Tổ chức chương trình quản trị rủi ro tài chính trong Công ty phi tài chính tại Việt Nam

CHUONGl QUAN TRJ RlJI RO TAl CHiNH TRONG CONG TY PHI TAl CHINH 1.1 Riii ro tai chinh va qmin trj riii ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh 1.1.1 Riii ro tai chinh ciia cong ty phi

BQ GIAO D1)C VA DAO TAO TRlJONG DAI HQC KINH TE TP.HO CHI MINH

T6 CHUC CHUONG TRINH QUAN TRJ

RiJI RO TAl CHINH

CHU NHIEM DE TAl: PGS TS NGUYEN THI NGOC TRANG

BQ GIAO Dl)C VA D~O TP,.O

TP.HO CHi MINH Nam 2006

BQ GIAO Dl)C VA uAo TAO TRVONG DAI HOC KINH TE TP.HO CHi MINH

RiJI RO TAl CHINH TRQNG C6NG TY PHI TAl CHINH

, '

Ma so de tai: cs - 2006 - os

CHU NHIEM BE TAl: PGS TS NGUYEN THI NGOC TRANG

Thanh vien ct~ tai: Giang vien HO QUOC TUAN

TP.HO CHi MINH Nam 2006

MODAU

nghi~p Vi~t Nam ch~c ch~ se phai d6i mi;it thubng xuyen v6i dl;lllg nii ro tai chinh nhu thS

trlnh quan tri riii ro titi chfnh trong ci)ng ty phi titi chfnh t:Ji Vi~t Nam" v6i hi VQng

M\}C tieu nghien Clru dS tai nay g6m:

chai 16n h?u WTO

ii

Phll'O'ng phap nghien cii·u

d~c thu cua rung qu6c gia rieng bi~t, chinh vi th€ chting toi ti€n hanh di~u tra khao sat,

Vi~t N am, d~ c6 nhfmg danh gia sat thvc t€ v~ tinh hinh thvc hi~n quan tri rui ro t~i cac

D~ xu ly k~t qua di~u tra khao sat, chting toi ti~n hanh thvc hi~n cac th6ng ke mo ta va ch~y

Dfr li~u nghien cii'u

N(}i dung cua d~ tai

iii

Ml)C Ll)C

'

Loi rna dau i

Ml)c h,1c : iii

Danh ffil)C cac hinh v

Danh ffil)C cac bang, danh ffil)C cac h9p vi

' ' Danh ffil)C cac tLr viet tat vii

ChuO'ng 1: Quiin trj riti ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh 1

1.1 Riii ro tai chinh va qmin trj riii ro tai chinh trong d>ng ty phi tai chinh 1

1 1 1 R , m ro tal c 1 ' h'nh , cua cong " ty p 1 ta1 c 1 h' ' h'nh 1 1 1 2 Q ' t · '·rot' 1' ch1'nh tr uan q rm a ong cong " ty p h' t' · h'nh 1 a1 c 1 3

1.2 San phim phai sjnh- cong Cl} quan tri riii ro tai chinh hi~u qua 4

1.2.1 Hqp d6ng k:y h~;tn 4

1.2 2 Hqp d6ng giao sau 5

1.2.3 Hqp d6ng quy~n chQn 7

1.2.4 Hqp d6ng hoan d6i 8

1.3 Tranh lu~n v~ quan trj riti ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh 10

1 3 1 T ~;tl sao p a1 quan tq ru1 ro tal c 1 h' , , ' h'nh? 10 1.3.2 Cac nh~n dinh khong thich dang v6 vi~c sir dl,lng san phdm phai sinh l3 1.3.3 Quan tri riii ro trong cong ty phi tai chinh khac bi~t nhu the nao so v&i cac t6 chtrc tai chinh 14

104 Cac k~t qua nghien cll'u thl}'c nghi~m v~ quan trj riii ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh ~ 15

K~t lu~n chuang 1.: 19

ChuO'ng 2: Quiin trj rui ro tai chinh trong tiin trinh h9lnh{ip cua Jl'i~t ~lll11 •.•••.••.••.••••••••• ••••.••• ••• ••• •••.•.••.••• •.• •••• •••.•.• Jr:; 2.1 Rui ro tai chinh d6i v&i doanh nghi~p Vi~t Nam 20

2.1.1 Rili ro do gia xiing iliu tang cao 20

2.1.2 Gia ca phe bien d9ng thdt thuang - Tinh hu6ng di~n hinh v~ riii ro tai chinh ella cac '" hJ .J ' J khA " , 21 doanh nghi~p c e b1en va xuat au nong san

2.1.3 Bdt 6n cac lo~;ti gia ca khac 24

2 1 4 T ' ' M" y g1a- Qt nguon ru1 ro tlem an " ' '" " 26

iv

2.1.5 Uli su~t - Nhfrng biSn d()ng "h?u tl,r do h6a" 29

2.2 Th\fc tr~ng quan tri riii ro titi chinh t~i Vi~t Nam 32

T~ 1 , '' ,, h' ' ? b~ ? A , • • 2.2 1 am y ngi;!I p ong ngua rm ro ang san pham phm smh 3 2 2.2.2 Su dvng cong cv phai sinh khong phu hqp d~n dSn thua 16 34

2.2.3 Thj trubng cac cong C\1 phai sinh ti;ti Vi~t Nam- Dang ddn hinh thanh 36

2.2.4 Chinh sach- rao can khong nho 37

KSt 1u?n chuang 2 41

Chuung 3: Ta chirc chuung trinh quiin trj riti ro tai chinh trong cong ty phi tO.i chinh t(li Vi~t Nam 42

3.1 K~t qua di~u tra nh~n thll'c ciia d)ng ty phi titi chinh t~i Vi~t Nam v~ vftn d~ ? t ? t h , h b ~ ? h ~ h ~ 0 • h 42 quan r} rui ro ai c In ang san p am p ai sin ~

3.1.1 NQ.frng phat hi~n v6 muc d() nh?n thuc cua doanh nghi~p Vi~t Nam v6 rui ro '· h'nh ' ' d~ t~ ' d ' hx h' · 'nh 42 tai c 1 va muc Q quan am su vng san p am p ai si

3 1.2 Cac nhan t6 n()i ti;li anh hu6ng dSn quySt djnh phong ngua rui ro bftng san philm phai sinh cua doanh nghi~p 48

3.2 Mo hinh tA chll'c chU'O'ng trinh quan tri riii ro tai chinh trong cac cong ty phi tai chinh 0' Vi~t N am 50

3.2.1 ChQn h,ra each tiSp c?n phu hqp thgc t& Vi~t Nam 50

3.2.2 Mo hinh t6 chuc chuang trinh quan trj rui ro tai chinh 50

3.2.3 M()t s6 ghi nh6 d6i v6i vi~c trng dvng mo hinh a Vi~t Nam 52

3.2.4 H~ th6ng giai phap bG trq 53

3.2.5 Ban them v6 chinh sach ti6n t~ va qui dinh kS toan ru g6c d9 phong ngua rui ro tai chinh 56

KSt 1u?n chuang 3 60

K~t Iu{i.n 61

Danh mvc tai 1i~u tham khao 62

Phv1vc 1: Trubng hqp diSn hinh v6 su dvng san philm phai sinh trong phong ngua rui ro tai chinh , 1

Phv1vc 2: Minh hQa biSn d()ng tj gia va Uii su~t ti;ti Vi~t Nam 7

Phv 1vc 3: Di€u tra khao sat v€ nh?n thuc cua doanh nghi~p v€ v~n d€ quan tri rui ro tai chinh bftng san philm phai sinh 10

v

H' h m 1.1 : H' H(U ~ qua p ong ngua rm ro cua h' ' h Q'P dong ky h;;tn , 5 :- ' ·

Hinh 1.2: Hi~u qua phong ngira rui ro bAng quy8n chQn 8

Hinh 1.3: Minh hQa hqp d6ng hmin d6i 9

Hinh 1.4: Phong ngira rui ro va ki~t qu~ tai chinh 12

' ·" .: , h: ,

Hinh 2.1: Dien bien gia xang t e giO'I 20

Hinh 2.2: Bi€n d()ng gia ca phe th€ gi6'i 24

Hinh 2.3: Di€n bi€n ty gia USDNND 8/1994 d€n thang 12/2006 27

Hinh 2.4: Bi~n d()ng ty _gia USD/VND tinh theo ty 1~ phfm triim 28

·• Hinh 2.5: Con duang d€n t1J do h6a !iii su~t cua Vi~t Nam 30

Hinh 2.6: D() b~t 6n lai su~t Vi~t Nam (tinh theo% bi€n d()ng) 30

Hinh 2.7: Di€n bi~n lai su~t VND 2005-2006 32

Hinh 2.8: Quim tri rui ro tai chinh va san phfim phai sinh t;;ti cac cong ty phi tai chinh Vi~t Nam 41

Hinh 3 !.: Ca cdu cac doanh nghi~p tham gia di8u tra phan theo lo;;ti hinh 43

Hinh 3.2: Qui mo cua cac doanh nghi~p tham gia di€u tra 43

Hinh 3.3: Mtrc d() am hi~u v€ san phfim phai sinh cua cac doanh nghi~p tham gia khao sat 44

Hinh 3.4 Muc d() quan tam d~n cac san phAm phai sinh trong phOng ngira rui ro tai chinh 45

Hinh 3.5 Muc d() tac d()ng cua cac ngu6n rui ro tai chinh d6i v&i doanh nghi~p 46

Hinh 3.6 Muc d() d6ng tinh v&i cac nguyen nhan ddn d~n vi~c doanh nghi~p it quan tam phong ' • ;: , h) h'' h 4 ngua rui ro bang san p amp ai sin 7

Hinh 3.7 T6 chuc thgc hi~n chuang trinh quan tri rui ro 52

Hinh 3.8 Mtrc d() quan trQng cua cac giai phap d€ xu~t theo danh gia cua doanh nghi~p 54

vi

DANH Ml)C cAc BANG

Bang 1.1: So sanh d!nh ch6 titi chfnh va cong ty phi Uti chfnh ~ 14

Bang 1.2: Dl,f bao cua cac nha nghien c(ru tru&c tht,rc nghi~m 15

Bang 1.3: So sanh dl,f bao ly thuy6t va k6t qua thl,fc nghi~m 16

Bang 1.4: T6ng hqp k6t qua nghien c(ru cua James Vickery (2004) 17

Bang 3 1: K6t qua nghien c(ru cac nhan t6 n(>i t~i an huang d6n muc d9 thuang xu yen sir dvng san ph Am phai sinh 49

DANH MUC cAc HOP H(>p 2.1 Tac d(>ng tang gia xang dfiu len ho~t d(>ng kinh doanh cua doanh nghi~p 22

HQp 2.2 Dl,f bao bi6n dQng gia ca 2007 , 25

HQp 2.3 C~nh tranh lai suAt va thi~t h~i cho doanh nghi~p 31

~ ' ' , " ~ kh' h" 33 HQp 2.4 Dtch vv phong ngua rm ro vang ac

H(>p 2.5 Ca phe tang gia, doanh nghi~p thua 16 n~ng 35

: Chi s6 gia tieu dung

: Ca quan so~n thao chuAn mvc k~ toan tai chinh My : Cvc dv trfr lien bang My

: Vi~n tai chinh va hang h6a qu6c t~

: Modigliani - Miller : N gan hang nha nu&c

: Vi~t Nam d6ng

CHUONGl QUAN TRJ RlJI RO TAl CHiNH

TRONG CONG TY PHI TAl CHINH

1.1 Riii ro tai chinh va qmin trj riii ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh

1.1.1 Riii ro tai chinh ciia cong ty phi tai chinh

H~u h~t dtc cong ty phi tai chinh d6u phai d6i m?t v&i riii ro kinh doanh Rui ro kinh doanh ctm doanh nghi~p c6 th~ b~t ngu6n tu nhfrng nguyen nhan sau:

• Bim chftt cua doanh s6 bitt Jn theo chu kj; kinh doanh Cac doanh

· nghi~p v&i doanh s6 c6 khuynh huang dao d(>ng l&n theo chu ky kinh

doanh thucmg c6 ~hi6u rui ro kinh doanh han cac doanh nghi~p it bi anh

huang bai chu ky kinh doanh Tinh b~t 6n cao d(> trong nganh hang khong la m(>t minh hQ'a r5 nh~t v6 truang hqp rui ro kinh doanh c6 th~

phat sinh nhu th~ nao

• Ban chftt cua bitt Jn trong gic'i ban Trang vai nganh cong nghi~p, gia ca c6 th~ 6n dinh tu nam nay sang nam khac, ho?c doanh nghi~p c6 th~ c6 kha nang tang gia thuang xuyen theo thai gian Di€u nay dung cho nhi6u

san phiim tieu dung, nhu thu6c la va nhi6u lo~;ti tht,rc phiim ch~ bi~n s~n

ch~n han rihi6u Vi dv, trong th~p nien vtra qua, cac cong ty d~u nhu Exxon, Shell Oil va Mobil ch~ng h~;tn, da hQC duqc nhi6u bai hQC quan tn;mg v6 tinh b~t 6n dinh cua gia ca khi gia d~u tho da svt tu tren 30 do la m(>t thung xu6ng du&i 10 do la m(>t thung ho?c nhu vao nhfrng nam 2005 gia d~u tho da tang cao g~n 70 do la m(>t thung Thong thuang, gia ca trong m(>t nganh cong nghi~p cang c~;tnh tranh nhi6u, rui ro kinh doanh cua cac doanh nghi~p trong nganh d6 cang l&n

• Bim chat ci'ta bitt Jn trong chi ph f Tinh b~t 6n trong chi phi ct:m cac nh~p

luqng dung d~ san XU~t Clla m(>t doanh nghi~p cang cao, rui ro kinh doanh cua doanh nghi~p d6 cang l&n Vi dv, cac cong ty hang khong nhu Delta Airlines da chiu tac d(>ng dang k~ Clla tinh d€ bi~n d(>ng trong gia ca ella

nhien li~u may bay do eli s6c gia nhien li~u tren thi truong thS gi&i duong nhu da khong con d~u hi~u kSt thuc k~ ttr nhfi'ng nam 2004 dSn nay

• C(mh tranh tren tlzu·o'ng tnrimg Cac doanh nghi~p c6 sue m~;tnh thi truong l&n, nhu IBM ch~ng h~;tn, nha quy mo cua hQ hay do du true Clla

1

ngfmh c6ng nghi~p trong d6 h9 c1;1nh tranh, thuang c6 nhi~u kha nang d~ Id~m soat chi phi va gia ca san phAm cua h9 han cac doanh nghi~p ho1;1t

c6 th~ phat sinh tu nuac ngoai Thf dv, m9t nha san xuAt may tfnh g~p rui

• Dau tu· tich hiy mit doanh nghifp tlii thf:l'c hifn qua tlzo'i gian Cac dAu

tU nay xac dinh cac nganh cong nghi~p rna trong do doanh nghi~p Se Cl;lnh

kinh doanh cao han

nhan ta gia ca thi trU'O'ng (gia himg h6a, Hii sufit, ty gia, ) tac d()ng d~n thu nh~p

cua doanh nghi~p Ia "rui ro tai chinh" cua doanh nghi~p

Thu~t ngfr rui ro tai chfnh th~t ra c6 th~ bao ham n9i dung r9ng han khu6n kh6 d9 nhlitY

dvng don bAy tai chinh (ngu6n v6n vay trong kinh doanh) Tuy nhien, trong khu6n kh6

d~ tai nay, chung t6i kh6ng xem xet d~n rui ro loliti nay

Qu6c T€ Cua Cac Uy ban Chung Khoan (IOSCO - International Organization of Securities Commissions) Slr dvng Theo dinh nghia cua cac t6 chuc nay:

2

• RLli ro thi truong Ia rid ro anh huang din tinh hinh tai chinh cua m(Jt t6 chirc do

nhfing bz'in d(Jng bdt l(li trong mLCC gia hay d(J bdt 6n CUa gia thj truang CUa CCtC cong C~ tai chfnh lien quan din ldi sudt, c6 phfiu, hang hoa, Va ti~n t¢ I

• Rui r; thi trucmg Ia rui ro ·rna nhung biin d(Jng bdt 19'i trong gia tai san se

gdy ra 16 cho cong ty 2

Trong khi d6, cong ty ki6m toan qu6c t~ PricewaterhouseCoopers cling Slr dJ,mg khai

ni~m rui ro tai chinh v&i cling quan di6m nhu chung toi: "Nhung bdn d(Jng trong !ai sudt, tj; gia, va gia hang h6a hay gia chung khoan tq,o ra nhung rid ro tal chinh cho cac cong ty hoq,t d(Jng trong moi truimg kinh doanh phuc tq,p ngay nay" 3

Chinh vi v~y, trong d€ tai nay, k6 tu phfin nay, chung toi m~mh d<;ln Slr dvng khai ni~m

rui ro tai chinh d6 chi rui ro Clla cong ty do bi~n d()ng b~t lqi cua ty gia, Hii su~t, gia hang h6a hay gia chung khoan gay ra

1.1.2 Quan tri riii ro tai chinh trong cong ty phi tai chinh

Quim tri rui ro tai chinh la m()t ti~n trinh ki~m soat cac rui ro do bi~n d()ng b~t lqi trong

H'ii su~t, ty gia, gia ca hang h6a hay gia chung khoan gay ra Ti~n trinh nay chi c6 thS thvc hi~n hi~u qua n~u m()t cong ty da nh~n d<;lng, phan tich va do lucmg duqc cac rui ro rna n6 d6i m~t Di€u nay doi hoi m()t sv k~t hqp ch~t che gitra cac b() ph~n nghi~p vv cua cong ty v&i b() ph~n quan tri tai chinh (treasury department)

Dfr li~u dfiu vao tu cac b() ph~n nghi~p Vl,l va b() ph~n quan tri tai chinh se giup xac djnh each ti~p c~n va chi~n luqc quan tri ad chinh cua cong ty Cac chi~n luqc va each ti~p c~n nay dva tren nhtrng hiSu bi~t cua cong ty v€ cac qui trinh kinh doanh cua minh va cac rui ro tai chinh v6n c6 B9 ph~n quan tri tai chinh se k~t hqp v&i cac b() ph~n nghi~p

V1,1 dS phat tri6n phuang thuc kiSm soat cac lo<;li rui ro nay m()t each hi~u qua v&i chi phi

hqp ly, nh&m h<;ln ch~ rui ro ti€m fin va giup 6n dinh dong ti€n

Cac chi~n luqc quim tri rui ro c6 di6n chi dva tren nhtrng giai phap v€ ho?t d()ng kinh doanh va giai phap "tren bang can d6i k~ toan" (balance sheet solutions) Vi dt,1, m()t nha kinh doanh co ths lam giam thiSu rui ro ty gia cua minh b&ng each xay dvng cac nha may a nu&c ngoai d6 phong ngua rtli ro, hay bu ·tru rui ro tl.r cac khoEm phai thu ngo?i t~ b&ng m()t khoan chi phi b&ng chinh dflng ngo?i t~ d6 Nhung cac chi~n luqc nay thucmg t6n kern va to ra khong hi~u qua

1 Trich tir bai vi~t "Overview: Market risk" cua IFCI t~i dia chi http://riskinstitute.ch/000l3404.htm

2

Trich tir bao cao "Financial Risk Management in E1i1erging Markets" 11/1997 cua IOSCO

3

Trich ttr trang web cua cong ty PricewaterhouseCoopers t~i dja chi:

http://www global bestpractices.com/Hom e/Document.aspx?Q=273 ,48 53 7922,ad 1245

84-0d5f-4bab-bfb8-e3271207ce0c

3

Vi v~y, theo danh gia cua nhi~u t6 chuc tu v~n Uti chinh, su dvng nhung gi~ti phap

"ngoELi b~mg din d6i k~ toan", nhu la cac cong cv phai sinh trong quan tri rlli ro tai chinh, cac c6ng ty se c6 m()t chi€n luqc quan tri rlli ro linh ho~t han, nhanh va chfnh xac han v6i chi phi giao djch th~p han

1.2 San phfim phai sinh - cong Cl} quan trj rui ro tai chinh hi~u qua

San phfrm phai sinh la cac cong cv tai chinh c6 lqi nhu~n phat sinh tu lqi nhu~n ella cac cong C\1 khac, nghia la thanh qua ella chung ph\1 thUQC vao di€n bi€n ella cac cong C\1 nay Bing vi~c Slr dvng cac c6ng C1J phai sinh, cac c6ng ty va ca nhan c6 th~ chuy~n b~t

Clr rui fO nao hQ khong mong muf>n cho cac d6i tac khac la nhfrng nguai ho~C la CO flli

ro duqc bu dip ho~c la mu6n thua nh~n rlli ro d6

Thi trucmg san phfrm phai sinh cho phep nhung nguai mu6n lam giam rlli ro ella minh

chuy~n giao rlli ro cho nhung nguai s~n sang ch~p nh~n n6, d6 la cac nha dAu ca Vi cac thi trua~g nay la r~t hi~u qua trong vi~c phan ph6i l~i rlli ro giua cac nha dAu tu,

khong c6 ai cAn phai ch~p nh~n m()t muc rlli ro kh6ng phu hqp v6i b~m than minh

1.2.1 Hgp dBng ky h~n

Hqp d6ng ky h~n la hqp d6ng giua hai ben - nguai mua va nguai ban - d~ mua ho~c

ban tai san vao m()t ngay trong tuang lai v6i gia da thoa thu~n ngay hom nay N€u vao ngay dao h~n, gia thvc t€ cao han gia thvc hi~n, nguai sa huu hqp d6ng se ki~m duqc lqi nhu~n, n€u gia th~p han, nguai sa huu hqp d6ng se chiu m9t khoan 16

Hqp d6ng ky h~n gAn gi6ng v6i m()t quy~n chQn, nhung quy~n chQn cho quy~n nhung khong bit bu()c phai thvc hi~n giao d!ch, trong khi nguai sa huu hqp d6ng ky h~n bit bu()c phai thvc hi~n M~t khac, ca hai ben trong hqp d6ng ky h~n d~u c6 nghia V1J phai mua va ban hang h6a

Xet vi dv nhu hinh 1.1 ben du6i Theo hinh bi~u di€n, gia thvc t€ vao ngay dao h~n hqp d6ng cao han gia mong dqi va bi6n d()ng d6 (th~ hi~n bing ky hi~u ilP) dfin d€n rlli ro v6n c6 ella c6ng ty se lam giam gia tri c6ng ty (th~ hi~n bing il V), nhung sv svt giam nay se duqc den bu bing lqi nhu~n ella hqp d6ng ky h~n Vi v~y, v&i hinh duqc minh hQa, hqp d6ng ky h~n nay cung dp m()t phong ngua rlli ro hoan hao

C6 hai d~c di~m ella hqp d6ng ky h~n cAn duqc quan tam Thu· nh~t, rlli ro kh6ng c6 kha nang chi tra (rui ro tin dvng) ella hqp d6ng c6 hai chieu Nguai sa huu hqp d6ng ho?c la

nh~n ho~c la thvc hi~n chi tra, phv thu()c vao bi€n d()ng gia ca Clla tai san ca sa Th(r hai, gia tri cua hqp d6ng ky h~n chi duqc giao nh~n vao ngay dao h~n hqp d6ng; kh6ng c6 khoan chi tra nao duqc thvc hi~n vao ngay ky k€t ho~c trong thai h~n ella hqp d6ng

4

M~c du thi truang ky h<~m t6n t<;1i da lau dai nhung chung kh6ng dugc t6 chuc thanh m()t thi tnrang c6 t6 chuc rieng bi~t Ccic hgp d6ng ky h<;1n hoan toan dugc giao djch tren thi

Ccic thi tnrang k~ h<;1n ngo(;li t~ t6n t<;1i da nhi~u nam qua V 6'i t6c d() tang truang nhanh

cua cac thi truang c6ng cv phai sinh, chung ta da tung chung ki~n sv bung n6 v€ thi

d6ng ky h(;ln chi s6 c6 phi~u, d~u h6a ho~c la ngo(;li t~ Ngoai ra, nghien cuu hgp d6ng

ky h<;1n cling giup cho chung ta hi~u hgp d6ng giao sau m()t each de dang hon

Hinh 1.1 Hi~u qua phong ngira rui ro cua hQ'p dAng ky h~n

' -, ' ' '

' '

' ' ' ' '

' ' '

K~t qua c'liah9P ctBng eyh~

' ' Ti~u s(nui ro

ho~c ban tai san vao m()t ngay trong tuang lai v&i gia da tho a thu~n ngay hom nay Cac hgp d6ng dugc giao djch tren san giao djch giao sau va chju qua trinh thanh toan hang ngay

Hgp d6ng giao sau ti~n tri~n tu hgp d6ng ky h<;1n va c6 nhi€u di[tc di~m gi6ng vai hgp d6ng ky h(;ln V€ ban ch~t, chung gi6ng tinh thanh khoan cua hgp d6ng ky h<;1n M~c du

v~y, kh6ng gi6ng v&i hgp d6ng ky h(;ln, cac hgp d6ng giao sau dugc giao djch tren thi truang c6 t6 chuc, gQi la san giao djch giao sau Nguai mua hgp d6ng giao sau, la nguai c6 nghia vv mua hang h6a vao m()t ngay trong tuang lai, c6 th~ ban hgp d6ng tren thi truang giao sau Dieu nay da lam cho hQ thoat kh6i nghia vv mua hang h6a

5

Nguqc l~i, nguai ban hqp d6ng giao sau, la nguai co nghia vv ban hang hoa vao m9t ngay trong tuang lai, co the mua l~i hqp d6ng trong thj truang giao sau Di6u nay da lam cho h9 thoat khoi nghia v1,1 ban hang hoa

M?c du hqp d6ng giao sau d6i v&i hang hoa da duqc giao djch tren cac san giao djch co t6 chuc nhung tu nhfrng nam 1860, hqp d6ng giao sau tai chinh l~i tuang d6i m&i, b~t

dftu tu vi~c gi&i thi~u hqp d6ng giao sau ti6n t~ vao nam 1972

Gi6ng nhu hqp d6ng ky h~n, hqp d6ng giao sau cling co rui ro hai chi6u Nhung khac

bi~t r5 r~t v&i thj truang ky h~n, thi truang giao sau su dvng hai cong cv d~ lo~i bo rui

ro tin d1,1ng Thu nhfrt, thay vi giao nh~n gia trj hqp d6ng thong qua vi~c thanh toan dan nhfit vao ngay dao h~n, thay d6i trong gia trj cua cac hqp d6ng giao sau duqc thvc hi~n

vao cu6i ngay chung duqc giao djch V &i hqp d6ng giao sau, sv thay d6i gia trj duqc

nh~n vao cu6i ngay Theo ngon ngfr ct1a thj truang giao sau, hqp d6ng giao sau co tinh

Bai vi thai h~n thvc hi~n cua m9t hqp d6ng giao sau duqc rut ng~n bai hanh vi di6u chinh theo thi truang, rui ro khong thanh toan vi v~y rna giam di C6 th~ n6i m9t hqp

d6ng giao sau gi6ng nhu m9t chu6i hqp d6ng ky h~n rna hqp d6ng "ky h~n" duqc ky kth vao ngay 0 duqc thanh toan vao ngay 1 va duqc thay th€ bai m9t hqp d6ng "ky

h~n" m&i duqc ky k€t the hi~n ky vQng v6 m9t ngay-1 m&i Hqp d6ng m&i nay d€n phien no ll;ti duqc thanh toan vao ngay 2 va duqc thay th6, va cu nhu v~y cho d€n ngay k6t thuc hqp d6ng

· D?c tinh thu hai cua hqp d6ng giao sau ,gii1p lam giam rui ro khong thanh toan Ia yeu

c~u tfrt ca cac thanh vien tham gia thi truang - nguai ban va nguai mua d6u nhu nhau thvc hi~n m9t khoc'm ky gui duqc g9i Ia khoan ky quy N€u hqp d6ng giao sau cua b~n

-tang gia tri trong ngay giao djch, muc -tang nay se duqc c()ng vao tai khoan ky quy cua

b~n vao cu6i ngay Nguqc l~i, n€u hqp d6ng cua b~n giam gia tri, khoan 16 se duqc trtr

ra Va n€u s6 du tai khoan ky quy cua b~n giam xu6ng du&i m9t muc t6i thieu da duqc thoa thu~n nao d6, b~n se bi yeu c~u n9p m9t khoan ky gui b6 sung - tai khoan ky quy cua b~n phai duqc b6 sung 1~i nhu eli ho?c 1a vj th€ cua b~n se bj dong Vi phuang phap nay thong thuang se dong bfrt ky vi th6 nao tru&c khi tai khoan ky quy h€t ti6n, rui ro thvc hi~n chu y€u da duqc giam bat

M9t di6u cAn quan Him nfra la S\f t6n t~i Clla san giao djch giao sau co the thay d6i rui ro khong thanh toan rna m9t nguai tham gia thi truang dan le phai d6i m?t N€u b~n mua m9t hqp d6ng giao sau tLr m9t ca nhan C\1 thS, rui ro khong thanh toan rna b~n duang

d~u duqc xac djnh bai ty 1~ khong thanh toan cua dfli tac Cl,l th~ do N6u thay vao d6,

b~n mua hqp d6ng giao sau tuang tv thong qua san giao djch, rui ro khong thanh toan Ctla b~n ph1,1 thUQC khong chi vao ty 1~ khong thanh toan CUa d6i tac Clla b~n rna vao ty

1~ cua toan thi truang Han nfra, xet v6 phuang di~n san giao djch duqc hinh thanh tu

6

v6n c6 Ph~n cua cac thfmh vien, rui ro khong thanh toan cua b?n dugc giam nhi~u han

djch Vi v?y, khi b?n giao djch thong qua san giao djch, cling co nghia la b?n da mua

1.2.3 HQ'p dBng quy~n chqn

vao m<)t ngay trong tuang Iai v&i gia da d6ng y vao ngay hom nay Trai v&i nguai mua

ban quy~n ch9n b~t buQC phai ban tai san

quy~n chQn s~n sang ban ho~c ti€p tl,lc n~m gifr tai san theo cac di~u khoan cua hgp

th~rc hi¢n (strike price ho~c exercise price, doi khi la striking price) Ngoai ra, quy&n

M~c du cac quy&n ch9n dugc giao djch trong m<)t thi tnrang co t6 chuc, nhung ph~n l&n

djnh ch€ tai chinh

7

Khi phan tich cac quySn chQn, chung ta thucmg se t~p trung VElO cac san giao dich c6 t6

cac lo~,ti quySn chQn tren hqp d6ng giao sau, kim lo~,ti va ngo~,ti t~ NhiSu lo~,ti thoa thu~n

la cac hinh thuc khac cua quySn chQn Ngoai ra, chinh ban than c6 phiSu cling la quySn chQn tren tai san cua cong ty

Hinh 1.2 Hi~u qua phong ngira rui ro b~ng quylln ChQn

quy~n ch9n mua v~ lai su~t, k~t qua la nhfrng bi~n d()ng cua lai su~t i khi~n gia tri

m9t chi~n luqc phil hqp khac la mua m9t hqp d6ng quySn chQn ban trai phiSu

1.2.4 Hqp dBng hoan dBi

M~c du cac hqp d6ng quySn chQn, ky h~,tn va giao sau kSt hqp l~,ti thanh m9t t~p hqp cac

chi~m han m9t nua trong s6 111 ngan ty do la v6n khai toan tren thi truang OTC

8

Hofm d6i la m()t hgp d6ng trong d6 hai ben d6ng y hmin d6i dong ti~n Vi dv, m()t ben

d~u tu khac vai dong ti~n kh6ng gi6ng vai dong ti~n cua khoim d~u tu hQ dang thv

hucmg Ben d6i tac nay lien l?C vai m()t dealer hoan d6i, thucmg d6 la m()t c6ng ty ho?t

quy~t djnh c()t ch~t khoan thanh toan tren hgp d6ng hoan d6i vao gia hang h6a, dugc gQi

hoan d6i, gQi la haem a6i quyJn chQn-swaption

ch~t kh6ng h~ ph{rc t?p han m()t danh mvc cac hgp d6ng ky h?n

Hinh 1.3 Minh hQa hQ'P dBng hoan dBi

Ph~n (a) trong hinh 1.3 minh h9a m()t hgp d6ng hoan d6i lai su~t theo quan di~m cua ben

9

1? la Hii su~t c6 d!nh va R la lai su~t tha n6i.4

Ph~n (b) cua hinh 1.3 chi ra r~ng hqp d6ng hmin d6i nay c6 th~ duqc tach ra thanh m()t

h~n, giao sau va hoan d6i d~u ho~t d()ng gi6ng nhau

v~ rui ro khong thanh toan Thai h~n thvc hi~n cua hqp d6ng ky h~n b~ng v&i ky h~n

Nhu v~y, c6 hai di~m chinh dn nh& v~ hqp d6ng hoan d6i Thu nh~t, m()t hqp d6ng

h~n Vi v~y, ti~u su k~t qua CO' ban ba lo~i cong Cl,l nay la tuang tl,l' nhau Thu hai, Sl,l'

lai t~p d~u la bi~u thi cho sv kheo leo cua cac thanh vien tham gia thi truang ngay nay

chinh cua chung ta

1.3 Tranh lu~n v~ quan tr! riii ro Hti chinh trong cong ty phi tai chinh

1.3.1 T~i sao phai quan trj riii ro tai chinh?

Dong ti~n ctm m9t hoan d6i lai suih duqc xac djnh nhu sau: hai ben th6a thu~n v~ m9t gia tri khai toan P niw d6 Khoiin gia tri nay g9i Ia khai toan theo y nghia Ia n6 chi duqc sir dt,mg d~ xac djnh d9 l&n cua dong ti~n; n6 kh6ng duvc giao nh~n b&i bftt kyben nao Vao m6i ngay thanh toan, I, 2, T, ben duqc minh hQa 6' day chi trii m9t khoiin gia tri thanh toan theo lai suftt c6 dinh va nh~n duqc kho~m thanh toan theo lai suftt thii n6i

10

Ly do chinh d~ ti€n himh quim tri rui ro la nhfrng quan ng?i c6 lien quan d~n de) bAt 6n

b() nganh rna corig ty dang ho?t d()ng va mong mu6n ne tranh duqc nhfrng rui ro tu cac y€u t6 ngo?i sinh

ngua rui ro

clang Cac quy€t d!nh tai chinh, ch~ng h?n nhu cong ty nen phat hanh bao nhieu nq, cong

xac dinh chdc banh gia tri ctta cong ty duqc ciit nhu th€ nao Quy mo etta chi€c banh,

d~u tu ea nhan Clla hQ Quan trt nii ro ciing la m(>t quydt cljnh tai chinh Nhu vt;iy quan trj

rui ro, V~ /y thuyif, CO thJ clur;c CclC cb clang th~t'C hi¢n bling each cli~U chinh danh mZ:tC

cldu tu ca nhan cua h(J, cho nen cac cang ty khang cdn phai quan trj rui ro

L~p lu~n nay da b6 qua m()t Sl,f th~t la, h~u h€t cac cong ty quan tri rtri ro c6 hi~u qua va

ph~n dang k~ tac d()ng len gia tr! cong ty Cac giam d6c ti€n hanh quan tr! rui ro con la

do guy~n lqi Clla hQ giln liSn vai thanh qua cong ty, n6i trilng ra la hQ quan ly rui ro cho

lam tang cac chi phi kern theo nhu chi phi pha san trvc ti€p va gi{m ti€p

11

Hinh 1.4 Phong ngira riii ro va ki~t qu~ tai chinh

Cong ty khongpho ng ~a rill ro

Thu 1\hey.p

Cong ty phong neaU>a rid ro

Phan ph3i sau khi

- - - · - - - quaiL hirfu ro

Phll'L pMi v6n c6

Thu 1\hey.p

"l~ch ll;lc" va duqc phan tich ky cang han trong cac sach v€ tai chinh doanh nghi~p5•

C~n phi'ti luu y la bim than vi~c giam rui ro khong la ly le hoan hao d€ ly giai v€ vi~c tl;li

sao cong ty phai phong ng1ra va quan tri rui ro Cac cong ty nao ch&p nh?n rui ro th&p

han, thi trong dai hl;ln h9 se nh?n duqc ty su&t sinh lqi th&p han Han nfra, n~u nhu cac

ro th&p Quan trj rui ro phai tl;lO ra gia trj cho c6 dong, tuc la lam ra cho h9 nhfrng gi rna

t~o di~u ki~n d~ dang cho cong ty d~u trr vao cac dt,r an co Jiyi va b~ng nhfrng IQ'i

ich nh~n dU'Q'C nhtr th~, ro rang Ia gia trj se dll'Q'C t~o ra cho cac cB dong

TrAn Ng9c Tho Tai chinh doanh nghi~p hi~n d~i - NXB Th6ng Ke nam 2005 C6 th~ tim hi~u them vAn

d~ nay trong nhung thao lu~n v~ cac tro cho-i trong chuang 15 "M9t doanh nghi~p nen vay bao nhieu"

12

1.3.2 Cac nh~n djnh khong thich dang va vi~c Slr d\mg san phAm phai sinh

Vi~c su d\mg ngay cang nhi~u cac cong q1 phai sinh d~ quan ly rui ro kh6ng xay ra m(>t

t6t nhfit dS d6i ph6 vai nhfrng bcit 6n ngay cang gia tang tren thi truang

tr9ng

13

1.3.3 Quan trj rui ro trong cong ty phi tai chinh khac bi~t nhU' th~ nao so v&i cac

tA chfrc tai chinh?

Sv khac bi~t gifra cac d!nh ch€ tEli chinh va c6ng ty phi tai chinh la nguyen nhan quan

lo~i t6 chuc nay Trong cac d!nh ch€ tEti chinh, rui ro chinh la m9t ph~n cua ti€n trinh lam d!nh ch€ trung gian: vai tro cua d!nh ch€ tai chinh trung gian chinh la lam trung gian hoan

chuy~n rui ro Nguqc l~i, d6i v&i cac c6ng ty phi tai chinh, rui ro la m9t san phAm ph\1

truang cua ty gia, lai su~t va gia hang h6a kh6ng th~ b! tach rai khoi cac ho~t d9ng kinh

t~o ra my theo tung ho~t d9ng kinh doanh rieng bi~t, nen cac quy€t dinh nen phong ngua

vao rui ro h~ th6ng ty va minh b~ch thong tin

Danh m1,1c duqc da d~ng h6a cao tai san thi~u tfnh thanh khoan Dong ti~n thu·o·ng dtrQ'c xu~t phat ttr Rui ro t~p trung

cac h<;>'p d6ng djnh tnr6'c C6 nhu·ng dong ti~n CO' SC)'

Hanh vi da d~ng h6a lam gia tang khong ph at sinh ttr cac h<;>·p ch~t ILrqng danh m~tc d6ng djnh tnr6'c

Da d~ng h6a danh m~tc khong t~o ra them dang k€ cac gia tri

va toan h<;>c cac rtti ro rui ro bj gi6'i h~n vi c6 ft m~u

quan sat, cac m6i quan h~ nhan qua, va cac m6i lien k~t

Ngu6n: Tony Carlton- Risk and Capital Management in Non-Financial Companies (2000)

14

Vi dv, chung ta hay xem xet m()t cong ty xu~t kh~u h£mg h6a cua Uc ban san ph~m cho

c~nh tranh v&i cac nha nh~p kh~u se c6 nhi~u rui ro ty gia han so v&i m()t c6ng ty xu~t

v~ chi~n luge gia ca hay tac d()ng len thi phfin cua cong ty

1.4 Cac k~t qua nghien cii·u thvc nghi~m v~ quan trj riii ro tai chinh trong cong ty

·phi tai chinh

Nhi~u nghien cuu da duqc ti~n hanh d~ ki~m tra r~ng th~t sv cac hanh vi cua c6ng ty

va Stein (1993)

Bang 1.2 Dl)' bao cua cac nha nghien cu·u tru6'c thl)'c nghi~m

Smith va Stulz Froot, Sharfstein,

va Stein Quan tri rui ro lam gh\m thu~

Khil.u trtr thu~ do thua 16 chuy~n sang Duo·ng Am

Thu nh~p trong khoimg IGy ti€n treri ducmg cong thu~ Duung Am

Quan tri rui ro lam ghim chi phi ki~t qu~ tai chinh

15

Rt:1i ro lai su~t/ty gia Duung Dtrung

Chi nghien c(ru phat tri~n (R&D) Duung OU'ung Gia tri thi tru·o·ng so v6·i s6 sach Dtwng Duung

Ngufln: Smithson (1996a)

Bang 1.3 So sanh dv· bao ly thuy~t va k~t qua thl}'c nghi~m

Dt,~· bao U6·c lll'Q'llg

Thu nh~p trong khoimg luy ti~n tren ducmg cong thu~ ? + (ns)

7

Trich ttr bai vi~t "Theory v Practice: Does Financial Risk Management Increase Shareholder Value?"

(Smithson, 1996a)

16

Chi nghien ct:ru phat tri~n (R&D) + +

Ghi chu: (ns) = u&c luqng kh6ng c6 y nghTa th6ng ke; ? = b~ng chfrng ma h6

Ngu6n: Smithson (J 996a)

KSt qua cho th~y h~mh vi cua cac c6ng ty phtl hqp v&i dv bao cua ly thuyet M9t nghien c{ru gftn day cua James Vickery (2004) da dua them m9t s6 gia thuy6t vfw nghien ciru

ngua rui ro vi h9 c6 m9t phftn quyen lqi kh6ng nho va kh6ng thS da d~ng h6a duqc trong c6ng ty, hay gia thuyet cua DeMarzo va Duffie (1991) ve m6 hinh rna trong d6 cac nha quim tri tien hanh quim tri rui ro dS tac d9ng den nh~n tht:rc cua thi truang lao

d()ng ve trinh d9 quim tri cua h9 ( va Tuffano (1996) da tim ra m9t s6 b~ng chung r~ng

cac bien s6 Hen quan den cac nha quan tri tac d9ng den mire d9 phong ngua rui ro trong nganh kinh doanh vang)

Bang 1.4 TAng hgp k~t qua nghH~n crt'U ciia James Vickery (2004)

Bi~n phl,l Qui mo Co h('>i Don Ty s6 Xac suat , ki~t

thu('>c cong ty d~u tll' bfty

thanh qu~ tai chfnh

to an nhanh Geczy va c('>ng s~r ( 1997) Nhi phan +++ ++ n/s n/s

Mian (1996) Nhi phan +++

s-Bi~n pht,.~ thu9c nhi phan = I n~u c6ng ty st:r d~mg san ph~m phai sinh va = 0 n~u kh6ng st:r d~mg Bi~n ph1,.1 thu9c lien t~1c do luo·ng d9 16n cth vi~c st:r d~mg sim ph~m phai sinh (vi dt,.~ nhtr ty I~ CLJa t6ng doanh thu hay san luvng auvc phong ngtra b&ng san ph~m phai sinh) +/ ++/ +++ ( -1 1 -)

nghTa Ia bi~n s6 a6hg bi~n (nghjch bi~n) va c6 y nghTa thfJng ke 6· m(rc I 0%, 5% va I% n/s nghTa

Ia cac h~ s6 duqc u6·c luqng khong c6 y nghTa th6ng ke

Ngu6n: James Vickery- Corporate risk management and the structure of loan contracts (2004)

18

KET LU~N CHUONG 1

qu~ tai chinh, gia tang kha nang vay nq cua doanh nghi~p, ti~t ki~m thu~, gia tang vi~c

sau S~C V~ cong Cl,l, hay khong tuan thu dung chi~n luqc va qui trinh quan trj rui ro hqp

cac k~t qua khong d6ng nhllt vai nhau, nhung c6 m<)t di~u duqc kh~ng dinh la cac cong

Di~u nay la m<)t gqi y dang quan tam cho cac doanh nghi~p Vi~t Nam trong ti~n trinh h9i nh~p kinh t~: ra "bi~n Ian" thi phai c6 "tau Ian", do d6 khong th~ bo qua vai tro c1h

quan tri rui ro tai chinh

19

CHUONG2 QUAN TRJ RiJI RO TAl CHiNH TRONG TIEN

TRINH HOI NHAP CUA VIET NAM

2.1RiJI RO TAl CHINH 1>01 VC11 DOANH NGHI~P VI~T NAM

Khong n&m ngoai qui lu~t chung cua cac cong ty phi tai chinh dang ho~t d9ng kinh

ganh chju nhfrng rui ro tai chinh do bi~n d9ng bftt lqi trong ty gia, Hii suftt, gia hang h6a,

nguyen li~u dftu vao Chu d€ v€ bi~n d9ng bftt bn trong gia ca anh huang d~n ho~t d9ng

san xuftt kinh doanh cua doanh nghi~p da tra thanh m9t trong nhfrng d€ tai hftp ddn va

"n6ng" hang nam, lam t6n kern khong it gifty mvc cua bao chi, nhi€u vftn d€ c6 th~ tra

thanh nhfrng bai hQc, tinh hu6ng nghien ciru di~n hinh v€ rui ro tai chinh cua cong ty

phi tai chinh a Vi~t Narn

2.1.1 Riii ro do ghi xang diu tang cao

Vi~t Narn la nu6c phai nh~p khftu 100% san phftrn xang dftu vi v~y sv gia tang gia xang

dftu tren thi truang th~ gi6i cling keo theo sv gia tang lien tt,Ic cua gia xang dftu t~i thi

bi~n d9ng gia xang dftu a nu6c ta chua d~n rnfrc cao nhu muc binh quan tren thi truang

th~ gi6i, nhung gia xang dftu bi~n d9ng phfrc t~p va d~c bi~t da nhi€u lftn tang len

nhfrng rnfrc cao ky h,IC trong narn 2006 vdn la rnQt trong nhfrng rui ro rna cac doanh

nghi~p Vi~t Narn h~t sue lo ng~i

Hinh 2.1 Di~n bi~n ghi xang th~ gi6i

$3.00 + - - - : - - - h i

$1.0G + + -.L -' -1~-o -i

C~n1rallh dmv~ndllu

Iran Iraq

Iraq :dm lll'lfC Kuwait

Theo ly thuy€t, m9t sg gia tang m~nh gia xang dliu c6 th~ t~o ra ganh n~ng d6i v&i cac

nghi~p do c6 ty 1~ tieu thl,l xang dliu so v&i t6ng si'm phfrm qu6c dan cao han: vi dl,l ty 1~

Do xang dliu la y€u t6 dliu vao cua hliu nhu tAt ca cac nganh kinh t€ khac, nen gia dliu

ho~t d<)ng kinh doanh cua cac doanh nghi~p Vi~t Narn

tang gia xang dliu (xem h9p 2.1)

2.1.2 Gh1 ca phe bi&n d(}ng th~t thuimg- Tinh huBng di~n hinh v~ riii ro tai chinh

ciia cac doanh nghi~p ch~ bi&n va xu~t khiiu nong 'san

6n cua gia ca Bi€n d9ng bAt 6n cua gia ca phe thS gi&i la m9t trong nhfrng nguyen nhan

t~p trung tren dAt Tay Nguyen nhung l?i kh6ng quan tam d€n m9t th\fc tr?ng la tinh

nghi~t etta thi truang th€ gi&i, T6ng c6ng ty Ca phe Vi~t Nam viln ti€p t\IC d6n sue cho

21

Cllc d\1' an "phat tri~n" rna tinh den dAu nam 2006, muc tham thvt da VUQ't qua con s6

nghin ti nhu thua nh?n m&i day cua 6ng Phan I:.ang Hien, Chu t!ch H(>i d6ng quan tr!

H(}p 2.1 Tac d(}ng cit~ gia xang d§u len ho~t d(}ng kinh doanh cua doanh nghi~p Chi phi san xufit di~n tang 651 ti dAng do tang ghi xang dfiu

len 61%

nen vi~c tang gia xang ddu cling tac d(>ng tO'i tang gia di~n thtro-ng phftm

Doanh nghi~p v~n tai "len ru()t"

b~n xe mi~n Dong - cho bi~t b~n xe va cac doanh nghi~p se hQp ban di~u chinh gia ve

Doanh nghi~p nhftp nhBm

tri~u 1ft ddu FO, tfnh theo gia d~u mO'i thl chi phf d(>i len them han I ti dbng Nhu v~y, gia ban

ra m(>t tftn gifty phai tang them 200.000 - 300.000 dbng m6·i mong khong bj 16

d~u tu" ba lo dflt b~ng than, van con bay lo dflt b~ng d~u "Chi tfnh rieng trong thang tO'i, chung toi d~r ki~n phai bu them ft nhftt 370 tri~u dbng ti~n ddu"- ong L~ tfnh toan

tri~u dbng, ngu· dan cang them 16 n~ng" Theo ong cAm, gdn nhu t~t ca cac tau ca t?i Ba

(Trich bfti bao Xang dflu tang gia - Gia ca nh!Jp nh6m vao "cu()c dua" m&i tren bao TuoiTre Online)

22

D~n dAu cac c6ng ty th~mh vien Him vao tinh tr~mg thua 16 1a Cong ty ca phe Ia Sao (dan

phe L~c Uy 4 (Kon Tum; gAn 70 ti), C6ng ty ca phe Ia Grai (Gia Lai; gAn 70 ti), Cong

ty Vinacafe 3 Tp.HCM (60 ti), cac n6ng truang Ia B1ang, 705 (Gia Lai), m6i nai 50 ti,

dan vi ca phe bap g6m:

• Bi~n d()ng gia khi~n h~ th6ng cung ung tu nhan "xu nq", kh6ng cung ung hang

Nhu v~y, ngoai nguyen nhan chu quan 1a y~u kern trong dAu tu, quim 1y va do thi~u

nen duqc xem 1a m9t 1o?i rui ro tai chfnh chu kh6ng phai hoan toan 1a rui ro do ho?t

8

Trich phat bi~u cua 6ng Phan Lang Hien, chu tjch H()i a6ng quan tri T6ng c6ng ty Ca phe Vi~t Nam tren bao Lao d<)ng ngay 13/3/2006 va duqc trich dang l~i tren trang web cua Thai bao kinh t~ Vi~t Nam

23

mong mu6n chfrp nh?n rt:ti ro d:;mg nay hoan toEm c6 th~ phong ngl.ra rui ro b~ng dtc hqp

d6ng giao sau ca phe)

Hinh 2.2 Bi~n d9ng giii .ca phe th~ gi&i

Thea ad tht tren thi chung ta co thi nhtjn thdy rling muc d9 bdt 6n cua gia ca phe trong

2 nam 2005 va 2006 dang co xu huang tang len va m6 hinh bdn a(jng gia tra nen kha bdt 6n vbi vi?c cac xu huang dai hr;m, ng&n hr;m a6i nghtch kha nhiJu, a6ng thai bien d9 dao a(jng gia ciing Ibn han

2.1.3 Bfit Bn cac lo~i gia ca khac

Ngoai nhfrng gia dliu, gia sim phfim nong sim (di~n hinh nhu ca phe a tren), con c6 nhi€u loliti gia ca nguyen li~u dliu vao tac d<)ng rfrt l&n ct€n holitt d<)ng kinh doanh cua cac doanh nghi~p thu<)c nhi~u ngEmh kinh t€, diftc bi~t la linh Vl,l'C xay dl,l'ng va cong nghi~p

D6 la cac miftt hang nhu di~n, xi mang, s~t thep, phan bon

24

Hqp 2.2 Dl)' bao bi~n dqng gia ca nam 2007

Di~n: tang gia 7,6%

di~n blnh quan tang len 842 d6ng/kWh, cao han 7,6% so v6i hi~n hanh Chinh phu cling

Than: gia tang 20%

th~p han gia thanh Do v~y, tu· thang 1-2007, gia ban than d6i v6i 4 h9 tieu thv 16n Ia di~n,

Hi~p h()i Gi~y va Bot gi~y Vi~t Nam dt,~· bao nam 2007, gia gi~y bao cu va gi~y thai h6n hqp

t6i 25-45% gia thanh san xufit phan bon) nen vi~c tang gia san ph~m nay Ia kh6 tranh khoi

gia hi~n nay, bai chi phi san xu~t dang tang m:;tnh

(Trfch tLr bai vi~t "Nam 2007: Thj tru&ng n9i dja thidt lrjp m(lt biing gia m6'i" dang tren trang web

25

Theo 6ng Nguy~n Ti~n Thoa, Ph6 Cvc truang Cvc qwin 1y gia, B(> T~li chinh, nam

v~ nhfrng bi~n d(>ng gia quan trQng se tac d(>ng d~n ho?t d(>ng kinh doanh cua cac doanh nghi~p trong nam 2007

Ro rang, vai vi~c gia cac miftt hang mang tinh ch~t la dftu vao thi~t y~u cua san xu~t nhu

bi~n d(>ng phuc t?P han do hi~u ung tac d(>ng day chuysn (vi dv nhu gia than va gia

di~n tang thi se lam tang gia phan b6n), cac doanh nghi~p se phai lien tvc dau dftu vi

vi~c chi phi san xu~t cua doanh nghi~p se bj d(>i len khi cac lo?i dftu vao thi~t y~u nay

2.1.4 Ty ghi- M<)t ngu6n rui ro ti~m An

ch~ d(> ty gia Bretton Woods vao dftu th~p nien 1970 da keo nhi~u c6ng ty lan tren th~

bi~n d(>ng ty gia gay ra cho cac doanh nghi~p Vi~t Nam duang nhu kh6ng qua 16n nhu

nghi~p Vi~t Nam

26

Hinh 2.3 Di~n bi~n ty gia USD/VND thang 8/1994 dSn thang 12/2006

Ngu6n: Reuters & Eximbank Vietnam

Ro rang, ngo~i tru giai do~n khung hoang tai chinh Chau A, 1997-1998 la ty gi<i USD/VND c6 nhfrng d9t biSn bfrt nga (rieng trong ngay 7/8/1998, ty gia USD/VND da thay d6i dSn 7% tu 12.986 len 13.895) do nhfrng di6u chinh cua Ngan hang Nha nu&c cho phu hqp v&i tinh hinh luc d6 Nhin vao hinh 2.3 c6 th& thfry duang bi&u di~n ty gia USD/VND la "rfrt d~ phan do an", g~n nhu hoan toan chi c6 m()t duang di len v&i t6c d9 tang c6 ve nhu cling duqc "giam sat" Di6u nay khiSn vi~c d~u tu nhi6u c6ng strc vao

vi~c phong ngua rui ro biSn d()ng ty gia USD/VND se la kh6ng dang lam 9

Ngay ca trong truang hqp ty gia USD/VND vao thang 5 nam 2006 d()t ng()t tang tu

· du&i 16.ooo len tren 11.000 trong vong chua d~y 5 ngay v~n khong khiSn cac doanh

nghi~p lo l~ng ngay ca v&i nhfrng c6ng ty d~u khf c6 khi phc!ti giao dich ca ty USD trong vai thang vi ban than biSn d9ng ty gia do la tren thi truang tv do, con cac doanh nghi~p

v~n mua duqc USD tu ngan hang v&i gia c6ng b6

Theo s6 li~u tu phi a Ngan hang Nha nu&c, thi dSn cu6i thang 10 nam 2006, ty gia USD/VND chi m&i tang khoang 1%, dung "mvc tieu" rna Ngan hang Nha nu&c d~ ra M9t ty gia rna m6i ngay dao d()ng binh quan khoang 0,013%/ngay trong vong 2 nam thi

li~u c6 dang d& cac doanh nghi~p quan tam phong ngLra?1° Khi nao rna Nha nu&c con

~ D~ kii\m chung chfnh xac hun, xin xem phl;ll\lc v€ cac a6 thi va s6 li~u ty gia USDIVND C6 mi?t di€u dang chu

y Ia tir cac a6 thi ng~n h~n ho11 ma phan tfch thi nSu n6i theo thu~t ngfr phan tfch ky thu~t thi cii xu hu&ng dai h~n

va trung h~n cua ty gia niiy a€u Ia tang, s6 di€u chinh giiim ng~n h~n Ia rdt ft,thai gian di€u chinh khong keo dai

10

Mi?t phep tinh binh quan do·n giiin cua cac tac giii a€ tai ttr dfr li~u ty gia binh quan lien ngan hang 2005-2006 Trong phep tfnh nay, chung toi da ldy binh qm1n tri tuy~t a6i cac biSn d(?ng, d~ tinh dQ biSn d(?ng trung binh NSu khong ldy gia tri tuy~t a6i thi gia tri nh~n dugc con thdp hun nhi€u, chi Ia 0,0038%/ngay

27

phong ngtra nii ro giup doanh nghi~p b~ng phuang phap "chinh sach mvc tieu ty gia"

dan t~ (thay d6i tu muc 8,1 CNY/USD xu6ng con 7,8 CNY/USD trong vong 11 thang

ho~ch tv do h6a thi truang ngo~i h6i, d~ cao nhu cdu d6i v6i nhfrng san ph~m do ngan

Nhu v?y, v6i sue ep h<)i nh?p vao thi truang qu6c t€, sue ep cai each khu V\l'C tai chinh

28

Qu6c dang xem xet phai tu b6 vi~c "phong ngtra rui ro giup" cac doanh nghi~p cling nhu vi~c t~w lqi th~ c:;tnh tranh kha Ian cho doanh nghi~p b~ng vi~c djnh gia d6ng Nhan

dan t~ th§.p han gia tri thvc t~ Khi da la thanh vien thu 150 cua WTO, c6 le r6i Vi~t

Trang qua trinh h9i nh¢ip vaa nin kinh d thi gi&i, tren nin tcmg ca chi tY gia tlii hra

ch9n, vi?c tlilu hanh chinh sach tY gia phai thea hu6ng ngay cang linh haq~t han NHNN dang th~t'c thi 19 trinh linh haq~t h6a tY gia kd t£r nam 2004 qua nhiiu bu&c C6 thd n6i trang "dung djch tha nJi c6 tlidu tdt" cua ca chi tY gia tlii hra ch9n thi "n6ng t/9 tha nJi" ngay cang tang len va vai tro "tliiu tiit" tlich thlfc cua NHNN chi Ia tq~a

tliiu ki?n cha thi truirng c6 du9'c m9t kjJ v9ng h9'p ly (Trfch bai vi~t ct:1a TS Tnrong Van Plm6'c,V~1 tnr(mg Quan ly ngo~i hfli- Ngan hang Nha mr6c- Thai bao Kinh t~ SaiGon)

m~nh nhu EUR so vai USD thi Ian han rfit nhi~u so vai c~p USD/VND)

2.1.5 Lai sufit- Nhfrng bi~n d(}ng "h~u tg do hoa"

d~c bi~t la d6i v&i m()t n~n kinh t~ rna kenh tin d\lng con d6ng vai tro eve ky quan trQng

tr~n lai sufit r6i lai sufrt ca bim, lai sufit a Vi~t Nam da chuySn sang ca ch~ tv do h6a

29

Trong diSu ki~n nSn kinh t€ Vi~t Nam nhfrng nam qua, do thi trucmg tai chinh ngan hang v§n dang trong qua trinh dti t6, s~p x€p l~i dS h()i nh~p, do d6 con t6n t~i nhiSu b~t c~p,

trong d6 c6 vi~c "ch~y dua lai su~t" giu·a cac ngan hang va t~o ra rui ro cho doanh nghi~p

Hinh 2.5 Con ducmg d~n tl)' do h6a Hii sufit ciia Vi~t Nam

30

H(}p 2.3

C~nh tranh Hii su§t va thi~t h~i cho doanh nghi~p

St,r qnh tranh giii·a ciic ngan hang b~ng cu()c dua lai sufit

Doanh nghi~p "gio· dftu chju bang"

Vi~c dua nhau tang lai su~t huy d('>ng dang d~n dSn nhu·ng tac d('>ng kh6ng t6t d6i v&i doanh

nghi~p, ban than cac ngan hang va th~m chf Ia n€n kinh tS Ong Vli Duy Thai, Chu tich Hi~p

h()i C6ng thu'O'ng Ha N('>i phan tfch: "Trang khi cac kenh huy d('>ng nhLr thj tnrcmg chu·ng

san xu~t kinh doanh Cac doanh nghi~p tm6'c day lai nhi€u thi nay lai ft, lai ft thanh kh6ng

(Trich bai viSt "Chqy dua ltii su(it: gcmh n(mg cho doanh nghi?p va ndn kinh ti" cl'ta tic gia Yu

Dung tren trang web www vov.org.vn ngay 9/8/2006)

Theo d{mh gia cua nhi~u chuyen gia nghien Cll'U, v~n d~ ch~y dua H'ii su~t trong cac nam qua gifra cac ngan hang thuang m~i nhi~u hie kh6ng hqp qui lu~t DiSn hinh la trong nam 2006, khi rna chi s6 CPI giam, Hli su~t nghi~p Y\l thi truong rna giam, Hii su~t chi~t kh~u, tai dp v6n 6n dinh thi cac ngan hang vfin di~u chinh tang Hli su~t

Nguyen nhan chu yeu dfin den tinh tr~ng nay la do 2 nguyen nhan Thu nh~t la do FED

nhi~u lfrn tang lai su~t trong nam 2006, khi€n cho lai su~t huy d()ng ngo~i t~ trong nu6c phai tang theo, k€t qua la dS dam bao can d6i ngu6n v6n gifra VND va ngo~i t~, khi lai

su~t ngo~i t~ tang thi lai su~t VND cilng tang tuang ung

31