Trong thời buổi hiện nay, chúng ta ngồi trong phòng, làm việc quá nhiều bên máy vi tính nên tập luyện thể thao ngoài trời trở thành những hoạt động nâng cao sức khỏe và giải trí ưa thích
Trang 1BÀI TẬP NHÓM
Chủ đề: CÁC LOẠI HÌNH CHẤN THƯƠNG TRONG QUÁ TRÌNH LUYỆN TẬP THỂ DỤC THỂ THAO VÀ CÁC BIỆN PHÁP XỬ LÝ CHẤN THƯƠNG PHONG TRÀO THỂ THAO ĐÔNG NAM Á, ĐẶC BIỆT LÀ VIỆT NAM DANH SÁCH NHÓM:
1 Kim Thị Hải Hà
2 Nguyễn Thị Linh
3 Đào Thị Thu
4 Phạm Thị Trang
5 Tống Minh Trí
6 Đặng Ngọc giang
7
Trang 21 CHẤN THƯƠNG THỂ THAO VÀ CÁC CÁCH SƠ CỨU
BAN ĐẦU VỚI CÁC CHẤN THƯƠNG THƯỜNG GẶP
a Mục đích, ý nghĩa.
Những vấn đề chủ yếu về chấn thương thể thao, cách phòng ngừa và sơ cứu giờ đây đã được nhiều người quan tâm hơn Dù có những thời gian chuẩn bị chu đáo (thường gọi là khởi động hay làm nóng người), thì cũng không tránh khỏi những sự
cố xảy ra trong các vận động TDTT Do vậy, chúng ta cần nắm vững một số kiến thức sơ đẳng giới thiệu sau đây để thực hiện việc phòng ngừa, hoặc có những chăm sóc ban đầu rất kiến hiệu đối với các loại tai nạn do việc tập luyện TDTT mang tới
b Các chấn thương thể thao thường gặp và cách sơ cứu ban đầu.
Trong thời buổi hiện nay, chúng ta ngồi trong phòng, làm việc quá nhiều bên máy
vi tính nên tập luyện thể thao ngoài trời trở thành những hoạt động nâng cao sức khỏe và giải trí ưa thích của nhiều người “Chấn thương thể thao” đề cập đến những chấn thương xảy ra trong quá trình tập luyện và thi đấu thể thao
Những chấn thương thương này có thể xảy ra do tai nạn xui rủi nhưng đa phần đều đến từ trang thiết bị thể thao không đạt yêu cầu, tập luyện kỹ thuật và thể lực
không đủ, khởi động không đúng kỹ thuật, thiếu làm nóng và kéo căng (stretching) trước khi chơi thể thao
Chấn thương thể thao có thể xảy đến cho bất kỳ bộ phận nào của cơ thể Nhưng có những chấn thương thể thao thường gặp sau đây và chúng ta phải nắm vững tên gọi của chúng để có cách xử trí đúng
Vận động thể dục thể thao mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe Nhưng đối với không ít người, lợi ích này phải trả bằng cái giá khá đắt: bị chấn thương thể thao Các chấn thương thể thao thường gặp có thể chia ra thành các dạng như sau:
A CÁC TAI NẠN NƠI CƠ BẮP.
- Giãn cơ: Là tổn thương cơ dạng nhẹ do dây chằng, gân, cơ bị kéo giãn quá
mức cho phép Số lượng bó sợi cơ bị đứt là dưới 25% Ngay lúc bị chấn thương, người bệnh thấy đau nhói ở vùng gân cơ, nhưng không bị máu bầm,
Trang 3không làm ngưng cử động Sau ít phút, cảm giác đau giảm và vùng bị tổn thương sẽ sưng nhẹ
Trị liệu: Thoạt tiên chườm nước đá Sau đó, thoa nhẹ thuốc bóp thích hợp Sử dụng hơi nóng, gạc, dấm, nước, hồng ngoại
- Căng cơ: Một vài sợi cơ bị đứt Đau nhiều và phải ngưng hoạt động Vết
máu bầm sau một thời gian
Trị liệu: Chườm đá trong vòng hai ngày Không xoa bóp; nghỉ ngơi Sau 15 ngày,
có thể xoa bóp cộng với tái tập luyện
- Rách cơ: Số cơ bị rách chiếm 25 - 75% bó sợi Xuất hiện vết bầm do các sợi
cơ bị đứt nhiều hơn Bệnh nhân có thể nghe tiếng "bựt" hay "rắc" tại chỗ bị thương, khớp có thể bị mất độ vững, cảm giác đau dữ dội và có thể gây ngất xỉu Hoạt động chức năng của cơ bị tê liệt hoàn toàn
Trị liệu: Chườm đá, tránh xoa bóp Cần có y sĩ vì nếu việc rách cơ không được chăm sóc thích hợp, sẽ có khả năng canxi hóa u máu Sau khi tái luyện 8 tới 10 tuần tiếp theo tai nạn, có thể trở lại luyện tập một cách tiệm tiến
- Đứt cơ hoàn toàn: Số cơ bị rách chiếm trên 75% bó sợi, cơ bị đứt hoàn toàn
hay bị tách ra khỏi xương, một lỗ trũng xuất hiện do cơ rút lại làm máu bầm
tụ nhiều ngày sau đó, khớp sưng nhiều và trở nên lỏng lẻo Mất khả năng hoàn toàn Nạn nhân không thể sử dụng chi bị tổn thương
Trị liệu: Hoàn toàn bất động, cần phải phẫu thuật để may lại cơ hoặc gắn lại nó vào xương
B CÁC CHẤN ĐỘNG: có thể gây ra nhiều hậu quả khác nhau
- Máu bầm: Thường gọi là vết bầm hay cục máu bầm, do máu thoát ra tụ dưới
da Không sưng, từ màu đỏ chuyển sang xanh và cuối cùng là màu vàng Vết bầm biến mất sau 2 hoặc 3 tuần lễ
Trị liệu: chườm đồ mát Sau một thời gian, xoa bóp với thuốc
- Sưng tụ máu: Máu tập trung tại một điểm, một cục u xuất hiện tiếp đó do đứt
mạch máu
Trang 4Trị liệu: chườm đá, dùng tay ấn vào cục u để làm tan việc xuất huyết và chận dòng chảy, trong vài trường hợp quan trọng, phải cần đến phẩu thuật để rút máu (châm chích)
- Xây xát: Sau khi bị va chạm, không thấy có vết thương Nhưng sự va đập có
thể đã gây đứt đoạn những tĩnh mạch, hay động mạch,v.v… Cũng có thể cơ
bị rách Phải lưu ý với những tai nạn kiểu này
Trị liệu: Không xoa bóp, không chườm nóng vì sẽ khiến gây giãn nở mạch máu và làm tăng xuất huyết Lau sạch vết thương bằng chất sát trùng và bao che bảo vệ Nếu trầm trọng cần đến y sĩ hoặc bệnh viện
- Chấn động ở vùng bụng: Bề ngoài có vẻ không gây hậu quả trầm trọng, các
chấn thương có thể dẫn tới viêm niêm mạc bụng, hoặc xuất huyết nội Triệu chứng: mặt tái mét, xuất hạn, nôn mữa, buồn nôn, sốt nhẹ, khoang bụng cứng và đau
Trị liệu: đưa ngay bệnh nhân đến y sĩ hoặc bệnh viện
C CÁC VẤN ĐỀ VỀ XƯƠNG VÀ KHỚP.
- Trật khớp: Do một động tác không ăn khớp, xương ra khỏi ổ khớp, nhưng
rồi trở lại đúng vị trí Sự việc gây ra chấn thương dây chằng Theo tầm quan trọng của chấn thương, ta có thể xếp thành 3 nhóm:
a Trật cấp một: Các dây chằng bị kéo dài Trị liệu: Chườm nước đá, rồi thoa bóp với thuốc Nghĩ ngơi Có thể luyện tập TDTT sau 8 đến 10 ngày
b Trật cấp hai: Dây chằng bị đứt một phần Chỗ bị chấn thương sưng lên Đau nhiều và hoạt động chức năng bị ngưng Trị liệu: Chườm nước đá, đưa nạn nhân đi khám Các phương thuật như xoa bóp, thuốc chống viêm, tập vật lý trị liệu, điều trị
để có thể áp dụng cho loại trật này
c Trật cấp ba: Loại trầm trọng hơn cả Các dây chằng bị đứt hẳn hay tách khỏi đầu xương Đau nhiều Cử động bị tê liệt Trị liệu: Bất động hóa và đưa nạn nhân đến một trung tâm y khoa khám Có thể phải cần đến phẫu thuật
Trang 5Nên tránh: Trường hợp trật ở cổ chân, không nên cho bệnh nhân “đi lại xem có đau không” Dù mức độ trầm trọng như thế nào thì điều này cũng làm nạn nhân đau
- Rã khớp: Đầu xương bung ra khỏi ổ khớp gây giãn hoặc rách các dây chằng
và chấn thương cho khoang khớp Triệu chứng: Đau nhiều, sưng vù tại chỗ, bầm tím, mất toàn bộ vận động chức năng
Sơ cứu: Chườm nước đá hay “gạc” ướp lạnh Băng nhẹ để hỗ trợ khớp Đưa nạn nhân đến bệnh viện
Nên tránh: Cố gắng nắn lại khớp
- Viêm màng xương: Màn xương bị viêm do: Bị dập liên tục hoặc cố gắng quá
mức Thường xảy ra ở mặt trước xương chày, gây đau khủng khiếp
Săn sóc: Chườm nước đá, nghỉ ngơi, thuốc kháng viêm
c Cách phòng chống chấn thương.
- Sử dụng trang thiết bị phù hợp với môn thể thao, thể hình và trình độ của bạn Quần áo tập luyện phù hợp góp phần làm cho buổi tập an toàn và mang lại sự thoải mái Trong lúc tập luyện, quần áo nên sử dụng các loại được làm từ chất liệu bông, cotton để cơ thể không bị tích nhiệt Với một số cá nhân do lười thay trang phục nên mặc 2 quần dài cùng một lúc gây nên sự gò bó, khó chịu và có thể là nguyên nhân gây chấn thương trong quá trình tập luyện Khi tập luyện thể thao ở dưới sân bóng chuyền cần đi giày phù hợp, tránh đi giày không đúng loại, không đúng kích
cỡ hoặc kém chất lượng có thể gây nên cảm giác khó chịu và có thể sẽ gây nên chấn thương ở vùng bàn chân và khớp gối
- Khởi động kỹ trong khoảng 15 phút: chạy tại chỗ, nhảy, cử động các bộ phận trên
cơ thể và duỗi người, đặc biệt chú ý đến những cơ bắp sẽ phải làm việc nặng
- Thường xuyên uống đủ nước Nếu bị mất nước thì hiệu suất vận động và sự chú ý của bạn sẽ giảm sút, trong khi các cơ bắp sẽ không thể loại bỏ chất thải một cách hiệu quả
- Nên duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, thích hợp với lối sống và mức độ hoạt động của bản thân Hãy bổ sung đủ lượng natri cần thiết vì thiếu hụt chất này có thể làm bạn dễ mắc chứng chuột rút
Trang 6- Tập luyện vừa sức Tuân thủ theo đúng sự hướng dẫn tập luyện của giáo viên phụ trách
- Gia tăng cường độ tập luyện một cách từ tốn Các chấn thương thể thao thường rất dễ xảy ra trong thời tiết lạnh giá Bạn cần phải gia tăng cường độ tập luyện của mình một cách chậm rãi
- Duỗi người Việc duỗi người dần dần sẽ chuẩn bị cho cơ thể để sẵn sàng đối phó với những va chạm xảy đến với hệ thống gân và cơ
- Tự massage (hoặc đi massage) Hoạt động này giúp loại bỏ chất thải chứa trong
cơ bắp, nguyên nhân gây ra vọp bẻ và đau nhức
- Đừng mạo hiểm khi không cần thiết, đặc biệt với những bài tập luyện ngoài trời Điều kiện khí hậu khắc nghiệt thường có những ảnh hưởng nhất định đối với hiệu quả tập luyện thể thao Để tránh những ảnh hưởng xấu (gây cảm giác khó chịu, nguy cơ gây chấn thương ) cần phải áp dụng các biện pháp phòng ngừa đặc biệt Tránh tập luyện quá lâu dưới ánh nắng mặt trời gay gắt
2 SƠ CỨU CHẤN THƯƠNG THỂ THAO THÔNG THƯỜNG.
Trong quá trình hoạt động TDTT có thể xảy ra các chấn thương thông thường sau đây:
- Đau cơ: Những cơn đau nhức mà bạn phải trải qua sau khi tập luyện, vốn
thường xảy ra vào ngày hôm sau, ngay cả khi bạn chỉ thực hiện những bài tập với cường độ nhẹ nhàng Nghỉ ngơi và chế độ ăn uống cân đối sẽ giúp bạn loại bỏ được cơn đau Nếu có điều kiện nên tự massage (hoặc đi
massage) nhẹ để giúp lưu thông khí huyết và loại bỏ chất thải chứa trong cơ bắp
- Với chấn thương phần mềm: việc xử lý ban đầu đúng cách là rất cần thiết,
giúp chỗ tổn thương ổn định và mau lành Việc sơ cứu gồm 4 bước:
Nghỉ ngơi: ngay sau khi bị chấn thương, cần ngưng tập luyện hoặc thi
đấu Có thể giữ vùng bị thương bằng nẹp cố định trong 1- 3 ngày đầu
Chườm lạnh: Phương pháp này tuy đơn giản nhưng hiệu quả đem
đến lại vô cùng to lớn Chườm lạnh có tác dụng làm tăng ngưỡng hưng phấn của các sợi cơ, giảm cường độ của quá trình trao đổi chất, giảm phù nề, giảm đau ở vùng chấn thương Giảm co thắt cơ dẫn đến
Trang 7cải thiện tuần hoàn và kết quả là giảm rối loạn chuyển hóa ở vùng bị chấn thương Mục đích để phòng ngừa biến chứng, không gây tụ máu hay chảy máu Dùng túi đá ướp chườm lạnh ngay tại chỗ 10 - 15 phút, mỗi lần cách nhau khoảng 1 giờ, lặp lại nhiều lần trong ngày Có thể chườm lạnh trong 1-3 ngày đầu sau khi bị thương Không nên chườm một lần quá lâu hoặc chườm lạnh trực tiếp vì da sẽ bị bỏng
Băng ép: Mục đích là làm giảm chảy máu, sưng bầm và đau nhức
Dùng băng thun quấn ép dưới vùng tổn thương, những vòng đầu phải quấn chặt, sau đó lỏng dần để giảm phù nề và tạo điểm tựa vững chắc cho vùng cơ khớp bị chấn thương Băng ép vùng chấn thương tiến hành trong thời gian chườm lạnh bằng cách băng đè lên khối nước đá
và trong thời gian giữa hai đợt chườm lạnh
Kê cao vùng bị thương: Vùng tổn thương cần được giữ ở tư thế nâng
cao để tránh tình trạng ứ máu và hạn chế phát triển phù nề Giúp máu trở về tim tốt hơn; làm giảm sưng, đau và viêm Tùy theo bộ phận chấn thương mà ta có tư thế treo cao cho phù hợp để không cản trở tới sinh hoạt của người tập Người tập bị chấn thương vùng chi dưới cần nằm và có thể dùng gối để đệm nâng cao chi dưới bị đau Đặc biệt có thể kê cao chân 10 - 15 cm trong 1 - 3 ngày đầu Tuy nhiên, không nên kê cao quá so với tim
Khi bị chấn thương, bệnh nhân có thể dùng thuốc giảm đau, nhưng tuyệt đối không
nên xoa các loại dầu nóng Nhiều người làm vậy vì lầm tưởng loại thuốc mà các
vận động viên được xịt khi bị chấn thương là dầu nóng Thực ra, đó là một loại khí lạnh dễ bốc hơi, có công dụng giống như chườm lạnh Khi bị chấn thương, bệnh nhân không được chườm nóng, xoa bóp hoặc kéo nắn tùy tiện trong hai ngày đầu Việc chườm nóng khiến máu chảy nhiều hơn Xoa bóp lại khiến các dây chằng bị
xơ chai, mất đi độ đàn hồi, chúng sẽ trở nên yếu hơn và dễ chấn thương trở lại khi
có những cử động hơi mạnh Kéo nắn làm tổn thương bị nặng thêm, thậm chí có thể gây đứt cơ hoàn toàn và bầm dập mô xung quanh Kết quả là tổn thương viêm tăng lên, vết thương lâu lành và sẹo bị xấu
Thông thường, nếu tổn thương nhẹ, bệnh nhân sẽ hoàn toàn phục hồi sau khi điều trị được 2 - 3 ngày Lúc này, họ có thể tập luyện nhẹ nhàng (khoảng 50% sức), và tăng từ từ để cơ thể dễ thích nghi Nếu là chấn thương nặng hoặc đã qua sơ cứu mà
Trang 8hoạt động vẫn còn khó khăn, bệnh nhân nên đến khám ở các bệnh việc chuyên khoa để được điều trị càng sớm càng tốt
- Chấn thương mũi: Sống mũi là một vách ngăn hai khoang mũi; nó được cấu
thành bằng sụn, dựa trên nền xương Khi bị chấn động nếu, mũi bị biến dạng rất quan trọng (mũi bẹp qua một bên), có thể chỉnh sửa lại tức thời Nếu cơn đau quá khốc liệt, tốt hơn nên đưa bệnh nhân vào bệnh viện để chỉnh hình có gây mê, vì có thể phải qua X quang Nếu chấn thương nhẹ, có thể chườm nước đá để giảm đau và giảm sưng húp
- Chảy máu cam : Là một vụ xuất huyết ngoại, theo nguyên tác là do chấn
động, nhưng cũng có thể xảy ra mà không có nguyên do hiển nhiên
Cách xử lý:
* Cho nâng cao đầu và đè cánh mũi bị chảy máu để chặn xuất huyết trong thời gian
từ 5 đến 10 phút
* Cho thở bằng miệng, không cho hỉ mũi
* Có thể dùng miếng thấm cầm máu (hémostatique) có bán trong các nhà thuốc tây Nếu máu vẫn ra sau 15 phút, phải đưa đến bác sĩ
- Chuột rút: Là sự co cơ không cố ý (tự nhiên hay do lệch tư thế) gây đau đớn,
thường chỉ thoáng qua vài giây nhưng có khi kéo dài đến nửa tiếng, thậm chí một tiếng Lúc đó khối cơ cứng, ngắn lại, đòi hỏi tiêu thụ rất nhiều ôxy và glucose
Việc tập luyện căng thẳng lâu trong một tư thế, trong một điều kiện bắt buộc khác với bình thường (như lạnh đột ngột) cũng gây chuột rút Để đề phòng, cần có thời gian làm duỗi cơ 5 - 10 phút trước lúc khởi động, mang loại giày thích hợp, dùng
đủ nước (thiếu nước sẽ gây tích lũy acid lactic) Khi bơi lội, chuột rút hay xuất hiện
ở ngón chân, vì vậy nên khởi động cho ấm, vào nước từ từ bằng vận động chậm Khi bị chuột rút, ngừng ngay hoạt động, nếu được thì kéo duỗi cơ 15 - 20 giây cho đến khi cơ giãn hoàn toàn Sau đó, nên nghỉ luyện tập khoảng 1 giờ để cơ bắp và
hệ thần kinh trung ương đủ hồi phục Xoa dầu, làm nóng vùng chuột rút trong vài phút để làm giãn cơ Vận động viên cũng cần có chế độ ăn hay dùng thuốc bổ sung
đủ canxi, magiê, vitamin, thường dùng nhất là vitamin B1 uống, liều cao hay
Trang 9vitamin B6 (phối hợp sẵn trong viên magiê-B6) Người bị chuột rút không nên lạm dụng chất kích thích như cà phê
- Đau xóc hông: Cơn đau nhói thình lình diễn ra bên hông thường có nguyên
nhân từ sự gia tăng cường độ tập luyện đột ngột hoặc xuất hiện sau một quá trình vận động kéo dài Việc ngừng vận động không phải là một ý hay: chúng ta vẫn nên duy trì tốc độ vận động như thế, có thể vừa hoạt động thể thao vừa dùng tay ấn vào chỗ đau xóc cho đến khi cơ thể làm quen dần và cơn đau xóc hông sẽ nhanh chóng biến mất Hãy tập luyện một cách điềm tĩnh và bạn sẽ tránh được những cơn đau xóc hông
- Say nắng: Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao hoặc lao động thể lực nặng nhọc,
cơ thể sẽ thải bớt nhiệt Sự thải nhiệt của cơ thể chủ yếu bằng cách khuyếch tán, dẫn truyền nhiệt qua da và bay hơi mồ hôi trên da Như vậy da là bộ phận chống nóng quan trọng Nếu gặp điều kiện bất lợi cho sự khuếch tán, dẫn truyền và bốc hơi (như trời đứng gió, không khí không lưu thông, độ ẩm không khí cao ) rất dễ xảy ra cảm nắng, say nắng
Triệu chứng: biểu hiện đầu tiên là vã mồ hôi, mặt đỏ nhừ, khó chịu, có trường hợp
bị đau bụng, nôn mửa Sau đó là các biểu hiện nặng hơn như hoa mắt, chóng mặt, mạch nhanh, ngất lịm, tiểu ít, thân nhiệt tăng cao
Cách chữa đối với những trường hợp nhẹ, cần nhanh chóng đưa người bệnh vào chỗ mát, thoáng gió, nới hết quần áo, bỏ tất cả những thứ gì cản trở cho sự hô hấp, tuần hoàn Lấy khăn to nhúng nước lạnh, vắt ráo rồi lau khắp cơ thể, đắp khăn mát lên trán, cho uống nước chè đường, nước bột sắn dây, nước chanh quả, quạt nhẹ Điều cần chú ý là phải để bệnh nhân nằm nghỉ và theo dõi sức khỏe trong vòng 24 giờ, không nên thấy người bệnh đã dễ chịu lại để tiếp tục làm việc ngoài nắng, rất
dễ bị say nắng lại và lần sau sẽ nặng hơn lần trước
3 ĐẠI HỘI THỂ THAO ĐÔNG NAM Á
Đại hội Thể thao Đông Nam Á hay Đông Nam Á Vận Hội (tiếng Anh: SEA
Games hay Southeast Asian Games), là một sự kiện thể thao tổ chức hai năm một lần với sự tham gia của các vận động viên từ 11 nước khu vực Đông Nam Á hiện nay Những môn thể thao tổ chức trong đại hội do Liên đoàn thể thao Đông Nam
Á điều hành với sự giám sát của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) và Hội đồng Olympic châu Á
Trang 10Các nước tham dự
Tên gọi theo IOC: Brunei Darussalam 1988
CAM Campuchia
TLS Đông Timor
LAO
Lào
Tên gọi theo IOC: Lao People's Democratic
Republic
2009
THA Thái Lan
VIE Việt Nam
SEA Games lần thứ 1 (1959)