Giáo trình mô đun phòng trừ dịch hại ong

Giáo trình “Phòng trӯ dӏch hҥi ong” giӟi thiӋu cho hӑc viên: BiӃt ÿѭӧc các loài sâu, bӋnh thѭӡng gây hҥi trên ÿàn ong mұt.. MÔ ĈUN: PHÒNG TRӮ DӎCH HҤI ONG Mã mô ÿun: MĈ 05 Giӟi thiӋu mô

BӜ NÔNG NGHIӊP VÀ PHÁT TRIӆN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĈUN

TUYÊN BӔ BҦN QUYӄN:

Tài liӋu này thuӝc loҥi sách giáo trình nên các nguӗn thông tin có thӇ ÿѭӧc phép dùng nguyên bҧn hoһc trích dùng cho các mөc ÿích vӅ ÿào tҥo và tham khҧo

Mӑi mөc ÿích khác mang tính lӋch lҥc hoһc sӱ dөng vӟi mөc ÿích kinh doanh thiӃu lành mҥnh sӁ bӏ nghiêm cҩm

MÃ TÀI LIӊU: MĈ 05

LӠI GIӞI THIӊU

Phát triӇn chѭѫng trình dҥy nghӅ trình ÿӝ sѫ cҩp nhҵm ÿáp ӭng nhu cҫu ÿào tҥo nghӅ nông nghiӋp cho lao ÿӝng nông thôn giai ÿoҥn 2009 – 2015 cӫa

Bӝ Nông nghiӋp và Phát triӇn nông thôn, là nhu cҫu cҩp thiӃt cӫa các cѫ sӣ ÿào tҥo nghӅ Ĉӕi tѭӧng ngѭӡi hӑc là lao ÿӝng nông thôn, ÿa dҥng vӅ tuәi tác, trình

ÿӝ văn hoá và kinh nghiӋm sҧn xuҩt Vì vұy, chѭѫng trình dҥy nghӅ cҫn kӃt hӧp mӝt cách khoa hӑc giӳa viӋc cung cҩp nhӳng kiӃn thӭc lý thuyӃt vӟi kӻ năng, thái ÿӝ nghӅ nghiӋp Trong ÿó, chú trӑng phѭѫng pháp ÿào tҥo nhҵm xây dӵng năng lӵc và các kӻ năng thӵc hiӋn công viӋc cӫa nghӅ theo phѭѫng châm ÿào tҥo dӵa trên năng lӵc thӵc hiӋn

Sau khi tiӃn hành hӝi thҧo DACUM dѭӟi sӵ hѭӟng dүn cӫa các tѭ vҩn trong và ngoài nѭӟc cùng vӟi sӵ tham gia cӫa các chӫ trang trҥi, công ty và các nhà nuôi ong, chúng tôi ÿã xây dӵng sѫ ÿӗ DACUM, thӵc hiӋn bѭӟc phân tích nghӅ và soҥn thҧo chѭѫng trình ÿào tҥo nghӅ nuôi ong mұt cҩp ÿӝ công nhân lành nghӅ Chѭѫng trình ÿѭӧc kӃt cҩu thành 6 mô ÿun và sҳp xӃp theo trұt tӵ lô gíc nhҵm cung cҩp nhӳng kiӃn thӭc và kӻ năng tӯ cѫ bҧn ÿӃn chuyên sâu vӅ nuôi ong mұt

Chѭѫng trình ÿào tҥo nghӅ “Nuôi ong m̵t” cùng vӟi bӝ giáo trình ÿѭӧc

biên soҥn ÿã tích hӧp nhӳng kiӃn thӭc, kӻ năng cҫn có cӫa nghӅ, ÿã cұp nhұt nhӳng tiӃn bӝ cӫa khoa hӑc kӻ thuұt và thӵc tӃ nuôi ong mұt tҥi các ÿӏa phѭѫng trong cҧ nѭӟc, do ÿó có thӇ coi là cҭm nang cho ngѭӡi ÿã, ÿang và sӁ nuôi ong mұt

Bӝ giáo trình gӗm 6 quyӇn:

1) Giáo trình mô ÿun Tìm hiӇu ÿһc ÿiӇm sinh hӑc cӫa ong mұt

2) Giáo trình mô ÿun Chuҭn bӏ giӕng, dөng cө nuôi ong

3) Giáo trình mô ÿun nuôi ong trong thùng hiӋn ÿҥi

4) Giáo trình mô ÿun Nhân ÿàn ong

5) Giáo trình mô ÿun Phòng trӯ dӏch hҥi ong

6) Giáo trình mô ÿun Thu hoҥch, sѫ chӃ, bҧo quҧn và tiêu thө sҧn phҭm

ĈӇ hoàn thiӋn bӝ giáo trình này chúng tôi ÿã nhұn ÿѭӧc sӵ chӍ ÿҥo, hѭӟng dүn cӫa Vө Tә chӭc cán bӝ – Bӝ Nông nghiӋp và PTNT; Tәng cөc dҥy nghӅ -

Bӝ Lao ÿӝng - Thѭѫng binh và Xã hӝi Sӵ hӧp tác, giúp ÿӥ cӫa trung tâm nghiên cӭu và phát triӇn ong Ĉӗng thӡi chúng tôi cNJng nhұn ÿѭӧc các ý kiӃn ÿóng góp cӫa các nhà khoa hӑc, cán bӝ kӻ thuұt cӫa các ViӋn, Trѭӡng, cѫ sӣ nuôi ong, Ban Giám HiӋu và các thҫy cô giáo Trѭӡng Cao ÿҷng Nông nghiӋp

và phát triӇn nông thôn Bҳc Bӝ Chúng tôi xin ÿѭӧc gӱi lӡi cҧm ѫn ÿӃn Vө Tә chӭc cán bӝ – Bӝ Nông nghiӋp và PTNT, Tәng cөc dҥy nghӅ, Ban lãnh ÿҥo các ViӋn, Trѭӡng, các cѫ sӣ sҧn xuҩt, các nhà khoa hӑc, các cán bӝ kӻ thuұt, các

thҫy cô giáo ÿã tham gia ÿóng góp nhiӅu ý kiӃn quý báu, tҥo ÿiӅu kiӋn thuұn lӧi

ÿӇ hoàn thành bӝ giáo trình này

Giáo trình “Phòng trӯ dӏch hҥi ong” giӟi thiӋu cho hӑc viên: BiӃt ÿѭӧc các loài sâu, bӋnh thѭӡng gây hҥi trên ÿàn ong mұt Tӯ ÿó nhұn biӃt ÿѭӧc triӋu chӭng gây hҥi và ÿѭa ra ÿѭӧc phѭѫng pháp phòng chӕng chúng sao chi hiӋu quҧ và an toàn môi trѭӡng

Trong quá trình biên soҥn chҳc chҳn không tránh khӓi nhӳng sai sót, chúng tôi mong nhұn ÿѭӧc nhiӅu ý kiӃn ÿóng góp cӫa các nhà khoa hӑc, các cán bӝ kӻ thuұt, các ÿӗng nghiӋp ÿӇ giáo trình hoàn thiӋn hѫn

Xin chân thành cҧm ѫn!

