TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐƯỜNG THI Ở TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1949

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐƯỜNG THI Ở TRUNG QUỐC TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1949

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Sự phát triển của thơ ca cổ điển Trung Quốc, bắt đầu từ Thi kinh, Sở từ, tích

tụ chuẩn bị và diễn tiến qua một thời kì dài, đến thời Đường đã bước lên đỉnh caophồn vinh Tình hình sáng tác thi ca đời đường hưng thịnh chưa từng có, chỉ riêngsáng tác của thi nhân đời Đường hiện nay còn giữ được, đã có hơn 50 nghìn bài,những tác giả mà họ tên có thể biết được có tới hơn 2000 thi nhân Trên thi đànđời Đường xuất hiện những nhà thơ lớn mà tên tuổi của họ xưa nay vẫn được tônsùng, nổi tiếng trong ngoài nước như: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Hàn Dũv.v…Thơ Đường nội dung đề tài phong phú, hình thức thể loại đầy đủ, nghệ thuậtbiểu hiện hấp dẫn, lôi cuốn, trường phái phong cách đa dạng, có ảnh hưởng sâusắc đến sau này, tất cả những điều đó đánh dấu sự trưởng thành mọi mặt của toàn

bộ nền thi ca Đường thi trở thành viên ngọc của văn hoá nghệ thuật nhân loại, làniềm tự hào của dân tộc Trung Hoa

Thành tựu to lớn của Đường thi đã hấp dẫn người đương thời cũng như cáclớp hậu thế tìm đọc và đi sâu nghiên cứu Hơn một ngàn năm nay, xoay quanhnhững vấn đề về Đường thi, các học giả từ đời này sang đời khác đã đổ biết baocông sức gian khổ, làm được một khối lượng lớn công việc như sưu tầm, tuyểnchọn, biên soạn, chú giải, khảo chứng, phân tích, bình phẩm v.v…Tất cả đều thuđược những kết quả to lớn, có đóng góp đáng kể trong việc nghiên cứu Đường thi,góp phần hình thành một môn khoa học chuyên ngành đó là “Đường thi học” 唐诗

学, với đối tượng nghiên cứu, phạm vi vấn đề, phương pháp làm việc và hệ thốngkhoa học riêng

Ở Việt Nam, việc Đường thi có ảnh hưởng sâu rộng tới văn học Việt Nam làđiều không thể phủ nhận Đã có một số đề tài nghiên cứu một cách trực tiếp hoặcgián tiếp việc tiếp nhận Đường thi trong văn học Việt Nam, nhưng việc giới thiệurộng rãi những chuyên luận nghiên cứu có tính chuyên biệt về Đường thi thì còn

hạn chế Gần đây có cuốn Đường thi học dẫn luận 唐诗学引论 của Trần Bá Hải

陈伯海 do Phạm Ánh Sao dịch và giới thiệu, đã mang đến cho người dọc một cáinhìn tổng quan về những vấn đề bản thể của Đường thi Cuốn sách đã nghiên cứu

mang tính tổng hợp đối với các phạm trù đặc trưng: nguồn gốc, lưu phái, thể thứccủa Đường từ góc độ vĩ mô tổng thể, đồng thời đề cập tới diễn biến lịch sử củaĐường thi học, cuốn sách là một sự tổng kết khoa học đối với Đường thi Tuynhiên, trước khi bước chân vào việc nghiên cứu Đường thi, chúng tôi thiết nghĩcần phải có cái nhìn mang tính khái quát đối với tình hình nghiên cứu Đường thi,nhất là trong thế kỷ XX Đương nhiên, việc nghiên cứu Đường thi đã trải qua mộtquá trình diễn tiến lâu dài Làm công việc chỉnh lý, nghiên cứu Đường thi sớmnhất, đó chính là bản thân người đời Đường, thế nhưng việc bàn luận, phẩm bình ởđời Đường phần lớn chỉ chú ý tới những vấn đề cụ thể chứ chưa có sự khái quát.Người đời Tống đã bắt đầu tạo đựơc truyền thống văn học độc lập cho Đường thi,từng bước xây dựng quan niệm về Đường thi một cách chỉnh thể Đến Nghiêm Vũthời Nam Tống, vì phê phán xã hội mà đã phải gắng hết sức chỉ ra những nét riêng

về nghệ thuật và hình thái diễn tiến của Đường thi Ông đã đặt cơ sở cho việc xáclập Đường thi học Sau này, Dương Sĩ Hoằng, Cao Bỉnh, Hồ Ứng Lân, Hứa Học

Di, v.v… ở đời Minh đã triển khai công việc lí giải và phân tích ngày càng chi tiếthoá về các mặt tìm hiểu nguồn gốc và lưu phái, vạch những nét cơ bản về sự biến

đổi thể loại của Đường thi Cuốn Đường âm quý thiêm do Hồ Chấn Hanh cuối đời

Minh soạn, đã có sự phân biệt môn loại với những tư liệu luận bàn, bình phẩm vềĐường thi qua các thời, xứng đáng là cuốn sách tổng kết bước đầu của Đường thihọc cổ điển Người đời Thanh tiếp tục nghiên cứu và đi sâu lí giải hơn nữa về một

số vấn đề Nhưng nhìn chung, bàn luận của người đời xưa về Đường thi thiên vềcoi trọng mối quan hệ bên trong thi ca, mà coi nhẹ việc tổng hợp vĩ mô Hơn nữa,những bình luận phẩm bình đó phần nhiều mang ấn tượng trực quan, nó tản mát ởtrong các trước thuật như thi loại, bút ký, tự bạt, thư tín, bi truyện, tạp thuyết, bìnhđiểm, luận thi v.v…bới lông tìm vết, đáy bể mò kim, mà ít đem lại cho người tamột khái niệm hoàn chỉnh

Từ thế kỷ XX, tình hình nghiên cứu Đường thi bước vào một giai đoạn mới,

ở thế kỷ này, sự du nhập của tư tưởng văn nghệ và phương pháp khoa học phươngTây đã thúc đẩy, làm cho việc nghiên cứu Đường thi có được bước nhảy vọt mạnh

mẽ Các tác giả nhanh chóng thoát khỏi mảnh đất phê bình theo kiểu truyền thống,bắt tay vào việc khảo sát có hệ thống và khái quát kí luận, viết nên những cuốnsách học thuật có giá trị Đó chính là lí do tại sao chúng tôi lại đi sâu tổng thuậttình hình nghiên cứu Đường thi ở thế kỷ XX Hi vọng sẽ có được cái nhìn khái

quát về học thuật Đường thi thế kỷ XX trước khi bước vào nghiên cứu những vấn

đề cụ thể của Đường thi

2 Đối tượng, mục đích nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là tình hình nghiên cứu Đường thi ởTrung Quốc thế kỷ XX, với mục đích có được cái nhìn khái quát về tình hình họcthuật Đường thi trong thế kỷ này Thiết nghĩ đây là một việc làm ít nhiều sẽ cóđóng góp tích cực hỗ trợ cho việc nghiên cứu những vấn đề cụ thể của Đường thi

3 Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi tư liệu:

Chúng tôi tiến hành lược thuật tình hình nghiên cứu Đường thi ở Trung Quốctrong quãng thời gian của thế kỷ XX Các tác phẩm, các công trình nghiên cứuđược đề cập tới đều là những tác phẩm nghiên cứu được công bố và xuất bản trongthế kỷ này Có những nội dung, đề tài đã được nghiên cứu từ rất lâu trong nhữnggiai đoạn trước nhưng chúng tôi cũng hạn chế đề cập đến mà chỉ chú trọng việcnghiên cứu những nội dung, đề tài này trong thế kỷ XX

Về phạm vi tư liệu, ngoài những tư liệu bằng tiếng Việt, chúng tôi cũng sửdụng những tư liệu bằng tiếng Hán Trên cơ sở việc tiến hành dịch những tư liệunày để bổ xung lượng thông tin cho bài viết

4 Phương pháp nghiên cứu:

Về phương diện lý thuyết, chúng tôi chủ yếu dựa vào những tri thức về mĩhọc tiếp nhận để tổng thuật tình hình nghiên cứu Đường thi thế kỷ XX

Chúng tôi cũng sử dụng những phương pháp cụ thể như: phương pháp mô tả,phương pháp thống kê, phương pháp so sánh, phân tích, lý giải…

5 Bố cục Niên luận:

Với khả năng hạn hẹp của mình, chúng tôi trình bày tình hình nghiên cứuĐường thi ở Trung Quốc thế kỷ XX theo cái nhìn lịch đại, để tiện cho việc trìnhbày và theo dõi, chúng tôi chia tình hình nghiên cứu Đường thi thế kỷ XX ở TrungQuốc làm ba giai đoạn cụ thể như sau:

1 Giai đoạn đầu thế kỷ XX đến năm 1949

2 Giai đoạn từ năm 1949 đến kết thúc Cách mạng văn hoá (thập niên 70).

3 Giai đoạn từ sau Cách mạng văn hoá (cuối thập niên 70 đến hết thế kỷ

XX)

6 Quy cách trình bày:

+ Đối với tên tác giả, tác phẩm nghiên cứu về Đường thi trong thế kỷ XX, đểtôn trọng nguyên tác và tiện việc kiểm tra lại, chúng tôi xin phiên âm Hán Việt, đồngthời sẽ in nghiêng tên tác phẩm và viết kèm theo nguyên văn chữ Hán Chẳng hạn:

Lưu Khai Dương 刘开扬 với cuốn Đường thi luận văn tập 唐诗论文集,Trung

Hoa Thư Cục, Thượng Hải Biên Tập Sở, 1961 中华书局上海编辑所,1961

+ Đối với những lời trích dẫn từ các tác phẩm và các công trình nghiên cứu đểnhấn mạnh và tiện việc theo dõi chúng tôi cũng sẽ in nghiêng tên tác phẩm, thông tin

về tác phẩm, công trình nghiên cứu như tác giả, xuất xứ, tên các nhà xuất bản, chúng

học sử, Phúc Kiến Nhân Dân xuất bản xã, 1959.

Một số ký hiệu viết tắt:

Tr hoÆc tr Trang v.v

衍 với Thạch di thất thi thoại 石遗室诗话 và Tục biên 续編, Vương Khải Vận 玉

闓运 với Tương ỷ lâu thuyết thi 湘绮楼说诗, Tương ỷ lâu lão nhân luận thi sách

tử 湘綺楼老人论诗冊子, Vương Chí luận thi Đường thi tuyển 王志论诗唐诗选,

và tuyển tập phê bình Đường thi tuyển;Thẩm Tằng Thực 沈曾植 với Hải nhật lâu

trát tùng 海日楼札丛; Tống Dục Nhân 宋育仁 với Tam Đường thi phẩm 三唐诗 品; Chu Bảo Oanh 朱宝莹 với Thi thức 诗式; Cao Bộ Doanh 高步瀛 với Đường

Tống thi cử yếu唐宋诗举要 v.v… Chúng không chỉ nhiều về số lượng mà còn kếthừa và vận dụng những hình thức thi thoại thi phẩm, bút kí, tuyển chọn phê bình,

lí luận thơ ca của người xưa để giải thích và bình phẩm Đường thi Tuy nhiênnhững kiến giải của các nhà nghiên cứu về nội dung tư tưởng vẫn chưa vượt quađược những hạn chế của lớp người đi trước, mặc dù trong khi trình bày và phântích cụ thể đã có những nhận xét tinh tế và sâu sắc đáng tham khảo Tuy vậy lúcnày một số quan niệm mới cũng đã bắt đầu nảy nở, Hồ Thích 胡適 năm 1915 đã

xuất bản hai cuốn sách Độc Bạch Cư Dị Dữ Nguyên Cửu thư读白居易《与元久

書》và Độc Hương Sơn thi toả kí 读香山诗琐记 Trong hai cuốn sách này, ông

đã dựa vào sự phân chia giữa chủ nghĩa lý tưỏng và chủ nghĩa thực tế (còn viết làchủ nghĩa hiện thực để giải thích Đường thi, qua đó mở ra một bầu không khí mớithu hút sự nghiên cứu của các nhà nghiên cứu phương Tây Từ tháng 9 năm đó trở

đi, trên Thanh Hoa chu san 清华周刊,học giả Ngô Mật 吳宓 liên tiếp đăng tải Dư

Sinh tuỳ bút 余生随笔, trong đó phần nhiều nói về Đường thi Ông lấy sự biếnthiên của Đường Tống thi để nói về sự chuyển biến từ trường phái quý tộc đến

trường phái bình dân mà Đỗ Phủ là điểm tiếp nối Ông cho rằng Đỗ Phủ đã “lấy

ngôn từ của tầng lớp quý tộc Trung Quốc để nói về tư tưởng tình cảm của tầng lớp bình dân”, và đến Bạch Cư Dị thì đã hoàn toàn trở nên bình dân Quan điểm

này không chỉ trở thành sự mở đường cho chủ trương “bình dân văn học” của thời

kỳ Ngũ Tứ mà còn có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đối với các nhà văn học sử saunày Đến năm 1922, Lương Khải Siêu 梁启超 xuất bản cuốn Tình thánh Đỗ Phủ 情聖杜甫 Danh hiệu Thi thánh 诗聖 vốn đặt cho Đỗ Phủ từ trước đến nay được ông đổi thành Tình thánh 情聖 Trên thực tế đã thể hiện việc ông không lấy ngôn

chí, tải đạo làm điểm tựa mà lấy “thi vị biểu tình chi cụ” (thơ là công cụ biểu đạt

tình cảm) làm lập trường tư tưởng (Xem Quốc học nhập môn thư yếu mục cập kỳ

độc pháp phụ lục nhị国学入门书要目及其读法附录) Điều này trong lĩnh vựcnghiên cứu Đường thi đã đưa ra một tư tưởng nhân bản mới mẻ

Trải qua sự chuẩn bị và phát động của những năm đầu thế kỷ, vào giai đoạngiao thời của những thập niên 20, 30 một loạt các tác giả, tác phẩm nghiên cứu vềĐường thi có quan niệm mới và hình thức mới lần lượt ra đời Những cống hiến

về học thuật ở thời kỳ này là khá lớn và vô cùng đặc sắc Có các tác giả nổi tiếngnhư: Văn Nhất Đa闻一多, Chu Tự Thanh 朱自清, Trần Dần Khác 陈寅恪, SầmTrọng Miễn岑重勉, Tiền Chung Thư 钱钟书 v.v… Văn Nhất Đa 闻一多 đã làmmột số lớn công việc khảo đính các tác phẩm và thi nhân đời Đường, đồng thờithông qua các công trình nghiên cứu của ông đã thể hiện tầm nhìn rộng lớn và tri

thức trác việt của một nhà văn học sử, cuốn Đường thi tạp luận 唐诗杂论 của ông

tuy là một bộ trước thuật không hoàn chỉnh, nhưng sức nhìn thấu suốt, trên dướiquán thông, xác thực có cấu tứ mang tính toàn cục biểu hiện trong đó Sự chuyểnbiến thi phong thời sơ Đường mà cuốn sách này bàn luận, từ cung thể thời sơĐường phỏng theo Lục Triều, qua Vương, Dương, Lô, Lạc (Tứ kiệt) bắt đầu phá

vỡ thể chế cũ và xây dựng thể chế mới, cho đến Lưu Hy Dy 刘 希夷 , TrươngNhược Hư张若虚 từng bước hoàn thành sự thăng hoa của cảnh giới thi ca, đã vẽnên bức tranh sáng sủa, rõ ràng về quá trình phát triển của Đường thi trong vòng

trăm năm trở lại (Xem các thiên Cung thể thi đích tự độc 宫体诗的自读), sự kiến

giải hữu cơ chỉnh thể nhìn diễn tiến thi ca là sự tương ứng đầu cuối, các khâu ănkhớp nhau khiến người ta khi đọc cảm thấy mới mẻ Văn Nhất Đa 闻一多 bàn vềthơ Giả Đảo贾捣, từ sự biến chuyển của bối cảnh xã hội, ngoài tìm ra căn nguyênxuất hiện và lưu hành thi phong thanh tĩnh, tác giả còn liên hệ một cách đặc biệt

với Tứ linh 四灵 xuất hiện những năm cuối thời Nam Tống: Phái Cảnh Lăng cuối

đời Minh, Đồng Quang Thể同光体 cuối đời Thanh, nói rõ mỗi triều đại “vào đêm

trước của sự huỷ diệt trong động loạn đều cần phải nghỉ ngơi”, vì thế mà “đều có

xu hướng quay về với Giả Đảo” (Xem bài viết Giả Đảo) Về khía cạnh so sánh

lịch sử, tìm ra quy luật vận động văn học, Văn Nhất Đa quả xứng đáng là người có

đầu óc mẫn tuệ Đến tác phẩm Đường thi đại hệ唐诗大系 do ông biên soạn, tổngcộng thu thập ghi chép 263 thi nhân với hơn 1413 bài thơ, trong đó tiêu biểu là cáctác giả lớn như: Lý Bạch 李白, Đỗ Phủ 杜甫, Vương Duy 王维, Mạnh Hạo Nhiên孟浩然, Cao Thích 高適, Sầm Tham 岑参, Hàn Dũ 韩愈, Liễu Tông Nguyên 柳宗

元, Bạch Cư Dị 白居易… Cuốn sách này không chỉ có quy mô rộng lớn, thơ đượctuyển chọn một cách kỹ càng, có con mắt riêng, hơn nữa có sự phối hợp việc khảocứu hiệu đính cho các tác phẩm thơ và viêc bổ xung, đính chính cho các tài liệutruyền kí về thi nhân, thực sự đã vượt qua các tuyển tập khác trong lịch sử Vớicuốn sách này, Văn Nhất Đa đã phá vỡ giới hạn của chính biến quan truyền thống,tiến hành xem xét nhiều từ tính nghệ thuật của Đường thi Ông chú trọng tới các tưliệu về đời sống thi nhân và những thành tựu nghệ thuật của tác giả Đường thi, chỉ

ra được nguồn gốc và sự phát triển nghệ thuật nghệ thuật của toàn bộ thơ Đường.Cuốn sách trở thành quyển tuyển tập Đường thi đầu tiên có ảnh hưởng sâu sắc vàrộng rãi trong thế kỷ này

Với tác giả Chu Tự Thanh 朱 自 清 , các tác phẩm chuyên môn bình luận

Đường thi của ông không nhiều Tuy vậy chỉ một tác phẩm của ông là Đường thi

tam bách thủ chỉ đạo đại khái 唐诗三百首指导大概 đã có sự giải thích và phântích tương đối chính xác và toàn diện về các vấn đề của Đường thi như: đề tài, lốisáng tác, thể tài, sự biến đổi, cách luật, thanh điệu v.v…Những điều được biên

soạn trong cuốn Kinh điển thường độc 經典常读 của ông đã phá vỡ mạnh mẽ ýkiến của các phái nghiên cứu Đường Tống vốn có, ông chủ trương từ góc độ sángtạo của văn học mà suy xét những lợi hại được mất trong sự chuyển biến từĐường thi sang Tống thi, khiến cho vấn đề treo lơ lửng đã lâu mà chưa có sự giảiquyết này có được phương hướng giải quyết đúng đắn, đồng thời cũng để lại sựchỉ dẫn cho các học giả nghiên cứu sau này Học giả Tiền Chung Thư lại dựa vàoviệc so sánh sự giống nhau và khác nhau giữa các vấn đề có liên quan đến Đường

Tống thi để đưa ra căn cứ Cuốn sách Đàm nghệ lục 谈艺录 do ông dùng thể bút

ký truyền thống viết nên (trong đó có một bộ phận đáng kể viết về Đường thi, mặc

dù không coi trọng việc xây dựng lí luận nhưng ở mỗi đoạn văn đều có sự dẫn

chứng những tư liệu lịch sử từ xưa đến nay, từ trong nước đến ngoài nước mộtcách đầu đuôi ngọn ngành Sự kết hợp giữa tham khảo và chứng minh này đãkhiến cho vấn đề có được sự phát triển mới, được coi là điển hình cho nghiên cứuvăn học so sánh.Trần Dần Khác陈寅恪 và Sầm Trọng Miễn 岑仲勉 lại dựa vào sốphận lịch sử của các tác giả để xem xét, nghiên cứu về Đường thi Các nhà nghiên

cứu đưa ra phương pháp gọi là “dĩ thi chứng sử, dĩ sử chứng thi” 以诗证史, 以史

证诗, dung hòa sử học và thi học vào làm một Điều này không những làm phongphú thêm tư liệu nghiên cứu của cả lịch sử và thi ca, mà còn bàn đến một cáchrộng rãi nhiều lĩnh vực quan trọng có mối quan hệ mật thiết với Đường thi nhưtình hình kinh tế, chính trị, khoa cử, giáo dục, học thuật, văn nghệ, dân tộc, tôngiáo và mối quan hệ giữa giao lưu dân tộc, giao lưu quốc tế với sáng tạo thi ca.Thể hiện một bức tranh phức tạp về mối quan hệ giữa văn học và mọi phương diệnđời sống con người

Trong giai đoạn từ đầu thế kỷ XX đến trước năm 1949, việc nghiên cứuĐường thi được đánh dấu bằng sự bắt đầu của phong trào “Ngũ Tứ” 五四 với chủtrương “Tân văn hoá” 新文化.Giới học thuật “Ngũ Tứ” dưới góc độ đối lập cũmới đã đưa ra khẩu hiệu “Cách mạng văn học” 革命文学, đặt ra một cách gay gắtvấn đề thay đổi văn hoá truyền thống Chính điều đó đã dẫn đến việc đánh giá lạinhững giá trị của văn học cổ điển trong đó có Đường thi Trần Độc Tú 陈独秀

trong cuốn Văn học cách mạng luận 文学革命论 cho rằng văn học Trung Quốcbắt nguồn từ Thi kinh và Sở từ (dùng nhiều thổ ngữ phương vật nhưng về sau lại

dần dần biến thành “văn học cổ điển quý tộc trống rỗng, phô trương, hùa theo gọt

giũa”, “hình thức của nó thì cũ rích, lỗi thời hữu nhục vô cốt, hữu hình vô thần, như đồ trang trí mà không có giá trị thực dụng, nội dung của nó thì tầm mắt không vượt qua đế vương quyền quý, thần sơn quỷ quái và sự cùng thông lợi đạt của một cá nhân Cái gọi là vũ trụ, nhân sinh, xã hội không nằm trong tư tưởng của nó” Do đó phải triệt để loại bỏ cái cũ, thiết lập cái mới, Hồ Thích 胡適 trong

cuốn Bạch thoại văn học sử 白话文学史 cũng cho rằng: “dựa vào con mắt tiến

hoá lịch sử của thế kỷ này để quan sát thì Bách thoại văn học là chính thống của văn học Trung Quốc, lại là lợi khí tất dụng của văn học tương lai” Chính những

điều đó đã khiến việc xem xét văn học Trung Quốc tự nhiên nảy sinh ra một loạiquan niệm mới Đồng thời với việc đề xuất “cách mạng văn học” với mục tiêu cơbản là thiết lập một nền văn học mới, nhưng việc xây dựng một nền văn học mới

lại bắt buộc phải có sự tiến hành đánh giá lại những giá trị văn học truyền thống.Đây là lí do khiến cho giới học thuật “Ngũ Tứ” một mặt phải sáng tạo một dạngthức văn học mới, một mặt phải dồn sức nghiên cứu văn học truyền thống Đươngnhiên trong mấy mươi năm của giai đoạn này, tình hình nghiên cứu Đường thi tự

nó có sự phát triển Nhìn chung mà nói, thời kỳ đầu nặng về cách tân quan niệm,như Hồ Thích胡適 trong cuốn Bạch thoại văn học sử白话文学史 đã lần đầu tiênphá vỡ sự phân kỳ “Tứ Đường” 四唐, đề xuất thuyết chia Đường thi làm hai thời

kỳ, đồng thời cho rằng “Dựa vào sự thái bình lâu dài của chính trị mà luận thì

người ta gọi là Thịnh Đường 盛唐, dựa vào văn học mà luận, sự thịnh vượng kỳ

thực không nằm ở thời kỳ này Sau đại loạn cuối năm Thiên Bảo 天宝, lúc này

mới là thời kỳ Đường thi đã trưởng thành”, “Khai Nguyên, Thiên Bảo开元, 天宝

là thời kỳ thịnh, là thời kỳ thái bình nhưng văn học thời kỳ này là văn học ca vũ thăng bình, nội dung lãng mạn, ý cảnh là sự làm dáng, nhưng ngược lại, xã hội giai đoạn sau nửa cuối thế kỷ 8 là xã hội loạn li, thì văn học thời kỳ này là văn học hô hào sầu khổ, là văn học của sự đau khổ, nội dung viết những điều có thực,

ý cảnh chân thực” Ông cũng cho rằng: “lịch sử thi ca triều đại nhà Đường từ Sơ Đường đến Vãn Đường là một giai đoạn lịch sử của từng bước Bạch thoại hóa”.

Như vậy, trong tất cả những luận thuật này, các vấn đề bức thiết hiển nhiên đềuchống lại thuyết cũ truyền thống, thể hiện đặc trưng mới mẻ rõ ràng của thời đại

Ở giai đoạn sau lại nặng về thực chứng, rất nhiều học giả trong lĩnh vực nghiêncứu Đường thi đã vận dụng các phương pháp khoa học, loại bỏ cách thức bìnhđiểm hoặc cách phê bình ấn tượng của phương thức truyền thống Các nhà nghiêncứu đã thông qua hệ thống tài liệu hoàn chỉnh để viết nên một số lượng lớn cácluận văn hoặc những chuyên luận có tầm nhìn rộng lớn, có tính khái quát cao Cáchọc giả đã chú ý nghiên cứu một cách hoàn chỉnh, thống nhất với toàn bộ tiếntrình Đường thi Bên cạnh một số luận văn khả quan, còn xuất hiện hàng loạt các

tác phảm học thuật như: cuốn Đường thi nghiên cứu 唐诗研究 của Hồ Vân Dực

胡云翼, cuốn Đường thi tổng luận 唐诗总论 của Hứa Văn Ngọc 许文玉, cuốn

Đường đại thi học唐代诗学 của Dương Khải Cao 杨启高, Tô Tuyết Lâm 苏雪林

với cuốn Đường thi khái luận 唐诗概论 Trong đó đặc biệt là cuốn Đường thi

khái luận của Tô Tuyết Lâm giống như một sự khái thuật về văn học đoạn đại.

Cuốn sách này mở ra với chương đầu tiên là Đường thi long thịnh chi nguyên

nhân唐诗隆盛之原因 Tác giả đã đem nguyên nhân phồn thịnh của thơ Đường

quy kết về sự lớn mạnh của trào lưu tư tưởng học thuật và sự sáng sủa của bốicảnh xã hội chính trị, sự sáng tạo nỗ lực cách điệu văn học Chương tiếp theo nói

về Đường thi biến thiên chi khái huống 唐诗变迁之概况, chia sự phát triển của

Đường thi làm năm thời kỳ: một là, thời kỳ kế thừa phong cách cổ điển Tề Lương

齐梁, lấy Vương Tích 王绩, “Tứ Kiệt” 四杰, “Thẩm Tống” 沈、宋, Trần TứNgang陈子昂, Trương Cửu Linh 张九龄 làm đại biểu; hai là, thời kỳ hưng thịnhcủa thơ ca lãng mạn lấy Lí Bạch 李白, Vương Duy 王维, Mạnh Hạo Nhiên 孟浩

然, Cao Thích 高適, Sầm Tham 岑参, Lý Kỳ 李颀, Vương Xương Linh 王昌龄,Thôi Hạo崔颢 làm đại biểu; ba là, thời kỳ ra đời của văn học tả thực lấy Đỗ Phủ

杜甫, Đại lịch Thập tử 大历十子, “Hàn Mạnh” 翰、孟, “Nguyên Bạch” 元、白,

“Trương Vương” 张、王 làm đại biểu; bốn là, thời kỳ phát triển của văn học duy

mĩ lấy Ôn Đình Quân溫庭筠, Lý Thương Ẩn 李商隱, Đỗ Mục 杜牧 làm đại biểu;năm là, thời kỳ sụp đổ đi xuống của Đường thi lấy Hàn Ốc 韩屋, Bì Nhật Hưu 皮

日休, Tư Không Đồ司空图… làm đại biểu Phần còn lại của cuốn sách là sự phântích bình luận về tác giả Có thể dễ dàng nhận thấy đặc điểm nổi bật nhất của cuốnsách này là việc trình bày và phân tích về sự biến đổi và phát triển của Đường thi.Tác giả với tầm mắt rộng lớn, suy xét rõ ràng, đã có được sự phác thảo ban đầuvới lịch sử Đường thi

Các tác giả đã trình bày ở trên từ những con đường tư tưởng khác nhau đãbước vào mảnh đất nghiên cứu Đường thi Những thành quả học thuật của họ có ýnghĩa chỉ đạo đối với văn học cổ điển trong suốt thế kỷ XX về mặt phương phápluận

Tuy nhiên, nhìn chung mà nói, việc nghiên cứu lí luận về Đường thi ở thời

kỳ này tuy có những đột phá nhiều mặt, nhưng vẫn thuộc giai đoạn ban đầu củasáng tạo, chưa thể xây dựng được một bộ khung khoa học nghiêm chỉnh Điều đógắn bó chặt chẽ với tình trạng thế giới quan và phương pháp luận khoa học củachủ nghĩa Mác vẫn chưa chiếm lĩnh được vị trí chủ đạo trong lĩnh vực nghiên cứuvăn học cổ điển Bên cạnh đó, xã hội học dung tục, tiến hoá luận và phương phápluận của chủ nghĩa thực dụng vẫn đang lưu hành Việc lấy tư tưởng chính giáo củaNho Gia làm cơ sở để mĩ thích, khen chê, coi chính biến quan và lí luận văn học

có cùng bước tiến thịnh vượng và suy tàn với thời đại lịch sử vẫn còn phổ biến.Chính điều đó làm cho các tác phẩm Đường thi cụ thể không bị cho là ca ngợi thờithế thịnh vượng thì cũng bị hiểu là tác phẩm oán trách thời thế Trên cơ sở chính

biến, các tác giả cụ thể của đường thi bị phân chia thành nhiều đẳng cấp chínhtông, tà thuyết, khi quan chiếu so sánh với các thi tác đời Tống thi càng đẩy mạnh

sư tranh chấp nghìn đời giữa “Tông Đường khiêu Tống” Thêm nữa là sự độngloạn bất an của toàn bộ hoàn cảnh chính trị xã hội đã khiến việc xây dựng văn hoákhoa học không thể được triển khai một cách toàn diện và có kế hoạch Điều đólàm cho việc nghiên cứu Đưòng thi trước sau cũng chỉ bảo lưu trên bàn của một số

ít những người làm công tác chuyên nghiệp, khi liên tục, khi đứt đoạn, tự sinh tựdiệt, khó mà tạo thành một bầu không khí rộng lớn Đó là những thiếu sót đáng kểcủa tình hình nghiên cứu Đường thi trong giai đoạn đầu thế kỷ XX đến trước năm

1949 Những thiếu sót này sẽ được nhận thức và khắc phục dân dần trong nhữnggiai đoạn tiếp theo của sự nghiệp nghiên cứu Đường thi

II LƯỢC THUẬT TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐƯỜNG THI Ở TRUNGQUỐC TỪ NĂM 1949 ĐẾN HẾT CÁCH MẠNG VĂN HÓA

Bắt đầu từ thập niên 50, việc nghiên cứu Đường thi bước vào một giai đoạnmới Sự thành lập nhà nước Trung Quốc mới đã mở rộng bối cảnh phát triển cho

sự nghiệp nghiên cứu Đường thi, từ khi thành lập nước, dưới sự quan tâm củaĐảng và chính phủ, công tác giảng dạy hoc tập, nghiên cứu khoa học về văn học

cổ điển đã được coi trọng, việc chỉnh lí thư tịch cổ cũng có sự quy hoạch thốngnhất Hàng loạt sự sửa chữa, chú giải, biên niên, tập thành của các tư liệu nghiêncứu và các tổng tập, biệt tập được đưa ra bàn luận công khai Các chuyên đề về tácgiả, truyền kí, niên phổ, bình luận v.v…đều đạt được trình độ mới Xuất bản ảnh

ấn Toàn Đường thi 全 唐 诗 và một loạt các biệt tập, tổng tập của người đờiĐường, tiến hành đi sâu công tác tân hiệu, tân biên, vựng bình, vựng chú, biênniên, khảo đính; biên soạn dần dần các trước tác nghiên cứu về thi nhân như niênphổ, truyện ký…; phát hành và tiêu thụ một số lượng lớn các tuyển bản tầng thứcao-trung-sơ khác nhau và các ấn phẩm đọc thông tục Đòng thời với đó là việctăng cường từng bước đội ngũ nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp và nghiệp dư;nuôi dưỡng lành mạnh phong khí tranh luận học thuật, hợp tác lẫn nhau Tất cảnhững điều đó đã thúc đẩy khiến cho việc thưởng thức và nghiên cứu Đường thi

có sự triển khai rộng rãi và lâu dài, hiển hiện ra sức sống mơn mởn tốt tươi, đó làđiều không thể so sánh nổi của ba mươi năm trước kiến quốc.

Tuy nhiên, đặc điểm lớn nhất của việc nghiên cứu Đường thi trong giai đoạnnày là sự xác lập địa vị chủ đạo của tư tưởng lí luận của chủ nghĩa Mác Dưới sựchỉ đạo của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng, người ta đãbắt đầu hiểu được từ đặc điểm cơ bản của phương thức sản xuất vật chất của xãhội, quan hệ giai cấp và đấu tranh giai cấp để tìm tòi nguyên nhân động cơ pháttriển biến đổi của hiện tượng văn học Các học giả đã thường xuyên chú ý tới chứcnăng phản ánh hiện thực cuộc sống của văn học, thiên về việc đứng từ góc độ xemxét sự biến đổi của kinh tế, chính trị để giải thích sự biến đổi của Đường thi, đồngthời coi trọng nghiên cứu mối quan hệ trực tiếp, gián tiếp giữa cuộc sống nhân dân

và sáng tác của các tác giả…Bên cạnh đó các học giả cũng chú ý đến sự thôngnhất nội tại giữa khuynh hướng chính trị tư tưởng và biểu hiện nghệ thuật của tácphẩm Nhưng điều đó ngày nay xem ra có lẽ sẽ bị coi là quan niệm mọi người đềubiết, song trong lĩnh vực nghiên cứu văn học cổ điển đương thời lại là một cuộccách mạng khai phá chân trời mới, nó khiến cho đám mây lịch sử nặng nề tích tụngàn năm trong quá khứ được xua tan và sáng tạo tiền đề lí luận cho việc nghiêncứu Đường thi hướng tới khoa học hoá chân chính

Chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng đã chỉ ra rằngmuốn nghiên cứu văn học cổ điển thì phải có sự xem xét đánh giá đối với toàn bộ

nền văn hoá dân tộc Nếu như thái độ của thời kỳ “Ngũ Tứ” 五四 đối với truyềnthống văn hoá về tổng thể là triệt để phủ định thì thời kỳ này lại cải biến thành thái

độ kế thừa bằng cách phê phán Mao Trạch Đông 毛泽东 trong cuốn Tân dân chủ

chủ nghĩa luận 新民主主义论 từng nói: “trong xã hội phong kiến lâu dài của

Trung Quốc, đã sáng tạo được nền văn hoá cổ đại xán lạn, thanh lí quá trình phát triển của văn hoá cổ đại, loại trừ những cặn bã mang tính phong kiến của nó, tiếp thu những tinh hoa có tính dân chủ của nó, đó là điêu kiện tất yếu của việc phát văn hoá mới dân tộc, đề cao lòng tự tin dân tộc Nhưng quyết không thể tiếp nhận, tích tụ một cách không phê bình” Bắt buộc phải phân biệt những thứ hủ bại của

giai cấp phong kiến cổ đại với văn hoá nhân dân ưu tú, tức là những thứ ít nhiềumang tính cách mạng Quan điểm luận thuật này măc dù mới ra đời trong khoảngnhững năm 40 của thế kỷ XX nhưng sau khi thành lập đất nước, trên thực tế đã trởthành sự chỉ đạo cơ bản trong lĩnh vực nghiên cứu văn học cổ đại nói chung và

nghiên cứu Đường thi nói riêng Đồng thời với đó là việc căn cứ vào nội dung trên

mà hình thành nên một hệ thống bình giá mới tức là dùng quan điểm duy vật lịch

sử để xem xét nội dung văn học cổ điển Nó kiên trì hai tiêu chuẩn, một bên là tiêuchuẩn chính trị, một bên là tiêu chuẩn nghệ thuật, trong đó tiêu chuẩn chính trị làthứ nhất, tiêu chuẩn nghệ thuật là thứ hai Dưới ảnh hưởng của tư tưởng này, nênkhi tiếp cận từng tác giả, tác phẩm cụ thể thường chú ý xem xét tác giả, tác phẩm

đó có thái độ như thế nào đối với nhân dân, đồng thời từ góc độ phát triển xã hội

để bình giá ưu điểm, khuyết điểm của tác phẩm văn học Dưới tình hình này, việcnghiên cứu Đường thi xuất hiện khí tượng mới khiến cho người ta cảm thấy hoàntoàn mới mẻ Việc nghiên cứu theo phương pháp xã hội học đối với văn học có sựphát triển sâu rộng Các tác phẩm nghiên cứu văn học sử Trung Quốc được xuấtbản trong thời kỳ này bao gồm những chuyên đề phân kỳ lịch sử và những chuyênluận như: Chu Tổ Soạn周祖譔 với cuốn Tuỳ Đường Ngũ đại văn học sử 随唐五

代文学史 Phúc Kiến Nhân Dân xuất bản xã, 1959 福建人民出版社,1959, Vương

Sĩ Thanh 王士菁 với cuốn Đường đại thi ca 唐代诗歌 (Nhân Dân xuất bản xã

1959 人民文学出版社 1959; Nhà xuất bản Nhân Dân Văn Học biên tập cuốn:

Đường thi nghiên cứu luận văn tập 唐诗研究论文集 (Nhân Dân Văn Học xuấtbản xã 1959人民文学出版社 1959; Lưu Khai Dương 刘开扬 với cuốn Đường thi

luận văn tập唐诗论文集 (Trung Hoa Thư Cục, Thượng Hải Biên Tập Sở 1961 中

华书局上海编辑所 1961, Dương Công Ký 楊公骥 với cuốn Đường đại dân ca

khảo thích cập biến văn khảo luận 唐代民歌考释及变文考论 (Cát Lâm NhânDân xuất bản xã, 1962 吉林人民出版社,1962 Những nội dung đã nói ở trên cóđược sự phản ánh rõ ràng trong các cuốn sách này Các tác giả như: Lý Bạch, ĐỗPhủ, Bạch Cư Dị,…là những tác giả đầu tiên được nghiên cứu một cách nhiệt tình

kỹ càng, chỉ ra một cách xuât sắc các tầng quan hệ giữa tác giả, tác phẩm và cuộcsống hiện thực Điều này có ý nghĩa tích cực trong việc sửa chữa quan niệm pháttriển tuyến tính của tiến hoá luận dung tục, giương cao truyền thống hiện thực chủnghĩa và tính nhân dân trong văn học cổ điển Giới học giả lúc bấy giờ khôngngừng tranh luận về mối quan hệ giữa chính trị, kinh tế, xã hội thời Đường với vănhọc thời Đường, thảo luận về nguyên nhân phồn vinh rực rỡ của Đường thi, nộihàm của “Thịnh Đường khí tượng” 盛唐气象, bình giá với các phái “biên tái thi

phái” 边塞诗派, “sơn thuỷ điền viên thi phái” 山水田园诗派, “phong trào cổvăn” 古文运动, “phong trào tân nhạc phủ” 新乐府运动 v.v…Đặc biệt, vào giai

đoạn thập niên 50- 60, việc nghiên cứu Đường thi ở một mức độ nào đấy có ýnghĩa của hoạt động chính phủ, điều này khiến cho việc nghiên cứu giáo học củavăn học cổ điển, việc chỉnh lý xuất bản cổ tịch đã có được sự quy hoạch thốngnhất Việc chỉnh lý và nghiên cứu cổ tịch đã trở thành phương sách cơ bản củaviệc phát triển văn hoá quốc gia, được đưa lên các mặt báo thảo luận công khai.Viêc xây dựng và kết cấu khoa học về lịch sử văn học đời Đường dưới sự nỗ lựccủa cả một tập thể đông đảo đã dần dần có kế hoạch.

Tuy nhiên, chúng ta cũng không ngần ngại khi nói rằng con đường nghiêncứu Đường thi trong giai đoạn này không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió.Trong thời kỳ này, dưới sự quấy nhiễu của đường lối tư tưởng “tả” khuynh, côngtác chỉnh lý và nghiên cứu thư tịch cũng chịu mấy lần sóng gió Do sự lí giải củacác nhà nghiên cứu về đường lối chủ nghĩa Mác chứa đựng nhiều thành phần tưtưởng của xã hội học dung tục và hình nhi thượng học như: phóng đại một cáchquá đáng những ảnh hưởng có tính chất quyết định của kinh tế, chính trị đối vớivăn học mà lơ là những ảnh hưởng của nhân tố văn hoá khác đối với văn học,phiến diện tuyên truyền rộng rãi cho tính nhân dân và truyền thống hiện thực chủnghĩa mà coi thường giá trị những nhu cầu thẩm mĩ phong phú đa dạng của conngười, chính điều đó làm hạn hẹp tầm mắt nghiên cứu và việc chạy theo chính trịphương diện tiêu chuẩn phán đoán, thậm chí còn liên luỵ đến một số tiếng nói họcthuật rất có ý nghĩa chẳng hạn như liên quan đến một số nguyên nhân phát triểnrực rỡ của Đường thi, “Thịnh Đường khí tượng”, những thảo luận nghiên cứu vềcác phái “biên tái thi phái”, “sơn thuỷ điền viên thi phái” đều chưa được phát triểnmột cách rộng rãi và có hiệu quả Bên cạnh đó, việc chú trọng xem xét mối quan

hệ giữa các tác giả, tác phẩm với đời sống xã hội, với quần chúng nhân dân ngoàiviệc mang lại những đóng góp tich cực thì việc quá chú trọng đến phương diệnnày cũng dần dần hình thành sự ngẫu hoá cục diện Do tất cả đều xuất phát từ tínhnhân dân, tất cả các tác giả, tác phẩm đều bị người ta chia thành tiến bộ và lạc hậu,tinh hoa và cặn bã Điều này đã gây tổn hại cho sự nghiệp học thuật Đường thi.Đến thời kỳ mười năm động loạn, khuynh hướng hình thức nhi thượng họccàng ngày càng được áp dụng rộng rãi và mạnh mẽ, thậm chí còn dùng tư tưởng

“Nho Pháp đấu tranh” để xem xét toàn bộ nền văn học sử Điều đó khiến cho tất

cả các nhà nghiên cứu đều đi theo một con đường, tạo nên tư tưởng đề cao LíBạch, gièm pha Đỗ Phủ, khen ngợi Liễu Tông Nguyên, chê bai Hàn Dũ, hoàn toàn

thoát li khởi quy phạm học thuật, tạo thành sự hỗn loạn cực độ trên nền tảng tưtưởng Văn học cổ điển trừ một số lượng rất nhỏ tác giả và tác phẩm ra, tất cả đều

bị cho là “tứ cựu” 四旧 mà gặp phải sự loại bỏ Trong phong trào “bình pháp phêNho” viêc nghiên cứu Đường thi càng trở thành công cụ chính trị phục vụ chonhững âm mưu chính trị Ngoài “Bình Pháp phê Nho”, vì có sự “cổ xuý Pháp giathi nhân” mà đã tạo ra sự náo nhiệt giả tạo tạm thời ngắn ngủi ra, thì toàn bộ cánhđồng nghiên cứu như là một bãi đất hoang Tình hình động loạn đó đã phản ánh sựcan dự không chính đáng mà những người làm công tác khoa học gặp phải Điềucàng nghiêm trọng hơn đó là tư tưởng “tả khuynh” vẫn thấm sâu vào ý thức tưtưởng của mọi người, đó là nguyên nhân làm phát sinh những sai lệch trong sự lígiải và nắm vững của mọi người đối với chủ nghĩa Mác Đây cũng là nguyên nhândẫn đến hàng loạt các hạn chế trong trong công tác nghiên cứu Đường thi như:đem điều kiện chính trị, kinh tế của xã hội đối ứng với tuyến tính của hiện tượngvăn học, đơn thuần từ sự thịnh suy của kinh tế hoặc sự thăng trầm của đấu tranhgiai cấp để giải thích sự phồn vinh và tiêu vong của các sáng tác thi ca, coi nhẹ tácdụng lẫn nhau của các nhân tố thuộc kiến trúc thượng tầng như hình thái ý thức xãhội v.v…Bên cạnh đó là việc căn cứ đối chiếu một cách máy móc thái độ chính trịđặc định hoặc căn cứ vào tính nhân dân để vạch ranh giới cho các tác giả, đồngthời hư cấu sự đối lập địch ta “anh sống tôi chết”, không để ý đến phân tích lịch sửkhách quan và “tri nhân luận thế” một cách toàn diện Tất cả những điều đó đã thủtiêu sự tìm tòi nghệ thuật thi ca trong công tác nghiên cứu Những lệch lạc và sailầm kể trên tồn tại khá phổ biến trong giai đoạn từ những năm 50 đến thập niên

70 Nó làm cho phạm vi nghiên cứu của các tác giả trở nên hạn hẹp, chủ yếu tậptrung ở một số tác giả có tính nhân dân lớn như: Lí Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị

Được coi là tác phẩm học thuật nổi tiếng lúc bấy giờ là cuốn Lí Bạch dữ Đỗ Phủ

李白与杜甫 đã thể hiện rõ sự ảnh hưởng của những khuynh hướng chính trị nóitrên thể hiện rõ sự lệch lạc của công tác lí luận Do đường hướng tư duy không dễ

mở mang, tầm mắt các nhà nghiên cứu bị bó buộc, sản sinh ra những quan niệmkhông chính xác đối với Đường thi khiến cho việc thay cũ đổi mới, không ngừngtiến lên phía trước của sự nghiệp nghiên cứu Đường thi trở nên lâm vào bế tắc

III LƯỢC THUẬT TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐƯỜNG THI Ở TRUNGQUỐC TỪ KHI KẾT THÚC CÁCH MẠNG VĂN HÓA ĐẾN HẾT THẾ

KỶ XX

Ở giai đoạn này cùng với sự phát triển sâu rộng của phong trào giải phóng tưtưởng, thái độ của mọi người đối với tư tưởng phản động của văn cách cũng dầndần có sự thay đổi Từ hiện tượng phê bình lúc ban đầu phát triển sang sự nghiêncứu sâu sa về căn nguyên văn hoá tư tưởng phía sau nó Một nhận thức phổ biến

đó là tai hoạ mười năm trước sở dĩ nó phải phát sinh cố nhiên trước tiên nó là sảnphẩm của một điều kiện chính tri đặc biệt nhất định, nhưng nhìn sâu sa từ cơ tầngvăn hoá, nguyên nhân quan trọng hơn là do toàn thể dân tộc không thể vượt quamột giai đoạn lịch sử của chính bản thân mình Ở lĩnh vực tư tưởng văn hoá trong

“bạt loạn phản chính”, đã hết sức hô hào khẩu hiệu “thực sự cầu thị” làm xuất hiện

ba xu thế lớn trong giai đoạn này Một là, tư tưởng phản đối giáo điều hoá chủnghĩa Mác, xây dựng chủ nghĩa Mác trở thành quan niệm chính thể, hệ thống, mởrộng; hai là, phá vỡ thái độ phong bế đối với văn hoá ngoại lai, cố gắng hấp thunhững tinh hoa vốn có của nó; ba là, khôi phục lại quan điểm thẩm mĩ của truyềnthống văn hoá dân tộc, thực hiện nỗ lực và phát huy toàn diện những giá trị của

nó Nhìn lại tình hình nghiên cứu văn học cổ điển nói chung và nghiên cứu Đườngthi của hơn 20 năm, chính ở bối cảnh lớn như thế này đã xuất hiện sự sôi nổi vàphồn vinh mà từ trước đến nay chưa hề có Trong đó hiện tượng nổi bật nhât làcác nhà nghiên cứu đã kiên quyết loại bỏ mô thức xã hội học dung tục vốn rất phổbiến từ trước đó, không tiếp tục lấy sự bình đoán chính trị làm tiêu chuẩn để khẳngđịnh hoặc phủ định một cách đơn giản với các tác giả và tác phẩm của văn học cổđại Việc nghiên cứu văn học cổ đại nói chung và Đường thi nói riêng được đặtdưới tầm nhìn văn hoá mới, hoà nhập một cách sâu sắc với các lĩnh vực như triếthọc, mĩ học, tâm lí học, dân tộc học, văn hoá nhân loại v.v… đồng thời việcnghiên cứu cũng có được nhiều góc độ quan chiếu Thậm chí những lí luận và tràolưu tư tưởng nghệ thuật mới nhất đương đại phương Tây cũng được đưa vào tronglĩnh vực nghiên cứu văn học cổ điển, từ đó mà có được sự giải quyết mới nhấtnhững vấn đề xưa cũ Trong tình hình này, giá trị của văn học cổ điển có được sựcân nhắc lại, không những dưới quan chiếu của lí tính để thay đổi quan niệm cực

“tả” (đầu tiên là “phê bình để kế thừa” tiếp đến là “phủ định hoàn toàn” của thời kì

trước, mà giá trị vủa văn học cổ điển còn được biến thành đối tượng quan trọngnhất, trực tiếp nhất để tuyên dương văn hoá dân tộc Việc nghiên cứư Đường thitrong giai đoạn này cuối cùng cũng có được tiến trình đồng bộ với nên văn hoáhọc thuật, trở thành thời kỳ có sự phong phú nhất, có thành quả rực rỡ nhất, có sứcsống mạnh mẽ nhất của thế kỷ XX Trong khoảng thời gian này, việc nghiên cứuĐường thi không chỉ triệt để từ bỏ những ràng buộc tư tưởng do thời đại “văncách”文革 tạo nên mà còn mạnh mẽ vượt qua những thành quả thực tế của thờiđại “Ngũ Tứ” có được nhờ thực chứng và tinh thần khoa học cảm chiếu Sự phongphú của các trước thuật nghiên cứu Đường thi, sự lớn mạnh của đội ngũ nghiêncứu, sự sôi nổi của việc nghiên cứu thảo luận, sự tranh luật kịch liệt với các vấn đềcủa Đường thi, sự mở rộng củâ lĩnh vực nghiên cứu, sự đa dạng của phương phápnghiên cứu v.v…tất cả đều đạt đến trình độ chưa trừng có trong các giai đoạntrước đó Trong tình hình tốt đẹp đó công tác nghiên cứu Đường thi được đẩymạnh trên nhiều phương diện, xuất hiện loạt động hướng thu hút sự chú ý của mọingười.

Trước hết là việc các nhà nghiên cứu đã chú ý xây dựng một nền tảng lí luậncho công tác nghiên cứu Đường thi Nếu như nói việc nghiên cứu đối với sự biếnđổi của Đường thi trong thời kỳ “Ngũ Tứ” là giai đoạn bước đầu hình thành líluận, vậy thì, chính thức dựa vào cái nhìn văn học để xem xét Đường thi, cấuthành lại tiến trình lịch sử của toàn bộ nền tảng Đường thi, đồng thời hình thànhmột nền tảng lí luận có tính hệ thống lại được thực hiện ở giai đoạn này, nhất latrong vòng hai mươi năm cuối thế kỷ XX Trong hai mươi năm cuối thế kỷ XX,

với những tư tưởng tiến hoá luận khác nhau của thời kỳ “Ngũ Tứ”, cùng với việc

cải cách mở cửa Trung Quốc, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đương đại củaphương Tây, và sự sôi nổi của các trào lưu tư tưởng lí luận mới ví dụ như cáctrường phái lí thuyết và phương thức tư duy mới chẳng hạn: hệ thống luận, khốngchế luận, tin tức luận v.v…Tất cả đều có ảnh hưởng to lớn đối với việc nghiên cứuvăn học

Việc nghiên cứu Đuờng thi cũng tiến một bước vào thời kỳ xây dựng lí luậnmột cách có hệ thống Trong thời kỳ này có hai chiều hướng được mọi người quan

tâm nhất: một là việc xây dựng Đường thi học 唐诗学, hai là biên soạn Đường thi

sử唐诗史 Là một môn Đường thi học của sử thuật học, kỳ thực nguồn sâu xa của

nó đối với việc nghiên cứu Đường thi đã bắt đầu ngay từ đời Đường, trải qua các

đời Tống, Nguyên, Minh, Thanh cho đến thời cận đại, hiện đại, Đường thi học đãthực sự phong phú và rực rỡ Tuy nhiên, việc xem công tác nghiên cứu Đường thi

là một môn khoa học và xây dựng một nền tảng lí luận cho nó thì ở giai đoạnnhững năm 80 của thế kỷ XX mới bắt đầu thể hiện rõ ràng Điển hình là cuốn

Đường thi học dẫn luận唐诗学引论 của Trần Bá Hải 陈伯海, cuốn sách này chia

làm sáu chương bao gồm: Chính bản thiên 正本篇 (nhận thức đúng đắn các vấn

đề bản thể luận của Đường thi), Thanh nguyên thiên 清 源 篇 (nguồn gốc của

Đường thi), Biệt lưu thiên 別流篇 (phân kỳ Đường thi), Biện thể thiên 辨体篇 (các vấn đề về thể loại Đường thi), Học thuật sử thiên 学术史篇 (lịch sử Đườngthi học) và phần dư luận 余论 Trong cuốn sách này, tác giả đã có sự khảo sát tỉ

mỉ, tinh tế đối với các tính chất đặc trưng của Đường thi (phong cốt 風 骨, hứng

ký 興寄, thanh luật từ chương 聲律辞章, hứng tượng 興象, vận vị 韻味… ,…nguyên nhân ra đời của Đường thi (xã hội, tư tưởng, truyền thống văn học), sự lưubiến của Đường thi (trước, trong và sau ba thời kỳ), các thể thức của Đường thi(cổ phong, thơ luật, tuyệt cú)… và cuối cùng là mô tả lịch sử việc nghiên cứuĐường thi Toàn bộ cuốn sách xoay quanh vấn đề tổng thể quan về Đường thi, thểhiện quá trình diễn tiến của đề tài, ý tưởng, phương pháp cách thức, sự giao lưuthay thế, biến đổi phong cách của Đường thi Cuốn sách đã có sự giải đáp tươngđối rõ ràng, cụ thể những vấn đề như: Đường thi là cái gì?, Đặc thù phong cách tácphẩm của Đường thí sinh ra như thế nào?, Đường thi có những tác dụng như thếnào đối với cuộc sống xã hội đời Đường? Đường thi chiếm một vị trí như thế nàotrong lịch sử thi ca, lịch sử văn học, thậm chí lịch sử văn hoá Trung Quốc? Đây làmột cuốn sách có sự dày công nghiên cứu tổng hợp toàn diện đối với các nhân tố

cơ bản của Đường thi như: tính chất, thể thức, lưu phái, phong cách v.v…, nó xâydựng ý thức lí luận của Đường thi học quán xuyến từ đầu đến cuối Xứng đáng gọi

là một trước thuật lớn

Về vấn đề biên soạn Đường thi sử唐诗史 thì gọi là thuật trước về tính chất

Đường thi sử 唐诗史 kỳ thực ngay nửa đầu thế kỷ XX đã bắt đầu có nhiều tácphẩm khái luận về Đường thi đã hàm chứa sự miêu thuật với tiến trình lịch sửĐường thi Những năm 80 của thế kỷ XX thậm chí còn xuất hiện tác phẩm là

Đường thi tiểu sử 唐诗小史 Tuy nhiên, chính thức lấy kiến thức lịch sử xây dựngnên tiến trình của toàn bộ Đường thi đồng thời hình thành nên hình thức tác phẩm

học thuật cỡ lớn thì phải lấy tác phẩm Đường thi sử唐诗史 của Hứa Tổng 许总