Tiểu luận môn phương pháp nghiên cứu khoa học SÁU CHIẾC MŨ TƯ DUY VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ XIN VIỆC

1.2 Sáu chiếc mũ tư duy Phương pháp tư duy sáu chiếc mũ là phương pháp được tiến sỹ Edward de Bono phát triển, với mục đích tạo thuận lợi cho quá trình đưa ra quyết định chung trong hoạt

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

KHOA KHOA HỌC MÁY TÍNH

_ _

TIỂU LUẬN MÔN HỌC:

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

SÁU CHIẾC MŨ TƯ DUY VÀ GIẢI QUYẾT

VẤN ĐỀ XIN VIỆC

Giảng viên hướng dẫn : GS.TSKH HOÀNG VĂN KIẾM

Học viên thực hiện: NGUYỄN THỊ DIỄM AN

TP HồChí Minh, tháng 5 năm 2014

LỜI MỞ ĐẦU

Tư duy là quá trình tâm lý phản ánh những thuộc tính bản chất, những mốiliên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sự vật, hiện tượng trong hiệnthực khách quan mà trước đó ta chưa biết

Tư duy để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, từ đó giúp ta tác độnglàm thay đổi, cải tạo thế giới, chinh phục thiên nhiên mang lại hạnh phúc cho conngười

Vì vậy việc phát triển tư duy là một việc quan trọng Vì nếu không có khảnăng tư duy thì không thể học tập, không thể hiểu biết, không cải tạo được tựnhiên, xã hội và rèn luyện bản thân

Phải đặt cá nhân vào tình huống có vấn đề để kích thích tính tích cực củabản thân, độc lập sáng tạo khi giải quyết tình huống có vấn đề

Phải rèn luyện học tập nâng cao nhận thức để phát triển khả năng tư duytốt, chính xác

Phải tăng cường khả năng trừu tượng khái quát

Phải thường xuyên quan sát tìm hiểu thực tế, rèn luyện cảm giác, tính nhạycảm, năng lực trí nhớ, nhằm nâng cao nhận thức cảm tính để sau đó rút ra nhậnthức một cách lý tính, có khoa học

Phải trau dồi vốn ngôn ngữ, vì ngôn ngữ là cái vỏ thể hiện của tư duy vàthông qua đó mới biểu đạt tư duy của bản thân cũng như lĩnh hội tư duy của ngườikhác

Tích cực trong nhiều hoạt động và các mối quan hệ giao tiếp

Có nhiều phương pháp tư duy Vậy đâu là phương pháp tư duy hiệu quả?Trong phạm vi đề tài này, em xin trình bày về phương pháp “Sáu chiếc mũ tưduy” của tác giả Edward de Bono năm 1980, và nó được mô tả chi tiết hơn vàonăm 1985

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em muốn bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc của mình tới GS.TSKH HoàngVăn Kiếm giảng viên bộ môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, trường Đại họcCông Nghệ Thông Tin, ĐHQG – Tp.HCM đã hướng dẫn chúng em cũng như chia sẽnhững kinh nghiệm đúc kết từ cuộc sống của thầy Trong thời gian học, em đã tiếp thunhiều kiến thức bổ ích để hoàn thành bài tiểu luận này

Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy và các bạn để đề tài có thểhoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Tp Hồ Chí Minh, tháng 05 năm 2014Học viên: Nguyễn Thị Diễm An

NHẬN XÉT (Của giảng viên)

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Giảng viên (Họ tên và chữ kí)

