Ảnh hưởng của văn hóa tổ chức và phong cách lãnh đạo đến kết quả làm việc của nhân viên và lòng trung thành của họ đối với tổ chức

Mo hlnh nghien CUll g6m 6 thanh ph~n va 15 gia thuyet dtrqc phat tritin d~ra tren co sa ly thuye't v~ phong each Hinh d;;to, v6 van h6a t6 chtrc; v~ long trung thanh va ket qua lam vi~c

BQ GIAO Dl)C v A DAO T~O TRUONG Dl}.I HOC KINH TE TP HO CHI MINH

BQ GIAO D~C DAO T~O TRUONG E>~l HQC KINH TE TP.HCM l

Ma s6: B2006-09-06 ') 116 ?9 0

CI-IU NI-III~M DE TAl: TRAN Tl-IJ I<IM DUNG

Thanh vien: NGUYf~N TI-ll MAl TRANG

TP IfO Clii lVIINII 11/2007

N(HDUNG

Tr

Tom t~t ; l

Chl.io'ng 1: T6'ng quan 3

1.1 Gidi thi~u ly do chQn d~ t~ti 3

1.2 M~lC tieu ngbien ecru 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 1.3 Ph~m viva phliong phcip nghien ecru 5

1.4 Y nghTa cua nghien ecru 6

Chtio'ng 2 Co' sd ly thuye't va mo hlnh nghien diu 7

2.1 Lanh d~o - 7

2.1.1 So lti<;fc cac nghien c(tu v~ 1anh d~o 7

2.1.2U'inh d~o mdi v~ cha't va lanh d~o nghi~p V\1 11

2.2 Van h6a t6 cbtk .12

2.3 Quan h~ giua lanh d~o va van h6a t6 chcrc 0 0 0 0 • • 0 0 0 • • 0 • • • • • 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 • • • • 18 ,., 4 L' 1 ' h "~-· , "' 1 ' , 1 ~ ~ 19 "-· ong trung t1an C101 vo1 to c 1trc cua n 1an v1en

2 5 K ~ ? 1' 0 ~ / hA 20 et qua an1 VlyC ca n an

2.6 Quan M gina lanh c1~o mdi v~ cha't, van h6a t6 chCrc, long trung thanh va ket qua lam vi~c ca nhiin 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 • • • • • • • • 22 2.7 Anh htrong cua lo<;ti h1nh so huu den hanh vi t6 chcrc 23

2.8 Anh hLrong cua chCrc nang th~rc hi~n cong vi~c den hanh vi t6 chcrc 0 0 0 0 0 0 • • • • • • 25 T6n1 t~ t 25

Chtio'ng 3 Phuong pluip nghien ctl'u '""'"'"'"""'"'"'"""'"""'''· 26

3.1 Thiet ke nghien CUll 0 0 • • • 0 0 0 • • • • • 0 • • 0 • • • • 0 0 0 0 0 0 0 • • 0 • • 0 0 0 0 0 0 • • 0 0 0 0 • • 0 0 0 0 0 0 0 0 0 26

3.2 Di~u chinh thang do 0 0 0 0 0 0 • • • • • 0 0 • • • 0 0 0 0 •• • • • 0 0 0 0 • • • • • • • • • • •• • 0 0 28

3.2.1 Thang do lanh d~o mdi v~ cha't 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 28

3.2.2 Thang do van h6a t6 ch& 29

3.2.3 Thang do long trung thanh tbeo nh~n thuc cua nhan vi en 32

3.2.4 Thang do ke't qua lam vi~c thea nh~n th(rc cl'1a nhan vi en 33

3.3 Ki~m dinh so b9 thang do 34

3.3.1 Thang do lanh d~o moi v~ cha't 34

3.3.2 Thang do van h6a t6 ch(fc 35

3.3.3 Thm1g do long trung thanh thea nh~n thli'c cl'ta nhan vi en 35

3.4 Ki~m dinh thang do bang phan tfch nhan tO' kham pha va pban tfch nhan tO' kh&ng c1inh 36

3.4.1 Thang do lanh d!,lo moi v~ cha't 36

3.4.2 Thang do van h6a t6 chlrc 38

3.4.3 Thang do long trung thfmh thea nh~n thuc c1h nhan vi en 40

3.4.4 Thang do ke't qua lam vi~c 40

3.4.5 Di~u chinh mo hlnh 40

3.6 Mau nghien CL(U 42

T61n t~t · 43

Chu'o'ng 4 K "' et qua Iem 111 mo 111 va g1a '} k' ,:? d' h " h' h ' '} th uye "'t 44 4.1 Kigm djnh mo hlnh do lLfong 44

4.2 Ki~m djnh mo hlnh ly thuye't 46

4.3 Ki~m djnh Slf ld1ac bi~t thea lo~i hlnh sCi huu cua t6 chlrc 50

4.3.1 Cac ki~m djnh T-test va ANOVA 50

4.3.2 Phan tfch eta nh61n 52

4.4 Ki~m dinh s~r khac bi~t cth cac Ll'OC lLl'<;:ing thea chlrc nang lam vi~c cua nguoi tra loi 54

T6n1 t~ t ~ 57

Chtio'ng 5

Th , I " l ao u~n <e qua ""t ? va ' I ""' nenng1! l 59

5.1 Thao lu~n ke't qua - 59

5.1.1 Lanh d~o moi v~ cha't 59

5 1 2 v;, -evan oa to c L(c 62 h - "' h-5.1.3 V~ long trung thanh Clh nhan vien 64

5 1 4 I /~ ? l' 0 A ? h" ' A :'l et qua am VI~c cua n an v1en 66

K ~ 1 A ' k' ~ 1' 5.2 et u~n va 1en ng 1~ 66

5.2.1 Danh gia chung 66

5.2.2 Kie'n nghi 68

5.2.3 Dong g6p chinh cua nghien CUll 71

5.2.4 Cac h0n che' trong nghien ecru 72

5 2 5 K ' A / 1 ° h / 1 ° A / 0 ~ h 73 Ien ng 1~ c o cac ng 11en CL(U tlep t eo

Tai li~u tham khao : 74

PHl) Ll)C Plw l~1c 1: Dan bai thao 1u~n nh6m 80

Plw ll;IC 2: Nghien CL(U v~ phong each H1nh d~o, van h6a t6 chLrc 81

J! l 3 I 7 "' ? 1 " 1 ~· "' ? b' ~ ' 84 I w ~1c : :'l et qua p1an p101 cuan cua 1en quan sat

Phl;l ll;lc 4: Co ca'u mKu di~u tra : 85

Plw ll;IC 5: H~ s6 tuong quan giCi'a cac bie'n trong nghien CULl 87

Ban sao thuye't minh d~ tai 1d1oa hQc va cong ngh~ ca'p B<) 88

DANH Ml)C CAC BANG

Bang 3.1: Thang do lanh d~o moi v€ cha't sau ld1i di€u ch!nh 28

Bang 3.2: Thang do van h6a t6 chClc 29

Bang 3.3: Thang do van h6a t6 chl'rc sau khi di€u ch!nh 31

Bang 3.4 H~ s6 tin c~y ella cac thanh phftn thang do lanh d<;1o moi v€ chfit 34

Bang 3.6 H~ s6 tin c~y cua cac thanh phfin thang do van h6a t6 chLrc 35

Bang 3.7 H~ s6 tin c~y thang do long trung thanh theo nh~n thl'rc cua nhan vi en 36

Bang 3.8 H~ s6 tin c~y cua thang do ke't qua lam vi~c theo nh~n thl'rc cua nhan vien 36

Bang 3.9: Ke't qua EFA d6i voi thang do lanh d<,lo moi v€ cha't , 37

Bang 3.10: Ke't qua kiSm dtnh gia tri thang do lanh d~o moi v€ cha't 38

Bang 3.11: Ke't qua EFA d6i voi thang do van h6a t6 chac 39

Bang 4.1: H~ s6 tuong quan gina cac bie'n ti€m fin trong mo hlnh do lLrong 46

Bang 4.2: Ke't qua ki€'m dinh mo hlnh do lLrong 46

Bang 4.3: Anh hLiong tr~ic tie'p gina cac khai ni~m trong 1110 hlnh ngbien c(fu (cbuffn h6a) 47

Bang 4.5: TcSng anh huang gina cac khai ni~m trong mo hlnh nghien cClu 49

Bang 4.6: So sanh trung blnh cth mot s6 ye'u t6 tUQC hanh vi t6 chlic theolo(,li hlnh so bCi'u cua t6 ch(ic va chlrc nang th~c hi~n cong vi~c ella nhan vien 50

Bang 4.7: So sanh x2 va df gina mo hlnh ba't bie'n va kha bie'n theo lo<;1i hlnh sd hCi'u cua t6 chClc : 53

Bang 4.8: Cac Lfdc lli<;Jng trong mo hlnh nghien cliu phan theo lo(,li hlnh sd hlru ct'ta t6 chlic (chua chufin h6a) 53

Bang 4.9: So sanh x2 va df gina mo hlnh ba't bie'n va kha bie'n theo c1~c c1iSm ca nhfin 54

Bang 4.10: Udc lLr<;Jng trong 1116 hlnh nghien cau giCra nh6m ca.n b9 quan ly, cong nhan SC.ll1 XUfrt Va nbfin vien van phong (chua chuffn boa) 55

Bang 4.11: Udc lLf<;Jng t:rong mo hlnh nghien cliu theo trlnh c19 van h6a (chLfa chuffn h6a) 56

Bang 4.12: Uoc lLr<;Jng trong 1110 hlnh nghien clru theo gidi tinh (chLia chucfn h6a) 57

B , ang 413 : T.T~ .~ et qua 1e111 +n ?k•;? Q• h •? gw t1uyet 1 ~ 58

DANH MT)C CA C HINH

Hinh 2.1: M6 hlnh nghien eCru : 24

Hlnh 3.1: M6 hlnh nghien cuu di~u ch1nh 28

Hlnh 4.1: Ke't qua ki6111 dinh 1116 hlnh do ltrong 45

Hlnh 4.2: Ke't qua ki6111 djnh 1116 hlnh ly thuye't (chuffn hoa) 48

Hinh 4.3: MLrc dQ trung thanh CLla nhan vien theo ch(rc nang l~nn vi~c va lo<;ti hlnh s& huu 52

T6n1 t~t

Nghien cl'ru nay dtrqc th~rc hi~n nh~m: (a) Bi~u chinh thang do Hinh c1;;to

da thanh ph~n Cl:'Ia Bass (1985) va thang do van h6a t6 chlrc cua Wallach

(1983) cho phu hqp voi di~u ki~n Vi~t Nam; (b) Banh gia anh huang cua

cac lo;;ti hlnh van h6a de'n ke't qua lam vi~c cua nhan vien va long trung

thanh cua hQ d6i voi t6 chtrc; (c) Bo Iuong anh htrang cua phong each Hinh d;;to den ket qua lam vi~c cua nhan vien va long trung thanh cua hQ

ddi voi t6 chtrc; va (d) So sanh anh htrang cua van h6a t6 chtrc va phong each Hinh d;;to den ket qua lam vi~c cua nhan vien va long trung thanh Clla hQ dcfi VOi t6 chlrc, doanh nghi~p theo lo;;ti hlnh Sa huu

Mo hlnh nghien CUll g6m 6 thanh ph~n va 15 gia thuyet dtrqc phat tritin d~ra tren co sa ly thuye't v~ phong each Hinh d;;to, v6 van h6a t6 chtrc; v~

long trung thanh va ket qua lam vi~c cua nhan vien Nghien ctru d1nh tinh

dtrqc th~rc hi~n nh~m di6u chinh, b6 sung bien quan sat cho cac thang do

Nghien ctru d!nh hrqng ap dl.)ng mo hlnh phtrong trlnh ca'u true (SEM)

th~rc hi~n voi m()t m§:u g6m 656 nhan vien dang lam vi~c toan thoi gian

tren dia ban TPHCM dti danh gia thang do va mo hlnh nghien clru SPSS 13.0 va AMOS 6.0 dtrqc sll' d~mg dti phan tich du li~u

Ke't qua kitim dinh cho tha"y thanh ph~n lanh d;;to nghi~p v~1 trong ban diu hoi da thanh ph~n v6 lanh d;;to (MLQ) cua Bass (1985) khong phtl hqp trong nghien ctru nay Thang do Ianh d;;to moi v6 cha't c6 hai d;;ti ltrqng: Ianh d;;to hftp d~n-truy~n cam hlrng va Hinh d;;to quan tam den nhan vien Hai thanh ph~n: van hoa d6i moi va van h6a hd trq cua thang do van hoa

t6 chtrc dtrqc g()p thanh m()t Lanh d;;to moi v6 cha't c6 anh htrang dtrong de'n van h6a d6i moi- h6 trq, den long trung thanh cua nhan vien va anh htrong am de'n van h6a hanh chinh Van h6a t6 chtrc c6 tac dl.)ng lam m;;tnh hon anh htrong cua Ianh d;;to moi v6 cha't den long trung thanh cua nhan vien, nhtrng l;;ti lam yeu hon anh htrong cua Hinh d;;to moi v6 chat den ket qua lam vi~c Clla nhan vien Van h6a d6i moi - h6 trq c6 anh

httdng dttong de'n long trung th~mh c{1a nhan vien nhung khong anh httdng de'n ke't qua Him vi~c ci1a nhan vien

v~ m~t th\(C ti~n nghien C((U giup cho cac nha Hinh d~lO hi~u ro bon mong d<;1i va danh gia cua nhan vien d6i voi lanh d~w; van h6a t6' chile va long trung thanh cua hQ d6i voi t6' chuc; tu d6 tlm ra cac giai phap nao

dln t~p trung th\(c hi~n d~ c6 th~ nang cao ke't qua lam vi~c cac nh6m nhan vien khac nhau va long trung thanh cua hQ d6i voi t6' chile trong

them tai li~u tham khao v~ llnh vvc nghien cuu hanh vi trong cac t6' chile

6 Vi~t Nam

Chu'dng 1:

,.,?

TONGQUAN 1.1 Gi6'i thi~u ly do chQn d~ tai

Vi~c kham pha va do htong cac ye"u t6 anh httong de"n long trung thanh

va ke"t qua lam vi~c ci1a nhan vien thu hut sv quan tam cua ca cac nha nghien cltu lfin cac can b<) quan ly trong cac t6 chac, doanh nghi~p tren the' gioi Nhi~u nghien cau v~ mang d~ tai nay duc;Jc th\fC hi~n, trong d6, anh 11Ltong Clla van h6a t6 chac va phong each Hinh d~o duc;Jc chu tn;mg

d~c bi~t Vi d\1, Lok & Crawford (2001; 2004) Lok, Wang & Crawford (2005) th\{c hi~n cac nghien Cl(U v~ anh httong cua phong each Hinh d~o

van h6a b<) ph~n (subculture) de"n mac d<) thoa man trong cong vi~c va y thac g~n ke"t t6 chac Nghien cau cua Chen (2004) v~ anh httong cua van

h6a t6 chac va hanh vi lanh d~o de"n y thac g~n ke"t t6 ch(tc, mac d<) thoa

man trong cong vi~c, ke"t qua lam vi~c trong cac doanh nghi~p nho va vua cua D~d Loan Nghien c(tu cua McColl-Kennedya & Anderson (2002) v~ anh huang cua phong each lanh d~o de"n ke"t qua lam vi~c cua nhan vien dip dttoi Nghien cau cua nh6m tac gia Maliak va cac c<)ng s\f (2003) quan tam de"n anh httong cil.a van h6a, moi tntong de"n ke"t qua lam

vi~c Nghien cltu anh httong CLia van hoa t6 chltc de"n hi~u qua cua t6

ch(tc dtfc;ic thL.fC hi~n trong nghien CULl cua Denison va Mishra (1995)

Ngay a nhung mtoc trong khu V\l'C nhtt Trung Qu6c, Malaysia, Dai Loan (Chen 2004), cung da c6 nhi~u nghien cau v~ phong each Ianh d~w, van

h6a t6 ch(tc Va anh htfong ella Chung de"n ke"t qua lam Vi~c

Tuy nhien, a Vi~t Nam, chua c6 nhi~u nghien cau dinh lttc;Jng v~ anh

httong CLia van h6a t6 ch(tc Va phong each lanh d~o de"n long trung thanh

va ke"t qua lam vi~c cua nhan vien Trong khi d6, hi~n tLfc;ing nhan vien nghi vi~c de' chuye'n sang cong ty khac ngay cang gia tang Theo khao sat

ct1a Nevigos trong nam 2005 t~i 208 doanh nghi~p, thu hut han 35 ngan ngttoi tham gia, ty 1~ nghi vi~c trong cac t6 chac a Vi~t Nam la ra't cao:

d¢i ngu CBQL la 18.2%, chuyen vien la 14.8% va d¢i ngG cong nhan san xua't, nhan vien van phong la 23% Nghien cuu cua Dung va Nam (2005) cho tha'y long trurig thanh cua nhan vien kha tha'p: chi c6 38% nhan vien

se d l?i cung cong ty khi h9 dtfQC d~ nghi cong Vi~c khac ha'p dfin bon d c6ng ty khac la di~u dang bao d¢ng Nghien cll'u "A.nh htidng cua van h6a t6 chuc va phong each Hinh d~o de'n ke't qua lam vi¢c cua nhan vien Va long trung thanh ciia hQ do'i VOi tfi chUC" dtfQC th\fc hi~n VOi hi v9ng r~ng ke"t qua nghien c(ru se giup cho cac H:lnh d?o t6 chlrc c6 th6 tlm

ra cac bi~n phap hoan thi~n phong each lanh d~o, ho~ll1 thi~n van h6a t6 ch(rc nh~m nang cao ke't qua lam vi~c cua nhan vien va long trung thanh cua hQ ddi voi t6 chll'c

1.2 M1,1c tieu nghien cuu

Vi~c do ltrong cac lo?i hlnh van h6a (sang t?O, h6 trQ va hanh chfnh), phong each Hinh d?O moi v~ cha't (transformational)1 va anh httdng Clla chung de'n long trung thanh va ke"t qua lam vi~c ci1a nhan vien chtra dtt<;5c th\fC hi~n d Vi~t Nam

Nghien cLru dtt<;5c th\fc hi~n nham:

• Di~u chinh thang do Hinh d~o moi v~ cha't ct1a Bass (1985) - dtt<;5c Avolio va cac c¢ng s\f ( 1999) ki6m dinh l~1i voi 6 thanh phffn- cho phu h<;5p voi di~u ki~n Vi~t Nam va do hrong anh httdng ci1a phong each Ianh G?O de'n ke't qua lam vi~c cua nhan vien va long trung thanh theo nh~n thuc cua hQ ddi voi t6 chtrc

h<;5p voi di~u ki~nVi~t Nam va xac dinh lo?i hlnh van h6a t6 chlrc dtfQC ap d\lllg trong cac t6 chlrc/doanh nghi~p hi~n nay

I Trong c16 cu'dng, nghien cltu d\( djnh thlfc hi~n vdi ca hai lo~i: lanh d~o moi v6 cha't va lanh d<)O nghi~p V\1., tuy nhien, ket qua ki6m c1jnh cho tha'y thang c1o lanh d<)o nghi~p VIJ cua Bass (1985) chua phil hc;1p Vl v~y, trong bao cao nay khong c6 cac nwc tieu lien quan ae'n khai nit$m lanh d<)o nghi~p

VIJ

• Banh gia anh htrdng cua phong each H'inh dC;lO den van h6a t6 chlrc, den ket qua lam vi~c Cl1a nhan vien Va long trung thanh Ctla hQ d6i

1.3 Ph~m viva phu'o'ng phap nghien cuu

Nghien ctru dtfQC thlfc hi~n thong qua hai giai dOC;ln: nghien Clrll so bQ va nghien ctru chinh thtrc D~ra tren ly thuyet v~ van h6a t6 chtrc, v~ phong each H1nh dC;lo moi v~ chat, v~ long tnmg thanh cua nhan vien d€ llfa chQn thang do ttrong Lrng Tiep theo, nghien c(ru so b9 dtr<Jc thlfc hi~n

thong qua phtrong phap dinh tinh Tat ca cac khai ni~m sl'r dl.)ng trong nghien ctru: phong each Hinh dC;lo, van h6a t6 chlrc, long trung thanh cua nhan Vien; ket qua lam Vi~c CUa nhan Vien d~U dtfQC ki€m dinh d cac ntrdc cong nghi~p phat tri€n Ky thu?t thc:lo lu?n nh6m dtr<;ic sl'r dl.)ng trong

nghien c(ru so b9 d€ di~u chinh cc:kh do ltrong cac khai ni~m cho phu h<;ip voi di~u ki~n cl'ta Vi~t Nam Nghien cltu chfnh th(rc dtr<;ic thlfc hi~n bhng

phtrong phap dinh hr<;ing, voi ky thu?t phong van trlfc tiep Mliu di~u tra trong nghien ctru chfnh thtrc dtr<Jc th\rc hi~n bhng phtrong phap lay mliu thu?n ti~n voi 656 nhan vien hi~n dang lam vi~c toan thai gian

Cac thang do du<Jc danh gia thong qua h~ s6 Cronbach Alpha, phan tich nhan t6 kham pha (EPA) va phan tich nhan t6 kh~ng dinh (CPA) Mo hlnh ly thuyet cung VOi CaC gi:;l thuyet dtfQC ki6m dinh bhng mo h'inh call true tuyen tinh (SEM) Mo hlnh cling dtf<;ic ki6m dinh so sanh theo ba d6i ttf<Jng nhan vien khac nhau (can b9 quan ly, chuyen vien-nhan vien van phong va cong nhan san xuat) va theo d~c di6m v~ loC;li hlnh sd hfru ci1a

t6 ch(l'c ( c6 v6n d~ u ttl' ml'oc ngoai, khu V\l'C qu6c doanh, va khu vvc ttl' nhan n<)i dia) Ph~n m~m xll' ly s6li~u th6ng lee SPSS 13.0 va AMOS 6.0 dtl'QC sti' d\Ing a€ phan tich dli li~u

1.4 Y nghia tht.tc ti~n ci1a nghien cuu

Nghien c(l'u thVc hi~n di~u chinh va ki€m cttnh thang do tanh d~o

moi v~ ch:ft cua Bass (1985) va thang do van h6a ci1a (Wallach 1983) vao

di~u ki~n Vi~t Nam

v~ m~t th\l'C hi€n, nghien CUll giup cho cac nha lanh d~o hi€u r5 hdn mong dQi va danh gia ci1a nhan vien d6i voi lanh d~o; van h6a t6 ch(Lc va long trung thanh ci'ia hQ d6i voi t6 ch(l'c; tu d6 tim ra cac giai phap nao C~n t~p trung th\l'C hi~n a€ CO th€ nang cao ke't qua lam Vi~c cac nh6m nhan vien khac nhau va long trung thanh ci1a h9 d6i voi t6 ch(l'c trong di~u ki~n cac ngu6n 1\l'C c6 gioi h~n Ke't qua nghien c(Lu cling b6 sung them tai li~u tham khao v~ llnh vvc nghien c(Lu hanh vi trong cac t6 ch(Lc d Vi~t Nam

Chu'o'ng 2:

co sCi LY THUYET vA MO HiNH NGHIEN cuu

Chtrong m¢t gioi thi~u khai quat v6 nghien cuu Chtrong hai th\fc hi~n

xem xet t6ng quan cac nghien ctru da th\fc hi~n v6 lanh d~o; van h6a t6 chlrc, long trung thanh va ke't qua lam vi~c cua nhan vien lam cd sd cho

vi~c thie't ke' mo h1nh nghien cuu va cac gia thuye't

2.1 Lanh d~o

2.1.1 So' lu'<!c cac nghien CUll v~ lanh d~o

M~c du da c6 hang ngan nghien ctru v6 lanh d~o trong hdn 100 nam qua,

nhtrng Stogdill (1974) da ke't lu~n trong nghien ct'ru t6ng quan v6 lanh d~o

"SO'ltr<;ing cac dinh nghia v6 lanh d~o cling nhi6u g~n nhtr so ltr<;5ng ngtroi

cfS g~ng dtra ra dinh ngh'ia v6 khai ni~m nay" M¢t sfS dinh nghia chi quan

tam thu~n tuy de'n khia c~nh chtrc nang trong ho~t c1¢ng cua ngtroi lanh

d~o, vi d\1, Hemphill va Coons (1957) cho r~ng lanh d~o la "hanh vi ella m¢t ca nhan Chl huy cac ho~t dQng cua nh6m htfong toi cac m\lC tieu

chia se " M¢t sfS djnh ngh'ia l9i mo tct chi tie't qua tr1nh ho~t d¢ng ella ngtroi lanh d~o, vi d\1, Yuki (2002) cho r~ng lanh d~o la "qua tr1nh anh htrdng d~ ngtroi khac hi~u, va d6ng thu~n v6 nhung g) cffn lam va lam

nhLf the' nao CO hi~U qmt .la qua tr}nh khuye'n khich cac n6 1\fC CUa ca

nhan va t~p th~ htrong tOi th\fC hi~n m\lC tieu chung Nghien ctru nay sl'r

d\mg dinh nghia eli a Borra va Kunkel (2002, 1 02), quan tam de'n tfS chat Clla ngtfoi lanh d~o, coi Janh d~o la "kha nang truy6n cam hlrng va htfong dan ngtroi khac xay d\rng va d~t OL(QC tgm nh1n chung"

Ttrdng t\{, cac nghien clru v6 Hinh d~o da stl' d\lng rat nhi6u each tie'p c~n

khac nhau, tu vi~c th\fc hi~n "cac c1inh nghia ddn gian v6 phffm chat lanh

0~0 de'n nhung qua tr1nh phlrc t9p bao ham cac quan h~, XUC cam Va hQC

t~p giua cac ca nhan" Gregoire va Arendt (2004) Trong nghien ct'ru t6ng

quan 348 c6ng trlnh nghien cll'u v~ Hinh d~o eta xua't ban trong 10 nam

cuO'i, Yammarino, Dione, Chun va Dansereau (2005) phan lo~i 17 each

tie'p c~n (approach) khi nghien c(ru lanh d~o Gregoire va Arendt (2004)

nghien c(l'u t6ng quan cac xua't ban v~ Ianh d~o eta th\fc hi~n trong 100

nam qua, eta phan lo~i 5 each tie'p c~n (voi 20 each tie'p c~n nhanh khac

nhau) v~ lanh et~o N(>i dung chinh cua nam each tie'p c~n v~ Uinh d~o

cua Gregoire va Arendt (2004) dL(QC t6m tift nhtr sc:m:

Nhung nghien c(ru d~u tien v~ Ianh et~o xuat hi~n tli h:ic bllt d~u ky

nguyen 1900 voi each tie'p c~n phfi'm cha't lanh d~o (leadership traits) va

chu trQng vao vi~c xac dinh nhung phifm cha't cua nguoi lanh d~o c6 hi~u

qua Stogdill (1948) t6ng hc;1p ke't qua cua 124 nghien cll'u v~ Hinh et~o

ngtroi lanh et~o c6 hi~u qua bao g6m:

Thong minh; nh~n ra nhu c~u cua ngLroi khac; hi~u nhi~m V~l; sang

t~o va kien trl th\(c hi~n, giai quye't cac van d~; t\( tin; muon nh~n

them trach nhi~m; muon CO cac ch(fc V~l, CO quy~n l~I'C Va ki~m

soat

Nghien cll'u t6ng quan tie'p theo cua Stogdill (1974) tren co so t6ng hc;1p

124 nghien ctru trong giai eto~n 1948-1973, chi ra cac phfi'm cha't sau c{1a

ngLroi Hlnh et~o thanh c6ng:

C6 quye't tam m~nh me doi voi hoan thanh trach nhi~m va nhi~m

Vl); th~ hi~n tinh CLI'cJng quye't theo d6i m9c tieu; bie't each ra quye't

dinh; t~r tin cao; dam chiu trach nhi~m vS quye't etinh va hanh d(>ng

Clla m}nh; san sang chap nh~n ap l\(c tu cac moi quan h~ VOi ngLfoi

khac; bie't dQ lLI'Qng VOi nhung ch~n chu, ch~m tr~ cua ngtfoi khac;

th~ hi~n nang l\(c anh hLI'ong hanh vi Clla ngLI'oi khac, c6 nhiSu sll'c

l\}'c, d~ thich nghi; CO kha nang lam vi~c phoi hQp voi ngLfoi khac;

c6 dinh hLI'ong thanh t\fu

Cac nghien c(I'u cua Digman (1990); Goodstein va Lanyon (1999) quan

tam de'n nam nh6m phfi'm cha't Ianh et~o trong M6 hlnh Nam Phfi'm chit

\

Lon (Big Five l\1odel): (1) Nhi~t huyet, th~ hi~n: co sere 1\fc, co tinh quyet doan; hu'ong ngo~li; (2) T~n tam, th~ hi~n: co tinh tin c~y, tinh ph6i hc;Jp,

co nhu c~u th?mh t\(u; (3) Tinh d~ chiu th~ hi~n: tinh l(fc quan, giup do, yeu men; (4) Tinh linh ho?t di~u chinh, th~ hi~n: tinh tam ly 6n dinh, tV

trc;n~g; (5) Thong minh, th~ hi~n: tinh ham hi~u biet, phong khming, co dinh htlong hQc t~p

D~u nhlfng nam 1950, each tiSp c~n hanh vi Hinh d'fo (leadership behavour) n6i tr()i voi cac nghien c((u Clla d~ti hQC Michigan, d(;li hQC Ohio Cac nghien CliU ciia d(fi hQC Michigan (Katz D, Maccoby va cac c()ng S\1', (1950), (1951)) phan lo?i h?mh vi cl'w lanh d?o thanh hai nhom: c1inh httong nhan vien va dinh htfong cong vi~ c H?mh vi c1inh httong nhan vien th~ hi~n S\( quan tam ciia lanh d(fO dSn cap dtloi, gitip do cap dtfoi phat tri~n, chia se thong tin cho cap dtfoi, ghi nh~n va danh gia cao nhlfng dong gop cua d(p dttoi Hanh vi dinh htlong cong vi~c chu trQng vao ket qua va khia c~mh ky thu~t trong cong vi~c Cac nghien c((u cua d(;li hQC Ohio (Halpin AW and Winer BJ 1957) quan tam dSn hai thanh ph~n: quan tam va chtl d()ng Hanh vi quan tam Clla lanh ct~o th~ hi~n: sv than thiSt voi nhan vi en, pha t tri~n quan h~ tin ttfdng va kinh trQng giua hai ben Hanh vi chl'1 c1C)ng cua lanh d(;lo th~ hi~n vi~c xac dinh cac cong vi~c c~n

hoan thanh, nhltng mong dc;Ji v~ ket qua va m6i quan h~ giua cac nhan

vi en Blake va Mouton (1964 ), ( 1978), (1985) phat tri~n hai thanh ph~n

nay tiep theo trong SO d6 m~mg hloi (managerial grid) VOi tl'\lC hoanh la lanh G(;lo quan tam dSn san xufit con trl;Jc tung la lanh d~w quan tam den con ngttoi

MC)t each tiep c~n khac trong nghien clfu v~ lanh d~w xufit hi~n ttr cu6i

th~ p nien 1950 la lanh 0(;10 quy~n Ivc (power) va ~1nh 11ltdng cua lanh Q(;lO (influence) Lanh Q(;lO co hi~u qua bie't each Sl( dl;lng cac lo~i va m((c GQ

Raven (1959); va Cartwright (1965) cho tha'y lanh d<;to co th~ Sl( d~mg hi~u qua quy~n 1\fC tu chlfc V\l nhtf quy~n khen thttdng, quy~n v~ thong

tin,v.v va quy€n l\fc ca nhan (personal power) ctia ngu'oi H1nh d~o thong qua nang l~l'C chuyen mon nghi~p Vl;l cao Va nhfrng O~C tnl'ng khac CUa ca nhan lanh d~o Cac nghien Cll'U cua Yuki va Falbe (1990); cua Yuki va Tracey (1992) cho thffy nhung chie"n thu?t Oll'QC lanh d~o Sll' d~mg d€ anh htl'ong cffp dtl'oi, d6ng nghi~p va cffp tren nhtl': thuye"t phl;lc, ttl' vffn, ph6i

hcJp, t~o lien ke"t, v.v

Theo Gregoire va Arendt (2004, 396), d~n d~n cung voi sv phat tri€n Clla cac nghien c(l'u v€ lanh d~o, cac nha nghien cau rih~n thffy "each tie"p c~n ph~m chttt va hanh vi lanh d~o chi giai thkh dtl'Qc m()t ph~n t~i sao Ianh

d~o hi~u qua vl cac each tie"p c?n nay khong chu trQng de"n cac tlnh

hu6ng" M()t phong each lanh d~o khong t~o ra cung hi~u qua trong nhCing tlnh hu6ng, di€u ki~n khac nhau Do d6, cac nghien c(l'u dtl'Qc phat tri€n theo each tie"p c?n lanh GSlO ng~u nhien (contingency) va t1nh huc'fng (situational) M()t s6 nghien cau dang lll'u y trong tnl'ong phai nay c6: Tannenbaum va Schmidt (1958) cho ding cac ap l~l'c ttl phia can b() quan

ly, til cac cfrp dtl'oi va tlnh hu6ng eta tac d()ng t~o nen each Hinh d~o phu hcjp cho m6i tlnh hu6ng Field (1964) phat tri€n mo hinh ng~u nhien v~

di€m cua a6ng nghi~p it tia thkh nhttt (least preferred coworkers-LPC)

va lanh d~o hi~u qua Ba bie"n s6 c6 anh htl'dng de"n hi~u qua lanh d~w la quan h~ lanh d~to- nhan vien; co ca"u nhi~m v~1 va quy€n l~l'c chac v~1 Ly thuye't con dtl'ong m~1c tieu (Path goal theory) cl'w House (1971) chi ra

r~ng hanh vi CUa Janh 0~0 anh htl'dng toi S~( thoa man Va k(t qua lam vi~c

cua ca' p dtl'oi tren co sd lam ro m~lC tieu; khen thtl'dng khi O~l t m9C tieu;

va lo~i bo nhung can trd tren Oll'ong d~t Ol(QC m\JC tieu Trong 1110 hlnh nghien c(l'u da quan h~ (multiple linkages model) chi' ro hanh vi lanh d~o,

cac ye"u t6 tlnh hu6ng tac t19ng qua l~i voi cac ye"u t6 can thi~p

(intervening variables) a€ xac d!nh ke"t qua cong vi~c

Cach tie'p c~n qua l~i (reciprocal) voi cac dong nghien cll'u v€ Hinh dc,1o moi v€ chfrt (transformational leadership), lanh 0~0 nghi~p V~l

(transactional leadership), mo h1nh lanh d~o d~y dl'1 (full range of

leadership model), lanh d~o quan h~ (relational leadership),v.v chu trQng de"n mai quan h~ giua lanh d~o- cap du'di va yeu to cam xuc trong quan h~ nay Gregoire va Arendt (2004, 398), cho r~ng each tie"p c~n qua l~i "phan anh dong suy nghT gfin day nhat v~ ct~ tai lanh d~o ", day la mC)t trong nhfrng each tie"p c~n mdi du'<;fc quan tam nhi~u nhat trong 30 nam g5n day Cac nghien Cl(U lanh d~o mdi v~ chat va lanh d~o nghi~p V~l

cua cac tac gia Burn (1978), Bass (1985), Tichy va Devanna (1986),

Avolio, Bass (1991) trong each tie"p c~n nay da thu hut sV quan tam d~c

bi~t Lanh d~o nghi~p V~l Sl( d~mg khen thtl'ong va ky lu~ t d€ tac dC)ng

de"n hanh vi cua d[p dtrdi Lanh d~o mdi v~ chat khuye"n khich nhan vien d~t GLTQC ke"t qua tat b~ng each truy~n cam hll'ng cho nhan vien, khuye"n khich tri tu~ va sv quan tam ca nhan Hai mo hl.nh lanh d~o nay dL(QC ke"t nai trong mo h1nh lanh d~o dfiy du cua Avolio va Bass (1991 ) Do tfnh thCJi S~T va hap dlfn cua lanh d~lO mdi V~ chat va lanh d~o nghi~p V~l nen

each tie"p C~n nay da c1Ll'QC SU d~mg trong nghien c(l'u nay

2.1.2 Lanh d~o lllOi v~ cha't va lanh d~o nghi~p Vl)

Lanh ct~o mdi v~ chfft th€ hi~n sv tac ctC)ng Clla nha lanh ct~o cte"n cap

dtl'di; nhan vien CO cam nh~n tin c~y, ngtrBng 111Q, trung th~tnh Va kfnh trQng ctai vdi lanh ct~o (Yukl 2002); trich dtln boi (Chen 2004) Lanh d~w

mdi v~ chat kich thich cf(p dtrdi ct~t c1tr<;fc nhung ke"t qua vtl'<;ft trC)i so vdi nhung mong d<;fi cua lanh d~lO bhng each tn1y~n cho d(p dLl'di nh~n thuc,

nhl.n, vi~n canh vdi d(p dtrdi, khuye"n khfch cffp dtroi lam vi~c thong minh, va quan tam de"n nhfrng s\f kha£ bi~t cua cap dttdi Hon hai mt~

nam qua, eta c6 rat nhi~u n6 Ivc nghien Cl(U lanh ct~o mdi v~ chat, lanh GqO hap dtln, c6 tdm nhln, lanh Gc}O t~o ngu6n cam h((ng

Nhln chung, vai tro cua nha lanh ct~o la bao ctiim c6 cac chie"n lLl'</C, c6 co ca'u, c6 cac chinh sach, thu t~1c, nguyen t~c phu h<;fp; c6 van h6a t6 chile h6 tr<;f cho vi~c ctqt dtl'<;fc m~tc tieu t6 ch(tc; c6 cac chtl'ong tr1nh khen

tht(dng, dao tc!O, ky nang, v.v t6t Lanh d:;to moi v~ chfft la ngt(oi biet tich C~(C ho~tn thi~n cac ch} tieu nay b~ng each di~U chinh chien lt(QC, CO ca'u, h~ thdng khen tht(dng, v.v Lanh d:;to moi v~ cha't tht(ong xuyen thay a6i t6 ch((c theo ht(ong moi, coi thay d6i nht( m<?t sv cftn thiet bdt buC)c nhhm hoan thi~n t6 chLYc Lanh d:;to moi v~ chfft chu trQng vao tt(cJng lai, lien t~IC di~u chinh t6 ch((c theo nhu cftu cua tL(cJng lai B~ng each xac dinh nhu cftu thay d6i, t:;to ra tftm nhin mdi, khuyen khfch cac cam ket d€

co cit(QC cac dm nhln moi nay, cac Hinh d:;to moi v~ cha't cia th\[c S~( thay d6i t6 chLYc Bass (1985) c.tl(a ra cac yeu t6 thanh phftn Clla lanh d:;to moi

v~ chfft bao g6m: hffp diTn (charisma), truy~n cam hLYng (inspirational motivation), klch thfch trf tu~ (intellectual stimulation), va quem tam ca nhan (individual consideration)

Lanh d:;to nghi~p v~1 khong th~(c hi~n thay d6i, chi thuftn tuy cha'p nh~n

chien lt(QC, h~ th6ng khen tht(dng,v.v hi~n t~li Lanh c1'!o nghi~p v~1 ch1 giao dich ho~c thoa thu~n VOi nhan vien trong ph:;tm vi de' den Ql(QC ket qua Chfnh VI v~y, Hinh dc:.w nghi~p v~1 tt(cJng d6i th~1 dC)ng, th~m chi doi khi ne tranh, ng:;ti thay c16i ho~C di~u chinh cho tL(cJng lai t6t d~p hcJn CUa t6 ch((c Burn cho r~ng lanh d:;to nghi~p v~ t:;to nen m6i quan h~ trao c16i giua ngtroi lanh d:;to va nhan vien d(p dt(oi theo each Ianh d:;to d~t nwc tieu, chi r5 yeu cftu voi ca'p dt(oi; ca'p dt(oi nh~n dt(Qc lt(ong being, s~r ghi

nh~n VI c1a th~(c hi~n nhung mong dQi ct'1a Ianh d~ta (Rafferty & Griffin, 2004) Lanh d'!O nghi~p V~l chu trQng khen thtrdng t'inh hu6ng va quan ly

b~ng ngo~li 1~ Popper va Zakkai (1994) cho r~ng day Et phong each lanh

d~o ph6 bien rC)ng rai trong nhi~u t6 ch((c VI no chLYa d~(ng "quan h~ trao dcii, khi trong t6 ch((c "khong c6 cam nh~n d~c bi~t v~ sv de dQa hay khat khao "

Burn (1978) la tac gicl dftu tien d~ t ra va'n d~ phan bi~t lanh dc:.to moi v~

cha't "transforming" Va lanh O(;tO nghi~p V~l "transactional" (trich l:;ti tU Rafferty, 2004,tr.330) Burns (1978) phan lo:;ti phong each lanh c1c.to moi

v~ chfft va Janh d~to nghi~p v~ nhu hai q(c khac nhau Tuy nhien, Bass

(1985, 1998), l:;d nhln nh~n haiphong each nay nl1li hai C1<;li lLic;fng khac nhau c6 thg song song cung t6n t<;1i trong m<)t ngLtoi lanh dqo NhLr v~y,

m<)t lanh dqo c6 th€ c6 ye'u tO' moi v~ cha't, c6 th€ c6 ye'u tO' nghi~p v~1,

c6 th€ c6 ca hai, va cung c6 th€ kh6ng c6 ye'u tO' n~10 M6 h1nh day du v~

lanh dqo cua Avolio va Bass (1991) da d~t lanh dqo moi v~ chat, lanh d~10 nghi~p v~1 va lanh dqo t~r do trong sv ke't n6i W~n t~c gia'a lanh dqo chu c1<)ng- lanh d~to th~ d<)ng va m6 ta cac dqng Hinh dqo nay da lien h~ voi nhau nhL( the' nao

D~ra tren ke't qua ki§m dinh thang do Ianh c1(;lo da thanh phan

-multidimentional leadership questionnaire (MLQ) cua Bass (1985) m6 hlnh lanh c1(;lo moi v~ chfft trong nghien clru ct'Ia Avolio, Bass va Jung ( 1999) g6m cac thanh ph~n nhLr sau:

1 Hi{p dan - truyin cam lul:ng: cung d{p cho cffp du'oi cam nh~n ro

rang v~ mvc tieu M~IC tieu nay tqo ra sinh l\(c va I a mall m~rc cho

cac hanh vi d<;lO dlrc; thie't l~p s~r c16ng nhfft voi Ianh C1(;lO va t~lO sv ke't n6i trong u1m nhln Thanh ph~n hffp dan - truy~n cam h(rng hlnh th~mh tren co sa hc;p nhat cac thanh ph~n: phffm chat hap dan,

hanh vi hap dan, va t(;lo ngu6n cam hlrng vl cac thanh phan nay c6 m6i quan h~ ch~t che (tli 0.8 de'n 0.9) trong cac nghien c(ru tnroc day

phtlong phap giai quye't van d~ va khuye'n khfch hQ t1m ra cac

phttong phap moi nh~m hoan thi~n c6ng vi~c; khuye'n khfch nhan

vien qmm tam, nh~n th(tc dLic;fc va'n d~ va nang cao nang 1\(c cua hQ

trong vi~c suy nghi v~ cac van d~ theo each moi

3 Quan tam delz ca nhiin: chu trQng len sv hi€u bie't nhu c~u cua d{p

dLioi Va lam vi~c khong ngung a§ phat tri€n ctfiy du ti~m nang cho cap dLTOi

4 Khen tluldng (Contingent rewards): lam sang to nhling gi Hinh d<;1o

mong dcJi tu ca'p dtroi va nhung gi ca' p dtroi se nh~n dttcJc ne"u h9

d~tt dtrcjc mlrc d() thVc hi~n cong vi~c nhtr yeu dlu

5 Quan trj ngor,d l~ clzit dl)ng (Active management by Exception): Ianh c1?0 chu trQng di~u hanh giai quye"t doi voi ba't ky va'n d~ nao c6 th€ xua't hi~n va di~u ch1nh, st'l'a chua cac va'n d~ nay d~ duy tr1 ke"t qua th\(c hi~n cong vi~c

6 Liinh dr,w tranh ne, th~t dl)ng (Passive avoidant leadership) la sv

ke"t hcjp ct'1a hai thanh ph~n: t\1' do (laissez-faire) va qm1n tri ngo?i

1~ m()t each thv d()ng (passive management by exception) Lanh d~w chu trQng de"n cac phan trng nh~m st''ra chfra sau khi cac va'n d~ trd nen nghiem trQng ho~c hoan toan tranh ne gia i guye"t cac va'n

ct~ nay

Cac thVc nghi~m cho tha'y m6i guan h~ ra't g§n (0.7-0.8) gilia cac thanh

ph~n cua lanh d~lO moi v~ chfit va voi cac thanh ph~n khen thu'dng CLJa lanh 0(;10 nghi~p V\1 (Vi d\]: Avolio va cac c()ng S\(, 1999; Bass va Avolio, 1993b ), nhtr v~y, hai lo?i phong each c6 ve la cung t6n t~li trong cung m()t

ngtroi Ianh d?o 6 nhung mlrc d() khac nhau (Bass, 1998) Di~u nay phil hcjp voi mo hlnh gia tri C?nh tranh (competing values model) cua Quinn's (1988), trong d6, cac lanh O?O c~n phat tri~n "t~ p hcjp cac hanh vi" ho~c

nang l\(c d~ gifr cac vai tro lanh O?O C?nh tranh cung luc Lanh O?O moi

V~ ch:ft th~ hi~n mo h'inh vai tro Cl1a h~ th6ng md (a6i moi Va OQt pha) va guan h~ con ngtl'oi (khuye"n khich va ch1 dfrn) xac dinh bdi Quinn, trong khi c16, Hinh d?O nghi~p V\1 th~ hi~n m6 h1nh vai tro cua cac qua tr'inh ben trong (phoi hcjp/chi huy) va ill\1C tieu hcjp ly (san xufit/di~u h~tnh) (Egri va Herman, 2000l

2

Ke't qu<l ki0m dinh cho tha'y thang do H1nh d<;iO nghi<$p V~l cua Bass (1985) chLta phu h<Jp d~ do luang trong nghien cuu nay, vl v~y, khai ni<$m Hinh d~w nghi<$p VlJ bi lo<;ii khi trlnh bay v~ m6 hlnh nghien cuu

2.2 Van h6a td chuc

Van h6a t6 chttc t~o d()ng lVc thuc dffy h~mh vi cl'1a nhan vien va dtlcjc coi Et tai san ct1a t6 chltc (Lismen, Chan, Margaret, Shaffer,v.v (2004) Rftt kh6 sao chep, bat cl1Ltoc van h6a t6 chCrc do tfnh d~c thu, phCtc tqp va tinh te' nhj, kheo leo ct1a van h6a C6 nhi~u djnh ngh1a va nhi~u

quan di~m khac nhau v~ van h6a t6 chltc va cac thanh ph§n cua van h6a t6 chcrc Van h6a la t~p hc;Jp cac gia tri q1 th~ cho cac t6 chttc (Mallak va Kurstedt, (1996) Cac dtnh ngh1a hi~n d9i v~ van h6a t6 chttc thtrong th~

bi~u tttc;Jng, nguyen tftc, thu t\JC, d~c tnrng cho t6 chCtc Theo Robbins (1998), van h6a t6 chCtc th~ hi~n nh~n thttc chung va h~ th6'ng gia trj, y ngh1a OLIQC chia se giua die thanh vien lam cho m()t t6 ch((c khac voi cac t6 chCrc khac Van h6a c6 th~ duc;Jc nhln nh~n nhtr m()t qua trlnh c6 tinh h~

th6'ng: B§u vao Ia cac thong tin phan h6i tu ben ngoai xa h()i, cac hi~p

h<)i, quy c1!nh Lu~t phap ,v.v cac gia tri v~ Cqnh tranh ho~c djch V\1 Qua trlnh d\fa tren cac gia thuye't, gia tr!, chuffn m\(c nhtr quan ni~m v~ ti~n

bC;lC, thai gian, trang thie't bi, khong gian, va con ngtroi Scln phffm hay anh

htrdng ci1a van h6a la cac hanh vi trong t6 chCtc, cong ngh~, chie'n ltlc;Jc, hlnh anh, san phffm, djch V\J, V.V

Schein ( 1992) nghien Cl(U d~c tnrng cua van h6a theo ba d(p OQ Ca'p d() nhln thfty ro rang nhftt la hanh vi va cac c16 v~t nhtr trang plwc, each trang tri phong lam vi~c, v.v cho chung ta thfty t6 chCrc dang lam gl,

nhu·ng khong giai thich vl sao Cf{p d() tie'p theo la cac gia tr!, khong quan sat OL(QC, nhtlng c6 th~ xac djnh cac hanh vi trong t6 chltc d cftp c1() sau nha't la cac gia djnh va ni~m tin cua con ngtroi trong t6 chCrc Robbins (1998) cho rang bay d~c di~m th~ hi~n ban chit cua van h6a t6 ch(tc

g6m: d6i moi va chip nh~n rl'Ii ro, quan tam de'n chi tie't, d!nh htlong ke't qucl, djnh htrong con ngtroi, cttnh htrong theo nh6m, tinh c~nh tranh va tfnh 6n djnh Theo Danison va Mishra (1995), b6'n d~c di~m quan trQng cl'Ia

van h6a t6 chlrc la: tfnh tham gia tich qfc (involvement), tinh thich nghi (adaptability), tinh nha't quan (consistency), va t:im nhln (vision)

Do tjm quan trQng a6i voi ke't qua cua t6 ch(tc, van h6a t6 ch((c eta

trd thanh d~ t~li n6ng trong eel nghien c(tu han lam l~n cac a'n phJm kinh doanh (Chen, 2004) Theo Chan va Shaffer (2004, 20), khong c6 sv h6 trQ cua van boa cjn thie't (necessary culture), thVc tien qmln trj ngu6n nhan lVc se khong th~ a~t dtfc;fc ke't qua t6t nhft"t Trong d6, "van h6a din thie't"

nang va hQc t~p nhung di~u moi, htfong d~n cho vi~c b6 tri cac ngu6n lVc cua t6 ch(tc cho cac ho~t t a<)ng c~nh tranh trong ttfong lai (Hamel va Prahalad (1994); la Cclm nh~n cua nhan vien c16i voi nhu c5u QL(QC sang

t~O, nh~n th((C tich C~(C a6i VOi thay c16i va cam ke't doi vdi cong vi~c d

m(tc dQ linh ho~t cao Demission va Mishra (1995)

C6 nhi~u each phan lo~i van h6a t6 chlrc Theo each th(tc t6 ch(tc

chu trQng d6i vdi thi tnfong hay n<)i b<), each th((c phan cong, b6 trf va

danh gia chu trQng theo ca nhan hay nh6m, Sonnenfeld (1988) phan lo~i

b6n lo~li hlnh van h6a: van h6a d~ng han lam (academy); van h6a ki~u

d<)i bong chay (base ball team); van h6a ki~u cau I~c b<) (Club); va van h6a ki~u phao c1ai (fortress) Can c(( vao vi~c t6 chlrc chu trQng nhi~u bon vao 11Qi bQ hay ben ngoai, quan tam ae'n ae'n tinh linh ho~ t Va ccl.C ca nhan hay tfnh 6n c1inh va sv ki~m so at, Cameron va Quinn ( 1999) ph at

tri~n "Khung gia trj c~nh tranh" (competing values framework) va phan

]o~i O~C tnfng Van boa theo 4 d~ng: van h6a bQ tQC (clan); van h6a phan

th(( b~c (hierarchy); van h6a rieng bi~t (adhocracy) va van h6a thi tnfong

(market)

Cach phan lo~i van h6a cua Harrison (1975), Wallach (1983), va Deshpande va Farley ( 1999) cung htfong tOi vi~c phan lo~i cac t6 chlrc theo each chu trQng httong toi d~ t c1tfc;fc nwc tieu, ke't qml; ho~c chu trQng

quem tam de'n cac thanh vien trong t6 ch(tc; ho~c chu trQng cac nguyen Ute, thu t9c, xac dtnh vai tro trong cong vi~c Theo Harrison (1975), c6 4

lo(fi hlnh van h6a din c(( theo each th((c di~u h~mh va d!nh hti'ong ket qua trong t6 chirc: van h6a d!nh htrong thanh tVu (achievement oriented culture), van h6a d!nh htrong quy~n l~rc (power oriented culture), van h6a d!nh htrong vai tro (role oriented culture), va van hoa c1!nh htrong h6 trc;J (supported oriented culture) Can ctr theo nguyen tac c1i~u hanh ct:Ia t6 chtrc, theo Wallach (1983) c6 ba lo(;li van h6a t6 chtrc la van h6a c16i moi, van h6a h6 trc;J, va van h6a hanh chfnh Can ctr vao nhlrng gia tr! d~ cao cua t6 ch(I'c, theo Deshpande va Farley c6 b6n lo(;li van h6a : van h6a C(fnh tranh (competitive culture), van h6a doanh nhan (entrepreneurial culture), van h6a hanh chinh (bureaucratic culture) va van boa d6ng thu?n (consensual culture) (1999)

B?c tni'ng van h6a t6 chlrc th~ hi~n phong each lanh Q(fO n6i tr()i trong t6 chtrc, vl v?y, c6 th~ d~n den hi~n tti'c;Jng da c()ng tuyen khi kh::lo sat phong each lanh c1qO va van boa t6 ch((C trong m()t nghien Cl(U d!nh lLI'c;Jng Nghien ctl'u Hinh c1(fo moi v~ chat cua Bass (1985) va van h6a t6 chtrc cua Wallach (1983) c1a c1LI'c;Jc thVc hi~n ket hc;Jp trong nghien c(I'u ct:'la Chen (2004) Nghien clru nay SLY d~mg each phan loqi van h6a cua Wallach

nh~m bao dam tinh ttrong thich, tranh hi~n tti'c;Jng da c()ng tuye'n trong khao sat, xl'r ly s6li~u Theo Wallach, cac lo<;1i van h6a th~ hi~n nhtr sau:

Nhan vi en trong t6 ch(rc c1tl'c;Jc mong dc;Ji se c6 nang l~I'c cao, biet t~r

d()ng vien khuyen khich trong cong vi~c, dam dtrong d~u voi nhlrng thach thtrc trong cong vi~c, san sang chl'1 c1()ng d~ thVc hi~n cong

vi~c, bie't c1~t tru tien hang d~u cho vi~c tlm ra nhlrng each thuc t6t nhat th~rc hi~n cong vi~c T6 ch(rc coi nhan vien Ia nhlrng ngtroi d6ng nghi~p, cling c6 cam ket la d(;lt dti'c;Jc m~1c ciich chung Vi~c

phan cong nhi~m V\1 d~I'a tren S~( phu hc;Jp cua cong Vi~c voi S\( quan Uim va nang lVc clia tung ca nhan

2 Van h6a h6 tn/ (suportive) th~ hi~n each lam vi~c theo nh6m va moi tnrong lam vi~c ci!nh hti'ong con ngtroi, than thi~n, khuyen khich, tin tudng Nhan vien trong t6 ch(rc dti'c;Jc mong dc;Ji se la

nhung ngu·oi Him vi~c nh6m t6t, h6 tr9, phdi h9p va hoa hq'p de

dang VOi nhflng ngtfoi khac, bie't G~t l(U tien hang cti{u cho vi~c phdi hQp voi nhflng ngtroi khac cling lam chung, thVc hi~n nhi~m V~l va giai quye't cac va'n d~ ca nhan T6 ch((c coi nha n vi en nhtr nhnng

ngtroi trong gia d1nh ho~c b~n be, nhflng ngtrc'Ji luon mu6n cling ben

nhau, quan tam, h6 tr9 l~n nhau Vi~c phan cong nhi~m V~l cl~ra tren

sv thich thu ca nhan va nhu c:lu Gl(QC phat tri~n Clla ca nhan

3 Van h6a hluzh chfnh (bureaucratic) Ban ct:lu, van h6a hanh chinh dtfQC thie't l~p nhtr m<)t sv l~ra chqn hc;p ly cho cac t6' ch((c luc moi

thanh -l~p, ho~c trong luc chao c1ao ho~c khi cac nguyen uic ho~t

d<)ng khong nha't qwin Van h6a hanh chinh thtrong t~o ra sv phan chia th(r b~c va cac b<) ph~n voi s~r phan chia ro rang tnich nhi~m

va quy~n h<;1n va tuan thl'1 cac nguyen tic cong vi~c Cac nguyen tac hanh chinh moi Gl(QC thie't ke' nh~m t~lO Sl,f nha't quan Cac nguyen tic quy chuffn, cac thu t\lC, cac quy trlnh Gl(QC vie't cltroi

cl<;1ng van ban cho mqi ngtroi tuan thl'1 Dan elfin, c6 hai quan di~m ho~tn toan tnli ngtrc;c nhau v~ van h6a hanh chinh Theo chi~u

htrong t6t, hanh chinh giup vi~c thie't l~p co ca'u, trach nhi~m ro rang; theo chi~u htrong xa'u, hanh chfnh quem lieu lam ma't tinh ct6i

moi Clla nhan vien, Eun nhan vien ma't h((ng thu va khong thoa man trong cong vi~c 6 Vi~t Nam, van h6a hanh ch!nh thtrong gan

li~n voi can b~nh quan lieu, giffy tO, voi each Ia m vi~c a p d~ t, It

quan tam de'n hi~u qua cong vi~c

2.3 Quan h~ giii'a lanh c1~o va van h6a t6 chuc

Van h6a t6 ch((c ((ng voi phong each cua cac lanh C1<;!0 moi v~ cha't thtrong tc_lO ra cam nh~n V~ nwc dich chung va t1nh cam than thie't giiXa

cac nhan vien Lanh c1~o ca'p tren nh~n thuc dtrc;c trach nhi~m ca nhan trong vi~c giup do cac thanh vien moi hoa nh~p vao van h6a cong ty

Lanh d~o va nhan vien cling chia se l9i ich va cam nh~n quan h~ plw thu<)c Hin nhau Cam ke't t6' ch(rc c6 dinh htrong dai h<;1n Bass & Avolio

(1993) cho rhng mU'c a() c16i mdi va chap nh~n rui ro co th~ gi~'lm di vdi phong c<.1ch Einh d~w nghi~p v~1 nhtrng lanh O(;lo mdi v~ chftt li;ii co th~

thie't l~ p van hm1 t6 chtrc a6i mdi o mtrc a() cao V di vi~c truy~n d.m htrng cho nhan vien trong cong vi~c, vdi vi~c san sang thay a6i a~ thich ung t6t bon vdi moi tnrong kinh doanh, tanh 0(;10 mdi v~ chat khong cha'p

trlnh ho~tt d()ng cua t6 chtrc Vi v~y:

H 1 a: Ldnh d<w 1nd'i v~ cha't tdc d()ng chto·ng ae'n van hr5a dd'i nuJi

H 1 b: Lanh dr;r.o m.rl'i v~ chat tdc d()ng duong de'n vein h6a hrJ tn;

H 1 c: Lanh d<w rno·i v~ chat tdc d()ng c.l1n c1e'n vdn h6a hc'tnh chin.h

2.4 Long trung thanh a6i v6i t6 chu·c cua nhan vien

Co nhi~u each tie'p c~n trong cac nghien CUll v~ long trung thanh cua nhan vien Trung thanh ccS th~ la m()t ye'u t6 thanh phan cua cam ke't t6 chl'rc (organizational commitment), ci1ng ccS th~ la m()t khai ni~m d()c

l~p Allen & Mayer (1990) diu trQng ba tr<;tng thai tam ly ella nhan vien khi gcln ke't vdi t6 chl'rc Nhan vien ccS th~ trung thanh vdi t6 chtrc, xuat phat tU tlnb Cclm th~l'C S~l' CUa 11Q; hQ se 0 l(;li vdi tG chlrc dli CO ndi khac tra lu'ong cao han, di~u ki~n lam vi~c t6t han (affective); hQ ccS th~ trung thanh vdi t6 chll'c chi vll1Q khong ccS co h()i kie'm c1tl'Qc cong vi~c t6t han (continuance); va hQ ccS th~ trung thanh vdi t6 chll'c vl nhCrng chuct'n m\fc

d~to dll'c rna hQ theo du6i (normative) Cook & Wall (1980) quan tam de'n cac khfa Cqnh hanh vi ella nhan vien Theo lVIowday, Steers va Poter (1979,tr.226), trung thanh la "y dinh ho~c mong mu6n duy trl la thanh vien Clla t6 ch(lc" B!nh nghTa n6i tie'ng cua Mowday v~ long trung thanh ttrong tV nhtr khai ni~m "Duy trl" trong cac nghien ct'ru o plwm vi qu6c gia trong nhi~u nam li~n cl'w Vi~n Aon Consulting: Nhan vien co y d!nh

o l(;li dai Iau cling t6 chl'rc/doanh nghi~p; se o l(;li cling t6 cht'rc/doanh

bon (Sturn 1999; 2001)

G~n clay xua"t hi~n m<)t quan cti@m moi v~ long trung thanh Theo Johnson (2005), ngay nay, nhan vien "trung thanh voi ngh~ nghi~p cl'Ja

hQ hon tnmg tha nh voi nha tuy@n d~mg, va "ban cha"t trong quan h~ giua nhan vien va nha tuy@n d~mg da c6 nhung thay d6i din ban va ccin danh gia l(!i khc1i ni~m trung thanh" (reevaluating loyalty) Trong th! tnrong lao d<)ng n6ng bong hi~n nay, nhi~u nha tuy@n d~mg cam tha"y rit kh6 giu chan nhan vien cua mlnh bdi s\( hap d~n va ti~m nang lam giau tLJ' thi tnJ'ong chling khoan (Cheryl Breetwor 2007) d Vi~t Nam, Sl.)' xuat hi~n ella hang lo~t nha d~u tLJ' ntJ'OC ngoai va cac ngan hang dang thie'u h~lt ngu6n nhan lVc chat ltr<;5ng cao sau khi Vi~t Nam gia nh~p WTO cang lam cho thi tnrong lao c19ng n6ng hon Nhan vien dtra ra cac yeu cciu c1@

hQ c6 th@ trung thanh voi cong ty M<)t sfS nhan vien coi thu nh~p la ye'u t6 quan trQng hang ct~u trong vi~c lam Nhi~u nhan vien mufSn lam vi~c

6 nhung ndi c6 ctmg gia tri cfSt loi Nhi~u ngtroi khac mong mu6n c6 cd

h<)i hQc hoi, phat tri@n ban than Vi d9 theo Jaericl Rossi (trfch I~ti tli' Penelope Trunk (2007) "Gi6ng nhtt chlic nang c{'ia thai gian, long trung thanh la y ttr6ng hvn troc, c6ng vi~c ch1 th~rc sv hap d~n khi thu'ong xuyen dtt<;5c hQc hoi" Ngtr<;5c l<;ii, "Cac c6ng ty kh6ng muffn s~r trung thanh mli quang (blind loyalty), hlnh th(J'c trung thanh tfSt nhftt la khi dt

cong ty va nhan vien cling c6 l<;5i " M<)t s6 T6ng giam ctfSc cho r~ng cac t6 chlic mu6n c6 m<)t nhan vien ng6i sao trong 3 nam con hdn c6 m<)t nhan vien 6 l<;ii voi c6ng ty sufSt ctoi nhtrng nang IVc kem coi Tuy nhien, quan di@m moi v~ long trung thanh chtra ph6 bie'n r<)ng rai 6 cac doanh

nghi~p Vi~t Nam va con g~p kh6 khan trong vi~c do ltrong Vi v~y,

nghien cliu nay vfrn SlJ' d~mg dinh ngh1a long trung thanh cua TV!owclay va cac c<)ng s\( (1979), coi trung thanh la 6 l<;ii Iau dai cling c6ng ty

2.5 Ke't qua Him vi¢c ca nhan

Ke't qua lam vi~c Cl!a cac ca nhan dt!QC th@ hi~n thong qua khffi ltr<;5ng va chat ltr<;5ng c6ng vi~c hoan thanh, c6 anh htt6ng quye't dinh toi s~J' thanh cong cl'ta doanh nghi~p Vi~c do ltrong ke't qm'l lam vi~c d~ldc coi la c6

vai tro tien quye"t ac1i vdi VlyC Ccli tien ho~tt OQng cua doanh nghi~p

(Borman 1991 ) Ket qua Etm vi~c ca nhan co the dttqc danh gia theo each

so sanh, xep h(;lng gift a cac nhan vi en (vi cl~1 phttong pha p xep Iwng va phttcJng phap so sanh c?p); co th~ Ol(QC danh gia theo each so sanh vdi

chuJn m~(C yeu C~U CUa cong Vi~c (vf d~l phttong phap bang oi~m, phLtong

phap quan tri theo nwc tieu, pl1Ltdng phap phan tkh dinh lltqng) ho~c d\fa

theo quan sat hanh vi, v.v Khong co phtl'ong phap nao au·qc cho la tc1t nhat cho tat ca mQi t6 ch(tc Ngay trong n9i b9 m9t doanh nghi~p, cGng

co th~ SLY d~mg cac phu'c)ng phap khac nhau dc1i vdi cac bQ ph~n, c1dn Vt

khac nhau ho~c c16i vdi cac nhan vien co chttc nang khac nhau nhLt ban hang, san xua't, tiep thi va bQ ph~n h~tnh chfnh

Tieu chi danh gia ket qml lam vi~c rftt khac nhau, plw thUQC vao phltdng phap clanh gia du'cjc Sl( d\mg va ph\} thUQC vao chU'c clanh Ol(QC danh gia Ket qua lam vi~c co th~ dttcjc nh'in nh~n ttl' giac dQ ca nhan t\t c1anh gia,

can b9 quan ly danh gia va c16ng nghi~p danh gia Trong phong vf1n danh gia ket qua lam vi~c, ca nhan se t~( danh gia ket qua cua m'inh tntdc, sau

do, can b9 qmln ly la cftp tren tr\{c tiep cua nMln vien se trao c16i vdi nhan vien va dtra ra ket qua danh gia cua can b9 quan ly Theo Borman (1991), c1anh gia ella can b9 quan ly tr~tc tiep ]a hlnh th(tc danh gia ph6 bien nhftt Trong mc)t so cong ty, ngoai can b9 quan Iy tr\{c tiep con co can b9 quan ly ca' p tren t'r~tc tiep cua can bQ quiin ly va cac a6ng nghi~p

tham gia danh gia Vi d\1, t6 tntdng la can b9 quan ly tl"\(C tiep khi danh·

gia nhan vien ban hang Tntdng phong kinh doanh la can b9 qmln ly

tr~(C tiep cua t6 tntdng cGng se tham gia oanh gia ket qml lam vi~c Clla

nhan vien ban hang

Trang nghien c(tu nay, ket qua Htm vi~c ca nhan c1Ltqc danh gia theo ba khia CC!nh: chit lttcjng; khc1i lltqng cong vi~c va ket qua Etm vi~c noi chung Ngttoi tnl lOi cho biet ket qua lam vi~c c1Ll'QC ghi nh~n nhu' the nao

theo ca nhan hQ t~(' danh gia, Hinh c1(;lO danh gia, _d6ng nghi~p c1anh gia va

xep loc;ti danh gia noi chung trong t6 chu'c Cach khclo sat nay OL(QC th\l'C

hi~n nhhm lam giam bdt tinh chl'1 quan trong danh gia ella ngttoi tham gia

khao sat

2.6 Quan h~ giii'a lanh d~o mOi v~ cha't, van hoa tt) chuc, long trung thanh va ke't qua lam vi~c ca nhan

Nhieu nghien ctYu cho tha'y anh httong dttong cua lanh d~o moi v~ cha't d6i voi ca t6 ch(tc l~n cac ca nhan (Currivan 1999) Nghien cltu cua Bono

& Gudge (2003) cho tha'y m6i quan h~ nhan qua c11a Hinh d~w moi v~

chfrt c.16i voi nh?n thltc v~ y thltc gan ket t6 ch(tc va ket qua Ia m vi~c ct'!a nhan vien Anh hrrong cua Hlnh d~o moi ve cha't den ket qm'l lam vi~c, cam ket t6 chltc da dtfQC th~tc hi~n trong nghien cU'u cua Whittington va cac c<)ng sv (2004) Cac gia thuyet nghien c(tu v~ anh httong Clla lanh

d~o moi v~ chfrt den long trung thanh va ket qua lam vi~c cua nhan vien:

H2a: Lclnh ch;w mdi v€ chc'{t tdc tl{jng chrong cle'n long trung thc'znh cz:ia nhiln vihz

H2b: Lc7nh clqo mdi v€ chilt tdc cll)ng duO'ng clen kit qud lc'un vi¢c ciia nhc7n vien

Theo Harris va Mossholder (1996), van hoa t6 chltc anh httong den nh?n thltc cua cac ca nhan lien quan den ket qua CLla t6 ch(tc nhLt s~r thoa man, cam ket, d~o c1Ltc, v.v nhttng theo Lok va Crawford (2004), cac nghien

c(tu th~rc nghi~m v~ ~inh httong nay l~li kh6ng nhi~u Ket qu~i nghien cltu cua Lahiry (1994) cho thfry quan h~ Wong c16i yeu giua hai yeu t6 Nghien cltu cua Odom va cac c<)ng sV (1990), t1m thfry ding van hoa hanh ch1nh kh6ng lam tang, cling khong lam giam sv thoa man cl'w nban vien

va cam ket ddi voi t6 chltc nhttng van boa d6i moi va van hoa h6 trQ l~i

tac d<)ng den nh?n thltc va hanh vi cua nhan vien Nhan vien lam vi~c trong moi tntong van hoa h6 trQ co m(tc d<) thoa man va cam ket cao bon

so vdi trong moi tntong van hoa hanb cb1nb Bass & Avolio ( 1993)cb1 ra rang cac lanh d~lO moi v~ cha't co th~ t~o nen van hoa d6i moi, khuyen khich S~t cam ket Clla nhan vien d6i VOi t6 chuc va tranh tac c1<)ng XJU cua quan ly theo each hanh chinh, quan lieu

NhtTng quan sat th~rc te' trong cac t6 chu'c d Vi~t Nam cho th::iy: nhan vien thu'Cing rCii bo t6 chtrc khi lanh d<;1o khong quem tam c1en hi~u

qua cong vi~c, khong quan Uim den nhan vien va ap cl~mg van h6a ap

ci~t, quan lieu Cac gia thuyet nghien ctru v~ anh hLrdng cua van h6a den long tnmg thanh va ket qua lam vi~c cda nhan vien nhLI sau:

H3a: Vc'in hc5a c16'i mo·i tdc cl(Jng duang dirt lc)ng trung thcl.nh cda nlu:Jn vien

H3b: Vdn hc5a JuJ trc; tdc d(jng dao'ng din lc)ng trung thclnh cila nlul.n vien H3c: Vein Ju5a hclnh chfnh tdc d(5ng am din fr)ng trung tlulnh ciia nhdn

vi en

H3d: Vcln hc5a dc1i nuJi tdc d(5ng duo·ng din kit qud lcl.m vi~c cda nhaiz vien H3e: VcJn hda hJ trQ· tdc d(Jng dum1.g din kit qud h'zm vi~c cz:la nhc7n vien H3f VcJn hda hanh chfnh tdc d(Jng am din kit qud lc'zm vi~c nia nhc7n vien

Thong thL(Cfng, khi m()t ngLfdi nghT r~ng hQ sea l(;li lam vi~c lau dai cho t6 chlrc, hQ se c6 ket qml lam vi~c 6n dinh va t6t hon so voi khi hq khong mu6n tiep t\lC a l~li vdi t6 ch(rc M6i quan h~ dLWng gif(a long trung thanh

va kit qua lam vi<$c cda nhan vien dLf<;Jc fim thf{y trong cac nghien cltu tnrdc c1ay cda Mayer va Schoorman (1992) va Fletcher va Williams (1996) Vl v~y:

