Phủ định biện chứng với quá trình xây dựng nền văn hoá Việt Nam hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc

Phủ định biện chứng là sử dụng khách quan tự nhiên, phủ định vốn có trong sự vật

Lời nói đầu

Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã trải qua 5 giai đoạn Từ chế

độ cộng sản nguyên thuỷ đến xã hội chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và chủ nghĩa xã hội là một quá trình biến đổi và tiến hoá của lịch

sử nhân loại

Lịch sử phát triển của xã hội loài người cho thấy: cùng sự phát triển của trình độ sản xuất là quá trình biến đổi và từng bước tiến bộ của văn hoá Trong quá trình xây dựng và phát triển văn hoá theo xu hướng tiến lên mức hiện đại hơn, tiên tiến hơn là một tất yếu Quá trình thay đổi phát triển này là cả một vấn đề lớn Mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi giai đoạn lịch sử có một cách chuyển biến riêng Nhưng một đặc điểm chung nhất là để có thành công theo ý muốn đều phải trải qua quá trình tiếp thu có chọn lọc từ bên ngoài với việc phát huy bản sắc truyền thống Trở lại với Việt Nam -Một trong những cái nôi của nhân loại Lịch sử phát triển của dân tộc ta là lịch sử đấu tranh bảo vệ tổ quốc và xây dựng đất nước Truyền thống đó đã

để lại cho chúng ta một nền văn hoá đầy bản sắc Đó là toàn bộ công trình, sản phẩm được đúc kết từ bao người, bao dân tộc anh em

Qua hàng ngàn năm lịch sử, cùng sự thay đổi, phát triển của các phương thức sản xuất nền văn hoá của chúng ta cũng có nhiều chuyển biến dựa trên cái cốt là bản sắc và gìn giữ bản sắc đó Mặc dù trải qua bao thăng trầm sóng gió cùng sự đô hộ, xâm lược của giặc ngoại xâm, nền văn hoá Việt Nam vẫn duy trì được những đặc điểm riêng, con người Việt Nam vẫn mạnh cái hồn riêng của mình

Trong thời đại ngày nay cùng với sự phát triển của kinh tế, khoa học

-kỹ thuật việc xây dựng một nền văn hoá hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc là rất cấp bách Đây là mong muốn của toàn Đảng, toàn dân ta

Là một sinh viên đang sống trong thời bình Em thấy mình phải có một phần trách nhiệm là làm sao kế thừa và phát huy bản sắc dân tộc một cách tốt nhất trong nền kinh tế mở hiện nay Vì lý do đó mà em chọn đề tài:

“Phủ định biện chứng với quá trình xây dựng nền văn hoá Việt Nam

hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc” Với hy vọng thông qua bài viết này em

hiểu sâu hơn về văn hoá Việt Nam xưa và nay Vì trình độ có hạn, em rất mong được thầy cô và bạn bè thông cảm, góp ý

Nội dung

I - LÝ LUẬN CHUNG

1 Khái niệm phủ định biện chứng

Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất đều có quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong, cái mới ra đời thay thế cái cũ hoàn thiện hơn.Phép biện chứng duy vật gọi sự thay đổi đó là sự phủ định, cái mới phủ định cái cũ, sự phủ định là tất yếu khách quan của quá trình vật động, phát triển của sự vật Song không phải mọi sự phủ định diễn ra trong thế giới vật chất đều là phủ định biện chứng.Chỉ sự phủ định nào gắn liền với sự phát triển, tạo điều kiện, tiền đề cho sự phát triển của sự vật mới là phủ định biện chứng

2 Đặc điểm của phủ định biện chứng

Thứ nhất : Phủ định biện chứng là sử dụng khách quan tự nhiên, phủ

định vốn có trong sự vật Sự phủ định đó được thực hiện cho sự liên hệ tác động loại trừ gạt bỏ lẫn nhau của các mặt, các yếu tố đối lập nhau vốn có bên trong sự vật

Thứ hai: Phủ định biện chứng có tính kế thừa.

