Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức, kỹ năng môn lịch sử THCS

Đặc điểm của các tài liệu:- Thể hiện mục tiêu GDPT; - Quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi, cấu trúc nội dung GDPT, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đ

Nội dung tập huấn

1 Giới thiệu tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến

Trong quá trình soạn, giảng các thầy (cô) đang sử dụng những loại tài liệu chủ yếu nào? Đặc điểm, vị trí của các tài liệu đó trong dạy học LS

1 Một số tài liệu đã ban hành

2 Đặc điểm của các tài liệu:

- Thể hiện mục tiêu GDPT;

- Quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi, cấu trúc nội dung GDPT, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp và cấp học của GDPT

- Chương trình GDPT có tính pháp lý, không phải là bất biến.Thứ nhất: Chương trình GDPT

+ Cụ thể hóa các yêu cầu về nội dung kiến thức và kỹ năng quy định Chương trình GDPT, đáp ứng yêu cầu về PP GDPT.

+ Ngoài bám sát Chương trình GDPT, SGK còn cung cấp thêm những nguồn kiến thức sinh động, hấp dẫn khác phù hợp với tài liệu học tập và nhận thức của học sinh

+ Là tài liệu viết cho Hs, nhưng là chỗ dựa quan trọng, là căn cứ

để người giáo viên tổ chức dạy học

- Thứ hai: SGK lịch sử

+ Thể hiện những yêu cầu cụ thể, mức độ cần đạt được về KT, KN của Chương trình GDPT được minh chứng bằng những đơn vị kiến thức và yêu cầu cụ thể về kỹ năng của SGK lịch sử

Nói cách khác, Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN là sự cụ thể hóa

các yêu cầu về kiến thức, KN của chương trình bằng các nội dung chọn lọc trong SGK của SGK

Thứ ba: Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT-KN môn LS THCS

+ Là tài liệu xác định những yêu cầu cơ bản, những kiến thức tối

thiểu mà học sinh cần phải đạt trong quá trình học tập

+ Là tài liệu GV căn cứ để trả lời được câu hỏi: “dạy cái gì” ở mỗi bài, mỗi chương, mỗi lớp nhằm đạt được những yêu cầu chung về kiến thức của bộ môn

- SGK: là tài liệu học tập của học sinh và tài liệu giảng dạy của giáo viên.

- Sách GV: là tài liệu tham khảo trong soạn giảng.

- Các tài liệu tham khảo khác: cần phải kiểm tra thẩm định cẩn thận trước khi đưa vào soạn giảng.

* SGK và Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT, KN có liên quan chặt chẽ với CT GDPT

Cụ thể:

+ Bám sát CT GDPT;

+ SGK và HD thực hiện Chuẩn đều là sự cụ thể hóa các yêu cầu về nội dung kiến thức và kỹ năng của Chương trình GDPT Tuy nhiên, HD thực hiện Chuẩn thể hiện bằng cách định lượng những yêu cầu cụ thể, mức độ cần đạt được về

KT, KN của Chương trình GDPT

Vì vậy, HD thực hiện Chuẩn, sgk là căn cứ giúp cho GV xác định mức độ kiến thức trong dạy học và kiểm tra đánh giá

3 Lý do ban hành tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng (KT-KN) của chương trỡnh GDPT

Lý do thứ nhất: Trong dạy học cũn tồn tại một số quan điểm, thúi quen chưa đỳng đắn như:

+ CT GDPT ó ban đ hành nhiều n m nh ng nhiều ă ư giỏo viờn vẫn không sử d ng hoặc sử dụng không có hiệu quả;ụ

+ Xem SGK là pháp lệnh, cố dạy làm sao cho hết nội dung SGK;

+ Tỡnh trạng dạy ôm đồm, quá tải trong các giờ học Lịch

sử ở trường phổ thông đang diễn ra;

+ Trong quá trỡnh dạy học nhiều giáo viên trong tổ bộ môn chưa thống nhất dạy như thế nào? Dạy nh ng nội dung gữ ỡ?