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU SÁU CHIẾC MŨ TƯ DUY 5

1.1 Sự ra đời 5

1.2 Sáu chiếc mũ tư duy 5

1.3 Các cặp mũ đối lập nhau 11

1.4 Lý do sử dụng sáu chiếc mũ tư duy 12

CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾN HÀNH TƯ DUY 13

2.1 Phương thức hoạt động 13

2.2 Phương pháp sử dụng 14

2.3 Những đối tượng sử dụng phương pháp này 16

2.4 Ưu nhược điểm của phương pháp 18

CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM 19

3.1 Tư duy theo mũ trắng 19

3.2 Tư duy theo mũ đỏ 22

3.3 Tư duy theo chiếc mũ vàng 23

3.4 Tư duy theo chiếc mũ đen 25

3.5 Tư duy theo chiếc mũ xanh lá cây 25

3.6 Tư duy theo chiếc mũ xanh dương 32

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN 32

4.1 Kết luận 32

4.2 Hướng phát triển 32

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU SÁU CHIẾC MŨ TƯ DUY1.1 Sự ra đời

Phương pháp này là phát kiến của tiến sĩ Edward de Bono năm 1980 vànăm 1985 nó đã được mô tả chi tiết trong cuốn "Six Thinking Hats" của de Bono

Đây là một phương pháp cực kỳ hiệu quả, giúp ta đánh giá sự việc từ nhiềugóc nhìn khác nhau để đưa ra quyết định tốt hơn Nhờ vậy, ta sẽ hiểu rõ hơn mọingóc ngách của sự việc, nhận diện được những nguy cơ và cơ hội mà bình thường

ta có thể không chú ý đến

Phương pháp này đã được phát triển và giảng dạy ở nhiều nơi trên thế giới.Nhiều tổ chức lớn như là IBM, Federal Express, Brtish Airways, Pepsi, Polaroid,Prudential, Dupont… cũng dùng phương pháp này

1.2 Sáu chiếc mũ tư duy

Phương pháp tư duy sáu chiếc mũ là phương pháp được tiến sỹ Edward de Bono phát triển, với mục đích tạo thuận lợi cho quá trình đưa ra quyết định chung trong hoạt động nhóm, đồng thời truyền cảm hứng tư duy sáng tạo Là một phần của khái niệm tư duy định hướng, Edward de Bono đã phát triển một số công cụ

và kỹ thuật giúp tạo ra lối tư duy khác biệt và tăng tính sáng tạo Tư duy định hướng là khám phá vấn đề ở những góc độ khác nhau So với lối tư duy “trực quan”, nghĩa là đào sâu vấn đề trong cùng một vị trí với một mô thức tri giác, tư duy định hướng nghĩa là chuyển vấn đề sang một vị trí khác với cách tư duy khác.Nói một cách hoa mỹ nghĩa là bắt đầu “đào một cái lỗ mới” nhưng giúp tìm ra giải pháp cho cùng một vấn đều

Phương pháp tư duy sáu chiếc mũ là một trong những kỹ thuật mà Bono phát triển trong khuôn khổ khái niệm về tư duy định hướng Tuy nhiên phương pháp mà ông phát triển chỉ trong một buổi chiều này giúp khắc phục những thái

quá trình tư duy và triệt tiêu tính sáng tạo Có những thời điểm khi những mô hìnhhoài nghi về tư duy được chấp nhận, thì cách tiếp cận này giúp xác định những khó khăn tiêu cực cần khắc phục, vì không nên để những cách tư duy tiêu cực kìmhãm quá trình tư duy Cho nên, phương pháp tư duy sáu chiếc mũ chủ yếu giúp xác định một số giai đoạn trong quá trình tư duy và đảm bảo phân phối thời gian ngang bằng cho mỗi giai đoạn.

