tiểu luận Vấn đề thực hiện BHXH cho người nông dân và người lao động tự do

Chúng ta cũng có thể tin rằng người nông dân và người lao động tự do ở cả các vùng nông thôn và thành thị nước ta hiện nay có mức thu nhập trung bình thấp hơn nhiều so với một công nhân

Bài luận về vấn đề thực hiện BHXH cho người nông dân và người lao động tự do

Phần I: Lời nói đầu.

Hoạt động Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một hoạt động quan

trọng không thể thiếu của một nhà nước, thực hiện BHXH tốt hay không nói lên chế độ chính trị có quan tâm đến vấn đề nhân quyền, phúc lợi xã hội… hay không và đây cũng là một trong những công

cụ để nhà nước giảm nhẹ gánh nặng ngân sách, đồng thời quỹ BHXH cũng là một nguồn quỹ lớn đóng góp vào đầu tư cho nền kinh tế quốc dân Các hoạt động BHXH luôn thể hiện tinh thần nhân đạo và nhân văn cao cả Người lao động đóng góp một phần

phí BHXH nhỏ nhưng khi họ gặp phải những rủi ro không mong muốn thì họ nhận lại được một nguồn ngân sách đáng kể, và nguồn tài chính này rất quan trọng giúp họ vượt qua những khó khăn tài

chính Chính vài thế mà tham gia BHXH đã trở thành quyền lợi

của con người

Điều đáng nói ở đây là ở nước ta một chế độ ưu việt như vậy nhưng không phải ai cũng được tham gia, cũng được hưởng những

ưu điểm của nó Điều này giống hệt như một chiếc bánh khổng lồ

do xã hội tạo ra cho tất cả mọi người cùng thưởng thức nhưng lại

có một bộ phận người họ ở xa quá so với chiếc bánh nên chưa được hưởng Đó chính là những thiếu sót của nó Bộ phận đó chính

là những người nông dân và người lao động tự do

Nông nghiệp là một trong những bộ phận chính, cơ bản của nền kinh tế Do đó, quan tâm đến đời sống của người nông dân để

họ yên tâm sản xuất là điều không thể thiếu Những người lao động

tự do chiếm một số lượng rất lớn trong cơ cấu lao động của nước

ta Những hoạt động kinh tế của họ đóng góp một phần không nhỏ cho GDP hàng năm của nước ta Như vậy, tạo điều kiện tham gia

BHXH cũng chính là tăng cường một bộ phận kinh tế cho đất nước Để thực hiện được chế độ BHXH cho người nông dân và người lao động tự do hay còn gọi là BHXH tự nguyện nhà nước ta gặp phải nhiều những khó khăn nhất thời Những cản trở đến từ hai phía những người thực hiện và người lao động

Phần II: Đặc điểm của những người nông dân và người lao động tự do Những khó khăn gặp phải khi triển khai BHXH ở Việt Nam hiện nay.

a Đặc điểm của người nông dân và người lao động tự do.

Nói đến, người nông dân và người lao động tự do ta cũng có thể nghĩ ngay đến những người mà phần lớn trong số họ có thu nhập thấp, ít tiếp xúc với những loại hình dịch vụ như BH Chúng ta cũng có thể tin rằng người nông dân và người lao động tự do ở cả các vùng nông thôn và thành thị nước ta hiện nay có mức thu nhập trung bình thấp hơn nhiều so với một công nhân trung bình ở một

công ty nhà nước hoặc một nhân viên hành chính bình thường ở một cơ quan nhà nước Điều kiện thu nhập tác động rất nhiều đến khả năng tham gia các dịch vụ của xã hội nhất là BH

Sở dĩ nói họ là những người có thu nhập thấp bởi công việc và tính chất công việc của họ quyết định điều này Người nông dân là những người gắn bó với ruộng vườn, thu nhập chủ yếu của họ là dựa vào ruộng vườn Thời gian nông nhàn của họ biến họ thành những người lao động tự do Vào thời gian này các thành viên trong gia đình thường tìm thêm những nghề phụ để tăng thu nhập Một phần họ làm những nghề thủ công, một phần kiếm những công việc làm thuê thường thì là ngắn hạn ( một đến ba tháng), một phần họ di cư lên thành phố trong khoảng thời gian này Không phải là tất cả những người nông dân đều có thu nhập thấp Nếu họ

có những cách xây dựng trên mảnh đất của mình một phương thức tốt, biết áp dụng công nghệ hoặc may mắn tìm được những nghề phụ có thu nhập cao thì họ là những người có thu nhập, đời sống tốt hơn rất nhiều so với những người nông dân khác Nhưng đại bộ phận người nông dân vẫn là những người vất vả đấu tranh với

miếng cơm manh áo Bởi vì nghành nông nghiệp ở nước ta vẫn còn lạc hậu và áp dụng ít công nghệ tiên tiến, năng suất thấp chất lượng không cao, thị trường nhiều biến động làm giảm khả năng cạnh tranh của người nông dân

