luận văn chuyên ngành bảo hiểm MỤC TIÊU QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI

BHXH đã được từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa như sau:“ BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập chongười lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, th

Trường đại học kinh tế quốc dân

BÀI TẬP LỚN MÔN BẢO HIỂM DOANH NGHIỆP

NỘI DUNG : MỤC TIÊU QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ

TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: ThS TÔ THIÊN HƯƠNG

NHÓM THỰC HIỆN: NHÓM 4

LỚP TÍN CHỈ: BẢO HIỂM DOANH NGHIỆP (110)_3

Hà Nội, 11/2010

NHÓM SINH VIÊN THỰC HIỆN

1.Nguyễn Thị Xuân :trưởng nhóm- Thực trạng và giải pháp cho vấn đề Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH.

MỤC LỤC

A Đặt vấn đề 3

B Nội dung 5

I Khái quát về BHXH và Tài chính BHXH 5

1 Khái niệm BHXH 5

2 Tài chính BHXH 6

II Mục tiêu của Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH 8

1 Tổ chức Quản lý BHXH 8

2 Mục tiêu của Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH 13

III Thực trạng và giải pháp cho vấn đề Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH 23

1 Thực trạng vấn đề Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH 23

2 Giải pháp cho vấn đề Quản lý Nhà nước về Tài chính BHXH 27

C Kết luận 29

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Bảo hiểm xã hội –một nội dung quan trọng của Đảng và nhà nước tatrong việc nâng cao và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân Xuấtphát từ những yêu cầu thực tế khi mà đất nước ngày một hội nhập và pháttriển, đời sống của người dân không ngừng được nâng cao và cải thiện, bảohiểm xã hội ra đời nhằm đảm bảo cuộc sống vật chất, ổn định cuộc sống chongười lao động và gia đình họ trong các trường hợp ốm đau, thai sản, suygiảm khả năng lao động, không có việc làm, nghỉ hưu hoặc chết Chính sáchbảo hiểm xã hội được thực hiện ở nước ta trong những ngày đầu thành lậpnước, hơn 60 năm qua, trong quá trình tổ chức và thực hiện chính sách bảohiểm xã hội không ngừng được hoàn thiện và bổ sung cho phù hợp với tìnhhình của đất nước Cùng với quá trình đổi mới của nền kinh tế từ sau đại hộiđại biểu toàn quốc lần thứ VI (12/1986) chính sách BHXH và tổ chức hoạtđộng có nhiều đổi mới tích cực

Trong quá trình đổi mới, BHXH thực sự là một chính sách quan trọngtrong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước BHXH không những ổnđịnh cuộc sống cho những người lao động mà còn khuyến khích họ tích cựctham gia lao động sản xuất tạo ra của cải, xây dựng đất nước Trong quátrình thực hiện BHXH đã không ngừng tăng cả về chất lượng lẫn số lượng

Số ngươi tham gia BHXH ngày một, mở rộng đối tượng tham gia, hoànthiện dần chính sách tiến tới thực hiện đủ các tiêu chuẩn của tổ chức laođộng quốc tế (ILO) Đặc biệt là sự đổi mới về cơ chế quản lí từ cơ chế kếhoạch hóa ,tập trung, bao cấp hoàn toàn do ngân sách nhà nước đảm bảosang cơ chế có thu và quỹ hoạt động trên nguyên tắc cân bằng thu chi Cáchthực hiện như vậy không những giảm được gánh nặng cho NSNN mà cònthể hiện trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động

Nhà nước đóng vai trò tổ chức thực hiện và quản lí BHXH thông qua hệthống ngành được tổ chức dọc từ trung ương đến địa phương.

Bên cạnh những mặt đạt được, BHXH còn rất nhiều những tồn tại cả

về nội dung, tổ chức quản lí và hoạt động cần sớm được khắc phục Đây lànhững đòi hỏi cấp thiêt nhằm hoàn thiện chính sách và tổ chức quản lí củaBHXH Việt Nam Trong đó quản lí tài chính BHXH là một mảng lớn cầnđược chú trọng và quan tâm vì tài chính BHXH có vững thì các chế độ trợcấp mới đảm bảo được thực hiện tốt mà không dẫn đến tình trạng thâm hụtNSNN Vai trò của nhà nươc trong quản lí tài chính BHXH là vô cùng quantrọng, giúp cho BHXH ngay môt phát triển và hoàn thiện Sau đây chúng tôi

sẽ đề cập đến muc tiêu của quản lý nhà nước về tài chính BHXH

BHXH đã được từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa như sau:

“ BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập chongười lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản,tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tửtuất dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham giaBHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toànđời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm

an toàn xã hội.”

Qua khái niệm trên, có thể rút ra một số điểm cơ bản sau:

Đối tượng của BHXH chính là phần thu nhập của người lao động bị biếnđộng, giảm hoặc mất đi do bị giảm hoặc mất khả năng lao động do cácbiến cố như đã nêu trên từ đó để giúp ổn định cuộc sống của bản thânngười lao động và gia đình họ Chính vì yếu tố này mà BHXH được coi làmột chính sách lớn của mỗi quốc gia và được Nhà nước quan tâm quản líchặt chẽ Cũng tùy vào điều kiện kinh tế của mỗi nước mà các quy định

về đối tượng này là có sự khác nhau nhưng cùng bảo đảm ổn đình đờisống của người lao động

Đối tượng tham gia BHXH là gồm người lao động và cả người sửdụng lao động Sở dĩ người lao động phải đóng phí vì chính họ là đốitượng được hưởng BHXH khi gặp rủi ro Người sử dụng lao động đóng

phí là thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của họ đối với người lao động.

Và sự đóng góp trên là bắt buộc, ngoài ra còn có sự hỗ trợ của Nhà nước

Để điều hoà mâu thuẫn giữa người lao động và người sử dụng laođộng, để gắn bó lợi ích giữa họ, Nhà nước đã đứng ra yêu cầu cả hai bêncùng đóng góp và đây cũng là chính sách xã hội được thực hiện góp phần

ổn định cuộc sống một cách hiệu quả nhất

Dựa vào bản chất và chức năng của BHXH mà Tổ chức Lao độngQuốc tế ( ILO) cũng đã đưa ra một định nghĩa khác như sau:

“ BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thôngqua một loạt các biện pháp công cộng (bằng pháp luật, trách nhiệm củaChính phủ) để chống lại tình trạng khó khăn về kinh tế và xã hội do bịmất hoặc giảm mất thu nhập gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động,tuổi già, tàn tật và chết Hơn nữa, BHXH còn phải bảo vệ cho việc chămsóc y tế, sức khoẻ và trợ cấp cho các gia đình khi cần thiết.”

2 Tài chính BHXH

Khái niệm: Tài chính bảo hiểm xã hội là một quỹ tồn tại và hoạtđộng độc lập, cơ chế thu chi của quỹ phải luôn đảm bảo cân đối, phải bảotoàn và phát triển quỹ để bảo đảm quyền lợi cho người tham gia bảo hiểm

xã hội

Quỹ BHXH là quỹ độc lập với Ngân sách nhà nước, Quỹ hoạt độngtheo cơ chế quản lý tài chính do Chính phủ ban hành và được quản lý tậptrung thống nhất trong hệ thống BHXH, được thực hiện hạch toán riêng

và cân đối thu chi theo từng quỹ thành phần Theo quy định hiện hànhQuỹ BHXH có ba quỹ thành phần là: Quỹ hưu trí và trợ cấp; quỹ khám,chữa bệnh bắt buộc; quỹ khám, chữa bệnh tự nguyện

Qũy BHXH được hình thành từ các nguồn sau:

1 Đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động tham giaBHXH, BHYT bắt buộc

2 Nhà nước và hỗ trợ để đảm bảo các chế độ BHXH đối với người laođộng

3 Nhà nước hỗ trợ, đóng BHYT đối với người nghèo và đối tượngchính sách

4 Tiền sinh lời do thực hiện các biện pháp bảo toàn và tăng trưởngQuỹ BHXH

5 Các nguồn thu hợp pháp khác

Quỹ BHXH được sử dụng để chi:

Chi trả trợ cấp theo chế độ

1 Chi lương hưu (thường xuyên và một lần)

2 Trợ cấp cho người bị tai nạn lao động và người phục vụ người bị tainạn lao động; trang cấp dụng cụ cho người bị TNLĐ

3 Chi trợ cấp ốm đau, thai sản, BNN

4 Tiền tuất (định xuất cơ bản và nuôi dưỡng) và mai táng phí

5 Chi nghỉ dưỡng sức và phục hồi sức khỏe

6 Đóng BHYT theo quy định

7 Lệ phí chi trả

8 Các khoản khác nếu có

9 Thanh toán chi phí khám chữa bệnh nội, ngoại trú cho đối tượngtham gia BHYT bắt buộc, tự nguyện gồm tiền khám, chẩn đoán và

điều trị, xét nghiệm, chiếu chụp X quang, thăm dò chức năng, thuộctrong danh mục theo quy định của Bộ Y tế, máu, dịch truyền, cácthủ thuật, phẫu thuật, sử dụng vật tư, thiết bị y tế và giường bệnh.

Chi phí quản lí hoạt động bộ máy : chi trả tiền lương cho công nhân

viên làm việc trong công ty, chi cho hoạt động đầu tư x ây dựng cơ bản,chi mua s ắm trang thiêt bị và tài sản cố định

Đầu tư tăng trưởng: khi quỹ dư sẽ tiến hành đầu tư tăng trưởng với

nguyên tắc: an toàn không chỉ bảo toàn vốn đầu tư về danh nghĩa mà cònbảo toàn cả về giá trị thực tế; hiệu quả, nghĩa là phải có lời, điều này làcần thiết cho bất kì hoạt động đầu tư nào; khả năng thanh toán nghĩa là cókhả năng chuyển khoản nhanh để đáp ứng khả năng chi trả các chế độ bảohiểm phát sinh; có lợi ích kinh tế xã hội

Quỹ BHXH trong hệ thống tài chính ở Việt Nam

Trong quá trình vận động, Quỹ BHXH có thể quan hệ trực tiếp với cáckhâu tài chính Ngân sách Nhà nước, tài chính doanh nghiệp, tài chính tíndụng, tài chính các tổ chức xã hội và hộ gia đình qua việc tạo lập quỹ dướihình thức thu BHXH, BHYT và sử dụng quỹ dưới hình thức chi trả cácchế độ BHXH, BHYT Mặt khác thông qua thị trường tài chính, QuỹBHXH có quan hệ gián tiếp với các khâu tài chính khác trong hệ thống tàichính khi nguồn tài chính của quỹ này tạm thời nhàn rỗi được sử dụnggiống như các quỹ tín dụng khác

II) MỤC TIÊU CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI CHÍNH BHXH

1 Tổ chức quản lý BHXH

Quản lý BHXH chung nhất, được hiểu là sự tác động của chủ thể quản

lý vào đối tượng và khách thể quản lý trong các hoạt động của BHXH, nhằmđạt được mục tiêu đề ra với những nguyên tắc và phương pháp quản lý phùhợp với hệ thống quản lý chung của nền kinh tế Quản lý BHXH cho thấyphương thức quản lý BHXH và các cơ quan chức năng có nhiệm vụ quản lýBHXH (bao gồm quản lý Nhà nước về BHXH và quản lý hoạt động sựnghiệp BHXH) Do điều kiện kinh tế – xã hội và chính trị của mỗi nướckhác nhau nên hệ thống BHXH của các nước được xây dựng khác nhau và

vì vậy không có mô hình tổ chức BHXH chung cho tất cả các nước Có một

số nước giao cho một bộ nào đó đảm nhận cả chức năng quản lý Nhà nước

về BHXH và tổ chức thực hiện các nghiệp vụ BHXH Đa số các nước hoạtđộng sự nghiệp BHXH (quản lý quỹ, quản lý đối tượng, thực hiện thu – chiBHXH) được giao cho cơ quan BHXH độc lập đảm nhận dưới sự điều hànhcủa Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng quản lý Tuy nhiên, dù có tổ chức thếnào thì vẫn có hai nội dung quan trọng, đó là quản lý Nhà nước về BHXH vàquản lý các hoạt động sự nghiệp BHXH

Quản lý Nhà nước về BHXH

BHXH là một chính sách xã hội của mỗi nước vì vậy phải có sự quản

lý các hoạt động BHXH Quản lý Nhà nước về BHXH là một trong các hoạtđộng quản lý đó Quản lý Nhà nước về BHXH xuất phát từ chức năng xã hộicủa Nhà nước Quản lý Nhà nước về BHXH được thể hiện thông qua một sốnội dung cơ bản sau:

- Quản lý thống nhất các hoạt động BHXH trên phạm vi toàn quốc gia:

Dù hệ thống tổ chức và cách thức quản lý của các quốc gia có khác nhau,nhưng việc các quốc gia đều có sự quản lý thống nhất các hoạt động BHXH

Việc quản lý thống nhất thể hiện qua việc chỉ có Nhà nước mới ban hànhchính sách vĩ mô định hướng hoạt động của cả hệ thống BHXH Nhà nướcđịnh ra các chế độ BHXH, các nội dung cơ bản của BHXH; các chính sáchBHXH đối với các nhóm đối tượng cụ thể, phù hợp với điều kiện kinh tế –

xã hội của đất nước trong từng gia đoạn phát triển

- Xây dựng pháp luật BHXH:

Một trong những chức năng cơ bản của quản lý Nhà nước về BHXH là côngtác xây dựng văn bản pháp luật BHXH Nhà nước, thông qua các cơ quanchức năng của mình (tùy theo mô hình quản lý Nhà nước của mỗi nước) xâydựng các văn bản pháp luật về BHXH bao gồm các đạo luật, các luật, cácvăn bản pháp quy (Nghi định, quyết định…) và các văn bản dưới luật đểthực hiện pháp luật BHXH thống nhất trong phạm vi quốc gia Khác với bảohiểm thương mại, Nhà nước chỉ ban hành những điều, những nội dung cơbản nhất còn các chính sách, chiến lược cụ thể là do các công ty bảo hiểmthực hiện, đối với BHXH, Nhà nước quy định bằng văn bản pháp luật rất cụthể và chặt chẽ các nội dung của chính sách BHXH, các cơ quan BHXHkhông được tự ý đặt ra bất kỳ chế độ, bất kỳ quy định nào Vì vậy, xây dựngpháp luật BHXH có thể coi là chức năng quan trọng nhất của quản lý Nhànước về BHXH

- Định hướng các hoạt động BHXH:

Với chức năng của mình, Nhà nước đề ra các chính sách BHXH nhằm địnhhướng cho các hoạt động BHXH phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế- xãhội của đất nước trong từng thời kỳ, bao gồm:

+ Thứ nhất, định hướng chính sách:

BHXH là một chính sách mở cả về nội dung và phương thức thực hiện.Không phải ngay một lúc, một thời điểm nội dung các chế độ đã được xâydựng đầy đủ mà tuỳ từng thời kỳ, các nội dung này được bổ sung dần dần.Tuy nhiên, bổ sung, sửa đổi như thế nào phải cân nhắc đến tất cả các yếu tốkinh tế – xã hội và có thời kỳ cả yếu tố chính trị nữa ở một số nước ban đầuchỉ xây dựng một vài chế độ (chủ yếu là hưu trí và ốm đau) sau đó mới mởrộng dần các chế độ BHXH khác Việc mở rộng đối tượng, mở rộng nộidung chế độ BHXH và cơ chế thực hiện BHXH là do Nhà nước quy định.Ngoài ra, Nhà nước còn định hướng về mô hình tổ chức hệ thống BHXH.

Có những nước, ngoài hệ thống BHXH chính thống của Nhà nước còn có hệthống BHXH của tư nhân, hệ thống BHXH của một số ngành…

+ Thứ hai, định hướng tài chính BHXH:

Tài chính BHXH là một trong những hoạt động cơ bản của BHXH Đểhoạt động này có hiệu quả, phục vụ cho các đối tượng thụ hưởng BHXH vàgóp phần lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia, Nhà nước ra những quyđịnh về mức đóng, mức hưởng BHXH; quy định trách nhiệm của các bênkhi tham gia BHXH; quy định các chế độ và quản lý quỹ BHXH; quy định

về kiểm tra, kiểm toán… Ngoài ra, với vai trò là người quản lý xã hội, Nhànước định hướng đầu tư để tăng trưởng quỹ BHXH (đầu tư vào những lĩnhvực nào, đầu tư như thế nào…) Mặc dù ở nhiều nước, hoạt động đầu tư quỹBHXH do Hội đồng quản trị quyết định, nhưng Nhà nước vẫn giữ vai tròđịnh hướng để đảm bảo an toàn cho quỹ BHXH

- Thực hiện thanh tra, kiểm tra các hoạt động sự nghiệp BHXH:Song song với việc hoạch định chính sách BHXH, Nhà nước tổ chức cáchoạt động sự nghiệp BHXH Để các hoạt động này đúng định hướng, với

chức năng của mình, Nhà nước thực hiện việc thanh tra, kiểm tra các hoạtđộng sự nghiệp BHXH theo quy định của pháp luật, xử lý các khiếu kiện,các tranh chấp về BHXH theo luật định Trong hoạt động BHXH có các bênliên quan như người lao động, người sử dụng lao động với những lợi íchkhác nhau và vì vậy thường có những sự lạm dụng, lợi dụng pháp luậtBHXH để trục lợi cho mình Mặt khác, chính sách BHXH là chính sách pháttriển và phức tạp nên trong quá trình thực hiện cả người lao động, người sửdụng lao động và cơ quan BHXH khó tránh khỏi những sai sót Do đó, thanhtra, kiểm tra các hoạt động BHXH là cần thiết nhằm đảm bảo cho các bênliên quan thực hiện đúng nghĩa vụ và trách nhiệm của mình, đồng thời đảmbảo quyền lợi hợp pháp của họ.

- Bảo hộ và bảo trợ cho các hoạt động BHXH:

Khác với các loại hình bảo hiểm khác, BHXH dù mô hình hoạt động khácnhau nhưng đều nhằm đảm bảo an sinh xã hội Vì vậy, Nhà nước luôn luônbảo hộ và bảo trợ cho các hoạt động BHXH, nhằm đảm bảo cho BHXHkhông bị ảnh hưởng trước những biến động về kinh tế và xã hội, đặc biệt lànhững biến động về tài chính Sự bảo hộ và bảo trợ của Nhà nước đối vớicác hoạt động của BHXH thể hiện ở một số điểm sau:

+ Bảo đảm giá trị của quỹ BHXH trong các tài khoản tại ngân hàng để đảmbảo mức chi trả cho đối tượng hưởng BHXH

+ Bảo đảm các trợ cấp BHXH cho các đối tượng thụ hưởng BHXH trướcnhững biến động kinh tế - xã hộ và chính trị

+ Bảo hộ cho quỹ BHXH trong các hoạt động đầu tư, sinh lời Nhà nước ưutiên cho quỹ BHXH được đầu tư phần quỹ nhàn rỗi vào những lĩnh vực an

toàn, rủi ro thấp nhất và thuận lợi khi thu hồi vốn để kịp thời chi trả cáckhoản chi BHXH khi có nhu cầu lớn.

+ Không đánh thuế hoặc đánh thuế thấp đối với các dự án đầu tư của quỹBHXH

+ Hỗ trợ về tài chính cho quỹ BHXH trong những trường hợp quỹ BHXH bịthâm hụt vì những lý do bất khả kháng …

2 Mục tiêu của quản lý nhà nước về tài chính BHXH

Theo nghị định 19/CP ngày 16/2/1995 của Chính phủ, hệ thốngBHXH được thành lập đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ, sự quản

lí Nhà nước của Bộ lao động- thương binh xã hội và các cơ quan quản lí Nhànước có liên quan, sự giám sát của tổ chức công đoàn

* Mô hình cơ cấu tổ chức BHXH việt nam.

* Chế độ tài chính đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam phải đảm bảo các mục đích và yêu cầu sau đây:

1 Hoàn thành nhiệm vụ chính trị của Bảo hiểm xã hội Việt Nam theo quy định của Nhà nước.