Kinh nghiem huong dan HS giai bai tap hoa hoc.doc

Hơng dẫn học sinh giảI một số dạng bài tập hoá học lớp 8A/ Đặt vấn đề Để bồi dỡng cho học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, lý luận dạy học hiện đại khẳng định: Cần ph

Trang 1

Hơng dẫn học sinh giảI một số dạng bài tập hoá học lớp 8

A/ Đặt vấn đề

Để bồi dỡng cho học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, lý luận dạy học hiện đại khẳng định: Cần phải đa học sinh vào vị trí chủ thể hoạt

động nhận thức, học trong hoạt động Học sinh bằng họat động tự lực, tích cực của mình mà chiếm lĩnh kiến thức Quá trình này đợc lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ góp phần hình thành và phát triển cho học sinh năng lực t duy sáng tạo

Tăng cờng tính tích cực phát triển t duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình học tập là một yêu cầu rất cần thiết, đòi hỏi ngời học tích cực, tự lực tham gia sáng tạo trong quá trình nhận thức Bộ môn Hoá học ở phổ thông có mục đích trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, bao gồm các kiến thức về cấu tạo chất, phân loại chất và tính chất của chúng Việc nắm vững các kiến thức cơ bản góp phần nâng cao chất lợng đào tạo ở bậc phổ thông, chuẩn bị cho học sinh tham gia các hoạt đông sản xuất và các hoạt động sau này

Bài tập hoá học giúp học sinh củng cố những kiến thức kỹ năng đã học và là một trong nhữg nguồn để hình thành kiến thức kỹ năng mới cho học sinh trong khi giải bài tập hoá học học sinh sẽ ôn luyện đợc kiến thức cũ và tìm kiếm đợc kiến thức kỹ năng mới thông qua giải bài tập hoá học là một trong những hình thức luyện tập chủ yếu và đợc tiến hành nhiều nhất trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng bài tập hoá học là phơng tiện hữu hiệu để rèn luyện và phát triển t duy học sinh ngoài ra đối với giáo viên bài tập hoá học còn là công cụ hữu hiệu để kiểm tra kiến thức kỹ năng của học sinh

Để cho học sinh có hứng thú trong học tập bộ môn hoá học hơn , trong tình trạng hiện nay nhiều học sinh học kém toán dẫn đến ngại học bộ môn hoá học , một số học sinh học khá thì coi hoá học là bộ môn phụ , đặc biệt là các trờng

vùng sâu hiện nay điều kiện vật chất còn khá khó khăn Vậy tôi thiết nghĩ để học sinh học tốt hơn , có hứng thú hơn , tiếp thu kiến thức hoá học nhanh hơn , tốt hơn

Tôi mạnh dạn đa ra một vài ý tởng về phơng pháp hình thành kỹ năng giải bài tập hoá học ở một số dạng bài tập trong chơng trình hoá học lớp 8 THCS giúp học sinh có đợc những kiến thức cơ bản trong việc giải bài tập hoá học

Để thực hiện đợc điều đó bản thân xác định luôn bám sát các nguồn t liệu

nh sách giáo khoa , sách giáo viên , sách bài tập và các sách tham khảo khác Ngoài ra tôi còn luôn chuẩn bị một hệ thống câu hỏi dựa trên mục tiêu của từng

Trang 2

dạng bài tập cụ thể , giúp học sinh định hớng và nắm đợc kỹ năng giải các bài tập hoá học Thông qua đó học sinh nắm vững kiến thức cũ , lĩnh hội kiến thức mới nhanh hơn Trong phạm vi bài viết của mình tôi chỉ có một tham vọng nhỏ là trao

đổi với đồng nghiệp kinh nghiệm giảng dạy của cá nhân tôi , vì vốn kiến thức còn hạn hẹp , kinh nghiệm còn nhiều hạn chế tôi thành thật mong đợc sự trao đổi góp

ý của các đồng nghiệp để bản thân ngày một tiến bộ hơn

B/ Nội dung

Hớng dẫn học sinh giải một số dạng bài tập hoá học cơ bản , là một trong những nguồn hình thành kiến thức kỹ năng mới cho học sinh , và củng cố những kiến thức đã học Trong khi giải bài tập tôi định hớng cho học sinh thực hiện

ph-ơng pháp gần giống nh tìm tòi nghiên cứu khoa học phát hiện và tìm ra lời giải Tuy nhiên sự tìm tòi của học sinh dù là độc lập nhng vẫn đợc sự hớng dẫn của giáo viên bằng những câu hỏi gợi mở , những yêu cầu vừa sức với học sinh Để cho hệ thống câu hỏi và bài tập phù hợp với từng bài học , tôi phân loại bài tập thành một số dạng bài tập nh sau :

+ Dạng bài tập viết công thức hoá học

+ Dạng bài tập tìm hoá trị của nguyên tố trong hợp chất

+ Dạng bài tập tìm khối lựơng hợp chất để trong đó có chứa a gam nguyên tố + Dạng bài tập tính thành phần % Về khối lợng mỗi nguyên tố trong hợp chất + Dạng bài tập về phơng trình hoá học

+ Dạng bài tập về dung dịch

Những dạng bài tập trên sau khi giải học sinh rút ra đợc phơng pháp giải một loại bài tập cụ thể

Để cho sáng kiến có tính thực tiễn hơn trong phần nội dung tôi đa ra một số ví

dụ cụ thể sau :

1/ Dạng bài tập : Viết công thức hoá học

-Ví dụ 1 : viết công thức hoá học của khí metan biết rằng phân tử của nó do nguyên tố các bon và hiđro tạo nên ( Hoá trị của các bon là IV và hiđrô là I )

Nghiên cứu đầu bài: Có thể tìm số nguyên tử của mỗi nguyên tố dự và quy tắc cân bằng hoá trị

Xác định h ớng giải

B ớc 1 : Viết công thức hoá học với số cha biết ( x , y )

Trang 3

ớc 2 : Tìm số nguyên tử mỗi nguyên tố :

- Ghi hoá trị trên kí hiệu tơng ứng

- Lập biểu thức theo quy tắc cân bằng hoá trị

- Lập tỷ lệ tối giản x/y

- Tìm x ,y

B

ớc 3 : Viết công thức hoá học với x ,y đã biết

lời giải

Cx Hy

CIV

XHI

y Suy ra : x=1 ; y=4

CH2

Ví dụ 2: Hãy lập công thức hoá học của a xít sunfurơ biết gốc a xít SO3

Có hoá trị II

* Nghiên cứu đầu bài

Tìm số nguyên tử H2 và số nhóm SO3 cũng dựa và cânbằng hoá trị

B

ớc 1 : viết công thức hoá học với chỉ số cha biết ( x ,y )

B

ớc 2 : Tìm chỉ số x,y

- ghi hoá trị trên kí hiệu hoặc nhóm kí hiệu tơng ứng

- Lập tỷ lệ tối giản x/y : tìm x,y

B

ớc 3 : Viết công thức hoá học với x,y đã biết

lời giải

Hx( SO3) y

H1

x ( SO3 )IIy

I x= II y

Suy ra x=2; y=1

H2SO3

2/ Dạng bài tập tìm hoá trị của nguyên tố trong hợp chất

-Ví dụ 1 : tìm hoá trị của lu huynh trong hợp chất H2S

*Nghiên cứu đầu bài

Có thể tìm đợc hoá trị của một nguyên tố dựa vào công thức hoá học và quy tắc cân bằng hoá trị :

Xác định h ớng giải :

1

2

=

I

II y x

Trang 4

B ớc 1: Viết công thức hoá học ghi hoá trị trên kí hiệu tơng ứng

B ớc 2 : Tính hoá trị x

- Tìm x

B ớc 3 : Trả lời

lời giải :

HI

2S x

x 1= I 2

Suy ra : x=II

Hoá trị của lu huỳnh là II

3 / Bài tập tìm khối lợng hợp chất để trong đó có chứa a gam nguyên tố

Ví dụ 1:

Tính số gam cacbon có trong 11gam khí CO2

*Ngiên cứu đầu bài :

Dựa vào tỷ lệ số mol hoặc tỷ lệ khối lợng giữa các bon và khí cacbonic trong công thức COz

xác định h ớng giải

B

ớc 1; Viết công thức hoá học của chất

B

ớc 2 : tính khối lựng Mol của hợp chất và khối lợng mol của nguyên tố có trong một mol chất

B

ớc 3 : Lập quan hệ với số liệu đầu bài

Tính x

Bớc 4 : Trả lời

lời giải

CO2

1mol CO2 chứa 1mol C

44gam CO2 có chứa 12gam C

11gam CO2 có chứa xgam C

x=11/44x12= 3gam

có 3gam C trong 11 gam CO2

Trang 5

-Ví dụ2 :

Cần lấy bao nhiêu gam KMnO4 để trong đó có chứa 16 gam nguyên tố O2

Dựa vào tỷ lệ số mol hoặc tỷ lệ khối lợng giữa nguyên tố và hợp chất

B

ớc 1: Viết công thức hoá học tính M và nêu ý nghĩa ( liiên quan tới chất cho và tìm )

B

ớc 2 :Lập quan hệ với số liệu đầu bài cho

tính x

lời giải

KMnO4

M= 158 gam

1mol KMnO4 có chứa 4mol O

158gam KMnO4 chứa 64 gam O

x -16gam

16.158

x= - = 39,5gam

64

trả lời cần 39,5gam KMnO4

4/ Dạng bài tập :

Tính thành phần % về khối lợng của mỗi nguyên tố trong hợp chất

-Ví dụ : Tính tỷ lệ % về khối lợng của H2 trong hợp chất a xít H2 SO4

Dựa vào tỷ lệ khối lợng giữa H2 và a xít để tính tỷ lệ %

B ớc 1: Viết công thức hoá học , tính M và khối lợng nguyên tố có trong M

B ớc 2 : tìm tỷ Lệ %

lời giải

Trang 6

H2SO4

M = 98 gam

m H2 = 2x1 =2gam

mH2

Tỷ lệ % H2= - 100

M

2

= -x 100 = 2,04 %

98

H2 chiếm 2.04 % về khối lợng H2SO4

5/ Dạng bài tập về phơng trình hoá học :

a/ Dạng bài tập nêu ý nghĩa định lợng của phơng trình hoá học

-Ví dụ : Hãy nêu ý ngnĩa định lợng của phng trình hoá học sau :

4K+ O2 = 2 K2O

Kiến thức có liên quan : ý nghĩa của phơng trình hoá học , tính khối lợng của

n mol chất

B

ớc 1 : xác định tỷ lệ mol

B

ớc 2: xác định tỷ lệ khối lợng

lời giải

4K + O2 = 2 K2O

4mol 1mol 2mol

4x39g 32g 2x94 g

156g 188g

b/ Bài tập tính theo phơng trình hoá học : Tìm số mol của chất A theo số mol

xác định của chất bất kỳ trong phơng trình hoá học

-Ví dụ : Tính số mol Na2 O tạo thành nếu có 0,2mol Na bị đốt cháy

*Nghiên cứu đầu bài :

Tính số mol Na 2 O dựa vào tỷ lệ số mol giữa Na và Na 2 O trong phơng trình hoá học

Trang 7

B

ớc 1 : Viết phơng trình hoá học sẩy ra

B

ớc 2 : xác định tỷ lệ mol giữa chất cho và chất tìm

B

ớc 3 : thiết lập quan hệ bằng cách đa điều kiện đầu bài

Tính số mol chất phải tìm

B

ớc 4 : Trả lời

lời giải

4Na + O 2 = 2 Na2O

4mol 2mol

0,2 mol 0.1 mol

có 0.1 mol Na2O tạo thành

c/ Dạng bài tập tính số gam chất A theo số mol chất khác trong phơng trình phản ứng

-Ví dụ : Tính số gan S tác dụng vừa đủ với 0,2 mol Cu để tạo thành Cu S

*Nghiên cứu đầu bài : Tính số mol của S dựa vào tỷ số mol giữa S và Cu

trong phơng trình hoá học suy ra khối lợng S

B

ớc 1 : Xác định số mol S

- viết phơng trình phản ứng hóa học

- xác định số mon S

B ớc 2 : Đổi mol ra đơn vị mà đầu bài yêu cầu

lời giải

Cu + S = CuS

1 mol 1mol 1mol

0.2mol 0,2mol

MS=32g ;

0,2mol S có khối lợng là

0,2 x 32 =64 gam

đ/ Bài tập tính thể tích khí tham ra hoặc tạo thành sau phản ứng

-Ví dụ 1 : Tính thể tích H2 tạo thành ở điều kiện tiêu chuẩn khi cho 2,8 gam Fe tác dụng với dung dịch HCldu

Trang 8

Nghiên cứu đầu bài tính số mol H2 Suy ra thể tích H2 ở điều kiện tiêu chuẩn hoặc tính thể tích khí H2 dựa và tỷ lệ số lít H2 trên số gam Fe trong phản ứng

B

ớc 1: Đổi ra số mol Fe

B

ớc 2 : tính số mol H2

- Viết phơng trình phản ứng

- Xác định số mol Fe và H2 theo phơng trình phản ứng

- Tìm số mol H2 theo đầu bài

B

ớc 3 : Đổi ra đơn vi đầu bài yêu cầu thể tích của 0,05 mol H2 Bớc 4 : Trả lời

lời giải :

M Fe = 56 g

Số mol Fe = 28 / 56 = 0,05 mol

Fe + 2HCl → FeCl 2 +H2

1 mol 1mol

0,05 mol 0,05 mol

VH2 = 0,05 x 2,4 = 1,1 2 lít

Có 1,12 lít khí H2 tạo thành sau phản ứng

6/ Dạng bài tập về dung dịch

a :Bài tập tính độ tan của chất

-Ví dụ : tính độ tan của Cu SO4 để tạo thành dung dịch bão hoà

*Nghiên cứu đầu bài : tính số gam chất tan tối đa trong 100gam dung môi suy

ra độ tan

B

ớc 1: Xác định điều kiện đầu bài cho

B

ớc2 : tìm khối lợng chất tan :

( xg trong 100g nớc

B

ớc 3 : Tính x

B

lời giải :

5g nớc hoà tan đợc 0,075 g Cu SO4

g

5

100 075 , 0

=

Trang 9

100g -xg Cu SO

vậy ở 20 o C độ tan của Cu SO4 là 1,5

b/ Bài tập tính nồng độ % của dung dịch

-Vídụ :

Hoà tan 0,3 g Na OH trong 7g H2 O tính nồng độ % của dung dịch thu đợc

* Nghiên cứu đầu bài

Tìm số g Na OH tan trong 100g dung dịch suy ra nồng độ %

B

ớc 1 : xác định khối lợng dung dịch

B

ớc 2 : Xác định số g chất tan có trong 1g dung dịch

B

ớc 3 : xác định số g chất tan có trong 100g dung dịch suy ra nồng độ của dung dịch

B

lời giải

m d d = m ct + m dm

= 0,3+7 =7,3 g

mct = 100 4 1

3 7

03

Nồng độ của dung dịch 4,1%

c/ Dạng bài tập tính nồng độ mol / lít của dung dịch

-Ví dụ :

Làm bay hơi 150ml dung dịch Cu SO4 ngời ta thu đợc 1,6 g muối khan hãy tính nồng độ mol / lít của dung dịch

Tính số mol Cu SO4 có trông một lít dung dịch suy ra nồng độ mol / lít

B

ớc 1; đổi ra mol

B

ớc 2 : đổi ra lít

B

ớc 3 : tính số mol chất tan trong

1 lít dung dịch

Trang 10

ớc 4 : Trả lời :

lời giải

M Cu S O4 = 64+ 32 +64 = 160g

n Cu SO 4 = 1,6 /160 =0,01 mol

Vdd = 150ml = 0,15lít

CM =0,01 / 0,15 =0.75 mol /lít

Nồng độ mol / lít của dung dịch là 0,75M

đ/ Dạng bài tập tính khối lợng chất tan trong dung dịch

-Ví dụ 1 :

Tính khối lợng muối ăn có trong 5 tấn nớc biển biết rằng nồng độ muối ăn trong nớc biển là 0,01 %

*Nghiên cứu đầu bài :

Biểu thức có liên quan : C% = mct / md d x 100 %

Xác định hớng giải :

B

ớc 1 : Viết công thức tính nồng độ %

B

ớc 2 : rút ra khối lợng chất tan

B

ớc 3 : thay các đại lợng và tính toán

B

ớc 4 : Trả Lời

Trình bầy lời giải

C% = m c t / m d d x100%

m ct = m d d x C% / 100 %

= 5 x 0,01 / 100 = 0,0005 tấn

có 0,0005 tấn muối ăn trong 5 tấn nớc biển

-Ví dụ 2 : Tính khối lợng Na OH có trong 25 ml dung dịch NaOH 0,1 M

Nghiên cứu đầu bài: biểu thức có liên quan ; CM = n / V

B

ớc 1 : tính số mol n

- Viết công thức tính nồng độ

mol / lít

- Rút ra n

B

ớc 2 : Tính khối lợng m

B ớc 3 : trả lời

lời giải

Trang 11

CM = n / V

n = CM V = 0,025 0,1= 0,0025 mol

m=n.M

M= 23+ 16 +1 =40 (g)

m = 0,0025 40= 0,1(g )

có 0,1g Na OH trong 25 ml dung dịch

Trên đây là một số kiến thức kinh nghiệm của bản thân đã đợc áp dụng trong công tác giảng dạy bộ môn hoá học lớp 8 tại trờng năm học 2009-2010 trong quá trình giảng dạy đã thu đợc một số kết quả nhất định sau :

Kỹ năng giải bài tập của học sinh tiến bộ rõ dệt mức độ nắm và khai thác kiến thức mới tốt hơn , giáo viên giảm thiểu đợc phơng pháp thuyết trình trong khi lên lớp

Ngoài ra kết quả còn đạt đợc dựa trên cơ sở đánh giá học lực học sinh đàu năm giữa năm và cuối năm cụ thể nh sau :

Bảng theo dõi kết quả học lực học sinh năm 2009-2010

Kết quả khảo sát đầu năm 4,2% 10,8% 39,2% 39,8 % 6,0% Kết quả kiển tra học kỳ I 13,3% 34,2% 23,1% 29,4% 0%

Kết quả kiểm tra cuối năm 20% 26,1% 36% 17,9% 0%

C/ Bài học rút ra:

Việc hớng dẫn học sinh học tập và giảI các dạng bài tập sẽ đạt đợc hiệu quả cao và sẽ là tiền đề cho việc phát triển năng lực trí tuệ của học sinh ở cấp học cao hơn khi giáo viên sử sụng linh hoạt và hợp lý hệ thống các phơng pháp giảng dạy hiện đại với việc phân dạng bài tập hoá học theo mức độ của trình độ t duy của học sinh phù hợp với đối tợng học sinh THCS

Tôi đã vận dụng các phơng pháp nghiên cứu khoa học nh: Phân tích lý

thuyết, điều tra cơ bản, tổng kết kinh nghiệm s phạm và sử dụng một số phơng pháp thống kê toán học trong việc phân tích kết quả thực nghiệm s phạm v.v

Trang 12

Tham khảo các tài liệu đã đợc biên soạn và phân tích hệ thống các dạng bài toán hoá học theo nội dung đã đề ra

Trên cơ sở đó tôi đã trình bày các dạng bài toán hoá học đã su tầm và nghiên cứu để nâng cao khả năng, trí tuệ của học sinh

D/ những vấn đề còn bỏ ngỏ:

Phơng pháp giải các bài tập cụ thể

Cách nhận biết một dạng bài tập để từ đó lựa chọn phơng pháp giải ,cũng nh cách giải quyết vấn đề một cách khoa học

Ngoài ra trong mỗi bài tập cụ thể giáo viên nên có định hớng cho học sinh nghiên cứu đầu bài , xác định hớng giải xem bài cho gì ? hỏi gì ? và cần những kiến thức gì ? để giải quyết bài tập đó

E/ Kết luận

Tóm lại căn cứ vào hệ thống các dạng bài tập , căn cứ vào t duy học sinh trong quá trình giải bài tập hoá học mà giáo viên dùng hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm kiếm lời giải từ đó học sinh có thể nắm vững đợc kỹ năng giải các dạng bài tập hoá học

Thông qua sự suy nghĩ và thực hiện , bằng vận dụng những kiến thức kỹ năng

đã biết của học sinh ngoài ra hệ thống câu hỏi khi giáo viên đa ra phải chính xác , cô đọng Vậy theo tôi để có câu hỏi gợi mở hợp lý có chất lợng giúp học sinh

định hớng nhanh cách giải bài tập thì câu hỏi phải dựa vào một số cơ sở sau

- Dựa vào kiến thức học sinh đã học ở những bài trớc

- Mỗi câu hỏi nêu ra không cần quá rộng đảm bảo học sinh có thể trả lời đợc tránh sự nhàm chán của học sinh

- Câu hỏi phải ngắn gọn cô đọng tránh những câu hỏi không có khả năng phát huy trí lực của học sinh , học sinh làm bài tập chỉ nhìn sách giáo khoa mà không hiểu gì cả

Trên đây là kinh nghiệm của bản thân tôi về vấn đề hớng đẫn học sinh giải các dạng bài tập hoá học bớc đầu dẫu sao vẫn còn mức độ và hạn chế vâỵ kính mong sự góp ý chân thành của quý đồng nghiệp

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	107 KB