Việc biên soạn tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến

•Lý do thứ tư: để phự hợp với logic :Chương trỡnh- Chuẩn KT-

viết SGK (Việt Nam: Cú khung CT- viết SGK)

4 Tìm hiểu một số nội dung trong tài liệu HD thực hiện Chuẩn.

a Chuẩn là những yêu cầu, tiêu chí, tuân thủ những nguyên tắc nhất định, được dùng làm thước đo đánh giá hoạt động, công việc, sản phẩm của một lĩnh vực nào đó

Đạt được những yêu cầu của Chuẩn là đạt được mục tiêu

mong muốn của chủ thể quản lý hoạt động

b Yêu cầu cơ bản của Chuẩn:

- Chuẩn phải có tính khách quan, không lệ thuộc vào quan điểm, thái độ chủ quan của người sử dụng chuẩn;

- Chuẩn phải có hiệu lực ổn định cả về phạm vi lẫn thời gian áp dụng;

- Đảm bảo tính khả thi (có thể đạt được);

- Đảm bảo tính cụ thể, tường minh và có tính định lượng;

- Đảm bảo không mâu thuẫn với các Chuẩn khác trong

cùng lĩnh vực hoặc những lĩnh vực có liên quan

c Chuẩn KT-KN của Chương trình GDPT.

- Chuẩn KT-KN của Chương trình môn học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của môn học mà học sinh cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiến thức (mỗi bài, chủ đề, chủ điểm…), thống nhất ở tất cả các vùng miền

- Chuẩn KT-KN của một đơn vị kiến thức là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của đơn vị kiến thức mà học sinh cần phải và có thể đạt được

Chuẩn kiến thức lịch sử: là kiến thức cơ bản (kiến thức không

thể thiếu được trong 1 bài học lịch sử, một giờ học lịch sử mà nhờ nó học sinh có thể khôi phục lại bức tranh của quá khứ với những nét chung nhất, điển hình nhất).

Chuẩn kỹ năng của môn Lịch sử là yêu cầu cơ bản, tối thiểu

về:

+ Kỹ năng nhận thức/ hình thành kiến thức lịch sử (biết, hiểu, vận dụng)

Cụ thể: Biết: tái hiện, tưởng tượng, ghi nhớ.

hiểu: lơ mơ, máy móc, qua loa, rõ.

+ Kỹ năng kĩ năng thực hành (như lập bảng thống kê

các sự kiện, nhân vật lịch sử, vẽ sơ đồ, biểu đồ, sưu tầm tư liệu lịch sử, viết và trình bày báo cáo kết quả) và năng lực vận dụng

kiến thức lịch sử…

-Vì thế, Chuẩn KT có tính bắt buộc, không được cắt xén, giảm bớt

- Các mức độ về kiến thức: có 06 mức độ

+ Nhận biết: là nhớ lại các dữ liệu, các thông tin đã có với các yêu

cầu như nhận ra, nhớ lại, nhận dạng được, liệt kê, xác định vị trí…

+ Thông hiểu: hiểu được ý nghĩa, giải thích, chứng minh được các

khái niệm, sợ vật, hiện tượng theo các yêu cầu như diễn tả bằng

ngôn ngữ, biểu thị, minh họa, giải thích…

+ Vận dụng: sử dụng những kiến thức đã học vào 1 hoàn cảnh cụ

thể mới với các yêu cầu so sánh, phát hiện mâu thuẫn sai lầm, giải

quyết được những tình huống mới bằng cách vận dụng các KN,

ĐL, ĐL, TC đã biết; khái quát hóa, trừu tượng hóa từ tình huống đơn giản, riêng sang tình huống mới phức tạp hơn.

d Các mức độ về KT-KN:

Các mức độ về kiến thức: có 06 mức độ

+ Phân tích: khả năng phân chia 1 thông tin ra thành các phần thông tin nhỏ với các yêu cầu chỉ ra được các bộ phận cấu

thành, xác định được mối quan hệ giữa các bộ phận…

+ Đánh giá: xác định giá trị của thông tin: bình xét, nhận định, xác định…

+ Sáng tạo: tổng hợp, sắp xếp, thiết kế lại thông tin, khai thác,

bổ sung để tạo ra 1 hình mẫu mới; dự đoán, dự báo sự xuất hiện nhân tố mới…

- Các mức độ về kỹ năng: có 03 mức độ:

+ Thực hiện được;

+ Thực hiện thành thạo;

+ Thực hiện sáng tạo

Phần thứ 2: Tổ chức dạy học theo HD chuẩn KT,KN.

Ví dụ 1: đối chiếu nội dung KT giữa:

+ CT GDPT- Lớp 8- Chủ đề 2 “Các nước Âu- Mỹ cuối thế kỷ XIX,

đầu thế kỷ XX”

+ Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT –chủ đề 2 (trang 84,85)

+ SGK lớp 8- bài 5 “Công xã Pari”

Ví dụ 2:

- Hướng dẫn Chuẩn lớp 8- Chủ đề 3, trang 116,117);

- Sách giáo khoa lớp 8- bài BÀI 29: Chính sách khai thác

thuộc địa của thực dân Pháp và những chuyển biến kinh tế,

xã hội ở Việt Nam

1 Mối quan hệ giữa CT GDPT, HD Chuẩn KT-KN và

sách giáo khoa

1 Mối quan hệ giữa CT GDPT, HD Chuẩn KT-KN và

Trình bày được sơ đồ về tổ chức bộ máy và

bản chất Nhà nước kiểu mới:

-Tổ chức bộ máy:

+ Cơ quan cao nhất của Nhà nước là Hội đồng Công xã

-Chính sách của Công xã:

+ Công xã đã ra sắc lệnh giải tán quân đội và bộ máy cảnh sát của tư sản, thành lập lực lượng vũ trang của nhân dân.

+ Công xã đã ban hành các sắc lệnh mới: tách nhà thờ ra khỏi hoạt động của nhà nước, quy định tiền lương tối thiểu, thực hiện giáo dục bắt buộc

Chương trình

GDPT Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT-KN SGK

+ Tất cả những chính sách trên của Công xã đều phục vụ quyền lợi cho nhân dân lao động Đây thực sự là một nhà nước kiểu mới.

+ Hiểu được nội hàm khái niệm “ Nhà nước kiểu mới”

Phân tích tổ chức bộ máy, chính sách của Công xã (dựa vào Sơ đồ bộ máy Hội đồng Công xã trong SGK)

Trình bày được các chính sách khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam, phân tích được mục đích

cuộc khai thác (trang 116,117)

a.Chính sách kinh tế

-Trong nông nghiệp, Pháp đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất, lập các đồn điền.

- Trong công nghiệp Pháp tập trung khai thác than và kim loại Ngoài ra pháp đầu tư vào một số ngành khác

Chương II XÃ HỘI VIỆT NAM

TỪ NĂM 1897 ĐẾN NĂM 1918

BÀI 29: Chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp

và những chuyển biến kinh tế, xã hội ở Việt Nam

I Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897-

-Về thương nghiệp, Pháp độc chiếm thị trường….

- ……

Mục đích các chính sách trên của thực dân Pháp là nhằm vơ vét sức người, sức của của nhân dân Đông Dương

Quan sát hình 98- Ga Hà Nội (năm 1900) trong sgk, nêu nhận xét về

những chuyển biến kinh tế do tác động của công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp tại Việt Nam.

Chương trình

GDPT Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT-KN SGK

b Chính sách về văn hóa, giáo dục

-Đến năm 1919, Pháp vẫn duy trì chế

độ giaó dục của thời phong kiến.

- Về sau, Pháp bắt đầu mở trường mới nhằm đào tạo lớp ngời bản xứ phục vụ công việc cai trị Cùng với đó, , Pháp

mở một số cơ sở văn hóa, y tế,

Trình bày được các chính sách khai thác lần thứ nhất của thực dân Pháp ở Việt Nam, phân tích được mục đích cuộc khai thác (trang

116,117)

I Cuộc khai thác thuộc

địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897- 1914)

- KT trong 3 tài liệu trên có liên quan tới nhau về kiến thức;

- Chương trình GDPT là những quy định bắt buộc cần đạt và đạt được;

- Hướng dẫn thực hiện Chuẩn KT,KN là làm tường minh (rõ

ràng) hơn những đơn vị KT và các kỹ năng trong Chương trình GDPT;

- Hướng dẫn TH Chuẩn có những phần giản yếu nội dung SGK (do CT không yêu cầu thì HD Chuẩn không viết)

Nhận xét:

2 Những nguyên tắc định hướng dạy học theo chuẩn

KT-KN chương trình GDPT, thông qua các phương pháp và kỹ

thuật dạy học tích cực.

a Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực

* Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực môn lịch sử:

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS.

- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.

- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.

- Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của HS.

* Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông:

-Thứ nhất, tăng cường tính trực quan, hình ảnh, khả năng gây xúc cảm về các sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhân vật lịch sử đối với học sinh

+ Trước hết, cần phải kể đến sự trình bày sinh động, giàu hình

ảnh của giáo viên Đó là tường thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu

đặc điểm của nhân vật lịch sử

+ Coi trọng việc sử dụng các phương tiện trực quan: tranh ảnh,

bản đồ, lược đồ, sa bàn, mô hình vật thật, phim đèn chiếu,

phim video

+ Tận dụng mọi khả năng để học sinh được trực tiếp quan sát các hiện vật lịch sử, được nghe báo cáo, tiếp xúc với các nhân vật lịch sử

-Thứ hai , tổ chức có hiệu quả phương pháp hỏi, trả lời,

- Thứ ba, tổ chức dạy học nêu và giải quyết vấn đề.

+ Bản chất của dạy học nêu vấn đề là tạo một chuỗi những tình huống vấn đề và điều khiển hoạt động của HS nhằm tự lực giải quyết những vấn đề đặt ra

+ Đặc trưng của PPDH nêu vấn đề:

Nêu vấn đề (Tạo tình huống có vấn đề): được tạo bởi mâu thuẫn giữa điều HS đã biết với điều chưa biết, từ đó kích thích tính tò mò, khao khát giải quyết vần đề đặt ra

Phát biểu vấn đề Giải quyết vấn đềKết luận : khảng định hay bác bỏ giả thuyết đã nêu

Thực hiện trong dạy học Lịch sử:

GV có thể tạo tình huống có vấn đề và tổ chức cho HS giải quyết vấn đề cho toàn bộ giờ học, hoặc cho từng phần của giờ học Những vấn đề mâu thuẫn như- sau:

- Mâu thuẫn những điều chưa biết và đã biết của HS về một

sự kiện;

- Mâu thuẫn về việc tìm hiểu nguồn gốc nảy sinh sự kiện;

- Mâu thuẫn trong cách nhận xét, đánh giá về các sự kiện

GV hướng dẫn HS giải quyết các vấn đề như:

- Giải quyết vấn đề nguồn gốc, hoàn cảnh, cơ sở dẫn đến các

sự kiện lịch sử

- Nêu và khẳng định giá trị về các sự kiện tiêu biểu

* Các kỹ thuật dạy học tích cực

Ngoài ra các phương pháp nêu trên trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông giáo viên có thể sử dụng một số kĩ thuật dạy học sau:

- Kĩ thuật điền khuyết

- Kĩ thuật mảnh ghép

- Kĩ thuật ghi các kết quả tổng hợp ra giấy

- Kĩ thuật đặt tiêu đề

Kĩ thuật mảnh ghép : Thường được trình bày dưới dạng một bảng

thống kê bao gồm hai cột: cột thời gian- cột sự kiện, hay cột nhân vật với cột sự kiện, cột sự kiện với địa danh lịch sử… tuy nhiên trình bày không đúng, học sinh phải ghép các cột sao cho đúng theo yêu cầu đặt ra

Kĩ thuật ghi các kết quả tổng hợp ra giấy: Cho phép học sinh có

một vài phút để trả lời những câu hỏi ra giấy, chẳng hạn: Hôm nay

em thấy học cái gì là quan trọng nhất? Câu hỏi quan trọng nào chưa được trả lời? (hoặc có thể các câu hỏi khác, tùy trường hợp) Điều này nâng cao chất lượng của tiến trình học tập và cung cấp cho giáo viên các phản hồi từ học sinh về những chủ đề mà giáo viên đưa ra

Kĩ thuật điền khuyết:

+ Cho đoạn trích về một vấn đề lịch sử, ý nghĩa, nội dung lịch sử, các nhận định, kết quả… nhưng chưa đầy đủ yêu cầu học sinh phải một

từ hay một cụm từ để điền vào chỗ trống theo yêu cầu đặt ra

Lưu ý:

- Khi sử dụng kĩ thuật này tránh sử dụng những câu đúng nguyên mẫu trong SGK Vì những câu này thường cần đến ngữ cảnh của chúng nếu muốn chúng có ý nghĩa.

- Nên nói thẳng, rõ ràng Trong những câu hỏi buộc phải điền thêm vào các câu, không nên để quá nhiều khoảng trống làm cho các

câu trở thành khó xử lí.

Kĩ thuật đặt tiêu đề: Cho đoạn trích về nội dung lịch sử, vấn đề

lịch sử, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân Tuy nhiên, không cho biết tên tiêu đề, yêu cầu học sinh phải đọc hiểu được nội dung và đặt tên của tiêu đề

Thứ tư, tổ chức dạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ.

- Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải

được phát huy và ý quan trọng của phương pháp này là rèn

luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức lao

động

- Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm, là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới phương pháp dạy học,

Một trong những yêu cầu quan trọng trong việc dạy học hiện nay là GV phải bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng được thể

hiện trong chương trình giáo dục phổ thông, thông qua nội

dung của SGK để xác định và lựa chọn những nội dung cơ

bản nhất, trọng tâm của từng bài học giúp các em học sinh

nắm vững những nội dung lịch sử đó với tinh thần “ít nhưng

Chú ý:

- Lớp 6,7 tăng cường hơn trong việc sử dụng PP dạy học tích cực Xuất phát từ mục tiêu dạy học là làm cho HS không sợ

sử, không chán học sử và thực tế ND kiến thức đơn giản hơn

Vì vậy, không quá mở rộng kiến thức mà nên dừng lại ở

Chuẩn KT,KN

- Lớp 9 coi trọng hơn lượng kiến thức cung cấp cho học sinh.

- Bám sát Chuẩn kiến thức, kĩ năng để thiết kế bài giảng nhằm đạt được các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩ năng

Cụ thể: Giáo viên đối chiếu giữa tài liệu Hướng dẫn Chuẩn kiến thức kĩ năng với SGK để xác định bài, mục kiến thức nào là kiến thức cơ bản, kiến thức nào là kiến thức trọng tâm, đồng thời xác định những kĩ năng cần hình thành cho học sinh

- Căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện Chuẩn kiến thức,

kĩ năng để xác định mục tiêu bài học

b Một số định hướng:

+ Không quá tải và quá lệ thuộc hoàn toàn vào SGK,

không cố dạy hết toàn bộ nội dung SGK; nhưng không

được cắt xén, lược bỏ kiến thức trong Chương trình GDPT;

+ Không có nghĩa là chỉ dạy theo Chuẩn mà phải xác định cho được nội dung dạy học phù hợp với đối tượng học sinh Giữa các đối tượng HS khác nhau chỉ áp dụng nội dung dạy học khác nhau về mức độ (mức độ 4,5,6 của KT

và mức độ 2,3 của KN)

+ Việc khai thác sâu kiến thức trong SGK phải phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh Tùy theo trình độ nhận thức của HS, điều kiện dạy học khác nhau để dạy học linh hoạt, hoặc bám sát chuẩn tối thiểu (hướng dẫn) hoặc dạy ở mức độ cao hơn nhưng vẫn nằm trong chương trình

- Dạy học theo Chuẩn KT là: