Kiểm toán chu trình hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính

Đối với hàng mua ngoài: Giá Giá Chi phí Các khoản giảmthực tế mua thu mua giá hàng muaĐối với hàng tự sản xuất: Giá Chi phí Chi phí Chi phí Đối với hàng tồn kho vì giá trị thực tế của hà

Đề tài:

“Kiểm toán chu trình hàng tồn kho trong Kiểm

toán báo cáo tài chính"

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

2 BCKQHĐKD Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

2 BCTC Báo cáo tài chính

3 CĐKT Cân đối kế toán

9 KTV Kiểm toán viên

10 LNST Lợi nhuận sau thuế

LỜI MỞ ĐẦU



Trong tình hình mới hiện nay, từ khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thịtrường nhiều thành phần kinh tế và loại hình kinh doanh cũng bắt đầu ra đời ởViệt Nam Theo đó, để tồn tại và phát triển mỗi doanh nghiệp sẽ tạo cho mìnhnhững cơ hội đem lại nguồn lợi cơ bản cho doanh nghiệp Tuy nhiên, đi kèm với

đó là những thách thức, rủi ro không thể tránh khỏi Và ngành kiểm toán nóichung và kiểm toán độc lập nói riêng không nằm ngoài xu hướng đó

Với tư cách là công cụ quản lí trong kiểm toán gắn liền với hoạt động kinh

tế tài chính Kiểm toán có vai trò đặc biệt quan trọng với Báo cáo tài chính củadoanh nghiệp là nơi phản ánh kết quả hoạt động cũng như các khía cạnh trongquá trình sản xuất kinh doanh Điều này đòi hỏi thông tin trên Báo cáo tài chínhmang tính chính xác và hợp lí cao

Để tiến hành cho công việc kiểm toán, trên Báo cáo tài chính của doanhnghiệp sẽ gồm rất nhiều khoản mục và hàng tồn kho là khoản mục có giá trị lớn,các nghiệp vụ xoay quanh hàng tồn kho rất phong phú và phức tạp Sự phức tạpnày ảnh hưởng đến công tác tổ chức hạch toán cũng như việc ghi chép hàng ngàylàm tăng khả năng xảy ra sai phạm đối với hàng tồn kho Thêm vào đó, các nhàquản trị doanh nghiệp thường có xu hướng phản ánh tăng giá trị hàng tồn kho sovới thực tế nhằm mục đích tăng giá trị tài sản doanh nghiệp, minh chứng cho việc

mở rộng quy mô sản xuất hay tiềm năng sản xuất trong tương lai… Các sai phạmxảy ra đối với hàng tồn kho có ảnh hưởng tới rất nhiều chỉ tiêu khác nhau trênBáo cáo tài chính của doanh nghiệp Chính vì vậy, nhận thức được tầm quantrọng của công tác kiểm toán nói chung và kiểm toán hàng tồn kho nói riêng,

trong quá trình học tập và nghiên cứu, em đã chọn đề tài “Kiểm toán chu trình hàng tồn kho trong Kiểm toán báo cáo tài chính” làm đề tài cho đề án của

mình Nội dung của đề tài gồm 3 phần:

Phần 1: Chu trình hàng tồn kho với vấn đề Kiểm toán.

Phần 2: Thực trạng về kiểm toán chu trình hàng tồn kho trong doanh nghiệp.

Phần 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình Kiểm toán chu trình

hàng tồn kho

Sinh viên thực hiện

Hà Thị Kim Nguyên

PHẦN 1 CHU TRÌNH HÀNG TỒN KHO VỚI VẤN ĐỀ KIỂM TOÁN

1.1 Khái quát chung về hàng tồn kho

1.1.1 Khái niệm hàng tồn kho

Hàng tồn kho là tài sản ngắn hạn của Doanh nghiệp biểu hiện dưới hình tháivật chất cụ thể, dưới hiều hình thức khác nhau, tùy thuộc vào loại hình DN vàđặc điểm loại hình kinh doanh của DN

1.1.2 Phân loại hàng tồn kho

Hàng tồn kho trong DN thương mại bao gồm: hàng hóa dữ trữ cho lưu kho(kể cả số hàng đang gửi bán hoặc hàng đang đi đường)

Hàng tồn kho trong DNSX bao gồm: Nguyên vật liệu, công cụ dữ trữ choquá trình sản xuất, thành phẩm, sản phẩm hoàn thành, sản phẩm dở dang, hànggửi bán và hàng đang đi đường

1.1.3 Đặc điểm hàng tồn kho

- HTK được ghi nhận theo giá thấp hơn giữa giá gốc và giá trị thuần có thểthực hiện được, được chi tiết thành hai chỉ tiêu: giá gốc HTK và dự phòng giảmgiá HTK