Quan niệm về phương pháp tư duy sáu chiếc mũ cho rằng ở bất cứ quá trình tư duy sáng tạo nào, chúng ta nên sử dụng nhiều cách mường tượng khác nhau để tối đa hóa các ý tưởng sáng tạo Bằng việc khuyến khích mọi người cùng tham gia vào quá trình tư duy, chúng ta có thể phát huy hết các nguồn tư duy sángtạo, và cũng với nó tạo ra một môi trường làm việc tích cực hơn, vì mọi người đều

“cùng hội cùng thuyền”, và đều tập trung vào một vấn đề phát sinh từ một viễn cảnh nào đó Điều này cũng giúp phân biệt giữa luận điểm và người phát triển luận điểm dễ dàng hơn rất nhiều Trong một cuộc tranh luận, mục tiêu của chúng

ta là tìm ra giải pháp cho một vấn đề nào đó Tính cách của từng cá nhân cũng thể hiện trong các cuộc tranh luận như thế, chúng được gọi là “trò chơi quyền lực”, nghĩa là một người tranh cãi với người khác và đôi khi cuộc tranh luận có thể đẩy vấn đề đi xa mục đích ban đầu Trong các cuộc thảo luận nhóm, mỗi người luôn muốn thu hút sự chú ý và luôn muốn thể hiện cái tôi của mình Như thế, cùng với việc loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực có thể hình thành lối tư duy tiêu cực cố hữu,

“Phương pháp tư duy sáu chiếc mũ”, giúp tránh tình trạng bế tắc ngay từ đầu

Nếu đánh giá một vấn đề bằng phương pháp “6 chiếc mũ tư duy”, ta có thểgiải quyết nó dựa trên tất cả các góc nhìn đã đề cập, sẽ kết hợp được cả thamvọng, kỹ năng thực hành, sự nhạy cảm, sáng tạo và khả năng lập kế hoạch dựphòng tốt trong việc ra quyết định và hoạch định

Kỹ thuật “6 chiếc mũ tư duy”: Hãy lần lượt “đội” 6 chiếc mũ để đánh giávấn đề Mỗi lần đội mũ tức là chuyển sang một cách tư duy mới

Tác giả sử dụng sáu cái mũ đại diện cho sáu dạng thức của suy nghĩ Nó đềcập đến chiều hướng suy nghĩ hơn là tên gọi Mỗi mũ có một màu (mỗi màu chỉđại diện cho duy nhất một dạng thức của suy nghĩ)

Các mũ không được dùng để phân loại cá nhân Từng người sẽ sử dụngnhững chiếc mũ theo yêu cầu để đưa ra ý kiến Mặc dù hành vi hay thói quen của

cá nhân đó có vẻ thuộc về loại nào đó

Các đặc tính cuả sáu chiếc mũ tư duy:

Tư duy mũ trắng (internet)

Mũ đỏ - Intuitive

Khi đội “Mũ đỏ”, ta đánh giá vấn đề dựa trên trực giác và cảm xúc cốgắng đoán biết cảm xúc của người khác thông qua những phản ứng của họ và cốgắng hiểu được những phản ứng tự nhiên của những người không hiểu rõ lập luậncủa ta

Tư duy mũ đỏ (internet)

Mũ đen - Negative

Khi đội “Mũ đen”, ta cần đánh giá vấn đề theo góc nhìn tiêu cực, cẩn trọng

và e dè cố gắng đoán trước những nguyên nhân có thể khiến ý tưởng và cách giảiquyết vấn đề không đạt hiệu quả như mong đợi Nhìn nhận sự việc theo cách này

sẽ loại bỏ những điểm yếu trong một kế hoạch hoặc cách thức tiến hành côngviệc, điều chỉnh cách giải quyết vấn đề hoặc chuẩn bị kế hoạch dự phòng chonhững vấn đề có thể nảy sinh ngoài dự kiến

Tư duy mũ đen (internet)Nhiều người thành đạt đã quen với việc suy nghĩ một cách lạc quan Dovậy, họ có thể sẽ không dự kiến hết được những vấn đề có thể phát sinh nênkhông có sự chuẩn bị chu đáo Cách tư duy “Mũ đen” sẽ giúp họ tránh được điềunày