Tham gia biên soҥn

1 Phҥm Thanh Hҧi: Chӫ biên

MӨC LӨC

Bài 1: BӊNH HҤI ONG 6

1 Các loҥi bӋnh thѭӡng gһp 7

1.1 BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu (Europeanfoulbrood) 7

1.2 BӋnh thӕi ҩu trùng túi (Sacbrood) 13

1.3 BӋnh Ӎa chҧy (Nosema) 16

2 Hӝi chӭng ngӝ ÿӝc 17

2.1 Ngӝ ÿӝc thuӕc hóa hӑc 17

2.2 Ngӝ ÿӝc thӵc vұt có mұt phҩn ÿӝc 21

Bài 2: SÂU HҤI ONG 23

1 Các loài ký sinh cӫa ong 23

1.1 Ve ký sinh hay chí lӟn (Varroa jacobsoni) 23

1.2 Ve ký sinh hay chí nhӓ (Tropilaelaps clareae) 24

1.3 Ve Neocypholaelaps indica Evans 25

2 Sâu ăn sáp (sâu phá bánh tә) 25

Bài 3: CÁC CÔN TRÙNG VÀ MӜT SӔ ĈӎCH HҤI ONG 30

1 Các loài sâu, bӋnh khác hҥi ong mұt 30

1.2 KiӃn 30

1.2 Ong bò vӁ 32

1.3 Chuӗn chuӗn 33

1.4 Ngài ÿҫu lâu 35

1.5 Ruӗi ký sinh (Senotainia sp) 36

2 Mӝt sӕ ÿӏch hҥi ong khác 37

2.1 Chim ăn ong 37

2.2 Cóc, nhái 38

2.3 Mӝt sӕ kҿ thù hҥi ong khác 39

MÔ ĈUN: PHÒNG TRӮ DӎCH HҤI ONG

Mã mô ÿun: MĈ 05 Giӟi thiӋu mô ÿun:

- Mô ÿun Phòng trӯ dӏch hҥi ong mұt giúp cho hӑc viên nhân biӃt ÿѭӧc

triӋu chӭng cuãng nhѭ tác hҥi cӫa tӯng loҥi sâu bӋnh hҥi cө thӇ, tӯ ÿó ÿѭa ra cách phòng chӕng chúng mӝt cách an toàn và hiӋu quҧ, không làm ҧnh hѭӣng ÿӃn ÿàn ong cNJng nhѭ chҩt lѭӧng mұt, sáp

BÀI 1: BӊNH HҤI ONG

Mã bài: MĈ05 – 01

Mͭc tiêu:

- Mô tҧ ÿѭӧc triӋu chӭng các bӋnh hҥi chính trên ong;

- Xác ÿӏnh ÿѭӧc thӡi ÿiӇm bӋnh thѭӡng xuҩt hiӋn;

- Thӵc hiӋn ÿѭӧc các biӋn pháp phòng trӏ bӋnh nhҵm hҥn chӃ tác hҥi cӫa bӋnh;

- Không lҥm dөng thuӕc kháng sinh trong viӋc phòng trӯ bӋnh hҥi

A Nӝi dung

- Giӕng nhѭ các ÿӝng vұt khác ong mұt cNJng dӉ dàng mҳc mӝt sӕ bӋnh

và bӏ nhiӅu ÿӏch hҥi, ÿӝng vұt khác tҩn công BӋnh tұt, ÿӏch hҥi ӣ mӭc ÿӝ nhҽ làm cho ÿàn ong suy yӃu, giҧm sӕ quân, giҧm năng suҩt mұt Ӣ mӭc ÿӝ nһng thì làm cho ÿàn ong bӏ chӃt hoһc bӓ tә bӕc bay gây thiӋt hҥi kinh tӃ rҩt lӟn

- Trѭӟc ÿây, ÿӕi vӟi ong A.cerana thì ÿӏch hҥi nhѭ ong bò vӁ, kiӃn,

chim, sâu ăn sáp là kҿ thù chӫ yӃu gây thiӋt hҥi cho ong Nhѭng trong nhӳng

thұp kӹ gҫn ÿây do viӋc du nhұp loài ong châu Âu (A.mellifera) vào châu Á

nhiӅu loҥi bӋnh nhѭ thӕi ҩu trùng châu Âu ҩu trùng túi, bӋnh Ӎa chҧy

Nosema ÿã xuҩt hiӋn Ĉһc biӋt là do nuôi ong di chuyӇn ÿѭӡng dài, bӋnh

càng lây lan nhanh chóng Ӣ nѭӟc ta hiӋn nay các bӋnh ҩu trùng túi, thӕi ҩu trùng châu Âu là nhӳng bӋnh gây thiӋt hҥi rҩt lӟn cho nghӅ nuôi ong, còn các bӋnh thӕi ҩu trùng Châu Mӻ, ҩu trùng vôi, ҩu trùng hoá ÿá chѭa thҩy có Phát

hiӋn và phòng trӯ kӏp thӡi nhӳng bӋnh trên là mӝt trong các yӃu tӕ quyӃt ÿӏnh hiӋu quҧ kinh tӃ cӫa ngành nuôi ong

Bҧng 1: Các loҥi bӋnh thѭӡng gһp phә biӃn ÿӕi vӟi ong mұt

STT Tên bӋnh Tác nhân gây bӋnh Mӭc ÿӝ nhiӉm

++

03 BӋnh Ӎa chҧy loài nguyên sinh ÿӝng

vұt có tên là Nosema apis gây ra

1.1 BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu (Europeanfoulbrood)

BӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu do White tìm ra lҫn ÿҫu ӣ châu Âu vào năm1912 HiӋn nay bӋnh có mһt ӣ khҳc nѫi, cҧ nhӳng vùng nuôi ong châu

Âu A.mellifera và nhӳng vùng nuôi ong Apis cerana Ngѭӡi ta còn gӑi bӋnh

thӕi ҩu trùng châu Âu là bӋnh thӕi ҩu trùng mӣ nҳp hay thӕi ҩu trùng tuәi nhӓ

vì bӋnh thѭӡng gây chӃt các ҩu trùng ӣ tuәi 3 - 4 ngày Trong mӝt sӕ trѭӡng hӧp ҩu trùng chӃt bӏ chua nên còn gӑi là thӕi ҩu trùng chua hay thӕi ҩu trùng dҩm

Ӣ các ÿàn ong bӏ bӋnh, năng suҩt mұt giҧm tӯ 20 - 80% Ong nӝi hay

bӓ tә bӕc bay sau khi quay mұt, kiӇm tra, hoһc ÿo thay ÿәi thӡi tiӃt tӯ mѭa lҥnh chuyӇn sang nҳng ҩm Theo bác sƭ thú y Mai Anh (1983) bӋnh thӕi ҩu

trùng châu Âu có ӣ ViӋt Nam tӯ năm 1969 do nhұp ong tӯ ngoài vào không qua kiӇm dӏch, và tӯ năm 1969 ÿӃn nay bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu xuҩt hiӋn

ӣ tҩt cҧ các nѫi nuôi ong nӝi

1.1.1 Tác nhân gây bӋnh

Theo Poltrep (1977), Bailey (l981) tác nhân chính gây bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu là do mӝt loҥi liên cҫu khuҭn có tên là Melissococcus pluton trѭӟc kia gӑi là Streptococcus pluton, còn các vi khuҭn nhѭ Bacillus alvei, Streptococcus apis ÿӅu là các vi khuҭn thӭ phát

Vi khuҭn M.pluton hình cҫu, hai ÿҫu kéo dài thành hình ngӑn giáo, kích thѭӟc 0,7 - 1,5u liên cҫu khuҭn bҳt màu gram dѭѫng (+), nó có thӇ ÿӭng mӝt mình hoһc thành cһp Sӭc chӕng chӏu cӫa vi khuҭn khá cao, trong bánh tә

nó tӗn tҥi ÿѭӧc 12 tháng, ӣ nhiӋt ÿӝ trong phòng nó tӗn tҥi 17 tháng, nó bӏ diӋt sau khi phѫi nҳng 3 giӡ

*1.1.2.TriӋu chӭng ҩu trùng bӏ bӋnh

Khi bӏ bӋnh nhҽ thҩy ҩu trùng khô, thay ÿәi tѭ thӃ nҵm, ҩu trùng không nҵm cong ӣ tѭ thӃ bình thѭӡng, mҩt màu bóng Ӣ nhӳng ÿàn ÿông quân, ҩu trùng bӋnh không nhìn thҩy

Khi ÿàn ong bӏ bӋnh nһng, hoһc ÿã bӏ lâu, ong thѭa quân không dӑn sҥch ÿѭӧc các ҩu trùng bӋnh, các ҩu trùng mӟi chӃt có màu trҳng bӋch, sau ngҧ thành màu vàng nhҥt, vàng sүm rӗi nâu ÿұm, xác chӃt thӕi rӳa tөt xuӕng ÿáy lӛ tә, sau này khô ÿi nhѭ mӝt cái vҧy có thӇ dùng panh lҩy ra mӝt cách dӉ dàng Ҩu trùng mӟi chӃt không có mùi, sau có mùi chua nhѭ dҩm

Khi có Bacillus alvei cùng gây bӋnh, ҩu trùng chӃt ӣ tuәi lӟn hѫn, thѭӡng là 4 - 5 ngày tuәi, ÿôi khi chӃt cҧ ҩu trùng bҳt ÿҫu vít nҳp và có mùi thӏt thӕi

Hình: 1.1 BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu trên ҩu trùng (European foulbrood)

1.1.3 TriӋu chӭng trên bánh tә

Trѭӡng hӧp bӏ bӋnh nhҽ, ӣ khu vӵc nhӝng vít nҳp nhiӅu, có lӛ chӛ vài

lӛ tә không vít nҳp mà có ҩu trùng tuәi nhӓ, hoһc trӭng là do ong thӧ dӑn các

ҩu trùng chӃt ÿi, chúa ÿã ÿҿ lҥi vào các lӛ tә ÿó Khi ÿàn ong bӏ bӋnh nһng, ít

có hoһc không có nhӝng vít nҳp, nhҩc cҫu lên kiӇm tra thҩy ong xào xҥc, chҥy tөt xuӕng vách thùng hoһc phía dѭӟi bánh tә ong thӧ có màu ÿen bóng do ҩu trùng bӏ chӃt nên không có ong non kӃ tiӃp

BӋnh lây tӯ ÿàn ong này sang ÿàn ong khác do ong ăn cѭӟp, ong ÿi làm vào nhҫm tә lҩy mұt phҩn cùng mӝt chӛ vӟi ÿàn bӋnh, do di chuyӇn ong, bӋnh

tӯ vùng này lây lan sang vùng khác

Hình: 1.2 BӋnh thӕi ҩu trùng Châu Âu trên bánh tә (European foulbrood)

1.1.4 BiӋn pháp phòng trӯ

Khi phát hiӋn thҩy ÿàn ong bӏ bӋnh có thӇ sӱ dөng mӝt trong hai phѭѫng pháp, cho ăn thuӕc kháng sinh cùng vӟi xirô ÿѭӡng hoһc phun thuӕc kháng sinh lên bánh tә, phun lên cѫ thӇ con ong cӫa ÿàn bӏ bӋnh

Cách 1: cho ong ăn xiro ÿѭӡng pha thuӕc

Cho ăn thuӕc kháng sinh cùng vӟi xirô ÿѭӡng có tӹ lӋ 1 ÿѭӡng 1 nѭӟc, cho ăn 3 tӕi liӅn, mӛi tӕi l0ml/1 cҫu Ví dө ÿàn 3 cҫu cho ăn 300ml xirô ÿѭӡng pha thuӕc kháng sinh và ÿàn 5 cҫu cho ăn 500ml xirô ÿѭӡng pha thuӕc kháng sinh (cho ăn làm nhiӅu lҫn trong 1 tӕi)

Có thӇ dùng mӝt trong nhӳng thuӕc kháng sinh sau:

- Erythomyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng

- Kanamyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng

- Streptomyxin 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng

-(Erytromyxin phҧi hoà tan trong 1-2 ml cӗn trѭӟc khi hoà vào xirô ÿѭӡng)

- Cloramphenicol 0,4 - 0,5g pha trong 1 lít xirô ÿѭӡng

- Hӛn hӧp Streptomyxin 1g + Penixilin 1g pha vào 3 lít xirô ÿѭӡng, cho

30 cҫu ăn

Các loҥi thuӕc kháng sinh trên hoà cùng vӟi nѭӟc sôi ÿӇ nguӝi, sau ÿó

ÿә v ӟi ÿѭӡng rӗi khoҳng cho tan ÿӅu, cho ăn 3 tӕi liӅn, sau mӝt tuҫn kiӇm tra thҩy chѭa khӓi thì cho ăn tiӃp ĈiӅu quan trӑng là ÿӇ cho ong ăn hӃt nѭӟc ÿѭӡng pha thuӕc thì mӟi khӓi ÿѭӧc bӋnh, vì vұy trѭӟc khi cho ăn cҫn loҥi bӟt cҫu bӏ bӋnh nһng, cҫu thѭa quân ÿӇ ong bám trên các cҫu còn lҥi, ÿông quân mӟi ăn hӃt, hôm sau cҫn phҧi kiӇm tra sӟm, nӃu ong ăn không hӃt phҧi cҩt máng xirô ÿѭӡng ÿi ÿӇ ÿӅ phòng ong ӣ ÿàn khoҿ ÿӃn ăn cѭӟp và bӋnh sӁ lây lan Cҫn kӃt hӧp viӋc cho ăn thuӕc kháng sinh vӟi viӋc thay chúa ÿҿ ÿàn bӋnh bҵng mNJ chúa tҥo tӯ ÿàn không bӋnh thì hiӋu quҧ ÿiӅu trӏ sӁ cao hѫn nhiӅu + Các bѭӟc tiӃn hành nhѭ sau:

Bѭӟc 4: Cho ong ăn dung dӏch có

thuӕc

Hình: 1.4 Ong ăn dung dӏch thuӕc

Cách 2: Phun thuӕc lên bánh tә

Trѭӡng hӧp sҳp vào vө mұt, hoһc quay mұt 1 - 2 vòng mӝt sӕ ÿàn bӏ

bӋnh, nӃu cho ong ăn xirô ÿѭӡng - thuӕc, dѭ lѭӧng thuӕc kháng sinh sӁ còn trong mұt ong, làm cho phҭm chҩt mұt giҧm, không có lӧi cho ngѭӡi dùng

NhiӅu trѭӡng hӧp khi có nguӗn mұt tӵ nhiên rӝ, ong sӁ không ăn xirô ÿѭӡng - thuӕc, chúng ta có thӇ sӱ dөng biӋn pháp phun thuӕc kháng sinh lên bánh tә ong và cҧ cѫ thӇ ong cNJng có tác dөng khӓi bӋnh

Cách pha chӃ mӝt trong các loҥi thuӕc kháng sinh trên hoà vӟi nѭӟc sôi

ÿӇ nguӝi, hoһc nѭӟc ÿѭӡng loãng vӟi tӹ lӋ cao gҩp ÿôi so vӟi biӋn pháp cho

ăn Ví dө: thuӕc Kanamyxin cho ăn 0,5g/lít xirô, khi phun thuӕc thì pha lg/ lít Dùng bình phun có hҥt nhӓ ÿӅu nӃu giӑt to có thӇ làm chӃt ҩu trùng, ÿàn ong mҩt әn ÿӏnh Khi phun thuӕc, nhҳc cҫu lên phun mӝt cách nhҽ nhàng cho phӫ mӝt lӟp bөi nѭӟc thuӕc lên mình ong và bánh tә là ÿѭӧc Cách mӝt ngày phun mӝt lҫn, sau khi phun 2 - 3 lҫn là có thӇ khӓi bӋnh Tránh phun quá nhiӅu, mҥnh tay ong có thӇ bӕc bay

Bѭӟc 1: Chuҭn bӏ

dөng cө phun thuӕc,

nѭӟc sôi ÿӇ nguӝi,

thuӕc +

Nѭӟc sôi ÿӇ nguӝi Thuӕc Bình phun

Bѭӟc 2: TiӃn hành nhҩc cҫu ong lên

và phun thuӕc cho ÿàn ong

Hình:1.5 Nhҩc cҫu ong lên và phun ÿӅu lên toàn bӝ mình và cҫu ong

1.2 BӋnh thӕi ҩu trùng túi (Sacbrood)

BӋnh ҩu trùng túi do vi rút gây nên

Ĉӕi vӟi ong châu Á Apis cerana, bӋnh xuҩt hiӋn thành dӏch lҫn ÿҫu tiên

ӣ Trung Quӕc vào năm 1972 và tiêu diӋt rҩt nhiӅu ÿàn ong Ӣ Thái Lan bӋnh xuҩt hiӋn vào năm 1976, 60 ÿàn ong cӫa trҥi thӵc nghiӋm Doipeu bӏ chӃt toàn

bӝ

Năm 1981 Bailey ÿã phân lұp ÿѭӧc chӫng virut gây bӋnh trong ong

Apis cerana ӣ Thái Lan có các ÿһc tính sinh hoá, sinh lý khác vӟi chӫng virut sacbrood gây bӋnh trên ong A.mellifera nên ông ÿһt tên là virut Thái (Thái -

sacbrood)

Năm 1974, dӏch bӋnh sacbrood ÿã bùng nә ӣ nѭӟc ta do nhұp mӝt sӕ ÿàn ong cao sҧn cӫa ViӋn ong Bҳc Kinh vào ÿӏa bàn Hà Nӝi

1.2.1.Tác nhân gây bӋnh

Năm 1917, nhà bác hӑc Mӻ White ÿã xác ÿӏnh ÿѭӧc tác nhân gây bӋnh

ҩu trùng túi là mӝt loҥi virut và ông ÿһt tên là Morator aetatulae Holmes

Khҧ năng gây nhiӉm cӫa virut gây bӋnh ҩu trùng túi rҩt lӟn Theo Borchert (1966) mӝt ҩu trùng chӃt có thӇ lây nhiӉm cho 3000 ҩu trùng lành, nhѭng theo Bailey ( 1981 ) chҩt lӓng trong ҩu trùng chӃt bӣi bӋnh ҩu trùng túi

có chӭa lѭӧng virut có thӇ gây nhiӉm cho toàn bӝ ҩu trùng ong thӧ cӫa 1000 ÿàn khoҿ

Sӭc chӕng chӏu cӫa virut không cao, nó mҩt khҧ năng gây bӋnh khi ÿun

ӣ nhiӋt ÿӝ 590

C trong 10 phút Ӣ nhiӋt ÿӝ trong phòng, virut có khҧ năng tӗn tҥi 3 tuҫn Ӣ các vҧy ҩu trùng bӋnh chӃt khô, virut giҧm và mҩt khҧ năng gây bӋnh

Trong ÿàn ong, bӋnh lan truyӅn là do ong thӧ khi dӑn vӋ sinh tә chúng

ăn hoһc gҳp bӓ các ҩu trùng bӋnh vӭt ra khӓi tә, hàm và chân, lông dính virut, ÿӃn khi cho các ҩu trùng khoҿ ăn, bӋnh sӁ lây lan BӋnh truyӅn tӯ ÿàn này sang ÿàn khác là do ong ăn cѭӟp mұt, vào nhҫm tә, lҩy chung nguӗn thӭc ăn, ÿһc biӋt là chung nguӗn phҩn hoa, do ngѭӡi nuôi ong nhұp ong bӋnh vào ong

khoҿ, sӱ dөng chung các dөng cө quҧn lý ong v.v

Ӣ ViӋt Nam nguyên nhân gây bӋnh chӫ yӃu do 2 chӫng virut gây ra:

- Chӫng vi rút Thái Lan: gây bӋnh cho ÿàn ong nӝi phía Nam

- Chӫng vi rút Trung Quӕc: gây bӋnh cho ÿàn ong nӝi phía Bҳc 1.2.2 TriӋu chӭng bӋnh ҩu trùng túi

Trên bánh tә bӏ bӋnh, mӝt sӕ vít nҳp hѫi lõm xuӕng có lӛ nhӓ nhѭ châm kim, mӝt sӕ lӛ bӏ cҳn nham nhӣ, có nhiӅu ҩu trùng nhӑn ÿҫu nhô lên miӋng lӛ

tә

Phҫn lӟn ҩu trùng ong thӧ bӏ hҥi, nhѭng khi bӏ nһng cҧ ҩu trùng ong ÿӵc cNJng bӏ chӃt Phҫn lӟn ҩu trùng chӃt ӣ giai ÿoҥn mӟi vít nҳp và tiӅn nhӝng Khi bӏ bӋnh nһng, cҧ các ҩu trùng lӟn tuәi chuҭn bӏ vít nҳp cNJng bӏ chӃt Màu sҳc ҩu trùng bӋnh tӯ trҳng ngà chuyӇn sang trҳng bӋch, vҥch phân ÿӕt không

rõ TriӋu chӭng ÿiӇn hình nhҩt cӫa bӋnh ҩu trӯng túi là khi gҳp ҩu trùng lên phía ÿuôi ҩu trùng hình thành túi nhӓ có dӏch trong suӕt hoһc vàng nhҥt Thân

ҩu trùng chuyӇn sang vàng rӗi nâu nhҥt hay xám nâu, chóp ÿҫu nghiêng vӅ phía bөng

Ҩu trùng mӟi chӃt không mùi, khi khô thành vҧy cӭng nhҹn giӕng hình chiӃc thuyӅn, dӉ lҩy ra khӓi lӛ tә Trѭӡng hӧp bӏ bӋnh nһng, có ÿӃn 90% ҩu trùng tuәi lӟn chӃt và ÿàn ong sӁ bӓ tә bӕc bay

Ĉàn ong bӏ bӋnh nhҽ dӉ bӕc bay hѫn so vӟi các ÿàn mҳc bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu, nhѭng quân thѭa dҫn do ҩu trùng bӏ chӃt, sӕ quân non ra ÿӡi không ÿông bҵng sӕ quân già bӏ chӃt ÿi, nên ÿàn lөi dҫn, năng suҩt mұt rҩt thҩp

Hình: 1.6 BӋnh thӕi ҩu trùng túi (Sacbrood)

1.2.3 BiӋn pháp phòng trӯ

Qua tҩt cҧ các công trình nghiên cӭu cӫa các nhà khoa hӑc trên thӃ giӟi ÿӅu thҩy rҵng không có loҥi thuӕc nào có hiӋu quҧ ÿӕi vӟi bӋnh ҩu trùng túi, các loҥi thuӕc kháng sinh cho ăn hoһc phun chӍ có tác dөng chӕng các loҥi vi khuҭn kӃ phát, tăng cѭӡng khҧ năng dӑn vӋ sinh cӫa ong thӧ, làm bӋnh giҧm bӟt

ĈiӅu trӏ bӋnh ҩu trùng túi bҵng biӋn pháp kӻ thuұt sinh hӑc (Phùng Hӳu Chính, 1989)

- Thay chúa ÿҿ ÿàn bӋnh bҵng chúa tѫ hoһc mNJ chúa

- Nhӕt chúa ÿҿ ÿàn bӋnh trong lӗng dây thép nhӓ 7 - 8 ngày

Cҧ hai biӋn pháp trên ÿӅu phҧi tiӃn hành cùng vӟi viӋc loҥi bӟt cҫu bӋnh cNJ, ÿӇ ong phӫ kín và dày trên các cҫu còn lҥi Cho ong ăn nѭӟc ÿѭӡng 3

- 4 tӕi tӟi khi vít nҳp, hoһc chuyӇn ÿi vùng có nguӗn mұt mӟi dӗi dào

ViӋc thay chúa ÿҿ bҵng chúa tѫ, mNJ chúa hoһc nhӕt chúa 7 - 8 ngày, ÿã tҥo ra trong ÿàn ong 7 - 8 ngày không có ҩu trùng nhӓ tuәi, nhҩt là ҩu trùng 2 ngày tuәi, vì ҩu trùng ӣ tuәi này rҩt mүn cҧm nhҩt vӟi virut gây bӋnh ҩu trùng túi

Hѫn nӳa, trong khoҧng thӡi gian này, ong thӧ lҥi ÿѭӧc ăn thêm, quân ÿông tăng cѭӡng khҧ năng dӑn vӋ sinh, làm giҧm hҷn nguӗn bӋnh, các vҧy khô nӃu còn lҥi cNJng không còn khҧ năng lây bӋnh nӳa Các lӛ tә ÿѭӧc dӑn vӋ

sinh và ÿә ÿҫy mұt hoa hoһc xirô ÿѭӡng vào, 7 - 10 ngày sau chúa mӟi hoһc chúa già ÿҿ lҥi, ÿàn ong sӁ sҥch bӋnh

TuǤ theo mùa vө, thӡi tiӃt, tình hình cө thӇ cӫa trҥi ong và áp dөng biӋn pháp thay chúa ÿҿ bҵng chúa tѫ, mNJ chúa hay nhӕt chúa Vào mùa thuұn lӧi nhҩt, phҩn ÿӫ, dӉ tҥo chúa hoһc có sҹn mNJ chúa chia ÿàn tӵ nhiên (tӯ các ÿàn không bӏ bӋnh), sӱ dөng biӋn pháp thay chúa ÿҿ bҵng mNJ chúa hoһc chúa tѫ sӁ cho kӃt quҧ tӕt hѫn Vào nhӳng lúc nguӗn mұt - phҩn ít, thӡi tiӃt không thuұn lӧi, mѭa nhiӅu, không có nҳng thì nên áp dөng biӋn pháp nhӕt chúa, vì lúc này nӃu tҥo chúa sӁ rҩt khó khăn, chúa không ÿҥt chҩt lѭӧng hoһc không ÿi giao phӕi ÿѭӧc Tuy nhiên khi sӱ dөng biӋn pháp nhӕt chúa, mӝt sӕ ÿàn sӁ bӏ mҳc bӋnh lҥi Vì thӃ biӋn pháp nhӕt chúa chӍ là tҥm thӡi cҫn phҧi thay nhӳng con chúa cӫa các ÿàn mҳc bӋnh lҥi

Vì thӃ ӣ các trҥi ong có quy mô trên 40 ÿàn, cҫn thѭӡng xuyên tҥo chúa

ÿӇ thay thӃ các chúa già ÿҿ kém và các ÿàn bӏ mҳc bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu

và bӋnh ҩu trùng túi NӃu viӋc thay thӃ chúa các ÿàn bӋnh ÿѭӧc làm thѭӡng xuyên thì trҥi ong ÿó sӁ hҥ thҩp ÿáng kӇ ÿѭӧc tӹ lӋ bӋnh cӫa trҥi mình

1.3 BӋnh Ӎa chҧy (Nosema)

BӋnh do mӝt loài nguyên sinh ÿӝng vұt có tên là Nosema apis gây ra BӋnh thѭӡng xuҩt hiӋn vào vө ÿông - xuân sau nhӳng ngày mѭa rét kéo dài, ong không bay ra ngoài ÿѭӧc

TriӋu trӭng: Có nhiӅu ong bò lӃt ӣ dѭӟi ÿҩt trѭӟc cӱa thùng ong ÿôi khi ong tұp trung thành ÿám nhӓ ӣ các chӛ trNJng, bөng ong trѭӟng to Trѭӟc cӱa

tә, trong vách thùng ong có nhiӅu dҩu vӃt phân màu vàng hoһc màu ÿen Ĉàn ong yӃu ÿi do tuәi thӑ giҧm, ong nuôi ҩu trùng kém, mӝt sӕ ÿàn lөi ÿi trong khi các ÿàn khoҿ phát triӇn bình thѭӡng Ĉàn bӋnh thu rҩt ít mұt

ĈӇ chҭn ÿoán chính xác phҧi nghiӅn nát bөng các con ong nghi là bӏ bӋnh, thu lҩy chҩt lӓng soi dѭӟi kính hiӇn vi nӃu thҩy các bào tӱ dҥng trӵc khuҭn ӣ các mép có phát huǤnh quang là bào tӱ cӫa Nosema apis

Khi các ong bӋnh ÿi bài tiӃt phân có bào tӱ rѫi vào cây cӓ, ao hӗ, rãnh nѭӟc ong khoҿ ÿi lҩy nѭӟc, hoһc mұt phҩn hoa ăn vào bӏ nhiӉm bӋnh và lây lan ra cҧ tә

*1.3.1.BiӋn pháp phòng trӯ

Thay chúa bӋnh bҵng chúa mӟi Cho ÿàn ong ăn thuӕc Fumagilin hoà trong nѭӟc ÿѭӡng vӟi liӅu lѭӧng 25 mg thuӕc nguyên chҩt trong 1 lít xirô ÿѭӡng cho 40 cҫu ong ăn, ăn liên tөc trong 10 ngày Cҫn dӯng cho ăn trѭӟc vө mұt 3 tuҫn Cҫn kӃt hӧp thay thùng rNJ bӟt cҫu bӋnh, ӫ ҩm cho ÿàn ong NӃu không có Fumagilin có thӇ thay bҵng thuӕc Penicilin 1.000.000 ÿѫn vӏ/ lít xirô ÿѭӡng sӕ ngѭӡi nuôi ong có kinh nghiӋm dùng gӯng tѭѫi giã nhӓ (l0 gam) hoà trong 1 lít xirô cho 10 cҫu ong ăn cNJng thҩy có tác dөng

2 Hӝi chӭng ngӝ ÿӝc

2.1 Ngӝ ÿӝc thuӕc hóa hӑc

ĈӇ phòng trӯ sâu, bӋnh hҥi cho các cây trӗng nông nghiӋp, lâm nghiӋp con ngѭӡi ta sӱ dөng mӝt lѭӧng thuӕc hoá hӑc khәng lӗ 212.000 tҩn/năm FAO (1981).NhӡviӋc sӱ dөng các thuӕc trên năng suҩt mùa màng tăng lên ÿáng kӇ nhѭng ÿӗng thӡi nó cNJng mang lҥi tác hҥi rҩt to lӟn là làm chӃt rҩt nhiӅu các côn trùng có ích trong ÿó có ong mұt ViӋc sӱ dөng các loҥi thuӕc hoá hӑc ÿã làm giҧm năng suҩt mұt thu ÿѭӧc cӫa ngѭӡi nuôi ong

- KiӇm tra nѫi ong thѭӡng xuyên lҩy mұt xem ngѭӡi dân có sӱ dөng thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt có gây ÿӝc cho ong mұt hay không bҵng cách hӓi dân ÿӏa phѭѫng hoһc kiӇm tra các loҥi vӓ, bao bì thuӕc hiӋn ngѭӡi dân sӱ dөng

ĈӇ kiӇm tra xem loҥi thuӕc ÿó có ÿӝc vӟi ong hay không nên ÿӑc hѭӟng dүn sӱ dөng trên bao bì Các ký hiӋu trên bao bì mang ý nghƭa nhѭ sau: 2.1.3 Quy ÿӏnh ÿӝ ÿӝc cӫa thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt

- Căn cӭ vào ÿӝ ÿӝc cҩp tính cӫa thuӕc, Tә chӭc Y tӃ ThӃ giӟi (WHO) phân chia thành 4 nhóm ÿӝc có biӇu tѭӧng viӃt trên nhãn mác khi chuyên chӣ, bҧo quҧn hoһc cҩt giӳ

Bҧng: Phân chia nhóm ÿӝc theo Tә chӭc Y tӃ ThӃ giӟi (WHO)

Phân nhóm và ký hiӋu

nhóm ÿӝc BiӇu tѭӧng nhóm ÿӝc

Màu sҳc in trên nhãn thuӕc Ĉӝc mҥnh

2.1.4 Mӝt sӕ ký hiӋu trên bao bì, nhãn mác cӫa thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt

Ký hiӋu ÿeo gang tay khi sӱ dөng thuӕc

Ĉeo mһt nҥ hoһc kính khi sӱ dөng thuӕc Ĉeo khҭu trang khi sӱ dөng thuӕc

Mһc quҫn áo dài tay khi sӱ dөng thuӕc Ĉeo ӫng khi sӱ dөng thuӕc

Rӱa tay sҥch Thuӕc ÿӝc vӟi cá Thuӕc ÿӝc vӟi gia súc

Thuӕc ÿӝc vӟi ong 2.1.5 Cách ÿӑc tên thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt

- Trên bao bì thuӕc bҧo vӋ thӵc vұt có ghi tҩt cҧ các thông tin cӫa thuӕc nhѭ: tên thѭѫng mҥi, dҥng thuӕc, tên hoҥt chҩt, ÿӝ ÿӝc, ÿӕi tѭӧng phòng trӯ cӫa thuӕc và hѭӟng dүn sӱ dөng

Ví dө: Thuӕc Pegasus 500 SC

- Pegasus: là tên thѭѫng mҥi cӫa thuӕc

- Thӡi gian cách lý: 3 ngày

- Công ty sҧn xuҩt: Syngenta

- Ĉӝ ÿӝc: BiӇu thӏ bҵng vҥch vàng cuӕi bao thuӕc là Ĉӝc trung bình

- Thuӕc ÿӝc vӟi cá, ít ҧnh hѭӣng ÿӃn ong mұt

2.1.6.TriӋu chӭng ngӝ ÿӝc và tác hҥi

TriӋu trӭng: Khi thҩy ong chӃt ÿӝt ngӝt vӟi sӕ lѭӧng lӟn trѭӟc cӱa tә, trong thùng ong và ӣ khu vӵc ÿһt ong Sӕ ong ÿi làm giҧm mҥnh, ÿàn càng mҥnh thì ong chӃt càng nhiӅu (do sӕ lѭӧng ong ÿi làm nhiӅu) Mӝt sӕ ong bò lӃt dѭӟi ÿҩt, mӝt sӕ con vӯa bò vӯa nhҧy vӯa xoay tròn, nhiӅu con còn ÿang mang cҧ giӓ phҩn Ĉa sӕ ong chӃt có vòi duӛi dài

- Khi ong lҩy mұt có phun thuӕc sâu có ÿӝc tính cao ong sӁ chӃt ngay, hoһc chӃt trên ÿѭӡng bay vӅ tә Trѭӡng hӧp này sӕ quân ÿi làm giҧm mҥnh nhѭng ong và ҩu trùng ӣ tә không bӏ ҧnh hѭӣng trӵc tiӃp cӫa chҩt ÿӝc

NӃu ong lҩy mұt có phun thuӕc sâu tác ÿӝng chұm (hoһc phҩn bӏ nhiӉm ÿӝc) khi bay vӅ tә nó chuyӅn cho các ong khác và huy ÿӝng thêm ong ÿӃn lҩy thì sӁ gây chӃt hàng loҥt ӣ các lӭa tuәi Ong bám trên cҫu rҩt thѭa thӟt, ҩu trùng nhӝng chӃt dҫn do ăn mұt phҩn có chҩt ÿӝc và thiӃu ong nuôi ҩu trùng làm cҧ ÿàn thiӋt hҥi Trѭӡng hӧp phҩn bӏ nhiӉm ÿӝc thì ong non chӃt trong thӡi gian dài

2.1.7.Phòng trӏ bӋnh

- Ngѭӡi nuôi ong phҧi ÿiӅu tra kӻ tình hình sӱ dөng thuӕc sâu ӣ ÿӏa ÿiӇm mình chuҭn bӏ chuyӇn ong ÿӃn Tӕt nhҩt là tránh nhӳng vùng nhӳng cây thѭӡng xuyên sӱ dөng thuӕc sâu

- Chӫ ÿӝng gһp gӥ vӟi ngѭӡi trӗng trӑt bàn biӋn pháp bҧo vӋ các côn trùng thө phҩn khác và ong mұt bҵng biӋn pháp phòng trӯ tәng hӧp NӃu phҧi

sӱ dөng thuӕc hoá hӑc thì chӑn loҥi ít ÿӝc nhҩt, vào thӡi ÿiӇm cây không nӣ hoa, phun vào lúc chiӅu tӕi

Khi ÿѭӧc báo ngày phun thuӕc, thuӕc có ÿӝc tính cao tӕt nhҩt là chuyӇn ong ÿӃn khu vӵc mӟi cách ÿiӇm cNJ trên 2km NӃu thuӕc ít ÿӝc hѫn có thӇ cách ly ong tҥi chӛ 2 - 3 ngày Nӟi rӝng khoҧng cách các cҫu, ÿóng cӱa tә, mӣ cӱa sә, bӏt các khe hӣ, ÿһt ong vào chӛ tӕi, thӍnh thoҧng dӝi nѭӟc mát

- Trѭӡng hӧp không ÿѭӧc thông báo thҩy ong bӏ chӃt ÿӝt ngӝt, cҫn ÿóng cӱa xӱ lý tә nhѭ trên

2.1.8 Xӱ lý ÿàn ong bӏ ngӝ ÿӝc:

Sau khi chuyӇn ong ÿӃn vùng khác cҫn rNJ bӟt các cҫu bánh tә có mұt hoa mӟi, các cҫu phҩn Cho ong ăn nѭӟc ÿѭӡng loãng trong 3, 4 ngày, nhұp các ÿàn thѭa quân, ÿàn chӃt chúa lҥi, các ÿàn bӏ ngӝ ÿӝc nһng ÿӅu phҧi thay chúa

2.2 Ngӝ ÿӝc thӵc vұt có mұt phҩn ÿӝc

Ngoài viӋc ong ÿi lҩy mұt - phҩn trên hoa cӫa các cây bӏ phun thuӕc sâu, ÿôi khi ngѭӡi nuôi ong thҩy ong bӏ ngӝ ÿӝc do lҩy mұt - phҩn tӯ các thӵc vұt trong nhӳng ÿiӅu kiӋn nhҩt ÿӏnh

Ngӝ ÿӝc mұt hoa Chè (trà) Thea sinensis: tӯ tháng 9 - tháng 11 nhӳng ÿàn ong ÿһt ӣ vùng hoa chè vào nhӳng ngày nҳng hanh khô thҩy nhiӅu ҩu trùng 4 - 5 ngày tuәi bӏ chӃt Nguyên nhân là do hoa chè tiӃt nhiӅu mұt, trong

mұt hoa có hàm lѭӧng ta nanh cao làm chӃt ҩu trùng Ong ngoҥi A.mellifera

bӏ ngӝ ÿӝc nhiӅu hѫn so vӟi ong nӝi A.cerana Ngӝ ÿӝc hoa Lim

(Erythrophloeum fordii): cây Lim nӣ hoa vào cuӕi tháng 4 ÿҫu tháng 5, cây Lim cho mұt và phҩn NhiӅu ngѭӡi nuôi ong thҩy ÿһt ong ӣ vùng có nhiӅu Lim, vào ÿҫu vө hoa nӣ ong có hiӋn tѭӧng bӏ ngӝ ÿӝc mұt, mӝt sӕ ong ÿi làm

vӅ run rҭy, chӃt trѭӟc cӱa tә

Ngoài ra ong ÿһt ӣ vùng có cây thuӕc lá, bӗ hòn, trúc ÿào, cây ÿҳng

cà ÿӝc ÿѭӧc, ÿұu ván dҥi, ÿôi khi cNJng thҩy bӏ ngӝ ÿӝc mұt và phҩn NӃu ong

bӏ ngӝ ÿӝc mұt thì thҩy nhiӅu ong mҩt khҧ năng bay, bӏ hӋt cánh liӋt chân NӃu ngӝ ÿӝc phҩn bөng chѭӟng to, ruӝt ong ÿҫy phҩn hoa và chӃt gҫn cӱa tә,

ҩu trùng bӏ khô và chӃt

* Bi͏n pháp phòng tr͓

- NӃu ong thӧ không chӃt nhiӅu có thӇ cho ăn xirô ÿѭӡng có tӹ lӋ 1:1 hoһc 2:1 NӃu ong chӃt nhiӅu, nhiӅu ÿàn bӏ thì nhұp các ÿàn yӃu lҥi vӟi nhau hoһc chuyӇn ong ÿӃn vùng khác NӃu ngӝ ÿӝc phҩn cҫn ÿһt gҥt phҩn trѭӟc cӱa

tә, cho ăn xao pha nѭӟc chanh khoҧng 1quҧ/lít

B Câu hӓi và bài tұp thӵc hành

- Anh (chӏ) hãy nêu các triӋu chӭng và tác hҥi cӫa mӝt sӕ bӋnh hҥi chính trên ong mұt? KӇ tên các loҥi bӋnh?

- Hãy nêu cách phòng trӏ bӋnh thӕi ҩu trùng châu Âu?

- Hãy nêu cách trӏ bӋnh Ӎa chҧy trên ong mұt?

BÀI : SÂU HҤI ONG

Mã bài: MĈ 05 – 02

Mͭc tiêu:

- Nhұn dҥng ÿѭӧc các ÿӕi tѭӧng sâu hҥi chính trên ong;

- Xác ÿӏnh ÿѭӧc thӡi ÿiӇm sâu gây hҥi thѭӡng xuҩt hiӋn;

- Thӵc hiӋn ÿѭӧc các biӋn pháp phòng, xӱ lý nhҵm hҥn chӃ tác hҥi cӫa sâu;

- Có quan ÿiӇm vӅ sinh thái, không lҥm dөng thuӕc kháng sinh trong viӋc phòng trӯ sâu hҥi

A Nӝi dung

Bҧng 2: Các loҥi sâu hҥi thѭӡng gһp phә biӃn ÿӕi vӟi ong mұt STT Tên sâu hҥi Mӭc ÿӝ nhiӉm bӋnh

01 Ve ký sinh hay chí lӟn (Varroa jacobsoni) +

02 Ve ký sinh hay chí nhӓ (Tropilaelaps

clareae)

++

1 Các loài ký sinh cӫa ong

1.1 Ve ký sinh hay chí lӟn (Varroa jacobsoni)

- Thuӝc hӑ Varroidac có nguӗn gӕc tӯ ong châu Á Apis cerana, nhѭng

gây tác hҥi rҩt ít cho ong này Ve chӍ ký sinh trên nhӝng ong ÿӵc rҩt ít khi thҩy ký sinh trên nhӝng ong thӧ Do vòng ÿӡi ong thӧ ngҳn, ҩu trùng ong thӧ chӍ nҵm trong lӛ tә vít nҳp 11 ngày mһt khác ong thӧ có tұp tính tӵ dӑn vӋ sinh cho nhau, cҳn và tiêu diӋt ve Khi nhӝng ong ÿӵc bӏ ve ký sinh nhiӅu thì

ÿàn ong A.cerana bӓ tә bӕc bay ÿӇ lҥi các ҩu trùng có ký sinh nên nguӗn bӋnh

còn rҩt ít