Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về an toàn vệ sinh thực phẩm tại các chợ hạng 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- LÊ THỊ THANH THÚY “HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA BỘ CÔNG THƯƠNG VỀ AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM TẠI CÁC CHỢ HẠNG I” LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

LÊ THỊ THANH THÚY

“HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA BỘ CÔNG THƯƠNG

VỀ AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM TẠI CÁC CHỢ HẠNG I”

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

LÊ THỊ THANH THÚY

“HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA BỘ CÔNG

THƯƠNG

VỀ AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM TẠI CÁC CHỢ HẠNG I”

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ LỆ THÚY

Xác nhận của cán bộ hướng dẫn Xác nhận của chủ tịch Hội đồng

chấm luận văn

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Lê Thị Thanh Thúy

LỜI CẢM ƠN

Trong khoảng thời gian thực hiện đề tài luận văn tốt nghiệp:

“Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1” do đây là vấn đề mới, tôi đã gặp nhiều khó khăn trong vấn

đề thu thập dữ liệu Tuy nhiên, với sự nỗ lực của bản thân và sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của nhiều thầy cô, cán bộ và các anh chị đi trước

mà tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ Quản lý kinh tế của mình Tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới:

- Cô giáo hướng dẫn TS Nguyễn Thị Lệ Thúy đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

- Các thầy cô trong khoa Sau đại học trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN

- Các cô, chú, anh chị em, đồng nghiệp, lãnh đạo Vụ, Cục Bộ Công Thương, các Sở Công Thương; Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn; Cục An toàn thực phẩm, đã giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện

đề tài Luận văn tốt nghiệp này

- Gia đình, người thân và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi

Mặc dù đã cố gắng, nỗ lực để hoàn thành tốt luận văn nhưng do thời gian, kiến thức và các điều kiện có hạn nên luận văn không tránh khỏi những sai sót Kính mong nhận được sự thông cảm và đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn đọc

Xin chân thành cảm ơn!

Học viên

Lê Thị Thanh Thúy

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Thực trạng hiểu biết pháp luật về TVSTP của

6 Biểu đồ

3.2.2.3c Thực trạng công tác tập huấn về ATVSTP 49

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài

ATVSTP là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt đối với sức khỏe con người và xã hội Thực phẩm an toàn đóng góp to lớn trong việc cải thiện sức khoẻ con người, chất lượng cuộc sống và chất lượng giống nòi ATVSTP không chỉ ảnh hưởng trực tiếp, thường xuyên đến sức khỏe mà còn liên quan chặt chẽ đến năng suất, hiệu quả phát triển kinh tế, thương mại, du lịch và an sinh xã hội Đảm bảo an toàn thực phẩm góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo và hội nhập quốc tế Việc được tiếp cận với thực phẩm an toàn đang trở thành quyền cơ bản đối với mỗi con người

Ở Việt Nam, chợ là một trong những loại hình kinh doanh thương mại, có vai trò lớn trong hệ thống phân phối hàng hóa Từ khi có Nghị định 02 (2003) đến nay, cả nước đã xây mới 1.544 chợ, cải tạo nâng cấp được 2.375 chợ các loại (các loại chợ được xây dựng mới và được cải tạo nâng cấp chủ yếu là chợ hạng III), nâng tổng số chợ trong cả nước đến nay khoảng 8.729 chợ (trong đó có 236 chợ hạng I, chiếm tỷ lệ 2,76%; 935 chợ hạng II chiếm tỷ lệ 10,94%; 7.593 chợ hạng III chiếm tỷ

lệ 86,30%), trong đó chợ nông thôn chiếm khoảng 77,38%

Chợ không chỉ có ý nghĩa về kinh tế, mà còn là một nét văn hóa, truyền thống Hơn 70% dân số của nước ta, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, vùng núi, vùng sâu vùng xa, chưa hợp với các loại hình thương mại hiện đại Hơn nữa hệ thống chợ có vị trí, vai trò quan trọng đối với thương mại trong nước và đời sống, sinh hoạt của người dân Hiện tại, lượng hàng hóa lưu thông qua chợ chiếm tỷ trọng trên 40%, đặc biệt đối với thực phẩm tươi sống chủ yếu là mua bán qua chợ Không thể thay thế chợ bằng các loại hình thương mại hiện đại khác, vì vậy công tác bảo

đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ ngày càng trở nên quan trọng Chợ hạng 1 là chợ có quy mô lớn, có những chợ hoạt động đặc thù về thực phẩm như chợ đầu mối, là nơi phát luồng hàng đi các chợ dân sinh,

do đó thực hiện tốt quản lý nhà nước đối với hệ thống chợ hạng 1 sẽ góp phần rất lớn trong việc thực hiện mục tiêu mà Đảng và nhà nước đề ra:

“thực phẩm an toàn từ trang trạng đến bàn ăn”

Bộ Công Thương có nhiệm vụ quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ; thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với hoạt động của chợ, trong đó có việc xây dựng qui hoạch và ban hành cơ chế, chính sách về phát triển và quản lý chợ, quản lý ATVSTP tại chợ Trong thời gian qua, công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm nói chung đã có tiến bộ và đạt được nhiều kết quả Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ còn nhiều bất cập và lùng túng dẫn đến những bức xúc trong dư luận

Nhận thức được điều này, trên cơ sở kết hợp lý luận với thực tiễn, các kiến thức đã được học và với kinh nghiệm công tác tại Bộ Công

Thương, học viên đã chọn đề tài nghiên cứu: “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1” làm Luận

văn Thạc sỹ chuyên ngành quản lý kinh tế

2 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Mục tiêu nghiên cứu: Đề tài thực hiện để hướng tới những mục tiêu sau:

+ Xây dựng được khung lý thuyết về quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại chợ hạng 1

+ Nghiên cứu, phân tích và đánh giá được thực trạng quản lý của Bộ Công Thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1ở Việt Nam

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về ATVSTP tại các chợ hạng 1 của Bộ Công Thương đến năm 2020

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Khái quát lý luận quản lý nhà nước ATVSTP tại chợ;

+ Phân tích thực trạng ATVSTP tại chợ hạng I, thực trạng quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ; tìm ra những vấn đề cần giải quyết trong việc quản lý ATVSTP tại chợ; những khó khăn vướng mắc trong quá trình quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ của Bộ Công Thương; từ đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương về công tác quản lý ATVSTP tại chợ, hoàn thiện quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ nói chung và của Bộ Công Thương nói riêng

3 Các câu hỏi đặt ra trong nghiên cứu

Câu hỏi lớn: Làm thế nào để hoàn thiện quản lý nhà nước về ATVSTP của Bộ Công Thương tại chợ hạng I?

