên cương của nước nhà Tấn công Chăm Pa, phá vỡ một mảng quan trọng trong cuộc chiến tranhcủa nhà tống
- Diễn biến chính: 2 giai đoạn
- Giai đoạn 1; Tấn công sang đất Tống: thái úy Lý Thường Kiệt quyết định tấn công trước để đẩygiặc vào thế bị động giành lấy chủ động của cuộc kháng chiến Ông nói “ ngồi yên đợi giặc khôngbằng đem quân ra trước để chặn thế mạnh của giặc.”
- Tháng 10 năm 1075 quân ta dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt và Tông Đán, quân Đại Việtbắt đầu vượt biên giới phía Bắc Sau 12 ngày đêm chiến đấu mưu trí, dũng cảm, quyết liệt, quânđội Đại Việt đã toàn thắng, Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu bị san bằng, tiềm lực xâm lược củanhà tÓng trước đó đã bị đập tan
- Giai đoạn 2; Tích cực chuẩn bị kháng chiến, tổ chức phản công
- Lý Thừong Kiệt gấp rút cho quân xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt thành một chiếntuyến lợi hại giống như tấm áo giáp sắt bảo vệ kinh thành Thăng Long.Năm 1076 nhà Tống cử 30vạn quân dưới sự chỉ huy của Quách Quỳ và Triệu Tiết là những danh tướng của nhà Tống từng cókinh nghiệm cầm quân ở nhiều chiến trường Theo kế hoạc đã định ta chặn đánh đihj theo 2 hướngtấn công đường bộ và đường thủy khiến ý đồ phối hợp thủy bộ của quân Tống thất bại ngay từđầu hai lần cố gắng vượt qua chiến tuyến sông Như Nguyệt của nhà Tống đều bất thành Lần thứnhất Quách Quỳ ra lệnh bắc cầu phao, dẫn một đội quân tiên phong và rất thiện chiến tấn côngquyết liệt vào chiến tuyến s Như Nguyêt Tình thế bấy giườ hết sức khó khăn, trong hoàn cảnh vôcùng đặc biệt ấy LTK đã cho người vào miếu Trương Hống, TRương Hát đọc to bài thơ Nam quốcSon Hà, khiến cho kẻ thù hoang mang, nhân cơ hội ấy quân ta chấn chỉnh đội ngũ cho quân tấncông quyết liệt vào lực lượng quân Tống buọc chúng phải tháo chạy Lần thứ 2 Quách Quỳ, TriệuTiết vượt sông bằng bè, tuy nhiên đây chỉ là biện pháp nhất thời, cứ đi được khoảng 500m thì bịquân ta chặn lại Giặc từ thế chủ động tấn công sang thế phòng thủ
Trang 7- Vào cuối tháng 3 năm 1077 cuộc tổng phản công chién lược của LTK bắt đầu làm cho quânTống đại bại, tiến thoái lưỡng nan Lúc này LTK viết thư giảng hòa, mở một lối thoát cho quânTống tạo thuận lợi cho mối quan hệ giao hảo của 2 nước Việt _ Tống Thể hiện tinh thần nhân đạo
và yêu chuộng hòa bình của dân tộc ta
- Kết quả: với trận đại bại ở sông Như Nguyệt ý chí xâm lăng của quân Tống đã bị đè bẹp, cuộckháng chiến của nhân dân Đại Việt đã thắng lợi hoàn toàn
- Ý nghĩa: Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm cao và sức chiến đấu anh dũng của nhândân ta Giữ vững được nền đọc lập, tự chủ của dân tộc, đem lại lòng tự hào dân tộc sâu sắc, từ sauthắng lợi của cuộc kháng chiến này một giai đoạn phát triển mới của Đại Việt được mở ra Trênphương diện đó thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Tống không chỉ có ý nghĩa bảo vệ nền độclập mà còn có giá trị tăng cường sức mạnh phát triển toàn diện của quốc gia Đại Việt Cuới cùngthắng lợi ấy đã chứng minh được vai trò của nhà Lý đối với lịch sử dân tộc
C 3 lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên tk XIII
- Hoàn cảnh: Giữa tk XIII quân Mông Cổ đã trở thành một đế chế rộng lớn có lãnh thổ kéo dài từHắc Hải đến TBD
Để tiếp tục mở rộng lãnh thổ quân Mông cổ tiến đánh Đại Việt lần thứ nhất 1258 để biến Đại Việtthành bàn đạp tấn công nhà Tống Lần thứ 2 năm 1285 với mục đích phục thù lần thứ nhất thất bại
và làm bàn đạp để tiến xuông các nước ĐNA Lần thứ 3 năm 1287 mục đích là để rửa hận 2 lầntruớc đồng thời gấp rút đánh thông con đường xâm lược xuông ĐNA
Về phía ta dưới sự chỉ đạo của các vua tài tướng giỏi nhà Trần đã gấp rút chỉ đạo, tổ chức nhândân kháng chiến.cả 3 lần đều thực hiện kế vườn không nhà trống và tổ chức những trận quyếtchiến chiến lược: Đông Bộ Đầu, Chương Dương, Hàm Tử Tây Kết, Vạn Kiếp đặc biệt là trận bạchđằng năm 1288, khiến cho kẻ thù cả 3 lần đều thất bại đau đớn và nhục nhã
Kết quả, ý nghĩa: Thắng lợi của 3 lần kháng chiến chống quân Mong Nguyên đặc biệt là lần thứ 3
đã kết thúc cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc, bảo vệ tổ quốc, khẳng định sự tồn tại vững vàngcủa Đại Việt Khẳng định lòng yêu nước, ý chí chiến thắng kẻ thù của quân và dân Đại Việt Làmột trong những chiến công hiển hách của dân tộc đã tạo nên tiếng tăm và hào khí Đông A, mộttrong những triều đại phong kiến có đóng góp to lớn với ls dân tộc Thắng lợi này đã khẳng địnhsức mạnh tiềm tàng của quân Đại Việt, góp phần ngăn chặn quá trình bành trướng của quân MôngNguyên xuống phía nam
d Cuộc kháng chiến chống minh của nhà hồ và khởi nghĩa Lam Sơn
1 Kháng chiến chống Minh của nhà Hồ 1400: nhà Hồ được thành lập, cuối năm 1406 quân Minhsang xâm lược nước ta, do không đoàn kết được nhân dân cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại.Năm 1407 Đại Việt lại rơi vào ách đô hộ tàn bạo của nhà Minh kéo dài sốt 20 năm
2 Khởi nghĩa Lam Sơn: Ngay khi quân Minh vừa đặt ách đô hộ lên đất nước ta nhân dân ta đã liêntục nổi dậy đấu tranh, đặc biệt khi nhà Minh đặt ách đô hộ rất nhiều cuộc khởi nghĩa trong nhândân đã bùng nổ nhưng đều thất bại
Năm 1418 một cuộc khởi nghĩa lớn đã dấy lên ở đất Lam Sơn Thanh Hóa do Lê Lợi và NguyễnTrãi lãnh đạo đã giành được thắng lợi Từ 1416 đến 1418 là giai đoạn chuẩn bị, Lê Lợi chọn vùngnúi Lam Sơn Thanh Hóa làm căn cứ địa, Lê Lợi đã quy tụ được những người con ưu tú nhất khắp
Trang 8mọi miến đất nước, tại hội thề Lũng Nhai 19 vị anh hùng hào kiệt đã có mặt tại Lam Sơn để quyếttâm “ chung sức đồng lòng, giữ gìn đất nước làm cho xóm làng được sóng yên lành” Sau đó nghĩaquân tích cực chuẩn bị lực lượng, tích trữ lương thực và chế tạo vũ khí
Diễn biến chính; Giai đoạn 1418 đến 1423: Đây là thời kì khó khăn nhất của nghĩa quân, lực lượngcòn non yếu, lương thực thiếu thốn liên tục bị quân Minh tấn công và đàn áp Ba lần rút chạy lênnúi Chí linh cố thủ rất nhiều tướng lĩnh đã hy sinh như Lê Lai đã đóng giả làm Lê Lợi cùng độicảm tử hiên ngang ra nghênh chiến và hy sinh Năm 1423 để bảo toàn lực lượng, lợi dụng khókhăn của nhà Minh Lê Lợi đã đề nghị tạm hòa hoãn với đichj trong 1 năm
Giai đoạn 2: Từ 1424 đến 1426, mở rộng căn cứ địa giải phóng Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa
và tiến quân ra Bắc t10/ 1424 giải phóng thành Nghệ An T8/ 1425 giải phóng được một khu vựcrộng lớn từ Thanh Hóa vào đến đèo Hải Vân T9 / 1426 Lê Lợi và bộ chỉ huy quyết định mở cuọctấn công ra bắc, nghĩa quân đã chiến thắng nhiều trận lớn như Ninh Kiều, quân Minh rơi vào théphòng ngự phải rút vào thành Đông Quan cố thủ
Giai đoạn 3; Từ cuối 1426 đến cuối 1427 Cuối năm 1426 chiến thắng tốt động – Chúc Động,vương Thông tháo chạy, nhiều tứong giặc bị giết tại trận T 10/ 1427 chiến thắng Chi Lăng -Xương Giang, quân ta mai phục đánh tan 2 đạo quân tiếp viện của quân Minh giết chết LiễuThăng, Lương minh, Lý Khánh phải thắt cổ tự tử, được tin đạo quân Liễu Thăng bại trận MộcThnhj và đạo quân còn lại rút về nước, Vương Thông ở thành Đông quan vô cùng khiếp đảm vộivàng xin hò mở hội thề Đông quan( t12/ !427) và rút quân về nước
Tháng 1 năm 1428 đất nước sạch bóng quân thù, tháng 4 Lê lợi lên ngôi hoàng đế
Kết quả, ý nghĩa: Cuộc chiến tranh kết thúc bằng chiến thắng hào hùng của dân tộc ta và syự đầuhàng rút lui nhục nhã của kẻ thù Đây là một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc với tính chất yêunước chính nghĩa Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam sơn đã đập tan ý chí xâm lược suốt mườimấy năm của nhà Minh, mở ra thời kì mới của lịch sử dân tộc ta, thời kì phát triển thịnh đạt củachế độ phong kiến thời Lê Sơ Thắng lợi đó cũng góp phần xây đắp thêm truyền thống anh hùngbất kuất của dân tộc Chiến thắng Chi Lăng Xương giang là một trong những trận quywts chiếnchiến lược tiêu biểu của quá trính chống ngoại xâm của dân tộc là sự tập trung của sự đoàn kết, ýchí chiến đấu kiên cường bất khuất và nghệ thuật quân sự sáng tạo tài tình của dân tộc ta, ghi thêmmột mốc son chói lọi trong ls chống ngoại xâm củ dân tộc
Câu 2 Hãy ghi tên các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của nhân dân ta từ thế kỉ X đến thế kỉ
XV cho tương ứng với thời gian:
Thời gian Các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Năm 1075 - 1077 Chống Tống lần thứ hai
Năm 1285 Chống Mông Nguyên lần thú hai
Năm 1287 - 1288 Chống Mông Nguyên lần thứ 3
Năm 1418 - 1427 Khởi nghĩa Lam Sơn
Gợi ý trả lời Câu hỏi thông hiểu.
Trang 9Câu: Thông qua diễn biến, kết quả của cuộc kháng chiến chống Tớng lần thứ nhất làm rõ vai trò của Lê Hoàn
Gợi ý: - Là người đứng ra thay nhà Đinh nhận trách nhiệm cao cả đối với dân tộc đó là lãnh đạotaòan dân kháng chiến chóng quân Tống xâm lược: chuẩn bị kháng chiến, bố trí trận địa…… giànhthắng lợi
- Giữ gìn độc lập dân tộc, bảo vệ thành quả của chiến thắng s Bạch đằng của Ngô Quyền 938
- Sau khi kháng chiến kết thúc thắng lợi đã lập nên nhà Tiền Lê, củng cố bộ máy nhà nước,đặt nền tảng cho sự phát triển nhà nước phong kiến độc lập sau này
Câu: Hãy lý giải nguyên nhân hai lần nhà Tống sang xâm lược nước ta Ỏ lần xâm lược thứ
2 thời Lý, Đại Việt có ưu thế gì.
Trả lời:
b thời Tiền Lê
Năm 979 hai cha con Đinh Bộ Lĩnh Và Đinh Liễn bị ám hại,nội bộ triều đình lục đục, vua mớicòn nhỏ tuổi Nhà Tống lúc ấy lại đang trên đà phát triển, theo đuổi chính sách xâm lược bànhtrướng lãnh thổ nên nhân lúc đó vua Tống đem quân sang xâm lược nước ta
Mùa thu năm 980, được tin quân Tống cho quân sang đánh nước ta thái hậu Dương Văn Nga đãtrao ấn kiếm và giao cho Lê Hoàn lãnh đạo cuộc kháng chiến giành được thắng lợi
Bước sang thời Lý tk XI
- : Giữa thế kỉ thứ XI nhà Tống suy yếu và gặp nhiều khó khăn Trong nước mâu thuẫn xã hộigay gắt, khởi nghĩa nông dân khắp nơi ở vùng biên giưới phía Bắc nhà Tống phải đối phó vớinhững cuộc tấn công của 2 nước Liêu và hạ Dể thoát khỏi những bế tắc cả trong chính sách đốinội lẫn đối ngoại theo đề nghị của tể tướng Vương An Thạch vua Tống hạ lệnh gấp rút xâm lượcĐại Việt với mục tiêu: Rửa nỗi nhục năm 981, thắng Đại Việt nhà Tống sẽ dễ dàn bành trướngxuống phía nam, từ thắng lợi này nhà Tống sẽ khôi phục được uy danh của mình và các nước đạiLiêu, Tây hạ phải kính nể.Như vậy xâm lược Đại Việt trở thành cốt lõi của nhà tống Rút kinhnghiệm cua thất bại lần trước nhà Tống đã có sự chuẩn bị chu đáo Nhà Tống tổ chức khu biêngiưới Việt Trung trở thành một hệ thống căn cứ xâm lựoc lợi hại Ttất cả những biểu hiện đóchứng tỏ dã tâm xâm luợc của nhà Tống, đặt nước ta trước một thử thách vô cùng cam go
Về phía ta lúc bấy giờ triều đình nhà Lý đã xây dựng nhà nước phong kiến độc lập hơn nửa thế kỉ
và đang trên đà phát triển, bộ máy nhà nước được củng cố, nền kinh tế, văn hóa dân tộc có nhữngbiểu hiện phát triển Nhân dân ta rất phấn khởi và tin tưởng vào nhà nước phong kiến dân tộc, đó
là ưu thế, thuận lợi của cuộc kháng chiến chống tống lần thứ hai so với cuộc kháng chiến chốngTống thời Lê Hoàn
Câu Vì sao Lý Thường Kiệt lại chủ động dùng kế “tiên phát chế nhân ” đánh sang đất Tống
Âm mưu của nhà Tống:
so với lần trước lần này nhà Tống quyết tâm phục thù và có sự chuẩn bị tích cực cho cuộc xâm lược.
- Chủ trương của nhà Lý: kế tiên phát chế nhân Tấn công sang đất Tống: thái úy Lý Thường Kiệtquyết định tấn công trước để đẩy giặc vào thế bị động giành lấy chủ động của cuộc kháng chiến
Trang 10Ông nói “ ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân ra trước để chặn thế mạnh của giặc.” đây làhiện tượng “ độc nhất vô nhị ”
- Tháng 10 năm 1075 quân ta dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt và Tông Đán, quân Đại Việtbắt đầu vượt biên giới phía Bắc Sau 42 ngày đêm chiến đấu mưu trí, dũng cảm, quyết liệt, quânđội Đại Việt đã toàn thắng, Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu bị san bằng, tiềm lực xâm lược củanhà tÓng trước đó đã bị đập tan Mục đích của cuộc tấn công này là để tự vệ tích cực Bằng cuộctiến công táo bạo đó quân của LTK đã phá hủy tan tành những căn cứ quân sự và hậu cần của nhàTống đẩy kẻ thù váo thế bị đánh, tể tướng Vương An Thạch bị mất chức Mặt khác khích lệ tinhthần quân ta, tạo điều kiện thuận lợi để đánh bại kẻ thù khi chúng sang xâm lược
Câu; Thách thức của nhân dân Đại Việt trước quân xâm lược Mông Nguyên thế kỉ XIII Vua tôi nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến như thế nào?
Trả lời: - Khái quát về đế quốc Mông nguyên: Tk XIII đế chế Mông Cổ được thành lập do ThànhCát Tư Hãn được đứng đầutiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược vô cùng tàn bạo, khắp châu
á và Châu Âu vó ngựa của quân Mông cổ đã đạp nát biết bao nhiêu thành trì và quốc gia gieo taihọa khủng khiếp cho nhân loại Sau 50 năm chinh phục đã tạo nên 1 đế chế Mông Cổ rộng lớnhùng mạnh chưa từng có trong lịch sử nhân loại có lãnh thổ kéo dài từ Hắc hải đến Thái BìnhDương
- Âm mưu: Giữa tk XIII, quân Mông Cổ tập trung lực lượng tiêu diệt nhà Tống năm 1257 Đểthực hiện âm mưu đó vua Mông Cổ sai tướng Ngột Lương Hợp Thai tấn công chiếm Đại Việt,biến nước ta thành bàn đạp tấn công nhà tống từ phía nam Có thể nói trong lịch sử dựng nước vàgiữ nước của dân tộc ta đây là kẻ thù hùng mạnh nhất mà nhân dân ta phải đối phó Để bảo vệđược độc lập dân tộc thục sự là một thách thức to lớn
Chuẩn bị của ta: tháng 10 năm 1257 vua Trần ra lệnh sắm sửa vũ khí thành lập các đạo dân binhngày đêm luyện tập, điều quân lên vùng biên giới, đặt cả nước trong tư thế sẵn sàng chiến đấu bắt
sứ giả giựac vào ngục
Lần 2: 1285 âm mưu của quân Mông Nguyên Năm 1279 quân Mông Cổ lật đổ được nhàTống,lập ra nhà Nguyên, tiếp tục âm mưu đánh chiếm nước ta với mục đích: phục thù sau thất bạinăm 1258, chiếm nước ta và làm bàn đạp để tiến xuống các nước ĐNA
Chuẩn bị của ta: Từ 1258 đến 1285 suốt 30 năm ta đấu tranh ngoại giao bền bỉ để tranh thủ thờigian hồi sinh đất nước sau cuộc xâm lược lần thứ nhất, Ngoaig việc xây dựng kinh tế, chuẩn bị lựclượng nhà Trần đặc biệt đẩy mạnh việc xây dựng và mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân.Giảiquyết mối bất hòa trong nội bộ giữa Trần Quốc Tuấn và Trần Quang Khải, năm 1282 tổ chức hộinghị Bình Than, năm 1285 tổ chức hội nghị Diên Hồng, Trần Quốc Tuấn viết và phổ biến bàiHiạch Tướng sĩ khích lệ tinh thần binh sĩ Binh sĩ nhà Trần khắc lên tay hai chữ “ sát thát ” Triềuđình ra lệnh nhân dân cả nước tuyệt đối không đựoc đầu hàng giặc, sẵn sàng trong tư thế chiếntranh
Lần 3 1287- 1288: Âm mưu của nhà Nguyên: Quyết tâm phục thù thất bại của 2 lần trước đồngthời để gấp rút đánh thông con đường bành trướng xuống ĐNA Vua Nguyên Hốt Tất Liệt của 30vạn quân sang xâm lược nước ta
Trang 11Về phía ta: Cũng như những lần trước vua tôi nhà Trần đã đề ra những biện pháp đối phó rất chủđộng và linh hoạt.
Câu: tinh thần đoàn kết toàn dân được thể hiện như thế nào trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Trả lời: - ngay từ đầu khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ, phát triển và thắng lợi là do sự vùng lên, sựtham gia tự giác của nhân dân
- Bộ chỉ huy khởi nghĩa đã tập hợp được các anh hùng hào kiệt xuất thân từ các thành phần xãhội khác nhau, người miền xuôi có, miền ngược có… là hình ảnh thu nhỏ của khối đại đoàn kếttoàn lúc bấy giờ.Hội thề Lũng Nhai (1416) đã quy tụ đuợc 19 bậc anh hùng hào kiệt khắp mọimiền đất nuớc.Bên cạnh Lê Lợi, Nguyễn Trãi, còn có rất nhiều tuớng lĩnh như Trần Nguyên Hãn,
Lê Lai, Nguyễn Chích, Nguyễn Xí, Đinh Lễ…
- Buổi đầu lực luợng nghĩa quân còn non yếu nhưng nhờ sự ủng hộ của quần chúng nhân dân, lựcluợng nghĩa quân ngày càng lớn mạnh
Khi Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa đất Lam Sơn, lực lượng nghĩa quân mới chỉ có khoảng 2000ngừơi Khi nghĩa quân tiến vào Nghệ An, đã có hơn 5000 thanh niên gia nhập và vào đến TânBình đã có hơn 2 vạn thanh niên tham gia…
- Tinh thần đoàn kết tòan dân còn thể hiện ở sự tham gia góp sức của đông đảo các tầng lớp nhândân không phân biệt nam nữ, già trẻ, các thành phần dân tộc, ai cũng đoàn kết đánh giặc, tham giacác lực lượng vũ trang, tự vũ trang, tiếp tế lương thảo, Từ bà hàng nuớc họ Lương dùng mưu giếtchế nhiều toán giặc đến cô hát ả đào tên Huệ dùng lời ca tiếng hát và mưu trí của mình để giếtgiặc…
- Khởi nghĩa Lam Sơn trở thành trung tâm quy tụ các cuộc khởi nghĩa địa phương, kết hợp sứcmạnh tiến công của nghĩa quân với hành động nổi dậy của nhân dân Nguyễn Chích đã đem toàn
bộ lực lượng gia nhập cuộc khởi nghĩa
- Nhờ tinh thần đoàn kết tòan dân mà cuộc khởi nghĩa Lam Sơn lúc đầu từ một “đốm lửa nhỏ” ởnúi rừng Thanh Hóa phát triển thành cuộc chiến tranh nhân dân quy mô cả nước, hoàn thành thắnglợi nhiệm vụ giải phóng dân tộc:
+ Từ 1418 – 1432: là thời kỳ khó khăn, 3 lần nghĩa quân phải rút lên núi Chí Linh để tiếp tục chiếnđấu gian khổ, hy sinh … nhưng đuợc nhân dân hưởng ứng nên nghĩa quân đã vượt qua những thửthách hiểm nghèo để tiếp tục phát triển Trong gian khổ đã có nhiều gương hy sinh dũng cảm, điểnhình là Lê Lai “liều mình cứu chúa”
Câu; Vì sao nhà Trần 3 lần dùng kế “ vườn không nhà trống ” để đối phó quân Mông Nguyên.
Trả lời: - khái quát về âm mưu của quân Mông Nguyên đối với Đại Việt, sự chênh lệch lực lượnggiữa ta và địch
- Nhà trần phát huy truyền thống lấy nhỏ chống lớn lấy ít địch nhiều, thực hiện “kế vườn khôngnhà trống” để đối phó với cuộc tấn công ồ ạt của quân Mông Nguyên
- Ý nghĩa: -Tránh lúc giặc mạnh bảo toàn lực lượng cho ta
- Đó là một cuộc rút lui chiến lược khiến kẻ thù đang hung hăng chém giết và cướp bóc trở nênbất ngờ và hụt hẫng, thiếu cảnh giác