Trong quá trình phát triển của sự vật cái mới ra đời trong cái cũ Cái mới không xoá bỏ hoàn toàn cái cũ mà chỉ xoá bỏ những cái lỗi thời, những mặt những yếu tố không còn phù hợp với kết cấu mới , sự vật mới Còn những yếu tố tinh hoa của cái cũ được cái mới kế thừa, cải biến cho phù hợp với trật tự, kết cấu mới và trở thành yếu tố mới của sự vật mới Nó là yếu tố của sự liên hệ và phát triển nối liền cái mới và cái cũ Cho nên phủ

định biện chứng là vòng khâu liên hệ của sự vật trong quá trình vật động phát triển

II - CƠ SỞ THỰC TIỄN

1- Xây dựng nền văn hoá Việt Nam hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc là tất yếu

Suốt chiều dài lịch sử bốn nghìn năm của dân tộc Việt nam đã chứng minh rằng: Lịch sử của chúng ta là lịch sử cố kết cộng đồng - cố kết cộng đồng do liên tục phải tiến hành các cuộc kháng chiến chống âm mưu đồng hoá của các triều đại phong kiến phương Bắc Điều đó đã tạo ra sức mạnh trong công cuộc mở mang bờ cõi lâu dài, đặc biệt là cố kết cộng đồng trong lịch sử hiện đại chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc bảo toàn bản sắc văn hoá dân tộc, tiếp thu văn hoá nhân loại

Trong thời đại ngày nay nền kinh tế thế giới được quốc tế hoá Nó đòi hỏi chúng ta phải hội nhập cùng bè bạn để đứng vững và đi lên Để kế thừa

và phát huy được truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hơn lúc nào hết cùng với việc mở cửa kinh tế là việc xây dựng nền văn hoá hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc Để hiểu rõ hơn vấn đề này ta xét cụ thể:

a Bản sắc văn hoá dân tộc là gì ?

Nếu con người là sản phẩm cao nhất của tự nhiên thì văn hoá là sản phẩm đặc sắc nhất của con người

“Nền văn hoá dân tộc là nền văn hoá gắn với dân tộc, có gốc về từ dân tộc là diện mạo dân tộc và mang tâm hồn dân tộc Biểu hiện của diện mạo dân tộc chính là bản sắc dân tộc; Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được hun đúc từ hàng nghìn năm lịch sử Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự

cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý chí cộng đồng gắn kết cá nhân, gia đình làng xã, tổ quốc, lòng nhân ái, khoan dung trọng nghĩa tình đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, dũng cảm thông minh trong chiến đấu, sự tinh tế trong ứng sử, tính giản dị trong lối sống, tình nghĩa thuỷ chung với người thân, bè bạn ”

Nói tóm lại, bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam là tổng hợp các giá trị tinh thần của dân tộc, tiêu biểu là lòng yêu nước yêu quê hương, tinh thần bất khuất cho độc lập tự do, cần cù trong lao động, lòng khoan dung sống

có trước có sau, tôn trọng lẽ phải Bản sắc văn hoá dân tộc bao gồm sự thống nhất trong tính đa dạng và phong phú của nền văn hoá Việt Nam, tức

là bao gồm các sắc thái và các giá trị văn hoá của các dân tộc anh em trong đất Việt, của mọi vùng, mọi địa phương trong cả nước

b Kế thừa và phát huy truyền thống để xây dựng một nền văn hoá hiện đại phù hợp bối cảnh hiện nay của đất nước - tính hiện đại ở đây phải mang đặc trưng của dân tộc.

Trải qua bao thăng trầm cùng lịch sử dân tộc ta từng lăn lộn chiến đấu ngoan cường và bất khuất để có được ngày hoà bình hôm nay Cùng xu thế phát triển chung của nhân loại - Thời đại quốc tế hóa tăng cường hội nhập Chúng ta không thể đứng ngoài vòng quay đó Cùng với công cuộc Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước đòi hỏi nền văn hoá của chúng ta phải có một diện mạo mới - Nền văn hoá hiện đại trên cở sở kế thừa và phát huy truyền thống cũ Như Đảng ta định hướng: “ Phương hướng chung của sự nghiệp văn hoá nước ta là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ tự cường, xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN; Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam đậm

đà bản sắc dân tộc,tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội, vào từng người, từng

gia đình, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt của con người”

Con đường đúng đắn nhất, con dường duy nhất của Đảng và Bác Hồ

đã chọn cho dân tộc Việt Nam là đi lên CNXH Ngày nay trong thời kỳ quá

độ chúng ta đang chung sức một lòng để thực hiện ý tưởng đó CNXH sẽ chỉ được xây dựng thành công khi chúng ta hoàn thành CNH- HĐH Quá trình đổi mới nền kinh tế đòi hỏi chúng ta phải thay đổi trong cách nghĩ lối sống theo tác phong công nghiệp Đây thực sự là vận hội, là thời cơ nhưng cũng chẳng thiếu nguy cơ khi mà chủ nghĩa đế quốc ( Đứng đầu là Mỹ ) luôn là thù địch của chúng ta Chúng luôn có ý đồ du nhập lối sống tự do quá trớn, buông thả, thiếu đạo đức vào chúng ta nhằm băng hoại đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc ta Đứng trước những thử thách đó chúng

ta phải có nhận thức đúng đắn về bản sắc dân tộc của mình.Từ đây có sự tiếp thu chọn làm cơ sở phát huy vốn cổ trong văn hoá truyền thống Vậy vốn cổ ở đây là gì:

Thứ nhất: Đây là một nền văn hoá trọng công, bởi công nghiệp hoá

mới là nền tảng văn hoá của ta Nền kinh tế này mang tính tự cung cấp

Thứ hai: Đây là nền văn hoá mang tinh thần cộng đồng Do đời sống

nông nghiệp đòi hỏi con người phải gắn kết chặt chẽ với nhau để cùng khai thác và khắc phục thiên nhiên

Thứ ba: Đây là nền văn hoá coi trọng nghĩa tình Do bản chất nông

nghiệp ăn sâu vào mỗi người dân Xu thế của con người muốn sống ổn định, bó hẹp trong xóm làng

Thứ tư: Là nền văn hoá thống nhất trong đa dạng và khéo léo hoà nhập

với nền văn hoá khác

c Mối quan hệ giữa tính bản sắc và tính hiện đại của nền văn hoá nước ta

Trong thực tế chúng ta cũng nhận thấy những tấm gương, những bài học về việc giữ gìn văn hoá truyền thống kết hợp giao lưu hội nhập văn hoá bên ngoài ở một số nước tiêu biểu là Nhật Bản và Trung Quốc Người Trung Quốc ở các triều đại phong kiến do quá đề cao giá trị truyền thống

đã tự cột chặt mình vào một khuôn thước “ Văn minh ”, họ đã đóng cửa với bên ngoài Hoàn toàn ngược lại Nhật Bản ngay từ thời Minh Tự đã dứt

bỏ tư tưởng cũ, tư tưởng “trọng nông ức thư “ và thực hiện tiếp thu những thành tựu về khoa học - kỹ thuật từ bên ngoài đồng thời hội nhập với nền văn hoá tiên tiến của thế giới