- HTK thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản của DN nên những saisót liên quan đến HTK thường dẫn đến những sai sót trọng yếu về CP và HĐKD

- HTK được đánh giá thông qua số lượng, chất lượng, chủng loại Vì thế, vớinhững giá trị lớn và liên quan đến nhiều loại chứng từ thì việc quản lý, ghi chépHTK rất phức tạp

- HTK được bảo quản và cất giữ ở nhiều nơi khác nhau, đối tượng quản lýkhác nhau, có đặc điểm quản lý khác nhau, điều này dẫn tới kiểm soát đối vớiHTK gặp nhiều khó khăn

1.2 Bản chất, chức năng của chu trình hàng tồn kho

1.2.1 Bản chất

Chu trình vận động của HTK bắt đầu từ nguyên vật liệu, công cụ dụng cụsang sản phẩm dở dang rồi đến thành phẩm hàng hóa Sự vận động của HTK ảnhhưởng tới nhiều khoản mục trên báo cáo tài chính như chi phí nguyên vật liệu,chi phí sản xuất chung, giá vốn hàng bán, chi phí sản phẩm dở dang, dự phònggiảm giá hàng tồn kho… là những chu trình hàng tồn kho luôn là một chỉ tiêu thểhiện tình hình sản xuất kinh doanh, định hướng phát triển của DN Khi thực hiệnKiểm toán thì chu trình Kiểm toán quan trọng trong Kiểm toán báo cáo tài chính.

1.2.2 Chức năng của chu trình hàng tồn kho

Chức năng mua hàng:

Khi có nhu cầu mua hàng thì các bộ phận có liên quan sẽ lập phiếu đề nghịmua hàng Sau khi phiếu đề nghị mua hàng được phê chuẩn bộ phận cung ứng sẽlập đơn đặt hàng và gửi cho nhà cung cấp đã lựa chọn

Phiếu yêu cầu mua hàng do bộ phận có trách nhiệm lập (như bộ phận vật tư).Phiếu được lập theo kế hoạch sản xuất hoặc lập đột xuất

Đơn đặt hàng: Căn cứ vào phiếu đề nghị mua hàng đã được phê chuẩn củaGiám đốc (hoặc người phụ trách) bộ phận mua hàng lập đơn đặt hàng để gửi chonhà cung cấp Mẫu của đơn đặt hàng được thiết kế sẵn có đầy đủ các cột cần thiếtnhằm hạn chế tối đa các sai sót

Chức năng nhận hàng:

Khi bên nhà cung cấp giao hàng bộ phận nhận hàng sẽ dựa trên đơn đặt hàng

để kiểm tra về mẫu mã, số lượng, chủng loại, quy cách, phẩm chất và thời giangiao hàng, cuối cùng trưởng nhóm phải lập biên bản kiểm nhận hàng Bộ phậnnhận hàng phải độc lập với bộ phận kho và bộ phận kế toán

Chức năng lưu kho:

Hàng được chuyển tới kho và hàng được kiểm tra về chất lượng, số lượng vàsau đó cho nhập kho Mỗi khi nhập kho, Thủ kho phải lập phiếu nhập kho và sau

đó bộ phận kho phải thông báo cho phòng kế toán về số lượng hàng nhận và chonhập kho

Chức năng xuất kho vật tư hàng hóa:

Đối với một đơn vị sản xuất thì xuất kho có 2 lý do cơ bản là xuất kho chonội bộ (cho sản xuất, cho quản lý DN) và xuất bán.

- Xuất kho vật tư, hàng hóa cho nội bộ: Khi có hợp đồng sản xuất hoặc theo

kế hoạch sản xuất hoặc có nhu cầu vật tư trong nội bộ DN, các bộ phận sẽ lậpphiếu xuất kho (khi phiếu xin lĩnh vật tư được phê chuẩn)

- Xuất để bán: Căn cứ vào đơn đặt mua bộ phận tiêu thụ lập hóa đơn bánhàng và lập phiếu xuất kho, ngoài bộ phận vận chuyển phải lập chứng từ vậnchuyển

Chức năng sản xuất:

Kế hoạch và lịch trình sản xuất được xây dựng dựa vào các dự toán về nhucầu đối với sản phẩm của DN cũng như dựa vào tình trạng thực hàng tồn khohiện có Bảo đảm rằng DN sẽ sản xuất những hàng hóa đáp ứng nhu cầu củakhách hàng, tránh tình trạng ứ đọng hàng hóa hoặc khó tiêu thụ đối với một sốhàng hóa cụ thể Việc sản xuất theo kế hoạch và lịch trình có thể giúp DN bảođảm về việc chuẩn bị đầy đủ các yếu tố như nguyên vật liệu và nhân công choyêu cầu sản xuất trong kỳ

Xuất thành phẩm đi tiêu thụ:

Xuất thành phẩm chỉ được thực hiện khi đã nhận được sự phê chuẩn, thường

là đơn đặt hàng của khách hàng Khi xuất kho thành phẩm phải lập phiếu xuấtkho Bộ phận vận chuyển phải lập phiếu vận chuyển hàng có thứ tự từ trước vàchỉ rõ hàng hóa được vận chuyển Phiếu vận chuyển hàng được lập thành 3 liên,liên thứ nhất được lập tại phòng tiếp vận để làm chứng từ minh chứng về việcvận chuyển, liên thứ hai sẽ được gửi tới phòng tiêu thụ hoặc bộ phận tính tiền

kèm theo Đơn đặt hàng của khách hàng để làm căn cứ ghi hóa đơn của kháchhàng và liên thứ ba sẽ được đính kèm bên ngoài bao kiện của hàng hóa trong quátrình vận chuyển Hoạt động kiểm soát này sẽ giúp cho khách hàng kiểm tra đượcphiếu vận chuyển hàng gắn trên bao kiện nhằm xác định xem có sự khác biệt gìgiữa số hàng đặt mua với số hàng thực nhận không Trong trường hợp hàng hóađược vận chuyển thuê bởi công ty tiếp vận thì phiếu vận chuyển sẽ được lậpthêm một liên thứ tư, liên này sẽ được giao cho bên cung cấp dịch vụ vận chuyển

để làm căn cứ tính cước phí

1.3 Đặc điểm kế toán hàng tồn kho ảnh hưởng đến Kiểm toán

1.3.1 Về nguyên tắc kế toán

Kế toán HTK phải tuân theo những nguyên tắc quốc tế sau:

- Nguyên tắc hoạt động liên tục: Doanh nghiệp hoạt động có thời hạn hoặc ítnhất không bị giải thể trong tương lai gần thì phải lập BCTC phản ánh giá trị tàisản theo giá gốc

- Nguyên tắc về tính chia cắt niên độ của các năm là gắn chi phí vào các nămtài chính liên quan và chỉ có những chi phí đó mà thôi

- Nguyên tắc tính nhất quán: Trong quá trình kế toán hàng tồn kho mọi kháiniệm, nguyên tắc, phương pháp kế toán phải được thực hiện nhất quán Nếu cóthay đổi thì phải giải thích rõ ràng và nêu trong phụ lục BCTC cùng với ảnhhưởng của chúng lên kết quả

- Nguyên tắc giá gốc: Giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá gốc

- Nguyên tắc thận trọng: để quyết toán người ta so sánh giữa giá gốc và giáthị trường Nếu giá thực tế thấp hơn chi phí mua phải hạch toán một khoản dựphòng giảm giá hàng tồn kho

- Nguyên tắc không bù trừ: việc giảm giá hàng tồn kho không thể ghi chéptrực tiếp vào việc giảm giá mua Nó phải được giữ nguyên sau đó hoàn nhập đểxác định lãi và việc mất giá là đối tượng của một khoản dự phòng

- Nguyên tắc ghi chép kế toán: Các DN sản xuất phải thực hiện kiểm kêthường xuyên tuy nhiên các công ty không thực hiện quy định này mà chỉ thực

hiện kiểm kê định kỳ Trong hệ thống kiểm kê thường xuyên nhập, xuất hàng tồnkho được ghi nhận ngay khi chúng ta thực hiện, còn kiểm kê định kỳ thì hàng tồnkho đầu kỳ được giữ nguyên đến cuối kỳ.

1.3.2 Về phương pháp tính giá

Theo chuẩn mực kế toán hàng tồn kho quốc tế và nguyên tắc hạch toán hàngtồn kho của Việt Nam thì hàng tồn kho phải được đánh giá theo giá thực tế (haycòn gọi là giá phí) được quy định cụ thể cho từng loại hàng Hàng nhập kho cóthể từ hai nguồn là mua vào và DN tự sản xuất ra

Đối với hàng mua ngoài:

Giá Giá Chi phí Các khoản giảmthực tế mua thu mua giá hàng muaĐối với hàng tự sản xuất:

Giá Chi phí Chi phí Chi phí

Đối với hàng tồn kho vì giá trị thực tế của hàng nhập khác nhau ở các thờiđiểm khác nhau trong kỳ hạch toán nên việc tính giá thực tế hàng xuất kho có thể

áp dụng một trong các phương pháp sau đây:

- Phương pháp giá thực tế đích danh.

Theo phương pháp này sản phẩm, vật tư, hàng hoá xuất kho thuộc lô hàngnhập nào thì lấy đơn giá nhập kho của lô hàng đó để tính Đây là phương án tốtnhất, nó tuân thủ nguyên tắc phù hợp của kế toán; chi phí thực tế phù hợp vớidoanh thu thực tế Giá trị của hàng xuất kho đem bán phù hợp với doanh thu mà

nó tạo ra Hơn nữa, giá trị hàng tồn kho được phản ánh đúng theo giá trị thực tếcủa nó

- Phương pháp giá bình quân.

Theo phương pháp này giá trị của từng loại hàng tồn kho được tính theo giátrị trung bình của từng loại hàng tồn kho đầu kỳ và giá trị từng loại hàng tồn khođược mua hoặc sản xuất trong kỳ Phương pháp bình quân có thể được tính theo

+

thời kỳ hoặc vào mỗi khi nhập một lô hàng, phụ thuộc vào tình hình của doanhnghiệp Và được tính theo:

+ Theo giá bình quân gia quyền cả kỳ dự trữ

Theo phương pháp này, đến cuối kỳ mới tính trị giá vốn của hàng xuất khotrong kỳ Tuỳ theo kỳ dự trữ của doanh nghiệp áp dụng mà kế toán hàng tồn khocăn cứ vào giá mua, giá nhập, lượng hàng tồn kho đầu kỳ và nhập trong kỳ đểtính giá đơn vị bình quân:

Trị giá thực tế vật tư, SP, hànghoá nhập kho trong kỳ

Số lượng vật tư, SP,hànghoá tồn đầu kỳ +

Số lượng vật tư, SP, hàng hoá

nhập trong kỳ

+ Theo giá bình quân gia quyền sau mỗi lần nhập:

Sau mỗi lần nhập sản phẩm, vật tư, hàng hoá, kế toán phải xác định lại giá trịthực của hàng tồn kho và giá đơn vị bình quân Căn cứ vào giá đơn vị bình quân

và lượng xuất giữa 2 lần nhập kế tiếp để tính giá xuất theo công thức sau:

Giá đơn vị bình quân

+ Theo giá bình quân gia quyền cuối kỳ trước:

Dựa vào trị giá và số lượng hàng tồn kho cuối kỳ trước, kế toán tính giá đơn

vị bình quân cuối kỳ trước để tính giá xuất

Giá đơn vị bình quân = Trị giá thực tế vật tư, SP, hàng hoá tồn kho cuối kỳ

cuối kỳ trước trước

Số lượng vật tư, SP,hàng hoá thực tế tồn kho cuối

kỳ trước

- Phương pháp Nhập trước - Xuất trước.

Phương pháp này áp dụng dựa trên giả định là hàng được mua trước hoặcsản xuất trước thì được xuất trước và hàng còn lại cuối kỳ là hàng được mua hoặcsản xuất ở thời điểm cuối kỳ Theo phương pháp này thì giá trị hàng xuất khođược tính theo giá của lô hàng nhập kho ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ, giátrị của hàng tồn kho được tính theo giá của hàng nhập kho ở thời điểm cuối kỳhoặc gần cuối kỳ còn tồn kho

- Phương pháp Nhập sau - Xuất trước.

Phương pháp này giả định là hàng được mua sau hoặc sản xuất sau thì được xuấttrước và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là những hàng được mua hoặc sản xuấttrước đó Theo phương pháp này thì giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của

lô hàng nhập sau hoặc gần sau cùng, giá trị của hàng tồn kho được tính theo giácủa hàng nhập kho đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ

- Phương pháp tính giá thực tế theo giá hạch toán

Giá hạch toán là loại giá ổn định, doanh nghiệp có thể sử dụng trong thờigian dài để hạch toán nhập, xuất, tồn kho hàng trong khi chưa tính được giá thực

tế của nó Doanh nghiệp có thể sử dụng giá kế hoạch hoặc giá mua hàng hoá ởmột thời điểm nào đó hay giá hàng bình quân tháng trước để làm giá hạch toán

Sử dụng giá hạch toán để giảm bớt khối lượng cho công tác kế toán nhập xuấthàng hàng ngày nhưng cuối tháng phải tính chuyển giá hạch toán của hàng xuất,tồn kho theo giá thực tế Việc tính chuyển dựa trên cơ sở hệ số giữa giá thực tế

Trị giá thực tế vật tư, SP,hàng hoá nhập kho trong kỳTrị giá hạch toán vật tư, + Trị giá hạch toán vật tư,

SP, hàng hoá tồn kho đầu kỳ SP, hàng hoá nhập kho trong

kỳSau khi tính hệ số giá, kế toán tiến hành điều chỉnh giá hạch toán trong kỳthành giá thực tế vào cuối kỳ kế toán

Trị giá thực tế hàng xuất

trong kỳ = Hệ số giá x Trị giá hạch toán của hàng

xuất kho trong kỳTrị giá thực tế hàng tồn

kho cuối kỳ = Hệ số giá x

Trị giá hạch toán của hàngtồn kho cuối kỳ

1.3.3 Về phương pháp hạch toán chi tiết hàng tồn kho

Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh nói chung, HTK nói riêng, mọi sự biến độngtăng giảm về mặt số lượng và giá trị đều được phản ánh trên chứng từ gốc như:Phiếu nhập kho, phiếu xuất, hóa đơn bán hàng, biên bản kiểm kê, thẻ kho…Đồng thời với quá trình trên hạch toán HTK phải được hạch toán cả về mặtgiá trị và hiện vật, Để hạch toán được như vậy, kế toán HTK phải sử dụngphương pháp hạch toán HTK chi tiết là theo dõi từng thứ, từng chủng loại, quycách vật tư, hàng hóa theo địa điểm quản lý và sử dụng, Hạch toán HTK phảiluôn luôn đảm bảo về sự khớp đúng cả mặt giá trị và hiện vật giữa thực tế với sốlượng ghi trên sổ kế toán, giữa sổ tổng hợp và chi tiết

1.3.4 Về phương pháp hạch toán tổng hợp hàng tồn kho

Trong DN hay một đơn vị kế toán chỉ được áp dụng một trong hai phươngpháp hạch toán HTK sau:

- Phương pháp kê khai thường xuyên: Đây là phương pháp hạch toán HTKbằng cách theo dõi thường xuyên, liên tục có hệ thống tình hình nhập, xuất khovật tư, hàng hóa trên sổ sách

- Phương pháp kiểm kê định kỳ: là phương pháp hạch toán căn cư vào kếtquả kiểm kê thực tế để phản ánh giá trị tồn kho cuối kỳ của vật tư, hàng hóa trên

sổ kế toán tổng hợp và từ đó tính ra giá trị của hàng tồn kho đã xuất trong kỳ theocông thức:

Trị giá Trị giá Trị giá Trị giáhàng xuất = hàng tồn + hàng nhập + hàng tồntrong kỳ đầu kỳ trong kỳ cuối kỳ

1.3.5 Chứng từ và sổ sách có liên quan đến chu trình hàng tồn kho

Chứng từ Kiểm toán là nguồn tư liệu sẵn có cung cấp cho Kiểm toán viên,Chứng từ Kiểm toán có thể là các tài liệu kế toán cũng có thể là các tại liệu khác.Trong Chu trình hàng tồn kho các loại chứng từ Kiểm toán bao gồm:

- Hệ thông sổ kế toán chi tiết hàng tồn kho

- Sự ảnh hưởng của phương pháp kế toán hàng tồn kho

- Hệ thống kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm

- Hệ thống các báo cáo và sổ sách liên quan tới chi phí tính giá thành sảnphẩm bao gồm các báo cáo sản xuất, báo cáo sản phẩm hỏng kể cả báo cáo thiệthại do ngừng sản xuất

PHẦN 2 THỰC TRẠNG VỀ KIỂM TOÁN CHU TRÌNH HÀNG TỒN

KHO TRONG DOANH NGHIỆP

2.1 Mục tiêu Kiểm toán

2.1.1 Mục tiêu hợp lý chung

Mục tiêu hợp lý chung bao gồm việc xem xét, đánh giá tổng thể số tiền ghitrên các khoản mục trên cơ sở cam kết chung về trách nhiệm của nhà quản lý vàthực hiện thu được qua khảo sát thực tế ở khách thể Kiểm toán Do đó đánh giá

sự hợp lý chung hướng tới khả năng sai sót cụ thể của các số tiền trên khoản mục.Đối với chu trình hàng tồn kho có thể cụ thể hóa kho vào bảng cân đối kế toánhay các số dư hàng tồn kho trên bảng cân đối kế toán vào bảng kiệt kê hàng tồnkho là hợp lý

2.1.2 Mục tiêu chung khác

Trong mục tiêu chung khác bao gồm: Mục tiêu hiệu lực, mục tiêu trọn vẹn,mục tiêu quyền và nghĩa vụ, mục tiêu đánh giá và phân bổ, mục tiêu chính xác cơhọc và mục tiêu phân loại và trình bày Các mục tiêu này được cụ thể hóa hàngtồn kho:

- Tất cả HTK ghi trên sổ đều tồn tại thực tế vào ngày lập BCĐKT (hiệu lực)

- Mọi hàng hóa, tài sản tồn kho đều bao hàm trong bảng CĐKT (trọn vẹn)

- Các tài khoản ghi trong mục HTK thuộc quyền sở hữu của đơn vị và khôngthuộc tài sản thế chấp, cầm cố hoặc tạm vay (quyền và nghĩa vụ)

+ Giá trị hàng tồn kho phù hợp với hiện vật

+ Giá cả hàng hóa được tính theo giá thực tế, các lần điều chỉnh giá đượcphản ánh đúng và hàng hóa mất giá được điều chỉnh (định giá và phân bổ)

- Số tổng cộng các khoản mục hàng tồn kho (tính chính xác)

+ Phân loại đúng hàng tồn kho theo các nhóm: Nguyên vật liệu, công trình

dở dang, thành phẩm và chi tiết theo quy định

+ Thuyết trình rõ các hàng hóa cầm cố, chuyển nhượng, tạm gửi hoặc giữ hộ(phân loại và trình bày)

2.2 Các phương pháp tiếp cận Kiểm toán đối với chu trình hàng tồn kho 2.2.1 Thử nghiệm tuân thủ (thử nghiệm kiểm soát)

Là loại thử nghiệm để thu thập bằng chứng Kiểm toán chứng minh rằng hệthống kiểm soát nội bộ hoạt động hữu hiệu, Số lượng các thử nghiệm tuân thủdựa vào việc đánh giá rủi ro Kiểm toán

2.2.2 Thử nghiệm cơ bản

Là loại thử nghiệm được thiết kế nhằm thu thập các bằng chứng về sự hoànchỉnh, chính xác và hiệu lực của các dữ liệu do hệ thống kế toán xử lý Thửnghiệm cơ bản thường được sử dụng với số lượng lớn khi rủi ro kiểm soát củachu trình đo được đánh giá là cao

2.3 Kiểm toán chu trình hàng tồn kho

Mỗi một cuộc Kiểm toán dù to hay nhỏ đơn giản hay phức tạp thì quy trìnhKiểm toán thường tuân thủ theo trình tự chung Chu trình Kiểm toán mua hàng

và thanh toán được tiến hành qua ba bước:

Bước 1: Lập kế hoạch Kiểm toán chu trình hàng tồn kho

Bước 2 Thực hiện Kiểm toán chu trình hàng tồn kho

Bước 3 Kết thúc Kiểm toán chu trình hàng tồn kho

2.3.1 Lập kế hoạch Kiểm toán chu trình hàng tồn kho

Theo chuẩn mực Kiểm toán Việt nam số 300, lập kế hoạch Kiểm toán thìKiểm toán viên và công ty Kiểm toán phải lập kế hoạch Kiểm toán trong đó mô

tả phạm vi dự kiến và cách thức tiến hành công việc Kiểm toán Kế hoạch Kiểmtoán phải đầy đủ, chi tiết làm cơ sở để làm chương trình kiểm toán Đối với chutrình hàng tồn kho, mục tiêu của giai đoạn này là phải xây dựng một chiến lược

Kiểm toán và phương pháp Kiểm toán cụ thể , phù hợp với bản chất, thời gian vàphạm vi của các thủ tục Kiểm toán sẽ áp dụng khi Kiểm toán chu trình này.

2.3.1.1 Chuẩn bị kế hoạch Kiểm toán

Đánh giá khả năng chấp nhận Kiểm toán: Để chấp nhận lời mời Kiểm toán

phải căn cứ vào khả năng của công ty và các điều kiện của khách hàng Tronggiai đoạn này Kiểm toán viên phải đánh giá rủi ro có thể gặp phải khi tiến hànhKiểm toán chu trình hàng tồn kho của DN sau đó kết hợp với việc đánh giá chutrình khác để đưa ra quyết định có chấp nhận Kiểm toán cho DN hay không

Nhận diện các lí do Kiểm toán của công ty khách hàng:

Sau khi chấp nhận Kiểm toán, Công ty Kiểm toán tiến hành xem xét các lí doKiểm toán của khách hàng để từ đó xác định số lượng bằng chứng kiểm toán cầnthu thập và các mức độ chính xác của các ý kiến mà Kiểm toán viên đưa ra trongbáo cáo Kiểm toán

Lựa chọn đội ngũ nhân viên thực hiện Kiểm toán:

Thông qua việc nhận diện các lí do Kiểm toán của khách hàng, Công tyKiểm toán ước lượng được quy mô phức tạp của cuộc kiểm toán từ đó lựa chọnđội ngũ nhân viên thích hợp để thực hiện Kiểm toán Công ty Kiểm toán sẽ lựachọn những nhân viên Kiểm toán có nhiều kinh nghiệm Kiểm toán chu trìnhhàng tồn kho để Kiểm toán chu trình này Số lượng và trình độ của các Kiểmtoán viên phụ thuộc vào tính phức tạp và mức độ rủi ro của chu trình

Hợp đồng Kiểm toán:

Công việc kí kết hợp đồng Kiểm toán là giai đoạn cuối cùng của công tác này,ghi rõ trách nhiệm về quyền và nghĩa vụ các bên Những nội dung chủ yếu củahợp đồng kiển toán bao gồm:

- Mục đích và phạm vi Kiểm toán

- Trách nhiệm của ban Giám đốc công ty khách hàng và các Kiểm toán viên

- Hình thức thông báo kết quả Kiểm toán

- Thời gian tiến hành cuộc Kiểm toán

- Căn cứ tính giá phí cuộc Kiểm toán và hình thức thanh toán.

2.3.1.2 Thu thập thông tin về khách hàng

Các thông tin cơ sở:

Theo chuẩn mực Kiểm toán số 300, lập kế hoạch Kiểm toán quy định Kiểmtoán viên phải tìm hiểu nghành nghề và hoạt động kinh doanh của khách hàng.Việc tìm hiểu nghành nghề và hoạt động kinh doanh của khách hàng giúp Kiểmtoán viên nhận định về loại hàng hóa mà DN mua vào cũng như cách thức muabán và mục tiêu sử dụng đối với từng loại hàng hóa có mục đích cam kết bằngvăn bản không Ngoài ra việc tìm hiểu nghành nghề kinh doanh của khách hàngcũng cho Kiểm toán viên biết được cách tổ chức hệ thống kế toán và các nguyêntắc kế toán đặc thù của nghành nghề này

- Xem xét lại kết quả Kiểm toán của năm trước và hồ sơ Kiểm toán chung.Việc xem xét lại này giúp cho Kiểm toán viên xác định và khoanh vùng cáckhoản mục chứa đựng rủi ro cao trong chu trình, những bước mà ở đó hệ thốngkiểm soát nội bộ yếu

- Tham quan nhà xưởng:

Công việc này sẽ cung cấp cho Kiểm toán viên những điều mắt thấy tainghe về quy trình sản xuất của khách hàng, giúp Kiểm toán viên đánh giá tìnhtrạng bảo quản, nhập và xuất hàng hóa từ đó đánh giá khả năng của bộ phận muahàng và những gian lận sai sót có thể xảy ra trong qúa trình mua hàng

- Nhận diện các bên hữu quan:

Kiểm toán chu trình mua hàng và thanh toán các bên hữu quan mà KTV quantâm chủ yếu là nhà cung cấp, đại lí, các tổ chức ảnh hưởng đến quyết định muahàng Việc nhận diện các bên hữu quan sẽ giúp cho KTV trong quá trình thu thậpbằng chứng Kiểm toán có nhiều thuận lợi hơn

Các thông tin về nghĩa vụ pháp lí của khách hàng:

Việc thu thập thông tin về nghĩa vụ pháp lí của khách hàng sẽ giúp cho kiểmtoán viên nắm bắt được các quy trình mang tính pháp lí có ảnh hưởng đến chu

trình HTK Những thông tin này được thu thập trong quá trình tiếp xúc với ban

GD của khách hàng gồm các loại như sau:

+ Giấy phép thành lập điều lệ công ty

+ Các báo cáo tài chính, báo cáo Kiểm toán, thanh tra hoặc kiểm tra của nămhiện hành, hoặc trong vài năm trước

- Phân tích ngang: So sánh số dư tài khoản năm nay so với năm trước, đốichiếu chênh lệch năm nay tăng hay giảm so với năm trước để tìm ra những điềukhông hợp lý

- Phân tích dọc: So sánh tỷ lệ chi phí của công ty khách hàng với công tykhác trong nghành, so sánh tỷ lệ này qua các năm để đánh giá tính hợp lý Xácđịnh hệ số các vòng quay của hàng tồn kho để xác định chất lượng, tính kịp thời,tính lỗi thời của hàng hóa mua vào

2.3.1.3 Đánh giá tính trọng yếu và rủi ro Kiểm toán

Đánh giá tính trọng yếu:

Một sai sót có quy mô có thể trọng yếu đối với công ty nhưng không trọngyếu đối với công ty khác Do đó việc ước lượng trọng yếu phần lớn phụ thuộcvào kinh nghiệm của Kiểm toán viên Thông thường việc đánh giá tính trọng yếugồm hai bước cơ bản sau:

Bước 1: Ước lượng ban đầu về tính trọng yếu

Bước 2: Phân bổ ước lượng ban đầu về tính trọng yếu cho các khoản mụcKiểm toán

Trong giai đoạn này Kiểm toán viên cần ước lượng mức trọng yếu cho toàn

bộ chu trình sau đó phân bổ mức trọng yếu cho từng nhóm nghiệp vụ

Đánh giá rủi ro:

Theo chuẩn mực số 400 rủi ro Kiểm toán là rủi ro Kiểm toán viên và công tyKiểm toán đưa ra ý kiến nhận xét không thích hợp khi báo cáo tài chính đã đượckiểm toán còn có những sai sót trọng yếu Trong giai đoạn lập kế hoạch Kiểmtoán, Kiểm toán viên phải xác định rủi ro Kiểm toán mong muốn cho toàn bộBCTC được Kiểm toán thông qua việc đánh giá ba bộ phận

- Rủi ro tiềm tàng:

Để đánh giá rủi ro tiềm tàng Kiểm toán viên có thể dựa vào các yếu tố nhưbản chất kinh doanh của khách hàng, tính liêm chính của ban Giám đốc, kết quảcủa các cuộc Kiểm toán lần trước, các nghiệp vụ kinh tế không thường xuyên,các ước tính kế toán, các hợp đồng Kiểm toán lần đầu và dài hạn, quy mô số dưtài khoản

Ví dụ: Hàng tồn kho của công ty bị giảm giá mạnh vào cuối năm và kế toáncông ty đã thực hiện việc trích lập dự phòng

- Rủi ro kiểm soát:

Khả năng gian lận, sai sót của hệ thống kiểm soát nội bộ Rủi ro kiểm soátcàng lớn có nghĩa là hệ thống kiểm soát nội bộ càng yếu kém và ngược lại Việcđánh giá rủi ro trên thông qua việc đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ

Ví dụ: Công ty bố trí thủ kho kiêm cán bộ kiểm tra chất lượng hàng

- Rủi ro phát hiện:

Khả năng xảy ra các sai sót hoặc gian lận trên BCTC mà không ngăn đượchay phát hiện bởi hệ thống kiểm soát nội bộ và cũng không được Kiểm toán viênphát hiện trong quá trình Kiểm toán Việc đánh giá rủi ro phát hiện phụ thuộc vàoviệc đánh giá rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát, và khả năng chuyên môn củaKiểm toán viên

Kiểm toán viên phải dựa vào mức độ đánh giá mức độ rủi ro tiềm tàng để xácđịnh nội dung, lịch trình và phạm vi thử nghiệm cơ bản để giảm rủi ro phát hiện

và rủi ro Kiểm toán đến mức có thể chấp nhận được

Ví dụ: Kỹ thuật chọn mẫu của KTV không phù hợp

2.3.1.4 Tìm hiểu hệ thông kiểm soát nội bộ và đánh giá rủi ro kiểm soát

Trong giai đoạn này Kiểm toán viên phải xem xét các yếu tố của hệ thốngkiểm soát nội bộ như môi trường kiểm soát, thủ tục kiểm soát, hệ thống kiểmsoát nôi bộ mà trọng tâm là các thủ tục kiểm soát được áp dụng trong chu trìnhhàng tồn kho về mặt thiết kế và tính khả thi của các thủ tục kiểm soát đó

- Môi trường kiểm soát:

Bao gồm toàn bộ nhân tố bên trong và bên ngoài có tính tác động đến việcthiết kế, hoạt động và xử lý dữ liệu của các loại hình kiểm soát nội bộ Để đạtđược sự hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ với hàng tồn kho, Kiểm toán viêncần xem xét các nhân tố trong môi trường kiểm soát bao gồm:

+ Đặc thù về quản lý: Đặc thù về quản lý đề cập tới các quan điểm khác nhautrong điều hành hoạt động của DN của nhà quản lý ảnh hưởng trực tiếp chínhsách chế độ quy định và cách thức tổ chức kểm tra kiểm soát trong DN nói chung

và hàng tồn kho nói riêng

+ Cơ cấu tổ chức: Để thực hiên bước công việc này với hàng tồn kho Kiểmtoán viên cần tìm hiểu các thủ tục và các quy định đối với các chức năng muahàng, nhận hàng, lưu trữ hàng, xuất hàng cũng như việc kiểm soát đối với sảnxuất, đồng thời phải tìm hiểu về hệ thống kiểm soát vật chất đối với hàng tồn khonhư kho tàng, bến bãi, nhà xưởng và các điều kiện kỹ thuật khác Bất kỳ sự thiếusót nào về phương tiện cất giữ về dịch vụ bảo vệ hoặc về kiểm soát vật chất khácđều có thể dẫn tới mất mát hàng tồn kho do cháy nổ hoặc do mất trộm Các Kiểmtoán viên có thể tiến hành phỏng vấn cũng như quan sát các hoạt động của hệthống kiểm soát nội bộ Hệ thống kế toán hàng tồn kho có được theo dõi từngloại không, hàng tồn kho có được đánh dấu theo một dãy số được xây dựngkhông