Một phần người lao động không có công việc cố định, một phần

kí những hợp đồng ngắn hạn không đủ thời gian để doanh nghiệp đóng phí BHXH Hoặc một phần người lao động làm công việc tự

do như buôn bán nhỏ lẻ…Chúng ta có thể xem họ là những người lao động tự do.Và phần lớn họ cũng là những người có thu nhập thấp

Tác động của thu nhập đến việc người nông dân và lao động tự

do ít có cơ hội tham gia BHXH là rất rõ, thu nhập thấp khiến họ chỉ có thể lo cho những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu cho gia đình và con cái của họ Việc này đôi khi còn là vấn đề khó khăn và phức tạp nếu như họ là người có mức thu nhập quá thấp hoặc không có những khoản thu nhập thêm từ công việc khác hoặc gia đình họ có đông nhân khẩu Ngoài ra, thu nhập thấp còn khiến họ gặp nhiều

khó khăn trong tiếp xúc với các nguồn thông tin, và tất nhiên là bao gồm cả các thông tin về dịch vụ

Người nông dân và người lao động tự do luôn trăn trở với bài toán mưu sinh Họ lao động quần quật hằng ngày chỉ vì miếng cơm manh áo Nhìn vào công việc và thu nhập của người nông dân và người lao động tự do chúng ta thấy, họ là những người khi còn trẻ thì lao động vất vả mà ít có khả năng tích luỹ lại được quá nhiều khi về già Khi già họ có thể sống dựa vào con cái, một số thì có thể dựa vào những tích luỹ của mình, nhưng cũng rất nhiều trường hợp vì một lí do nào đó mà không thể có được hai điều này và họ

có nguy cơ chịu đói lạnh trong thời gian còn lại Và nếu như trong quá trình lao động họ gặp phải những vấn đề như ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động hay bệnh nghề nghiệp thì những khó khăn về tài chính là khó tránh khỏi, lúc này người thân trong gia đình sẽ là những người vất vả nhất khi không biết dựa vào nguồn tài chính nào để sinh hoạt cũng như để chạy chữa cho họ

b Những khó khăn và thực trạng triển khai BHXH tự nguyện ở Việt Nam hiện nay.

Khó khăn đầu tiên gặp phải đó chính là thu nhập và nhận thức của người nông dân và người lao động tự do Khi thu nhập thấp thì suy nghĩ của họ đối với BH là rất tiêu cực, họ phải cắt bớt đi một phần thu nhập của mình và nếu như không có rủi ro với họ thì họ cảm thấy rằng mình không thu được lợi gì từ BH mà lại còn có những thiệt hại về phí BHXH Do đó, người dân có thái độ bàng quan với BHXH, gây khó khăn rất nhiều cho việc tuyên truyền và vận động tham gia BHXH Vì vậy, các cơ quan BHXH cần thận trọng trong việc đưa ra mức phí BHXH và cách tiếp cận người lao động

Thông tin cũng là một vấn đề gây ra nhiều trở ngại cho việc triển khai BHXH Cũng có nhiều người nông dân nhận thức đầy đủ

về tầm quan trọng của BHXH đối với bản thân nhưng họ không biết phải đến đâu để tham gia, không rõ ai là người đứng ra thực hiện vai trò của một nhà bảo hiểm Chỉ có thông tin đầy đủ thì mới tạo dựng được lòng tin trong người lao động và mới thay đổi nhận

thức của họ Hiện nay, hệ thống thông tin về BHXH rất hạn chế về

cả công cụ và nội dung Chúng ta chỉ thấy được thông tin BHXH ở những cơ quan hành chính hay một số nơi công sở khác Không có nhiều những chiến dịch tuyên truyền, không có nhiều phương tiện đăng tải nội dung BHXH Thông tin yếu còn khiến cho nhiều người hiểu lầm, sai lệch về BHXH

Một khó khăn nữa đó là người nông dân và người lao động tự

do chưa tập trung lai thành các tổ chức với nhau Nếu họ tập trung thành tổ chức thì việc quản lý, thu phí BH, chi trả tiền BH dễ dàng hơn rất nhiều

Ngày 28.12.2007, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 190/2007/NĐ-CP hướng dẫn một số điều của Luật BHXH về BHXH tự nguyện Theo đó, người tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam trong độ tuổi lao động, không thuộc diện áp dụng của pháp luật về BHXH bắt buộc, bao gồm:

- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3 tháng; cán bộ không chuyên trách cấp xã; người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ kể cả xã viên

không hưởng tiền lương, tiền công trong các hợp tác xã, liên hợp tác xã; người lao động tự tạo việc làm; người lao động làm việc có thời hạn ở nước ngoài mà trước đó chưa tham gia BHXH bắt buộc hoặc đã nhận BHXH một lần và người tham gia khác Các chế độ BHXH tự nguyện bao gồm hưu trí và tử tuất

- Người tham gia BHXH tự nguyện được lựa chọn mức đóng

và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình

- Mức đóng BHXH tự nguyện được tính trên cơ sở mức thu nhập tháng đóng BHXH nhưng thấp nhất bằng mức lương tối thiểu chung và cao nhất bằng 20 tháng lương tối thiểu chung

- Mức hưởng BHXH tự nguyện được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng BHXH và có chia sẻ giữa những người tham gia BHXH tự nguyện

- Người vừa có thời gian đóng BHXH bắt buộc, vừa có thời gian đóng BHXH tự nguyện được hưởng chế độ hưu trí và chế độ tử tuất trên cơ sở tổng thời gian đã đóng BHXH bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện

Người lao động và nhà nước rất trông mong Nghị định này

có thể thực hiện tốt được những gì mà nó hướng tới

Phần IV: Những giải pháp trong triển khai BHXH tự nguyện

Ở nhiều nước, tất cả các nghề hợp pháp, trên nguyên tắc, đều có

thể tham gia bảo hiểm xã hội, trong đó có nghề nông và các nghề lao động tự do Bảo hiểm xã hội thật sự là "chiếc phao" cho người lao động lúc về già, đặc biệt là người làm những việc nặng nhọc

mà chỉ có thu nhập thấp, sau thời gian dài đương đầu với những thách thức khốc liệt của cuộc mưu sinh Đến lúc nào đó, người lao động có thể yên tâm sống quãng đời còn lại một cách thanh nhàn bằng lương hưu; còn lao động, đối với họ, chỉ để tạo niềm vui

Quy tắc bảo hiểm cơ bản rất đơn giản: chỉ cần nộp phí bảo hiểm đầy đủ, đều đặn theo đúng kỳ hạn, sau một thời gian tối thiểu, người nộp bảo hiểm sẽ được hưởng các quyền lợi do chế độ bảo hiểm xã hội mang lại Trong điều kiện kinh tế xã hội Việt Nam

như hiện nay thì ban đầu khi bước đầu chỉ nên tập trung vào ba chế độ BHXH là BHYT (chăm sóc y tế) , chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, trợ cấp tuổi già Đặc biệt, chúng ta nên tập trung vào chăm sóc y tế và trợ cấp tuổi già Trong Nghị định 190/2007/NĐ-CP lại tập trung vào chế độ hưu trí và chế độ tử tuất, tất nhiên BHYT thì đã được chú trọng phát triển và bao phủ trong nước từ rất lâu Tuy nhiên, theo em chế độ tử tuất không quan trọng bằng chế độ trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nhiệp Như đã nói người nông dân và lao động tự do khi về già họ rất cần

có nguồn thu nhập riêng Áp dụng chế độ tử tuất, khi người đó mất

đi những người chăm sóc

Điều mà chúng ta thiếu nhất đó chính là cách làm Làm sao để thay đổi nhận thức của người nông dân và người lao đông tự do Chính phủ ta đã có Nghị định 190/2007/NĐ-CP nhưng để Nghị định này phát huy hiệu quả của nó thì cần có thêm thời gian để nó thích ứng Và cần có thêm nhiều nỗ lực hơn nữa đến từ cơ quan BHXH và các cấp chính quyền thì những mục đích của Nghị định

mới được thực hiện Cần vận động người lao động tham gia BHXH bằng nhiều hình thức để quỹ BHXH tồn tại và phát triển manh mẽ Chúng ta có thể vận động theo nhiều cách khác nhau, không nhất thiết phải đến từng hộ dân để vận động mà chúng ta nên tổ chức các đợt vận động tuyên truyền ở từng địa phương

Nên tổ chức mô hình hội cho người lao động Người lao động nếu phải tự đi đến các cơ quan BHXH để tham gia đóng phí thì họ

sẽ cảm thấy ngại ngần nhưng nếu họ tham gia theo hình thức một hội được lập ra để bảo vệ quyền lợi về BHXH cho họ thì việc họ tham gia là rất dễ dàng Chúng ta có thể tổ chức mô hình theo nơi sinh sống của người lao động là xã, phường, thôn, xóm, tổ dân phố Hội có nhiệm vụ là tuyên truyền sâu rộng cho người lao động hiểu về BHXH Hội là người đứng ra để thu và giúp người lao động đóng phí BHXH Hội cũng có thể là những người cùng tham gia một loại hình công việc như nhau Điều kiện để hội tham gia BHXH tự nguyện là phải có ít nhất 30% số thành viên tham gia đối với những hội lập ra không chỉ với mục đích bảo vệ quyền lợi

BHXH cho hội viên của mình Lãnh đạo của các hội, đoàn thể cung cấp đầy đủ các thông tin sau: Tổng số hội viên, thành viên, ngày kết nạp vào hội, đoàn thể, việc đóng hội phí, đoàn phí; số hội viên, thành viên đã có thẻ BHYT bắt buộc hoặc BHYT tự nguyện (cung cấp mã số thẻ); tổng số hội viên, thành viên tham gia BHXH

tự nguyện Việc thành lâp hội như vậy có tác dụng rất lớn trong việc tập trung lại những người nông dân và những người lao động

tư do riêng lẻ

Tỉ lệ phí BHXH mà đối tượng này phải đóng cũng là một vấn đề rất lớn Nhà nước và địa phương phải có sự hỗ trợ về ngân sách Ví

dụ như mức hỗ trợ tối thiểu là 30% mức phí và mức phí phải đóng góp là 10 – 12% mức lương tối thiểu Nhưng cũng cần cơ cấu quỹ một cách phù hợp, không nên để việc bao cấp tran lan hỗ trợ quá nhiều Trong việc thu phí BHYT đã có một bài học đó là năm 2007 chi BHYT đã âm 1900 tỷ vào Thu phí BHXH như nhau, sau đó nhà nước bù thiếu thì không có tính phân phối lại giữa những người có thu nhập cao và những người thu nhập thấp cùng tham

gia BHXH Vì thế mà chúng ta cũng có thể dựa vào thu nhập của người tham gia BH mà tính phí, áp dụng với mỗi mức thu nhập một mức phí khác nhau

Khi đề ra chế độ hưu trí thì nên cân nhắc kĩ về thời gian đóng phí, mức phí phải đóng và mức nhận trợ cấp hàng tháng khi về già Người nông dân và người lao động tự do khác với những người làm việc hành chính hay những người hưởng chế độ BHXH bắt buộc ở chỗ họ không có khái niệm nghỉ hưu Nói đúng hơn là họ làm việc cho đến khi nào họ muốn, và điều kiện sức khoẻ cho phép Như vậy họ không có mốc xác định thời gian nào là già để hưởng trợ cấp Đặt ra độ tuổi hưởng trợ cấp sớm thì gánh nặng với BHXH lớn, đặt ra độ tuổi hưởng trợ cấp cao thì người tham gia bị thiệt thòi và không tin tưởng vào chế độ

Khác với BHXH bắt buộc, thực hiện loại hình BHXH tự nguyện là phải quản lý đến từng người lao động, từng người tham gia, buộc cơ quan BHXH phải xây dựng cho được một quy trình quản lý mới Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự

nguyện sẽ tăng nhanh trong tương lai do những yêu cầu về BHXH tăng lên, nhận thức của người dân tăng lên, thu nhập cao hơn Nhằm bảo đảm an sinh xã hội để đáp ứng yêu cầu mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện theo Nghị định của Chính phủ, ngành BHXH các tỉnh, địa phương nên có các giải pháp như: Xây dựng đề án kế hoạch biên chế; Sắp xếp tổ chức, cán

bộ vận hành theo “cơ chế một cửa” ở cơ quan BHXH tỉnh để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của cơ quan, đơn vị và công dân khi tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện; Xây dựng công

sở văn hoá, cơ quan vững mạnh… từng bước đáp ứng yêu cầu của các đối tượng và người lao động

Chúng ta không nên quá lạm dụng BHXH mà nên chủ động thay đổi đời sống của người dân Tránh việc tạo gánh nặng cho BHXH, đến một thời điểm BHXH không đủ khả năng chi trả cho người tham gia BH gây sụp đổ hệ thống BH Lúc đó sẽ gây nguy hại rất nhiều cho cuộc sống của người tham gia BH nói riêng, nền kinh tế và xã hội nói chung Vì lí do đó nhà nước và mỗi địa

phương luôn phải cố gắng thay đổi phương thức sản xuất của người nông dân, những làng nghề thủ công… Tạo cho họ sự ổn định trong kinh tế, hạn chế hơn những phụ thuộc của họ vào BHXH mỗi khi gặp những rủi ro

Phần V: Kết luận.