Câu hỏi liên quan:

- Thực trạng quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại chợ hạng I như thế nào?

- Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại chợ hạng I là gì?

- Giải pháp để thúc đẩy vai trò quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về an toàn thực phẩm tại chợ hạng I như thế nào?

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại chợ hạng I

- Phạm vi nghiên cứu

+ Về nội dung: Nghiên cứu nội dung quản lý nhà nước của Bộ Công Thương theo quy trình quản lý

+ Về thời gian: Đề tài thu thập dữ liệu giai đoạn 2011-2013; Đề xuất giải pháp đến năm 2020

5 Kết cấu của luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận được kết cấu thành 4 chương, cụ thể như sau:

Chương 1 Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận quản lý nhà nước

về ATVSTP;

Chương 2 Phương pháp nghiên cứu;

Chương 3 Thực trạng quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại chợ hạng I giai đoạn 2011-2013;

Chương 4 Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU,

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ATVSTP 1.1 Tổng quan nghiên cứu

Học viên đã tìm hiểu một số công trình nghiên cứu trước liên quan đến chợ cũng như ATVSTP tại chợ như sau:

- Dự án: “Khảo sát, đánh giá thực trạng môi trường tại các chợ đô thị, đề xuất giải pháp và quy chế, văn bản pháp quy bảo vệ môi trường tại các chợ đô thị Việt Nam” do Viện Nghiên cứu thương mại, Bộ Công Thương thực hiện năm 2010 Dự án tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động của các chợ tại Việt Nam và những xu hướng có tác động, ảnh hưởng tới môi trường chính Đánh giá tác động và ảnh huởng của ô nhiễm môi trường tại các chợ, từ đó đề xuất các giải pháp, mô hình quản

lý chợ theo hướng bền vững Xây dựng dự thảo quy chế về bảo vệ môi trường chợ, tuy nhiên chưa đi sâu vào lĩnh vực ATVSTP

- Đề tài khoa học cấp Bộ: “Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thương mại – hệ thống chợ” do Viện nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương thực hiện năm 2005 Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận về chợ, hạ tầng chợ Tìm hiểu, phân tích thực trạng phát triển và quản lý chợ, thực trạng kết cấu hạ tầng các chợ tại Việt Nam Đưa ra các quan điểm, mục tiêu phát triển chợ trong thời gian tới

và đề xuất giải pháp nhằm phát triển kết cấu hạ tầng chợ trên phạm vi cả nước, tuy nhiên đề tài chưa đề cập đến vấn đề bảo đảm công tác quản lý ATVSTP tịa chợ

- Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta” do Viện Nghiên cứu Thương mại thực hiện năm 2005 Đề tài tài đã làm rõ vấn đề lý luận về sự hình

thành và phát triển của chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông sản trọng điểm ở nước ta Đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành chợ hạng I và thực trạng phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta Trên cơ sở

đó đề ra các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển chợ đầu mối nông sản tại các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm ở nước ta Đề tài cũng chưa đề cập đến vấn đề quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ

- Đề tài khoa học cấp Bộ: “Giải pháp phát triển các mô hình chợ ở Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Thương mại thực hiện năm 2006 Đề tài

hệ thống hoá lý thuyết về các mô hình chợ ở Việt Nam, nghiên cứu thực trạng phát triển các mô hình chợ từ đó chỉ ra những mặt được và hạn chế cũng như là nguyên nhân của những mặt được và hạn chế đó Đưa ra quan điểm, định hướng phát triển các mô hình chợ và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển các mô hình chợ ở Việt Nam Đề tại không đi sâu nghiên cứu về ATVSTP tại chợ

Qua nghiên cứu, tìm hiểu học viên thấy các đề tài trên đã đạt được các mục tiêu đề ra, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên về quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ, cũng như quản lý ATVSTP tại chợ hạng I

1.2 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về ATVSTP

1.2.1 ATVSTP tại chợ hạng 1

1 2.1.1 Chợ hạng 1

Từ điển tiếng Việt viết: “Chợ là nơi nhiều người tụ họp để mua bán trong những ngày, buổi nhất định” Khái niệm này cũng gần với khái niệm thị trường trong Từ điển Kinh tế học hiện đại: “Thị trường là bất kỳ khung cảnh nào đó diễn ra việc mua bán hàng hóa và dịch vụ” Hai khái

niệm này đều bao hàm “nơi” hay “khung cảnh nào đó” và ở đó diễn ra hoạt động “mua, bán”, ngay cả ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển thì “chợ” và “thị trường” đều được gọi chung là “Market”

Như vậy, có thể nói rằng chợ chính là một phần của thị trường, chợ nằm trong phạm vi của khái niệm thị trường Trong hệ thống thị trường, chợ được xếp vào loại thị trường hàng hóa giao ngay, ở đó người bán và người mua trao đổi trực tiếp, người mua tiếp cận trực tiếp với hàng hóa, thỏa thuận xong là giao nhận hàng và thanh toán, không sử dụng công nghệ hoặc thiết bị tân tiến, khối lượng hàng hóa giao dịch nhỏ

và phương thức thanh toán duy nhất là trả bằng tiền mặt Ưu điểm nổi bật của hình thức này là việc buôn bán được thoả thuận trực tiếp, công khai, giao nhận hàng và thanh toán tiền diễn ra đồng thời, ít có rủi ro trong mua bán Tuy nhiên, hạn chế của hình thức này là giá cả phụ thuộc vào cung – cầu trực tiếp tại nơi giao dịch nên thiếu tính ổn định, tạo chênh lệch giá khá lớn giữa các thị trường, người mua và người bán đều

có thể gặp rủi ro cao do biến động bất thường của thị trường, người mua thường có lợi hơn người bán vì người bán thiếu thông tin, không có đủ kiến thức về thị trường Do vậy, để quản lý tốt sự phát triển của mạng lưới chợ cần hướng tới khắc phục những hạn chế của chợ

Khái niệm chợ trên bao hàm những cấu thành cơ bản nhất của chợ

và thị trường: 1) “nơi”-xác định không gian thị trường cụ thể; 2) “ngày, buổi nhất định”-xác định thời gian cụ thể; 3) “nhiều người tụ họp để mua bán”- xác định số lượng người tham gia thị trường; 4) “mua và bán”-xác định quan hệ trao đổi

Theo cách nhìn nhận chợ là một loại hình tổ chức để thực hiện hoạt động mua bán hàng hóa hay để thực hiện chức năng thương mại thì chợ cũng giống như các loại hình tổ chức thương mại khác, như trung

tâm mua sắm, trung tâm bán buôn… Do đó, chợ cũng có thể được hiểu

là một loại hình tổ chức thương mại tại một địa điểm nhất định, đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư

Cả hai cách hiểu về chợ như trên đều có ý nghĩa quan trọng đối với việc quản lý, phát triển chợ Cách hiểu về chợ là thị trường sẽ cho thấy rõ về các chức năng, điều kiện thị trường, các phân đoạn thị trường

và đặc biệt là các mối quan hệ thị trường của chợ Theo cách hiểu chợ là một loại hình tổ chức thương mại sẽ cho phép thấy rõ những điểm khác biệt giữa chợ với các loại hình tổ chức thương mại khác, đặc biệt là xu hướng phát triển của chợ trong quá trình phát triển hệ thống phân phối của nền kinh tế

Theo các qui định của Nhà nước chợ được định nghĩa như sau:

“Chợ là mạng lưới thương nghiệp hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội”

“Chợ là một môi trường kiến trúc công cộng của một khu vực dân

cư được chính quyền quy định, cho phép hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ thương nghiệp”

“Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng

của khu vực dân cư”

Chúng ta có thể hiểu: Chợ là loại hình kinh doanh thương mại được hình thành và phát triển mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm công cộng, tập trung đông người mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ với nhau, được hình thành do yêu cầu của sản xuất, lưu thông và tiêu dùng xã hội, hoạt động theo các chu kỳ thời gian nhất định

Chợ hạng 1 là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố, hiện đại theo quy hoạch; được đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế thương mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và được tổ chức họp thường xuyên;

có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hoá, kho bảo quản hàng hoá, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hoá,

vệ sinh an toàn thực phẩm và các dịch vụ khác

1.2.1.2 ATVSTP tại các chợ hạng 1

Khái niệm về thực phẩm: Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn,

uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản Không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm

Khái niệm về ATVSTP:

ATVSTP là việc đảm bảo thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người sử dụng, đảm bảo thực phẩm không bị hỏng, không chứa các các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học, hoặc tạp chất quá giới hạn cho phép, không phải là sản phẩm của động vật, thực vật bị bệnh có

thể gây hại cho sức khỏe người sử dụng” - Định nghĩa của Tổ chức Lương – Nông thế giới (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

An toàn thực phẩm là việc đảm bảo để thực phẩm không gây hại

đến sức khỏe, tính mạng con người - Định nghĩa theo Luật an toàn thực phẩm

Chợ an toàn thực phẩm là chợ nằm trong quy hoạch chợ của địa phương và đang hoạt động có hiệu quả; có khu kinh doanh hàng thực phẩm riêng biệt; chủ thể kinh doanh hàng thực phẩm cố định phải có đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm; xác định được nguồn gốc các mặt hàng thực phẩm chủ yếu

đang mua bán trong chợ; có tổ chức quản lý chợ (Ban quản lý, Doanh nghiệp, Hợp tác xã) được cấp có thẩm quyền ban hành quyết định thành lập; chợ có nội quy được cấp có thẩm quyền phê duyệt

ATVSTP là công việc đòi hỏi sự tham gia các cấp các ngành và của

cả xã hội

1.2.1.3 Các tiêu chí xác định ATVSTP tại chợ hạng 1

Tiêu chí để xác định chợ ATTP được xác định như sau:

- Tiêu chí về thực phẩm: Thực phẩm kinh doanh trong chợ có nguồn gốc rõ ràng; những mặt hàng phải công bố chất lượng sản phẩm thì phải

có hồ sơ được cơ quan có thẩm quyền công bố chất lượng sản phẩm; không bày bán thực phẩm giả, thực phẩm đã quá hạn sử dụng, chất lượng không bảo đảm; Các sản phẩm thịt gia súc, gia cầm phải có sự kiểm soát

và chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm của cơ quan có thẩm quyền; Hàng thực phẩm chế biến được bảo quản trong tủ kính hoặc che đậy, bao gói hợp vệ sinh; phải có ngày sản xuất và hạn sử dụng ghi đầy đủ trên bao, gói; Không sử dụng và bày bán các chất phụ gia, phẩm màu ngoài danh mục cho phép của Bộ Y tế; Không sử dụng chất bảo quản thực phẩm và chất tẩy rửa không được phép sử dụng hoặc sử dụng quá mức cho phép; Nước sử dụng chế biến thực phẩm phải đạt tiêu chuẩn quy định

- Tiêu chí về người trực tiếp kinh doanh thực phẩm tại chợ: Người trực tiếp kinh doanh thực phẩm phải đạt tiêu chuẩn sức khỏe, không mắc các bệnh truyền nhiễm; Có giấy khám sức khỏe định kỳ (hàng năm); 100% thương nhân kinh doanh thực phẩm trong chợ được phổ biến quy định của pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm, có giấy chứng nhận đã được tập huấn kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm; 100% thương

nhân kinh doanh thực phẩm trong chợ cam kết thực hiện đúng quy định của pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm

- Tiêu chí về cơ sở vật chất, kỹ thuật:

+ Cơ sở hạ tầng của chợ: Khu vực chế biến, kinh doanh thực phẩm

được chia theo nhóm hàng riêng biệt, để ngăn ngừa ô nhiễm chéo giữa thực phẩm chưa qua chế biến và thực phẩm đã qua chế biến ; Có khu

xử lý chất thải trong chợ (khu xử lý nước thải và chất thải rắn) bảo đảm theo quy định; Hệ thống cống rãnh phải kín, thoát nước tốt, không gây ô nhiễm các vùng xung quanh; dụng cụ chứa đựng rác thải phải có nắp đậy

và được thu gom xử lý hàng ngày; Có kho (hoặc thiết bị) lạnh để bảo quản thực phẩm phù hợp với quy mô của chợ; Có khu giết mổ gia cầm riêng, cách biệt khu bày bán thực phẩm; Có nhà vệ sinh, chậu rửa tay và thường xuyên giữ vệ sinh sạch sẽ; Có đủ nước sạch sử dụng trong chợ

+ Cơ sở hạ tầng của thương nhân kinh doanh tại chợ:

* Các thương nhân kinh doanh thực phẩm tươi sống: Bàn hoặc giá

bày bán thực phẩm cao cách mặt đất ít nhất 60 cm; Mặt bàn bày bán thực phẩm tươi sống (gia súc, gia cầm, thủy hải sản ) được chế tạo bằng chất liệu dễ dàng làm vệ sinh (inox, gạch men, ); Trang thiết bị, dụng cụ có

bề mặt tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm được chế tạo bằng vật liệu bảo đảm yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm; Đồ chứa đựng, dụng cụ, thiết bị chế biến, bảo quản thực phẩm phải bảo đảm vệ sinh, được rửa sạch, khử trùng trước và sau khi sử dụng, không gây ô nhiễm thực phẩm; Sử dụng chất tẩy rửa, chất diệt khuẩn, chất tiêu độc an toàn, không ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tính mạng của con người và không gây ô nhiễm môi trường

* Các thương nhân kinh doanh thực phẩm chín và dịch vụ ăn uống tại chợ: Có dụng cụ, đồ chứa đựng và khu vực trưng bày riêng biệt giữa

thực phẩm sống và thực phẩm chín; Nơi chế biến thực phẩm phải sạch, cách biệt nguồn ô nhiễm (cống rãnh, rác thải, công trình vệ sinh, nơi bày bán gia súc, gia cầm) và thực hiện quy trình chế biến một chiều (từ nguyên liệu đầu vào, sơ chế, chế biến thành sản phẩm đầu ra được bố trí theo một chiều duy nhất, giữa các khâu chế biến phải bảo được tách biệt tránh gây ô nhiễm chéo); Có quần áo bảo hộ, có mũ chụp tóc, bao tay trang bị cho người tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm; Có bàn hoặc giá bày bán thực phẩm cao cách mặt đất ít nhất 60cm; Có tủ kính hoặc thiết bị bảo quản thực phẩm hợp vệ sinh, chống được bụi, mưa, nắng; ngăn được

sự xâm nhập của ruồi và các côn trùng, động vật khác; Bảo đảm có đủ nước và đá sạch; Có dụng cụ chứa đựng rác thải có nắp đậy và được chuyển đi trong ngày

- Bao bì, vật đóng gói hàng cho khách: Phải là bao bì sạch được phép

sử dụng, đảm bảo các điều kiện về vệ sinh an toàn thực phẩm; Bao bì và các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải đảm bảo không có những độc tố có thể ảnh hưởng đến thực phẩm bao gói bên trong Quảng cáo trên bao bì phải trung thực với hàng hóa, riêng đối với hàng nhập khẩu buộc phải có nhãn phụ trên bao bì theo quy định của pháp luật

1.2.1.4 Sự cần thiết đảm bảo ATVSTP tại các chợ hạng 1

Về mặt sức khỏe và bệnh tật: Thực phẩm là nguồn cung cấp chất

dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể, đảm bảo sức khỏe con người nhưng đồng thời cũng là nguồn có thể gây bệnh thậm chí còn có thể dẫn đến tử vong Do đó không có thực phẩm nào được coi là có giá trị dinh dưỡng nếu nư nó không đảm bảo về ATVSTP Theo Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác thì thức ăn phải có bổ chất dinh dưỡng cho cơ thể chứ không được là nguồn gây bệnh

Về lâu dài thực phẩm không những có tác động thường xuyên đối với sức khỏe mỗi con người mà còn ảnh hưởng lâu dài đến nòi giống của dân tộc Sử dụng các thực phẩm không đảm bảo vệ sinh trước mắt có thể

bị ngộ độc cấp tính với các triệu chứng ồ ạt, dễ nhận thấy, nhưng vấn đề nguy hiểm hơn nữa là sự tích lũy dần các chất độc hại ở một số cơ quan trong cơ thể sau một thời gian mới phát bệnh hoặc có thể gây các dị tật,

dị dạng cho thế hệ mai sau

Những ảnh hưởng tới sức khỏe đó phụ thuộc vào các tác nhân gây bệnh Những trẻ suy dinh dưỡng, người già, người ốm càng nhạy cảm với các bệnh do thực phẩm không an toàn nên càng có nguy cơ suy dinh dưỡng và bệnh tật nhiều hơn

Về mặt kinh tế xã hội: Đối với nước ta cũng như nhiều nước đang

phát triển, lương thực thực phẩm là một loại sản phẩm chiến lược, ngoài

ý nghĩa kinh tế còn có ý nghĩa chính trị, xã hội rất quan trọng

Vệ sinh an toàn thực phẩm nhằm tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế Để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, thực phẩm không những cần được sản xuất, chế biến, bảo quản phòng tránh ô nhiễm các loại vi sinh vật mà còn không được chứa các chất hóa học tổng hợp hay

tự nhiên vượt quá mức quy định cho phép của tiêu chuẩn quốc tế hoặc quốc gia, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng

Những thiệt hại khi không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gây nên nhiều hậu quả khác nhau, từ bệnh cấp tính, mạn tính đến tử vong Thiệt hại chính do các bệnh gây ra từ thực phẩm đối với cá nhân là chi phí khám bệnh, phục hồi sức khỏe, chi phí do phải chăm sóc người bệnh,

sự mất thu nhập do phải nghỉ làm … Đối với nhà sản xuất, đó là những chi phí do phải thu hồi, lưu giữ sản phẩm, hủy hoặc loại bỏ sản phẩm, những thiệt hại do mất lợi nhuận do thông tin quảng cáo … và thiệt hại

lớn nhất là mất lòng tin của người tiêu dùng Ngoài ra còn có các thiệt hại khác như phải điều tra, khảo sát, phân tích, kiểm tra độc hại, giải quyết hậu quả …

Đối với kinh tế xã hội, thực phẩm đảm bảo chất lượng an toàn vế inh thực phẩm không những làm giảm tỉ lệ bệnh tật, tăng cường khả năng lao động mà còn góp phần phát triển kinh tế xã hội và thể hiện nếp sống văn minh của một dân tộc Sản xuất, kinh doanh thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành kinh tế quốc dân Chất lượng ATVSTP là chìa khóa tiếp thị của sản phẩm Nâng cao chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ mang lại uy tín cùng với lợi nhuận lớn cho ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệ chế biến cũng như các hoạt động dịch vụ và thương mại Thực phẩm đồng thời còn đóng vai trò là một loại hàng hóa chiến lược, thực phẩm đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn sẽ góp tăng nguồn thu từ xuất khẩu thực phẩm có tính cạnh tranh và thu hút thị trường

Do vậy, vấn đề đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để phòng các bệnh gây ra từ thực phẩm có ý nghĩa thực tế rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và xã hội, bảo vệ môi trường sống của các nước đã và đang phát triển, cũng như nước ta Mục tiêu đầu tiên của vệ sinh an toàn thực phẩm là đảm bảo cho người ăn tránh bị ngộ độc do ăn phải thức ăn bị ô nhiễm hoặc có chất độc; thực phẩm phải đảm bảo lành và sạch

Đảm bảo ATVSTP tại chợ là yêu cầu cấp thiết

Ông cha có câu: “Bệnh tòng khẩu nhập, lỗi tòng khẩu xuất” nghĩa

là “Vạ từ miệng ra, bệnh qua miệng vào” Qua con đường thực phẩm người ta có thể bị ngộ độc cấp tính, ngộ độc mãn tính hoặc các bệnh nhiễm trùng

Hậu quả của ngộ độc thực phẩm:

- Về lâu dài thực phẩm không những có tác động thường xuyên đối với sức khỏe mỗi con người mà còn ảnh hưởng lâu dài đến nòi giống của dân tộc

- Những thiệt hại khi không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm gây nên nhiều hậu quả khác nhau, từ bệnh cấp tính, mạn tính đến tử vong, nguy hiểm hơn nữa là sự tích lũy dần các chất độc hại ở một số cơ quan trong cơ thể sau một thời gian mới phát bệnh hoặc có thể gây các dị tật, dị dạng cho thế hệ mai sau

- Ảnh hưởng về tâm lý cho những người thân và tâm lý sức khỏe của người bị bệnh

- Những đối tượng nhạy cảm: trẻ em trẻ suy dinh dưỡng, người già, người bệnh càng nhạy cảm với các bệnh do thực phẩm không an toàn nên càng có nguy cơ suy dinh dưỡng và bệnh tật nhiều hơn

Trong khi đó, như đã trình bày, chợ không chỉ có ý nghĩa về kinh

tế, mà còn là một nét văn hóa, truyền thống Dân số ở các vùng nông thôn, vùng núi, vùng sâu vùng xa, chưa hợp với các loại hình thương mại hiện đại Chợ hạng I là chợ trung tâm, chợ đầu mối nơi tập trung lượng hàng hóa lớn và phát luồng hàng đi đến các chợ khác cũng như phục vụ lượng lớn người tiêu dùng tại các đô thị Vì vậy chợ an toàn, xã hội an toàn và người tiêu dùng được an toàn Công tác bảo đảm ATVSTP tại chợ nói chung, chợ hạng I nói riêng là vô cùng cấp thiết để bảo vệ người tiêu dùng khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa cung cấp tại chợ thực phẩm Việc một quốc gia quan tâm bảo vệ sức khỏe con người trên lãnh thổ của họ là công việc cần làm để hòa mình vào sự phát triển chung của thế giới, phù hợp với sự phát triển chung của thế giới

1.2.2 Quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1

1.2.2.1 Quản lý nhà nước về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Khái niệm về quản lý: Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể

quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình XH và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung & phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ

nghĩa

Quản lý nhà nước về ATVSTP là hoạt động có tổ chức của nhà nước Thông qua các văn bản pháp quy, các công cụ, chính sách nhà nước sẽ tác động đến tình hình thực hiện ATVSTP của các đơn vị sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng trên cả nước nhằm định hướng, dẫn dắt các chủ thể này thực hiện tốt các vấn đề về ATVSTP Quản lý nhà nước về ATVSTP bao gồm một số hoạt động chủ yếu là: Công tác hoạch định và ban hành các văn bản, chính sách, các chiến lược, kế hoạch có liên quan đến vấn đề ATVSTP và công tác tổ chức thực thi các văn bản,

kế hoạch này bao gồm một số các công việc cụ thể như sau: Tổ chức giáo dục, tuyên truyền, công tác thanh tra và xử lý vi phạm, công tác phối hợp liên ngành trong quản lý…

Pháp lệnh ATVSTP ghi rõ nội dung quản lý nhà nước về ATVSTP bao gồm:

1) Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chính sách, quy hoạch,

kế hoạch về vệ sinh an toàn thực phẩm;

2) Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật

về vệ sinh an toàn thực phẩm, các quy định và tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm;

3) Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch phòng ngừa, khắc phục ngộ độc thực phẩm và bệnh truyền qua thực phẩm;

4) Quản lý hệ thống kiểm nghiệm, thử nghiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm;

5) Quản lý việc công bố tiêu chuẩn ATVSTP, chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm;

6) Tổ chức nghiên cứu khoa học và công nghệ trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm;

7) Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ về vệ sinh an toàn thực phẩm; 8) Tổ chức công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức và pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm;

9) Hợp tác quốc tế về vệ sinh an toàn thực phẩm;

10) Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm pháp luật về vệ sinh an toàn thực phẩm

Theo quy định tại Luật An toàn thực phẩm, chính sách của nhà nước về an toàn thực phẩm là:

1) Xây dựng chiến lược, quy hoạch tổng thể về bảo đảm an toàn thực phẩm, quy hoạch vùng sản xuất thực phẩm an toàn theo chuỗi cung cấp thực phẩm được xác định là nhiệm vụ trọng tâm ưu tiên

2) Sử dụng nguồn lực nhà nước và các nguồn lực khác đầu tư nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ phục vụ việc phân tích nguy cơ đối với an toàn thực phẩm; xây dựng mới, nâng cấp một số phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn khu vực, quốc tế; nâng cao năng lực các phòng thí nghiệm phân tích hiện có; hỗ trợ đầu tư xây dựng các vùng sản

xuất nguyên liệu thực phẩm an toàn, chợ đầu mối nông sản thực phẩm,

cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm quy mô công nghiệp

3) Khuyến khích các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất; sản xuất thực phẩm chất lượng cao, bảo đảm an toàn; bổ sung vi chất dinh dưỡng thiết yếu trong thực phẩm; xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống cung cấp thực phẩm

an toàn

4) Thiết lập khuôn khổ pháp lý và tổ chức thực hiện lộ trình bắt buộc áp dụng hệ thống Thực hành sản xuất tốt (GMP), Thực hành nông nghiệp tốt (GAP), Thực hành vệ sinh tốt (GHP), Phân tích nguy cơ và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP) và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến khác trong quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm 5) Mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh ký kết điều ước, thoả thuận quốc tế về công nhận, thừa nhận lẫn nhau trong lĩnh vực thực phẩm 6) Khen thưởng kịp thời tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn

7) Khuyến khích, tạo điều kiện cho hội, hiệp hội, tổ chức, cá nhân trong nước, tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư, tham gia vào các hoạt động xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kiểm nghiệm an toàn thực phẩm

8) Tăng đầu tư, đa dạng các hình thức, phương thức tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức người dân về tiêu dùng thực phẩm an toàn,

ý thức trách nhiệm và đạo đức kinh doanh của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm đối với cộng đồng

Bên cạnh việc đưa ra các chính sách, văn bản, công cụ cụ thể quy định cách thức quản lý đối với vấn đề ATVSTP, nhà nước đã định hướng đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật cũng như nền tảng pháp lý đầy đủ đảm bảo

tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của các tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực thực phẩm, đồng thời thông qua đó nhằm hướng đến

sự an toàn về sức khỏe chung cho cả xã hội, cộng đồng người tiêu dùng trong và ngoài nước Nhìn chung để đảm bảo vấn đề sức khỏe cho người dân cũng như để ổn định nền kinh tế nhằm mục đích phát triển toàn diện thì các chính sách quản lý nhà nước đóng vai trò quyết định trong mọi lĩnh vực có liên quan đến thực phẩm từ khâu sản xuất, chế biến đến khâu tiêu dùng Các chính sách quản lý của nhà nước trước nhất mang tính dẫn dắt và chỉ hướng; đưa ra các tiêu chuẩn hàng hóa, phương thức sản xuất, bao bì, bảo quản có chất lượng…Do đó, có thể nói vai trò của các chính sách quản lý nhà nước về ATVSTP là hết sức quan trọng, nó có ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề ATVSTP trong cả nước – một vấn đề cấp bách hiện nay

Quản lý nhà nước về ATVSTP là hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước nhằm định hướng, phát triển, nâng cao và kiểm soát chất lượng các mặt hàng thực phẩm đáp ứng các mục tiêu đề ra trong công tác bảo đảm ATVSTP theo luật định Công tác quản lý nhà nước chất lượng ra đời và phát triển cùng với các hoạt động chung của xã hội, có vai trò quan trọng và tác động đến nhiều mặt và hầu khắp các lĩnh vực từ sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, bảo vệ môi trường, an toàn sức khỏe con người, đảm bảo công bằng và lợi ích quốc gian thông qua việc kiểm soát về vệ sinh, an toàn môi trường Nhà nước đảm bảo hàng hóa, sản phẩm nguyên vật liệu… phải đảm bảo vệ sinh, an toàn cho người tiêu dùng, cho môi trường tự nhiên và xã hội Bằng các hoạt động kiểm tra, giám sát thường xuyên để kịp thời phát hiện và xử lý những vi phạm

Như vậy, quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh tại các chợ hạng 1

là quá trình tác động của các cơ quan quản lý nhà nước lên các chủ thể tham gia sản xuất, vận chuyển, kinh doanh hàng hóa thực phẩm tại các chợ nhằm đảm bảo các mục tiêu về ATVSTP cho toàn dân và cho xã hội; là quá trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức thực thi pháp luật và kiểm soát sự thực thi pháp luật về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Luật an toàn thực phẩm quy định rõ nguyên tắc quản lý nhà nước về ATVSTP: Bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của mọi tổ chức,

cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm; sản xuất, kinh doanh thực phẩm là hoạt động có điều kiện; tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải chịu trách nhiệm về an toàn đối với thực phẩm do mình sản xuất, kinh doanh; quản lý an toàn thực phẩm phải trên cơ sở quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, quy định do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành và tiêu chuẩn do tổ chức, cá nhân sản xuất công bố

áp dụng; quản lý an toàn thực phẩm phải được thực hiện trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên cơ sở phân tích nguy cơ đối với an toàn thực phẩm; quản lý an toàn thực phẩm phải bảo đảm phân công, phân cấp rõ ràng và phối hợp liên ngành; quản lý an toàn thực phẩm phải đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

1.2.2.2 Quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Quản lý nhà nước về ATVSTP của bộ công thương là sự tác động của bộ công thương thông qua các văn bản pháp quy, các công cụ, chính sách của bộ về ATVSTP tạo điều kiện cho các đơn vị sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng thực hiện tốt chủ trương, chính sách của nhà

nước về ATVSTP; định hướng, dẫn dắt các chủ thể này thực hiện tốt các quy định về ATVSTP

Quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP là một quá trình tác động bao gồm các nội dung: (1) Xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý về ATVSTP của bộ công thương; (2) Ban hành kế hoạch triển khai chiến lược và chính sách về ATVSTP tại các chợ hạng 1; (3) Ban hành các văn bản hướng dẫn và chỉ đạo triển khai các kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1; (4) Truyền thông các chiến lược, chính sách, kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1; (5) Phối hợp triển khai liên ngành các kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1; (6) Kiểm soát ATVSTP tại các chợ hạng 1

Như vậy quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại chợ hạng I được hiểu là những hành động của bộ công thương nhằm định hướng, phát triển, nâng cao và kiểm soát chất lượng các mặt hàng thực phẩm tham gia buôn bán tại chợ hạng I đáp ứng các mục tiêu đề ra trong công tác bảo đảm ATVSTP nói chung theo luật định

Đặc điểm quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1 chủ yếu như:

- Là hoạt động quản lý nhà nước cấp trung ương về ATVSTP;

- Mang tính pháp quyền bởi đây là cơ quan quyền lực nhà nước;

- Là cơ quan chịu trách nhiệm triển khai các chiến lược, chính sách ATVSTP tại các chợ hạng 1do chính phủ ban hành

1.2.2.3 Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước của bộ công thương

- Nâng cao nhận thức và sự cam kết về ATVSTP của thương nhân kinh doanh thực phẩm tại chợ;

- Đảm bảo các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm tại chợ đủ điều kiện ATVSTP:

+ Đảm bảo thực phẩm kinh doanh tại chợ đạt các điều kiện theo quy định về ATVSTP;

+ Đảm bảo cơ sở vật chất tại chợ đáp ứng các điều kiện theo quy định về ATVSTP

1.2.2.4 Nội dung quản lý nhà nước của bộ công thương về ATVSTP tại các chợ hạng 1

- Xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý về ATVSTP của bộ công

thương

Bộ công thương có trách nhiệm quản lý ATVSTP tại chợ, trong đó chợ hạng 1 là một nhiệm vụ Tại bộ công thương, các đơn vị có chức năng quản lý nhà nước về ATVSTP gồm bộ phận phụ trách thị trường trong nước, quản lý thị trường, khoa học và công nghệ Cấp địa phương

là các sở địa phương như công thương, quản lý thị trường; các cấp phòng

và tương đương như: quản lý thương mại, phòng kinh tế và hạ tầng thương mại Trực tiếp tại các chợ là ban quản lý chợ, trong ban quản lý chợ có các cán bộ quản lý chợ thuộc các tổ chức năng

- Ban hành kế hoạch triển khai chiến lược và chính sách về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Chính phủ hoạch định và ban hành các chiến lược, các quy định và chính sách có liên quan đến ATVSTP để hướng dẫn người tiêu dùng và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh đảm bảo ATVSTP (2) Trên cơ sở các chiến lược và chính sách, bộ công thương ban hành các văn bản hướng dẫn, các quy hoạch, kế hoạch, quy trình… để triển khai chiến lược

chính sách của nhà nước về ATVSTP tại chợ hạng 1 (3) Các kế hoạch của bộ công thương sẽ giúp hướng dẫn hoạt động sản xuất kinh doanh theo các quy trình, tiêu chuẩn chất lượng ở cả khâu sản xuất, chế biến và lưu thông hàng hóa Những kế hoạch của bộ công thương về ATVSTP sẽ giúp các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có định hướng để sản xuất sản phẩm sạch

- Ban hành các văn bản hướng dẫn và chỉ đạo triển khai các kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Nhờ các quy định về tổ chức hoạt động của cơ quan nhà nước, các

bộ ngành và các cấp thuộc bộ máy nhà nước sẽ quản lý chặt chẽ những vấn đề về ATVSTP Theo đó, bộ công thương có trách nhiệm xây dựng ban hành và phối hợp xây dựng các thông tư hướng dẫn việc thực hiện các quy định của pháp luật trong công tác quản lý nhà nước về ATVSTP nói chung và ATVSTP tại chợ hạng 1

- Truyền thông các chiến lược, chính sách, kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Công tác tuyên truyền, phổ biến về ATVSTP tại chợ được xem là một trong những họat động trọng tâm không thể thiếu nhằm nâng cao nhận thực trong cộng đồng, đặc biệt chú trọng đến người sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, người tiêu dùng

Các hoạt động truyền thông của bộ công thương được thực hiện với một số hình thức chủ yếu: Phát hành các tài liệu, tờ rơi đến từng địa phương, hộ sản xuất và kinh doanh; xây dựng và phát sóng phóng sự trên đài truyền hình tỉnh; treo băng rôn, áp phích, tổ chức tập huấn, hội nghị…

Đây là biện pháp hữu hiệu để các chủ trương chính sách của nhà nước đi vào thực tiễn và đạt được hiệu quả thực thi Theo đó, bộ công

thương có trách nhiệm xây dựng các kế hoạch tuyên truyền và chỉ đạo các đơn vị chức năng, địa phương thực hiện

- Phối hợp liên ngành trong triển khai các kế hoạch về ATVSTP tại các chợ hạng 1

Bộ công thương cùng với các bộ ngành khác như y tế, nông nghiệp đôn đốc việc thực hiện quản lý nhà nước về ATVSTP, trong đó y tế là đơn vị đầu mối giúp chính phủ quản lý về ATVSTP Bộ công thương có trách nhiệm quản lý ATVSTP tại các chợ hạng 1 và có trách nhiệm chủ trì, phối hợp liên ngành trong công tác quản lý nhà nước về ATVSTP tại chợ

Bên cạnh đó, để thực hiện tốt vai trò quản lý, bộ công thương cùng

bộ kế hoach kế hoạch - đầu tư, liên minh HTX xây dựng nhiều các văn bản chỉ đạo các sở ngành địa phương thực hiện các công việc như: Rà soát, điều chỉnh hoặc xây dựng mới quy hoạch chợ của từng địa phương; lập danh mục chợ đề nghị trung ương hỗ trợ kinh phí đầu tư xây dựng; xây dựng và trình Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành chính sách khuyến khích ưu đãi các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng chợ trên địa bàn; xây dựng và trình ủy ban nhân dân tỉnh ban hành quy chế đấu thầu kinh doanh khai thác và quản lý chợ; xây dựng và trình ủy ban nhân dân tỉnh ban hành chính sách phương án chuyển đổi mô hình quản lý chợ từ ban quan lý sang doanh nghiệp hoặc HTX quản lý chợ

- Kiểm soát ATVSTP tại các chợ hạng 1

Bộ công thương đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc giám sát, kiểm tra các địa điểm, các trung tâm diễn ra các hoạt động buôn bán, tiêu dùng thực phẩm Bộ công thương sử dụng đội ngũ thanh tra, kiểm tra, để kiểm tra ATVSTP Các bộ phận này có trách nhiệm riêng biệt để thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo quá trình sản xuất, kinh doanh theo

đúng yêu cầu, tiêu chuẩn về ATVSTP của nhà nước Các bộ, ban, ngành

có liên quan phối kết hợp với bộ công thương cùng kiểm soát nguồn hàng, nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa cũng như kiểm định về chất lượng

có trình độ chuyên môn phù hợp, có đạo đức của người công chức sẽ thúc đẩy hiệu quả của công tác quản lý ATVSTP và ngược lại công chức được giao quyền không đủ năng lực, chuyên môn và đạo đức yếu thì làm cho công tác quản lý nhà nước về ATVSTP trở nên yếu kém

- Thông tin

Thông tin có vai trò đặc biệt trong quản lý Để công tác quản lý nhà nước về ATVSTP đạt hiệu quả cần tổ chức được hệ thông tin bao gồm hệ thống thông tin trí thức được thu thập và xử lý – thông tin đầu vào; Thông tin trong tổ chức thực hiện và quyết định quản lý – Truyền thông; thông tin cho việc kiểm tra, đánh giá quyết định quản lý – thông tin phản hồi

Do vậy với việc tổ chức được một hệ thống thông tin bảo đảm: bảo đảm từ thông tin đầu vào, quá trình truyền thông về ATVSTP và thông tin phản hồi trong quá trình kiểm tra đánh giá việc thực thi pháp luật về ATVSTP sẽ giúp cho bộ công thương đạt hiệu quả hơn trong việc quản lý ATVSTP và ngược lại nếu tổ chức một hệ thống thông tin không

đảm bảo thì sẽ làm cho hiệu quả quản lý ATVSTP tại chợ của bộ công thương kém đi

- Cơ sở vật chất, trang thiết bị…

Cơ sở vật chất, trang thiết bị chính là phương tiện để người thực thi hoạt động và đảm bảo hay không đảm bảo cho người thực thi nhiệm

vụ quản lý ATVSTP hoàn thành nhiệm vụ được giao Con người luôn

đóng vai trò then chốt, quyết định trong mọi hoạt động Trong việc quản

lý nhà nước về ATTP cũng vậy Trước hết muốn thực hiện được hoạt động quản lý ta phải có nhân lực Để cho công tác quản lý nhà nước về ATVSTP có hiệu quả nguồn nhân lực có đủ phẩm chất về chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất lãnh đạo, tư duy, đạo đức… Nguồn nhân lực càng mạnh thì càng góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về ATVSTP Mạnh ở đây không chỉ nói về số lượng mà bao hàm cả chất lượng có nghĩ là nhân lực phải có đủ các yếu tố về đạo đức, chuyên môn, trình độ lãnh đạo Tuy nhiên muốn thực hiện hoạt động quản lý ATVSTP ta phải có cơ sở vật chất, trang thiết bị đầy đủ và hiện đại và cần có kinh phí Cơ sở vật chất được đầu tư phát huy tốt hơn hiệu lực quản lý nhà nước về ATVSTP …và ngược lại

1.2.3.2 Nhân tố thuộc môi trường bên ngoài bộ công thương

- Môi trường pháp lý: Môi trường pháp lý là cơ chế, chủ trương chính sách của nhà nước Cơ chế là tác động có hướng đích, của nhà nước đến hệ thống khách thể nhằm đảm bảo sự vận động đạt tới mục tiêu thông qua việc sử dụng các công cụ và chính sách quản lý

Chính sách là hệ thống các công cụ, các qui định và các biện pháp thích hợp mà Nhà nước áp dụng để tác động vào đối tượng quản lý nhằm đạt được những mục tiêu đã đề ra

Hành lang pháp lý đối với việc quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm là toàn bộ các văn bản pháp luật và dưới luật, từ trung ương tới địa phương, quy định về vấn đề ATVSTP như: Luật an toàn thực phẩm; luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa; luật thanh tra; pháp lệnh Bảo vệ và kiểm dịch thực vật … các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện; các thông tư liên ngành

Các văn bản pháp luật đầy đủ, rõ ràng, minh bạch sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về ATVSTP Ngược lại nếu hệ thống văn bản không đầy đủ, rõ ràng, không minh bạch sẽ gây khó khăn, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

- Môi trường kinh tế: Khi nói đến môi trường kinh tế thường xem xét đến các yếu tố như tốc độ tăng trưởng kinh tế, tổng sản phẩm kinh tế quốc nội, thu nhập bình quân đầu người Một nền kinh tế càng phát triển, thu nhập bình quân đầu người càng cao, có nhiều doanh nghiệp lớn,

sự phát triển của các ngành công nghiệp dẩn đến môi trường ngày càng bị

ô nhiễm, ảnh hưởng đến vật nuôi và cây trồng Mức độ thực phẩm bị nhiễm bẩn tăng lên, đặc biệt là các vật nuôi trong ao hồ có chứa nước thải công nghiệp, lượng tồn dư một số kim loại nặng ở các vật nuôi cao Kèm

theo sự phát triển về kinh tế là sự phát triển của khoa học công nghệ

Việc ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật mới trong chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất, chế biến thực phẩm làm cho nguy cơ thực phẩm bị nhiễm bẩn ngày càng tăng do lượng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất bảo quản trong rau, quả; tồn dư thuốc thú y trong thịt, thực phẩm sử dụng công nghệ gen, sử dụng nhiều hóa chất độc hại, phụ gia không cho phép, cũng như nhiều quy trình không đảm bảo vệ sinh gây khó khăn cho

công tác quản lý, kiểm soát

- Môi trường văn hóa: Môi trường văn hóa là ý thức, tập tục, ý

thức pháp quyền, dân trí… là điều kiện để xác định và hình thành nên môi trường văn hóa Môi trường văn hóa chợ nâng cao, ý thức người dân tham gia kinh doanh, buôn bán tại chợ cao giúp cho công tác quản lý an toàn thực phẩm đạt hiệu quả và ngược lại, với mức độ ý thức kém, trình

độ học vấn của người tham gia “tụ họp” trong chợ kém sẽ dẫn đến hiệu quả quản lý kém

- Cơ quan liên quan: An toàn thực phẩm là vấn đề quan trọng do

đó cần phải có bộ máy quản lý an toàn thực phẩm hoàn chỉnh và đầy đủ được tổ chức từ trung ương xuống địa phương Cần có sự phân công

phối hợp rõ ràng, tránh chồng chéo gây khó xử và bất cập trong quá trình

triển khai, phối hợp thực hiện, cũng như đùn đẩy trách nhiệm khi sự việc xảy ra trong quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm Vì thế, một cơ chế quản

lý rõ ràng, phân công phối hợp rõ ràng, thực hiện việc quản lý đồng bộ

sẽ tạo hiệu ứng tốt cho việc bảo đảm ATVSTP tại chợ và ngược lại với một cơ chế quản lý thiếu minh bạch, sự phân công không rõ ràng và sự lỏng lẻo giữa các cơ quan hữu quan trong quá trình quản lý sẽ gây ra sự chồng chéo trong quản lý và đùn đẩy trách nhiệm khi có sự cố liên quan xảy ra

- Người dân: Sự bùng nổ dân số cùng với đô thị hóa nhanh dẫn đến thay đổi thói quen ăn uống của nhân dân, thúc đẩy phát triển dịch vụ

ăn uống sẵn tràn lan, khó có thể đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm Thực phẩm chế biến ngày càng nhiều, hàng quán bán thức ăn sẵn ngày càng gia tăng … là nguy cơ dẩn đến hàng loạt vụ ngộ độc Sự gia tăng nhanh dân số còn làm khan hiếm tài nguyên thiên nhiên, trong đó nguồn nước sạch sử dụng cho sinh hoạt và ăn uống thiếu cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm Sự gia tăng dân

số trong tầm kiểm soát sẽ giúp cho cơ quan chức năng được giao chức năng kiểm soát về ATVSTP giảm thiểu những nguy cơ về mất ATVSTP trong thực phẩm

Gia tăng dân kết hợp với ý thức của người dân Nếu người dân có nhận thức cao, có trình độ học vấn cao, việc triển khai thực thi pháp luật

dễ thành công và như vậy công tác quản lý của nhà nước về ATVSTP đạt hiệu quả cao, nếu dân số gia tăng với tỷ lệ ý thức về bảo đảm ATVSTP trong cộng đồng kém thì là trở ngại lớn cho cơ quan quản lý nhà nước trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm, đặc biệt là an toàn thực phẩm tại chợ nói chung

Bên cạnh đó là sự ủng hộ với các chủ trương chính sách của người dân Khi các chủ trương chính sách để quản lý ATVSTP ra đời nếu càng nhận được nhiều sự ủng hộ của người dân thì hiệu quả quản lý càng cao

và ngược lại

- Bộ máy quản lý ATVSTP từ trung ương đến địa phương

Cơ cấu tổ chức của hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước là cách thức sắp đặt, phân công nhiệm vụ của Chính phủ cho các bộ ngành từ trung ương đến địa phương đối với việc quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm Nếu bộ máy quản lý nhà nước về ATVSTP được tổ chức một cách đồng bộ từ trung ương đến địa phương Việc phân công trách nhiệm cho các bộ ban ngành được thống nhất, rõ ràng, không chồng chéo, sẽ mang lại hiệu lực quản lý nhà nước đối với ATVSTP cao hơn Hay nói cách khác, muốn công tác quản lý nhà nước về ATVSTP đạt được mục tiêu như mong đợi, mang lại hiệu quả như mong muốn thì bộ máy quản lý nhà nước về ATVSTP phải được tổ chức một cách hợp lý, rõ ràng minh bạch, không chồng chéo Giúp cho việc thực thi các chính sách, pháp luật của nhà nước được đảm bảo