Mũ vàng - Positive

Khi đội “Mũ vàng”, ta sẽ suy nghĩ một cách tích cực Sự lạc quan sẽ giúp

ta thấy hết được những lợi ích và cơ hội mà quyết định của bạn mang lại Cách tưduy “Mũ vàng” giúp ta có thêm nghị lực để tiếp tục công việc khi bạn gặp nhiềukhó khăn, trở ngại

Mũ xanh lá cây - Creative

Mũ xanh lá cây tượng trưng cho sự sáng tạo Lối tư duy tự do và cởi mởkhi đội “Mũ xanh” sẽ tìm ra những giải pháp sáng tạo để giải quyết vấn đề

Tư duy mũ xanh lá cây (internet)

Mũ xanh dương - Process

Đây là chiếc mũ người chủ tọa đội để kiểm soát tiến trình cuộc họp Khigặp khó khăn do bế tắc về ý tưởng, chủ tọa có thể linh hoạt điều chỉnh cách tư duycủa mọi người dự họp sang hướng “Mũ xanh lá cây” Còn khi cần lập kế hoạch dựphòng, chủ tọa sẽ yêu cầu mọi người tư duy theo cách “Mũ đen”.

Tư duy mũ xanh dương (internet)

1.3 Các c p mũ đ i l p nhau ặp mũ đối lập nhau ối lập nhau ập nhau

Mũ trắng mang tính lý trí, mũ đỏ mang tính cảm xúc Đây là hai phươngdiện đối lập tác động đến quá trình ra quyết định của con người

Mũ đen mang tính bi quan, mũ vàng mang tính lạc quan Đây là hai đặctrưng tâm lý đối lập tác động đến quá trình ra quyết định của con người

Mũ xanh lá mang tính phân tán - mấy đại ca sáng tạo thường nói hươu nóivượn trên trời dưới biển Mũ xanh dương mang tính điều phối - chủ tọa xử lý mấyông sáng tạo để định hướng hoạt động của nhóm sáng tạo Đây là hai phương diệnđối lập tác động đến quá trình ra quyết định của con người

1.4 Lý do s d ng sáu chi c mũ t duy ử dụng sáu chiếc mũ tư duy ụng sáu chiếc mũ tư duy ếc mũ tư duy ư duy

Chúng ta không thể vận dụng trí óc theo mọi hướng trong cùng một thờiđiểm

Mọi thứ thay đổi, tư duy cũng phải đổi mới để phù hợp với xu hướng.Thay vì tranh luận và cố gắng giải thích, chứng minh để người khác chấp nhận ýkiến của mình, bác bỏ ý kiến của người khác, những cuộc tranh luận có thể kéodài nhiều giờ thậm chí nhiều ngày, rất mất thời gian, thì tại sao chúng ta khôngcùng nhau thảo luận theo một cách mới là tất cả mọi người cùng nhìn nhận vấn đềtheo một hướng, sau đó lại cùng nhìn theo một hướng khác, cứ như thế cho đếnkhi tìm được hướng giải quyết

Mọi người cùng nhìn nhận song song về một vấn đề thì chắc chắn hiệu quảcông việc sẽ tăng Thay vì mỗi người nhìn nhận một vấn để thì sẽ không năm bắtđược tổng thể

Sau khi xác định mọi người nên cùng nhau nhìn nhận vấn đề theo mộthướng, vậy chúng ta sẽ nhìn theo hướng nào? Sáu chiếc mũ tư duy sẽ giúp chúng

ta định hướng tư duy, nghĩa là trưởng nhóm hay người điều hành cuộc họp sẽchọn những chiếc mũ và chúng ta sẽ tuân theo quy định đội mũ nào vào thời điểmnào Trong một cuộc họp có thể chỉ đội một chiếc mũ, cũng có thể đội 2, 3 hay tất

cả những chiếc mũ

CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾN HÀNH TƯ DUY2.1 Phương thức hoạt động

Có sáu lối tư duy hay sáu “chiếc mũ” khác nhau, mỗi “chiếc mũ” được mô

tả bằng những màu sắc khác nhau: xanh dương, đen, đỏ, xanh lá, vàng, và trắng

“Chiếc mũ đen” – lối tư duy này tượng trưng cho xu hướng hoài nghi” chúng ta tựhỏi rằng tại sao một việc gì đó không diễn ra và chúng ta đi phân tích tất cả nhữngkhó khăn, mối đe dọa cũng như những sai lầm Trong quá trình tư duy, cần đưa ranhững luận điểm có cơ sở khoa học Chỉ khi chúng ta chuyển sang “chiếc mũ đỏ”,với lối tư duy này, chúng ta được phép sử dụng cảm giác và trực giác: không cầnthiết đưa ra lý lẽ hay bào chữa, do đó lối tư duy này sẽ nhanh gọn hơn

“Chiếc mũ xanh lá cây”, hay còn gọi là chiếc mũ sáng tạo, xem xét nhữngkhả năng sẵn có và tìm kiếm sự thay thế Một nhiệm vụ quan trọng đối vớiphương thức tư duy này là phải vượt qua những khó khăn do “chiếc mũ đen” chỉ

ra (sau đó có thể sẽ được sử dụng để củng cố những giá trị mà “chiếc mũ vàng”nhận biết – hoặc phụ thuộc vào việc nhận diện mức độ thay đổi thường xuyên củakết quả) Đối với “chiếc mũ vàng”, những lý lẽ có cơ sở khoa học cũng rất quan

ích hiển nhiên hay tiềm tàng và bằng cách tìm kiếm những giá trị tốt đẹp.

Chuyển sang “chiếc mũ trắng”, lối tư duy này chú trọng vào những dữ liệukhách quan và trung lập Trong đó, việc kiểm tra thông tin có sẵn là tối quantrọng Chúng ta phải xem xét có thiếu sót điều gì không và tìm hiểu nguồn gốccủa chúng Chuyển sang “chiếc mũ xanh dương” – lối tư duy duy nhất do chỉ một

cá nhân, điều phối viên hay nhóm trưởng đảm trách Lối tư duy này đòi hỏi tínhkiên quyết và cũng có thể phải đối mặt với những khó khăn để phối hợp trongtoàn bộ quá trình thảo luận, hoặc để xác định thời gian cần thiết cho mỗi bước vàthời gian trở lại mỗi ý tưởng “Chiếc mũ xanh dương” chi phối tư duy của cảnhóm, đặt ra mục tiêu, đưa ra cái nhìn bao quát, tóm tắt và đi đến kết luận Lối tưduy này cũng điều phối tiến triển của một kế hoạch hành động Nếu phương pháp

tư duy này được quan tâm đào tạo thích đáng sẽ rất hữu ích Có thể cho rằng,thành công của toàn bộ quá trình làm việc phần lớn dựa vào kỹ năng điều phốicủa lối tư duy “xanh dương”: đó là xác định thời gian, cung cấp thông tin cần thiết

và quyết định thời điểm kích hoạt quá trình tư duy

2.2 Phương pháp sử dụng

Tùy thuộc vào mục đích áp dụng (các kiểu họp), có thể áp dụng một chuỗinhiều sự kiện nào đó trong việc sử dụng mỗi màu sắc khác nhau Tuy nhiên,không có nguyên tắc chính thức nào liên quan đến chiếc mũ đen hoặc đỏ Tất cảđều tùy vào kinh nghiệm của người tham gia, cụ thể là điều phối viên, để xác định

rõ chuỗi các sự kiện ngay từ đầu Với những nhóm và những điều phối viên ítkinh nghiệm hơn, de Bono khuyên nên xác định chuỗi công việc ngay từ đầu.Những nhóm nhiều kinh nghiệm hơn dưới sự lãnh đạo của một người lão luyện cóthể sử dụng “phương pháp tiến hóa”, trong đó tự nhóm xác định sự chuyển đổiqua chiếc mũ kế tiếp Điều quan trọng cần nhớ là trong một chừng mực nào đó,một số chiếc mũ phản ánh các quan điểm phản đối hoặc các chức năng: chiếc mũtrắng chống lại chiếc mũ đỏ (thông tin chống lại xúc cảm), chiếc mũ vàng chống

lại chiếc mũ đen (sự lạc quan chống lại hiểm họa), và chiếc mũ xanh dương chốnglại chiếc mũ xanh lá cây (việc định ra giới hạn, phối hợp, tổng kết, thực hiệnchống lại các ý tưởng mới và các lựa chọn thay đổi).

Chiếc mũ xanh dương rất thích hợp để bắt đầu và kết thúc tất cả các buổihọp qua việc xác định mục tiêu và chương trình khung cho buổi họp, tổng kết kếtquả và nêu ra chương trình hành động sau cuộc họp Do đó ngay từ đầu, người độichiếc mũ xanh dương nên đặt ra các câu hỏi sau:

Chúng ta ngồi đây để làm gì?

Chúng ta đang tư duy điều gì?

Định nghĩa cho tình hình hay vấn đề là gì?

Những định nghĩa khác là gì?

Chúng ta muốn đạt đến cái gì?

Mục tiêu cuối cùng của chúng ta là gì?

Nền tảng của tư duy là gì và có kế hoạch nào sử dụng kết hợp các chiếc mũkhông?

các giải pháp, và các bước tiến hành kế tiếp.

De Bone đưa ra hạn định cho từng cuộc họp Tùy theo quy mô của nhóm,việc phác thảo đường lối có thể mất một phúc của mỗi người đội mỗi chiếc mũkhác nhau Riêng thời gian của người đội chiếc mũ đỏ thì cần được giới hạn vìmọi người nên phản ứng nhanh chóng và tự nhiên mà không bị xét đoán hoặcphân tích

2.3 Những đối tượng sử dụng phương pháp này

Lập lại một lần nữa, phương pháp tư duy sáu chiếc mũ là một phương pháptương đối dễ, hầu như có thể áp dụng với bất cứ ai và tại bất cứ nơi nào Mục đíchchính của phương pháp này là tạo điều kiện dễ dàng cho quá trình đưa ra quyếtđịnh, đưa vào bản báo cáo những sự phối hợp khác nhau, khơi gợi và thúc đẩy cácthành viên trong nhóm phát huy tiềm năng Theo cách đó, chúng ta có thể sử dụngphương pháp này để đơn giản hóa những loại hình khác nhau của hội hộp haynhóm họp Ví dụ, có thể dùng để chuẩn bị cho cuộc thảo luận, để cải thiện cácquy trình trong một tổ chức, để phát triển các sản phẩm mới hay những đồ ăn mới.Ngoài ra, có thể dùng để giải quyết các bất đồng và là một phần trong quá trìnhđào tạo phát triển lãnh đạo Và theo cách này còn có thể phát huy tiềm năng của

cá nhân và của nhóm

Phương pháp này được triển khai cho các nhóm Hẳn bạn còn nhớ, mộttrong những lý do để phát triển phương pháp này là triệt tiêu sự đề cao cái tôi,nghĩa là chứng tỏ sự thông thái của cá nhân bằng cách đánh bại quan điểm củanhững người khác trong nhóm Theo đó, lý do chính là để phát triển “tư duy theonhóm”, và vì vậy phương pháp tư duy sáu chiếc mũ đã được hình thành rất hiệuquả như thước đo để xây dựng nhóm

Tuy nhiên, cá nhân cũng có thể sử dụng phương pháp này vì nó có thể giúpxây dựng quá trình tư duy và bảo đảm việc thu thập và đánh giá thông tin liên kếtvới sáu chiếc mũ Mỗi người thường thiên về một kiểu tư duy, do đó, phương