H4: Lc)ng trung thclnh dc'/i v6'i t6' clu{c cc5 dnh httd'ng dwmg de/1 kit qud /elm

vi~c c~·;a nhc7n vien

2.7 A.nh hu'dng cua IO()i hinh sd hii'u de'n hanh vi t6 clni'c

Trang cac mrdc c6 n~n kinh te chuy€n d6i nhLr Trung Qu6c, cac mroc Dong Au va Nga, long trung thanh cda nhan vien trong kim vl_(c kinh te nha mrdc dLrc)c danh gia cao han so voi khu v~rc phi qu6c doanh Nghien cltu cua Wang (2004, p.649; Wang 2004) tlm tha'y r~ng "nhan vien kim V\fC qu6c doanh c6 mlrc de) trung thanh cao han nhLrng c6 long tL.( h~w v~

cong ty thfip han so voi cac cong ty c6 v6n d~u tl( nude ngoai" Nghien

cU'u cua Dung va Nam (2005)cung c6 ke't qua la nhan vien khu vvc qu6c doanh trung thanh c16i voi t6 chu'c cao bon nhan vien trong khu v~rc phi qu6c doanh Nghien ctYu nay ki~m djnh lc;li ke't qu~l nghien Cl(U tnroc day, gia thuye't:

H5a: Nhdn vien trong khu v~rc qu('/c doanh cc5 nul'c t/(5 trung thltnh d//i vdi

td dncc cao ho'n so vdi nlu7n vien trong khu V{lC phi qu(}c· doanh

Cac lanh dc;1o trong khu v~rc qu6c doanh thtrong bj ctanh gia Ia kem nang

doanh Trang khu v~rc qu6c doanh, b~nh quem lieu gia'y to n~ng n~ bon, cac thu t~Ic nhi~u hon, phi~n ha bon, th~ hi~n van h6a hanh chfnh mc,tnh bon so voi khu V~(C phi qu6c doanh Vl v~y:

H5b: Trong khu V{lc phi quae doanh, tanh dc;w dll(J'c nhan vierz ddnh ghz cc5 phong cdch "nu5'i v~ chdt" cao han so v6'i cdc dbng nghifp c({a hr; trong khu v~tc qu(k doanh

H5c: Trong cdc td c/n(c khu vt;tc qu6c doanh, vc1n hr5a hdnh chfnh thi hifn cao lufn so vdi trong khu v{rc phi quae· doanh

Van h6a

Inc· Van h6a

hanh chinh

Hlnh 2.1: Mo hlnh nghien c(ru

Long trung thanh

I-14

Ke't qucl

lam vi~c

2.8 Anh hu'<~ng cua chu'c nang thtfc hi~n cong vi~c den hanh vi t6 chuc

Nh6m can b(> quan ly; nh6m chuyen vien- nhan vien van phong va nh6m c6ng nhan s~in xuftt c6 nhu d1 u, di~u ki~n l?un vi~c, quy~n lQi va nhU'ng mong c19i khac nhau c16i voi doanh nghi~p Nghien clfu th~tc hi~n so sanh danh gia phong Cc.lch lanh G~lO moi V~ chftt; van boa t6 chlfc; Va V~ anh

hLfdng Clla nhl\'ng ytu t6 GO atn long trung thanh va ktt CJU~l lam vi~c cua nhan vi en theo cac chlfc nang thVc hi~n c6ng vi~c ( cong nhan san xua't, chuyen vien- nhan vien van phong, va can b(> quan ly) Phfrn nay c6 tinh cha't kham pha, khong d~ ra cac gia thuytt

T6ng h9p chung, nghien clfu th~rc hi~n do lLtong ~inh hLtdng cl'ta

phong each lanh dc,lO moi v~ chftt, ba dl;lng van h6a t6 ch(tc va ba ytu to thu(>c v~ d~c c1i€m cua t6 ch((c c16i voi long trung thanh va ktt qm'l lam

vi~c cua ba nh6m nhan vi en (can b(> quan ly' nhan vi en van phong va cong nhan Scln xuat) voi 15 gia thuytt nghien c(tu (H1nh 2.1 )

Tom t~t

ChLfong hai xem xet cac nghien clfu co biin lien quan atn phong each lanh d~o moi v~ chat c1€n ba lol;li h1nh van h6a t6 ch(tc (van h6a c16i moi, van h6a h6 tr<;5 va van h6a hanh chinh), long trung thanh c16i voi t6 chlfc

va ke't qua lam vi~c cua nhan vien M6 h1nh nghien Cl(U g6m sau khai

ni~m voi 15 gic'l thuytt c.1Lt<;5c th~rc hi~n nh5m do htong c'lnh 11ltdng cl'w lanh d~to va van h6a t6 ch(tc c1tn k€t qua lam vi~c va long trung thanh ella

nhan vien doi voi t6 ch(tc c1i~u ki~n cua Vi~t Nam

Chu'o'ng 3:

I)HU0NG PHAP NGHIEN CUU

Chtlong hai tr'inh bay co Sd ly thuye't va 1110 h1nh nghien clru ChtWng ba

tr1nh bay phtlong pha p th~lc hi~n nghien clru d~ c1anh gia thang do va

ki~m djnh 1110 h1nh nghien clru

3.1 Thie't ke' nghien cuu

Nghien Clrll nay c1tlcjc thVc hi~n thong qua hai giai do~n Giai do~n 1 thVc

hi~n nghien c(lu sob() thong qua plnlcfng phap djnh tinh voi ky thu~t thao

lu~n nh6m c1~ di~u ch!nh va b6' sung cac bie'n quan sat dung trong c1o

htang cac khai ni~m nghien cu·u Hai nh6m nghien c(tu ducjc thVc hi~n

voi can be) lam vi~c toan thai gian trong cong ty: nh6m th(l nhit bao g6m

9 ngtrai, thao lu~n v~ phong each Hlnh d~o moi v~ chit va nh6m thlr hai

voi 12 ngu'ai, nghien clru v~ van h6a t6' ch(tc (Ph~I l~Ic 1)

Giai do~n hai dW1c th~rc hi~n thong qua phtiOng phap nghien cU'u

c1jnh ltrcjng Hai nghien clru c1trcjc th~rc hi~n trong giai c1o<;tn nay 8~u tien,

m()t nghien c(ru c1jnh ltrcjng so b() voi mliu c6 kich thtroc n = I 00 Iv1~Ic

ctich CLia nghien c(ru nay la c1~ sang lQC cac bie'n quan sat Tren co sd

ki~m tra c1() tin c~y bang h~ s6 Cronbach alpha, cac bie'n c6 ttrong quan

bie'n-t6'ng qua thi p bj loqi Tie'p theo, nghien cU'u djnh hrqng chinh th(lc

Ol(QC th~lc hi~n voi 656 nhan vien dang lam vi~c toan thai gian d~ xac

c1inh cac thanh ph~n cling nhtr gia td va d() tin c~y cua thang c1o Vi~c

ki~m c1jnh cac thang do, 1110 hlnh do ltrang, 1110 h1nh ly thuye't cung voi

cac gia thuye't Ql(QC th\(C hi$n theo b6n btloc:

1 Cac thang do c1tlcjc ctanh gia so b() thong qua ki~m c1jnh h~ s6 tin

va cac thanh phdn c6 h~ s6 tin c~y Cronbach alpha nho bon 0.6 bj

lQai

b~c 1) c1trcjc thVc hi~n tie'p theo thong qua phan tich nhan tO' kham

\

pha (EFA), phan tich nhan t6 kh~ng cttnh (CFA) PhtWng phap troc

ltl'c;ing Maximum Likelihood (ML) dtl'c;ic sir d~mg c1~ tl'oc hrc;ing cc1c tham s6 do ta't ca cac bien d@u c6 d9 ni1Qn va d9 ch~ch nam trong khoang [-1, +1]

3 Ki~m cttnh m6 hlnh do ltlong va mo h1nh ly thuyet Qua trlnh ki~m

dtnh CFA se duc;ic th~lc hi~n tren AMOS v@ cac gia tri: tinh don

nguyen, d9 tin c~y, gia tri h9i t~l, gic1 td phan bi~t

4 Th~rc hi~n cac tloc lu'c;ing:

o Nghien cllu sl'r d~mg th6ng ke 1116 tGt (tren SPSS) ct~ do ltrong phong each Janh Q~lO moi v~ cha't; 1110 ta cac lo~i hlnh van h6a; long trung thanh d6i voi t6 ch(lc dltc;ic th~ hi~n nhtl the nao trong cac t6 ch(rc (J Vi~t Nam hi~n nay

o Cac m6i quan h~ giua phong each lanh d~o va van h6a t6 ch(lc; ~inh ht10ng ci1a van h6a t6 ch(lc den ket qm'l lam vi~c

va long trung thanh cua nhan vien, vv se dtlc;ic thVc hi~n

bang 1116 hlnh phtrong tr'inh cffu true (SEM) tren Al\10S

o Nghien ctl'u sl'r d1;1ng ANOV A (SPSS) ct~ phan tfch s~l' khac

bi~t v~ long trung thanh gifra nh6m can b9 quan ly; chuyen

vien- nhan vien van phong; va d9i ngu cong nhan s::'ln xufft; st.J' khac bi~t tbeo lo~i hlnh sCi huu ctia t6 ch(rc: c6 v6n dfru w

ml'oc ngoa i; qu6c doanh va tl( nhan trong ml'oc

o Nghien c((u sl'l' d~1ng da nh6111 (multi-group analysis) tren

AMOS c1~ phan tich anh htl'dng cua lanh c1~o, van h6a t6 chu'c den long trung thanh cua nhan vien theo lo~ti h1nh sO' hfl'u cua t6 chlrc va chlrc nang thvc hi~n cong vi~c cua ngu'oi tnt !Oi

Cac gic'l thuyet dtrc;c c1anh gia th6ng qua c:.k ki~m ctinh Nghien c(l'u sl'r

d~mg cac ki~m c1jnh t-tests, ANOV A (SPSS), va ki~m djnh eta nh6m

(AMOS) d~ c1o hl'ong, so sanh cac thong s6 theo chtrc nang cua nhan vien

(can b9 qwln ly, chuyen vien-nhan vien van phong va cong nhan san xua't) va theo lo<;!i hlnh sa hfru cua t6 ch{rc (qu6c doanh, c6 v6n c1ftu tu' ntloc ngoai va ttl nhan)

3.2 Di~u chinh thang do

Cac khai ni~m sl'r d\mg trong nghien cU'u bao g6m: Ianh c1£;to moi v€ cha't;

van boa t6 cb(tc (van boa c16i moi, van boa h6 trcj va van h6a hanh

cbfnb); long trung tbanh; va ke't qm1 lam vi~c ct'!a nhan vien Thang do

CUa cac khai ni~m nay da C1L(QC xay d\fng Va c1o Jttong 0 cac nt(OC Cong

di€u chinh va b6 sung cho phu hcjp voi th! tntong Vi~t Nam

3.2.1 Thang do Ianh d~o m6'i v~ chat

Nghien cLru sl'r d~tng thang do lanh c1£;to moi v€ chftt cl'ra Bass ( 1985) c1u'cjc kiem c1inh trong nghien CL(U cua Avolio va cac c<.)ng s\{ (1999) g6m c6 ba

tam ca nhan (Bang 3.1) voi 20 bie'n quan sat Trong thao lu~n nh6m, co hai bie'n c1Lrq·c b6 sung them la:

1 Lanh d~w la ngLroi n6 I~rc c6 gttng vLrcjt len chfnh mlnh (ky hi~u H7)

2 Lanh d£;to chu trqng tgm nh1n xa, trong r<.)ng c16i voi t~p the (ky

hi~u HlO)

Bang 3.1: Thang do Ianh d£)0 mOi v~ chat sau khi di~u chlnh

Hl T\f hao v€ Hinh c1£;to

H2 Ton trqng lanh c1c;to

H3 Lanh d~to quan tam de'n nhan vien va cong vi~c, khong phcli ch] chu y de'n nbung gllanb c1£;to thfch lam

H4 Lanh d~w the hi~n c6 quy€n l\fc

HS Lanh OqO the hi~n ta'm gLrcJng v€ chua'n mvc d'.lO c1(tc

H6 Lanh dc;to la ngLroi co cac gia tri, nguyen ttLc r6 rang

H7 Lanh d~w la ngLroi n6 lVc c6 g~ng vLtcjt len chfnh mlnh

H8 La nh ct~w chu trqng c1!nh hu'ong, stY mC!ng cua t6 chtk

H9 Lanh ct~w quem Uim de'n c1~w c1(tc kinh doanh

H 10 Lanh c1<:~o chu trqng tam nh1n xa, trong r<)ng d6i voi t~p th€

H 1 I Lanh c1~to luon l~tc quan

H12 Lanh d~to ra't t~t tin

H13 Lanh c1~o n6i chuy~n nhi~t thanh

H14 Lanh d~to c~lm nh?n dttQc cac va'n d~ quan trqng

51 Lanh c1~w quan tam t1m kie'm cac phttong phap moi

52 Lanh ct~tO c1~ xuat each gi~ii quye't van d~ ttY nhi~u g6c c1<) khac nhau

53 Lanh d~o qmm tam t1m kie'm nhung quan di€m khac nhau

54 Lanh c1~to khuye'n khfch mqi ngttoi lam vi~c theo each c16i moi

Cl Lanh d<:~o quan tam den ye'u t6 ca nhan cua nhan vien

C2 Lanh d~w chu trqng c1e'n cac cti€m m~mh cua cf{p clttoi

C3 Lanh c1~o hu'ong d~n va ttl van cho ca'p dtloi

C4 Lanh d~o ton trqng s~r khac bi~t giua cac nhan vien

Cac thanh pMin con l~ti dw lanh c1~o moi v~ chftt dtlc}c giu nguyen Trong khao sat thl'r bien H4 bj lo~ti do c6 tLfdng quan bien-t6'ng qua th[{p (< 0.3)

T6ng hQp chung, thang do Ianh d(;lo moi v~ chat c6 2 I bien dtfQc sl'r d~mg

trong nghien c(tu chinh th(tc Thang do 7 b~c cttl\:lc sl't d~mg, ltng voi b~c 1

Ia ho~m toan phan c16i ho~c hoan to~m sai; b?c 7 la hoan toan chlnh xac, xem Ph~1 l~1c 2

3.2.2 Thang do van h6a t6 chu'c

Thang c1o van h6a g6m ba thanh phfin cua Wallach (1983) GL(QC Lok, Wang va Crawford ki€m d!nh l~ti voi 15 bien c1u'QC sti' d~mg (Bang 3.3) Trong khao sat thl't (pilot) hai bien T5 va Q5 bj lo~ti do c6 ttlong quan bien

- t6ng qua thap ( < 0.3)

Bang 3.2: Thang do van hoa t6 chuc

Q 1 Tua 11 thll cac thl'l t~lC, tr'inh t~( quy djnh

Q2 Ctrng nhac

Q3 Tuy~t doi tuan thu m~nh I~nh d[p tren

Q4 Bi ap di;it b&i cap tren

QS Lu6n th~n trQng

Van h6a c16i moi

Tl Dinh htl'ong theo nwc tieu cong vi~c ro rang

T2 Khuye'n khich c16i moi

T3 T~o hao h((ng cho mQi ngu'oi

T4 T~o S~( thach th(l'c trong cong vi~c doi voi mc;i ngtl'oi

TS Co tinh kinh doanh

Van h6a h6 tn/

G 1 Djnh hu'ong vao cac moi quan h~

G2 Khuye'n kh1ch, c1C)ng vien mc;i ngtl'oi

G3 Chu trc;ng t~l' do ca nhan

G4 Chu trc;ng tinh b'inh dftng

GS Co tinh xa h()i hoa

Van h6a hanh chinh thtl'ong tqO ra S~( phan chia th(( b~c va cac b() ph~n d

Vi~t N am, thao lu~n nhom c1~ nghi khftng c1!nh ro rang c16 la van h6a hanh chfnh, quan lieu, voi vi~c b6 sung them cac bie'n:

Q6 Chi lam he't gio la v~, khong quem tam giai quye't xong cong vi~c

Q7 ·Co nhi~u thi.'l tvc nrom ra

Q8 Tho cJ voi cong vi~c cua ngtl'oi khac

Q9 Thff hi~n bien che' c6ng k~nh

Can c(T theo d!nh nghla va ct~c tnlng cua van boa c16'i moi (ttWng (lng voi m6i tru·ong lam vi~c c6 nhi~u thach thCrc, c1!nh htrong cte'n ke't qua va s~r d6'i moi), CcLC bie'n c1L(QC b6' sung them trong thao lu?n nh6m:

T6 Tim hut mqi ngtloi c6 y kie"n v~ nhung van c1~ chung trong c6ng ty T7 Cho phep nhan vien hqc hoi tu sai Him cl'ta chfnh ban than hq

Van h6a h6 trQ th~ hi~n phong each lam vi~c thea nh6m va moi tntong

lam vi~c dinh htlong con ngu'oi, than thi~n, khuye'n khich, tin tu'dng Bie'n

"sociable" ctuc;c C\1 th~ bhng n()i dung:

GS Chu trqng tinh cdi md, chia se, giup clB

M()t bie"n cttrc;c b6' sung them trong thao lu?n nh6m v~ van h6a h6 trc;:

G6 T6' chltc c6 nhi~u ho~lt d()ng t~p th~ nhtl van ngh~ th~ thao, clu ljch

T6'ng c()ng c6 23 bie'n quan s<it trong thang do van h6a t6' chac Trang nghien cltu thl'r, hai bie"n c6 ttlong quan bie"n-t6'ng qua nhCS nen chung b[ lo<;1i trong nghien eCru chinh thltc la T5 (C6 tinh kinh doanh) va Q5 (Luon th~n trQng) Con l<;1i, 21 bie'n dttQc sl'r d~mg tie'p thea Thang do 7 b~c c1trc;c

ch(tc; b~c 7 tLWng (tng voi m(lc de) th~ hi~n rat chfnh xac, r6 rang trong t6' chltc

Van h6a hanh chinh:

Q 1 Ttu1n thu cac thu t\JC, trlnh t~( guy dinh

Q2 CCrng nh~c, th?m chi bie't sai ma vfrn lam

Q3 Tuy~t c16i tuan thu m~nh l~nh c:fp tren

Q4 Bj ap d~t bdi c:fp tren

QS Lu6n th~n trqng

Q6 Chi lam he't gio la v~, khong quan tam gic1i quye"t xong cong vi~c

Q7 C6 nhi€u thl.1 t\IC nlom ra

Q8 Tho a vdi c6ng vit%c ct1a ngttoi khac

Q9 Tht'f hi~n bien che' c6ng k€nh,

Tl Binh htldng theo ml;lc tieu c6ng vi~c r6 rang

T2 Khuye'n khich a6i mdi

T3 T~10 hao hang cho mqi nproi

T4 T~to s~t thach th(tc trong c6ng vi~c a6i vdi mQi ngu'oi

TS C6 tinh kinh doanh

T6 Thu hut mQi ngttoi c6 y kie'n v€ nhung va"n a€ chung trong c6ng ty T7 Cho phep nhan vien hQc hoi tu sai Him cua chinh ban than hQ

Van h6a h6 trq:

G 1 Bjnh l1Ltdng vao cac m6i quan ht%

G2 Khuye'n khich, c1<)ng vien mQi ngttoi

G3 Chu trQng t~t do ca nhan

G4 Chu tn;ng tinh b1nh d~ng

GS Chu trQng tlnh cdi md, chia se, giup do

G6 T6 ch((c nhi€u ho~l t c1<)ng t~ p tht'f nhtt van nght% th€ thao, du lich

G7 C6 sv lien ke't, ph6i h<;Jp ch~t che giua cac phong ban, b<) ph~n

3.2.3 Thang do Long trung thanh theo nh~n thuc cua nhan vien

Thang do long trung thanh cua nhan vien c6 ngu6n g6c tu' thang do cam ke't t6 ch((c cua Mowday (1979), dtr<;Jc Trftn Kim Dung (2005) di€u chinh

va ap d~mg g6m c6 5 bie'n quan sat Tuy nhien, bie'n quan sat «Anh/ chi san sang lam bftt c(( c6ng vit%c g1 a€ GL(C/C d lc,ti cung t6 ch((c c6ng ty» se khong phll hQp at'f GO lu'ong long trung thanh CUa CRC can bQ quan ly V~\ c1<)i ngu chuyen vien nen kh6ng SL( d~mg trong nghien ecru nay; con lc,ti 4 bie'n quan sat, ky hit%u tu Ll ae'n L4 Thang do Likert 7 b~c GL(QC SL( d~mg,

(tng vdi b~c 1 la hoan toan phan ct6i ho~c hoan toan sai; b~k 7 la hoan toa n chinh xac, hoan to an dung Ca 4 bie'n quan sat ct€u dtiQC giu h~i trong nghien ecru chlnh thltc, g6m cac n<)i dung:

Ll Anh chi mu6n 6·I9i lam vi~c ctll1g t6 ch(rc/cong ty de"n cu6i doi

L2 Anh/chi se 6 l9-i lam vi~c tau dai voi cong ty m~c du c6 noi khac d~ nghi lLIOng b6ng http d~n bon

L3 Anh/chi cam th~y trung thanh vdi t6 ch(rc/cong ty

L4 La thanh vien cua t6 ch((c/cong ty la di~u ra't quan trQng d6i vdi anh chj

3.2.4 Thang do Ke't qm1Iam vi¢c theo nh~n thU'c ci1a nhan vien

Ke"t qml lam vi~c ca nhan do lanh d~w tr~rc tie"p danh gia se chfnh xac, khach quan hon so vdi danh gia cl'Ja ca nhan Tuy nhien, trong di~u ki~n

Clla cac doanh nghi~p Vi~t Nam, vi~c th\{c hi~n ci:mg hie danh gia cua nhan vien v~ Hinh d~o tr~rc tie'p cua hQ, v~ van h6a t6' ch(rc noi hQ lam

vi~c va danh gia cua Hinh c1~o t1Vc tie'p a6i vdi ke"t qua lam vi~c cua ca

nhan se h~u nhLf khong th~IC hi~n QL(QC do tam Jy e ng~i CUa nhan vien

Thang do Ke"t qua lam vi~c cl'ta nhan vien g6m c6 5 bie"n quan sat, ky hi~u tLf L 1 de"n L5 Thang cto Likert 7 b~c chfc;1c sl'f d~mg, U'ng vdi b~c 1 la hoan toan phan c16i ho~c ho~lll toan sai; b~c 7 la hoan toan chfnh xac, hoan toan dung Ca 5 bie"n d~u dtfc;1c gicr l~li trong nghien cCtu chfnh tht:i'c vdi cac n()i dung:

1 Anh/Chi t~f c1anh gia d<,1 t nang sua't cao bon hdn c16ng nghi~p

2 Anh/Chi t~l' danh gia d~ t cha't 1trc;1ng hoan thanh cong vi~c cao hon h~n d6ng nghi~p

3 Cftp tren (ho~c dV dcSan cap tren) danh gia Anh/Chj t6t hc1n hdn c16ng

T6ng hc;1p chung ban dlu hoi di~u tra g6m c6 68 cau hoi, trong d6 g6m c6

6 I cau hoi v~ Ianh d~o, van h6a t6' ch(lc, long trung th~mh theo nh~n th(lc

cua nhan vien va ket qua lam vi~c theo nh~n tbCrc cua nhan vien va 7 diu

3.3 Ki~ m djnh so bO thang do

3.3.1 Thang do lanh d~o moi v~ chil't

Trong nghien c{(u chlnh thuc, d 25 bie'n thang c1o Hinh c111o mdi v~ chftt c1~u c6 tt(c1ng quan t6ng Wn hon 0.4, h~ s6 tin c~y Cronbach alpha ctia cac bien quan sat c6 gia tri c1~lt yeu crtu

Bang 3.4: H¢ s6 tin c~y cua cac th~mh ph~n thang do Hinh d~w m6'i v~ chil't

Thanh phfin IHfp dZin- hJO ngu6n cam hung: Alpha = 0.9399

Trung binh thang Phuong sai thang Tuong quan Alpha neu

do neu loai bien do neu loai bien bien-tong loai bien