Trở lại với Việt Nam, trong lịch sử phát triển cả dân tộc chúng ta đã từng tiếp thu nhiều nền văn hoá của nước ngoài Sự tiếp thu để rồi từng bước Việt hoá dựa trên cơ sở của nền văn hoá Văn Lang - Âu Lạc - một nền văn hoá lúa nước, văn hoá làng xã Sau mỗi sự tiếp thu đó nền văn hoá của chúng ta lại thêm tính hoà tan hay biến sắc Vì lẽ đó trong giá trị truyền thống Việt Nam không chỉ đơn thuần có giá trị Việt Nam mà còn có cả yếu

tố nho giáo, phật giáo, đạo giáo và thậm chí cả văn hoá phương tây như Pháp, Nga Nhưng tất cả các nền văn hoá này đều mang sức sống, hơi thở của văn hoá Việt Nam “ Phật giáo Ấn Độ,lão giáo Trung Quốc hội nhập vào Việt Nam trong một thời gian dài đã trở thành quốc giáo, chúng được cải hoá thành một trong những nhân lõi đặc sắc trong tư tưởng, lối sống, lý tưởng sống của xã hội, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển bản sắc phong phú của văn hoá Việt Nam

Tóm lại: Văn hoá truyền thống Việt Nam là một nền văn hoá đa dân tộc, xuất phát từ nền văn minh lúa nước Bên cạnh những cái hay, cái đẹp nền văn hoá của chúng ta còn chưa thoát khỏi những lạc hậu, cổ hủ Để đáp ứng cho xu thế hiện nay của nhân loại và đường hướng phát triển của đất nước việc gắn kết chặt chẽ giữa tính hiện đại và tính truyền thống thành một thể thống nhất hữu cơ là tất yếu

d Tính tất yếu phải xây dựng một nền văn hoá hiện đại đậm đà bản sắc dân tộc.

Trải qua các bước phát triển của lịch sử nền văn hoá vốn cổ của chúng ta đã qua ba lần tiếp nhận những tinh hoa văn hoá: văn hoá phương Đông: ấn Độ, Trung Quốc từ thời phong kiến văn hoá Pháp, văn hoá Châu Âu thời Pháp thuộc và trong giai đoạn hiện nay là tư tưởng Mác-Lênin Ngày nay - Thời quá độ đi lên CNXH việc xây dựng nền văn hoá hiện đại mang đậm bản sắc dân tộc là một việc làm phù hợp và cần thiết Tính hiện đại của văn hoá tạo điều kiện thích nghi cho cuộc sống mới, cho điều kiện sản xuất mới Nó được hoàn thiện hơn bởi truyền thống cũ đồng thời nó khắc phục yếu điểm của vốn cổ trong văn hoá

Nói tóm lại: Việc xây dựng một nền văn hoá hiện đại, đậm đà bản sắc

dân tộc là vô cùng cấp bách Nó không chỉ giúp cho chúng ta tự đứng vững,

tự khẳng định mình trong xu thế hội nhập, hợp tác quốc tế về kinh tế mà còn tạo điều kiện khắc phục những hạn chế trong cách nghĩ, cách làm như : trì trệ lạc hậu, bảo thủ cố hữu của chúng ta Nó tạo ra động lực, sức mạnh để chúng ta thực hiện Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước

2 Thực hiện nền văn hoá Việt Nam hiện nay

a Những thành tựu đã đạt được

Trước hết ta xét trên lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống: “Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã được vận dụng và phát triển sáng tạo ngày càng tỏ rõ giá trị bền vững làm nên tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và của cách mạng nước ta, nhân tố hàng đầu đảm bảo cho đời sống tinh thần xã hội phát triển đúng hướng”

Ý thức rèn luyện, phấn đấu cho lý tưởng Đảng của Đảng viên và quần chúng ngày một nâng cao

Sự nghiệp giáo dục, khoa học - kỹ thuật, văn học, nghệ thuật thu được nhiều thành quả

Trình độ dân trí được nâng cao, học vấn của thế hệ trẻ ngày càng mở rộng Các hoạt động sáng tạo có bước phát triển mới Nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống được giữ gìn Có thêm nhiều tác phẩm có giá trị về đề tài cách mạng và kháng chiến hay công cuộc đổi mới

Trong lĩnh vực thông tin đại chúng, giao lưu văn hoá với nước ngoài cũng phát triển nhanh cả số lượng và chất lượng Nhiều phương tiện thông tin đại chúng được sử dụng như : báo nói, báo viết, báo trình nội dung ngày càng phong phú đi sâu, đi sát đời sống quần chúng, phổ biến đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước tới nhân dân

b Những sai lầm và hạn chế trong công cuộc xây dựng nền văn hoá cùng công cuộc chuyển biến nền kinh tế

Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đó chúng ta có thể nhận thức và sửa chữa Nhìn một cách tổng quát chúng ta có thể nhận ra một thực tế: khi chúng ta chuyển sang nền kinh tế hàng hoá, coi trọng công thương nghiệp thì rất nhiều xu hướng tiêu cực phát sinh Cùng sự sùng bái kỹ thuật nước ngoài coi thương nghiệp là cách làm giàu tối ưu mà truyền thống đạo đức

đã bị coi nhẹ, trật tự bị lãng quên Đời sống vật chất được nâng cao thì lối sống thực dụng cũng ngày một lớn dần Nhịp sống đô thị, công nghiệp làm cho tình cảm gia đình không còn mặn mà, sâu nặng như trước Vì lợi ích kinh doanh đã phát sinh nhiều hành vi bất hợp pháp, coi nhẹ danh dự, phẩm giá con người, xem xét cụ thể hơn ta thấy:

Thứ nhất là trong nhận thức, tư tưởng và đạo đức lối sống:

Trong xu thế đất nước chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường lại trong bối cảnh tan rã của các nước XHCN Trong nhận thức tư tưởng của nhân

dân có những suy nghĩ dao động, hoài nghi và thiếu tin tưởng tuyệt đối vào Đảng: “Trước những biến động phức tạp trên thế giới Một số người dao động, hoài nghi về con đường XHCN, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, phủ nhận lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Không ít người còn mơ hồ, bàng quan hoặc mất cảnh giác trước những luận điệu thù địch xuyên tạc, bôi nhọ chế độ ta”

Tệ nạn sùng bái, hướng ngoại có nguy cơ lan tràn trong quần chúng nhân dân, nhiều tệ nạn phát triển như : ma tuý, mại dâm trong đạo đức và lối sống cũng có nhiều suy thoái kể cả với một bộ phận đảng viên Nạn tham nhũng, quan liêu cửa quyền còn khá phổ biến làm tổn thương tới lòng tin vào Đảng, Nhà nước

Trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo, văn học nghệ thuật : xuất hiện nhiều tiêu cực, nhiều vấn đề bất cập : “sự suy thoái đạo lý trong quan hệ thầy trò,

bè bạn, môi trường sư phạm xuống cấp, lối sống thiếu lý tưởng, hoài bão, nghiện ngập ở một số học sinh, sinh viên; coi nhẹ giáo dục, thẩm mỹ và các bộ môn chính trị, ” Trong văn học nghệ thuật xu hướng “thương mại hoá” đã làm cho chất lượng nhiều tác phẩm không đảm bảo thậm chí thiếu lành mạnh Do tính cụ lợi, bon chen mà không ít nhà văn, nhà báo phải né tránh sự thật, tâng bốc, nịnh bợ Về lĩnh vực thông tin và giao lưu văn hoá với nước ngoài việc phát triển tràn lan các phương tiện thông tin đại chúng gây nên tình trạng khó kiểm soát Nhiều thông tin mang nội dung tiêu cực, thậm chí thiếu chính xác, lộ bí mật quốc gia trong giao lưu văn hoá với nước ngoài hiện tượng xâm nhập của những luồng văn hoá xấu vào Việt Nam vẫn còn nhiều Những luồng văn hoá này làm hoại đạo đức dân

tộc, kích động chống phá Đảng, chính quyền và du ngụ quần chúng c.

Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế Về nguyên nhân của thành

tựu: qua bước đầu đổi mới để có được những kết quả đã đạt được là sự kết hợp giữa vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự