ĐỂ DẠY VÀ HỌC TỐT TIẾT HỌC “MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU” TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ LỚP 11 THPT HIỆN NAY

Vì vậy tôi nhận thấy để học sinh học đợc bộ môn và có hứng thú tìm tòi khám phá, chủ động trong học tập, vấn đề bài giảng nh thế nào?. Vậy nội dung phải dựa trên cơ sở quan niệm về tính

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HểA

TRƯỜNG THPT MAI ANH TUẤN

˜ ˜ ˜

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỂ DẠY VÀ HỌC TỐT TIẾT HỌC “MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU” TRONG CHƯƠNG TRèNH ĐỊA LÍ LỚP 11

THPT HIỆN NAY

Người thực hiện: Hàn Thanh Hạnh Chức vụ: Giỏo viờn

Đơn vị cụng tỏc: Trường THPT Mai Anh Tuấn SKKN thuộc lĩnh vực (mụn): Địa lớ

THANH HểA NĂM 2013

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LỜI MỞ ĐẦU:

Chúng ta đã biết Địa lý là một bộ môn khoa học xã hội và khoa học thực nghiệm, nhiều khái niệm ta tởng tợng dễ dàng và đơn giản với học sinh.Nhng

thực tế thì các em học sinh lại rất lúng túng, nhiều em không thể nắm chắc đợc các khái niệm cơ bản dẫn đến không vận dụng đợc kiến thức vào học tập Vì vậy tôi nhận thấy để học sinh học đợc bộ môn và có hứng thú tìm tòi khám phá, chủ

động trong học tập, vấn đề bài giảng nh thế nào ? nhất là sau các tiết học chính khoá và cuối giờ học Địa lý Rõ ràng vấn đề này là của giáo viên, đó là cách đổi mới phơng pháp trong giảng dạy và trong học tập, phải thiết kế nội dung phù hợp

để tổ chức, triển khai nội dung bài học mới có hiệu quả cao Làm đợc nh vậy chắc rằng khả năng tiếp thu của học sinh sẽ tốt hơn Làm cho học sinh ngày càng thêm chăm chỉ, say sa học tập, khát khao hiểu biết và rèn luyện tu dỡng tốt hơn Vậy nội dung phải dựa trên cơ sở quan niệm về tính tích cực hoá hoạt động của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm của quá trình thực hiện thông qua:

“Một số vấn đề mang tớnh toàn cầu” giáo viên triển khai những cuộc

đàm thoại giữa thầy và trò, giữa trò với nhau rất sinh động, hấp dẫn và bổ ích, tạo cho học sinh cú kĩ năng sống trong cuộc sống tốt hơn

Trớc tình hình đó bộ môn cũng đã tổ chức cải cách giáo dục, cải tiến và

đổi mới phơng pháp, tổ chức cho giáo viên dạy Địa lý- học tập chuyên đề, tổ chức thao giảng dự giờ, góp ý xây dựng để có hiệu quả giảng dạy cao

Qua giảng dạy thực tế, tôi đã có những kết quả nhất định trong bộ môn Vậy tôi chọn nội dung sau đây để nói lên một phần kinh nghiệm mà bản thân đã thực hiện, thực nghiệm, cụ thể nội dung cơ bản sau:

ii thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

1 Thực trạng:

Nh lời mở đầu, chúng ta đã biết Địa lý là một bộ môn khoa học xã hội và khoa học tự nhiên thực nghiệm có nhiều khái niệm tởng chừng dễ dàng và đơn giản với học sinh Nhng trong thực tế thì học sinh lại rất lúng túng, khó hiểu, cho

là rất trìu tợng Rất nhiều học sinh không thể nắm chắc đợc, hoặc hiểu một cách mơ màng các khái niệm cơ bản dẫn đến không vận dụng đợc kiến thức vào học tập và vận dụng trong cộc sống nhất là kỹ năng làm bài trắc nghiệm khách quan,

tự luận và bài thực hành, cũng nh không có hứng thú, say sa trong học tập môn

Địa lý

2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên:

Vào năm học 2011-2012 tôi đã giảng dạy và kiểm tra khảo sát chất lợng của 2 lớp 11A,11D kết quả nh sau:

Qua kết quả trên tôi nhận thấy để học sinh học đợc bộ môn và có hứng thú tìm tòi, khám phá, chủ động trong học tập, vấn đề học nh thế nào ? rõ ràng vấn

đề này là của giáo viên, đó cũng là cách đổi mới phơng pháp trong cách dạy và cách học Ngời giáo viên phải linh hoạt, phải biết cách thiết kế nội dung phù hợp

để tổ chức cho học sinh học tập cú hứng thỳ, cú kĩ năng trong giao tiếp, đứng trước những đam đụng diễn thuyết, thuyết trỡnh tốt…có nh vậy học sinh học tập mới có hiệu quả cao, cú kĩ năng sống tốt hơn trong cuộc sống Tôi mạnh dạn cải tiến nội dung và phơng pháp dạy và học

Làm đợc nh vậy chắc chắn rằng khả năng tiếp thu của học sinh sẽ tốt hơn Học sinh sẽ chăm học, say sa, khát khao hiểu biết Vậy học một số vấn đề mang tớnh toàn cầu phải dựa trên cơ sở quan niệm về tính tích cực hoá hoạt động của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm của quá trình thực hiện từ thực trạng cụ thể theo phạm vi nghiên cứu sau:

- Để dạy và học tốt tiết học “Một số vấn đề mang tớnh toàn cầu” Trong

chương trỡnh Địa lý lớp 11- THPT hiện nay

b giải quyết vấn đề:

i Các giải pháp thực hiện:

1 Vấn đề hướng dẫn:

Đây chính là một bài toán khó phức tạp, nó bao hàm tất cả của các vấn đề của quá trình triển khai và thực hiện có thể tổ chức hoạt động học tập của bộ mụn để giải quyết tốt tụi phải thiết kế bài dạy phự hợp với đặc thự đối tượng học sinh từ yếu kộm cho đến học sinh giỏi đều phải lắm được kiến thức và cú sự hứng thỳ trong học tập thường xuyờn mụn Địa lớ, học sinh tiếp thu ngay tại lớp

và ở nhà ,mọi lỳc mọi nơi, học sinh tự khỏm phỏ về thế giới và khu vực để nõng cao tri thức hiểu biết và vận dụng làm bài kiểm tra đạt kết quả cao trong quỏ trỡnh học tập hiểu biết về địa lý

Một loại xét đến cách phối hợp các hình thức tổ chức suy nghĩ phản xạ nhanh cho toàn lớp nh suy nghĩ, nghiên cứu theo cá nhân, hay tổ nhóm, cặp trong thời gian ngắn

Để thực hiện tốt các yêu cầu trên, thực tế giáo viên phải có nhiều kinh nghiệm, có xét đến tính quy luật, phải su tầm, nghiên cứu nhiều tài liệu, mất nhiều thời gian và công sức đọc và phân loại các câu hỏi và đa ra đáp án chính xác Và hình dung đợc mục đích sau khi thực hiện để thiết kế nội dung, hình thức phù hợp nh đã định ra và đảm bảo với các dấu hiệu sau:

- Có mối liên hệ với nội dung giảng dạy với cuộc sống, sản xuất thực tiễn xây dựng XHCN và phơng hớng chính trị, t tởng

- Có sự tham gia tích cực của học sinh, tạo điều kiện phát triển t duy lôgic cho học sinh và sáng tạo độc lập

- Học sinh khi ra ngoài lớp, trờng, ngoài đờng về nhà tiếp tục động não tìm đáp án đúng Nhờ đó mà học sinh tình trạng lời học, nói tục, xích mích, va chạm, vi phạm nội quy kỷ luật trong trờng, ngoài đờng đã giảm bớt khá nhiều Các em chăm chỉ, say su học tập, khát khao hiểu biết, yêu mến, thích môn học

Địa lý hơn

Để chất lợng buổi hoạt động học tập tiết học Địa lý trong thời gian nhất định

có hiệu quả cao ta cũng cần có một số biện pháp và phơng pháp cụ thể sau:

2.Phương phỏp và kĩ thuật:

Thực hiện thiết kế và soạn bài theo phương phỏp, kỹ thuật đổi mới như hiện nay là một cỏch bỡnh thường của mỗi giỏo viờn Song trong đú bản thõn tụi đó dày cụng tỡm kiếm, nghiờn cứu sưi tầm tài liện cú liờn quan đến cỏc bài dạy Vậy tụi đó tỡm kiếm cỏc nguồn tin cú liờn quan đến thế giới núi chung, đến một số vấn đề mang tớnh toàn cầu, tớnh khu vực, hiện tại ở Việt Nam một cỏch cụ thể và chớnh xỏc

Bước tiếp theo tụi xử lớ thụng tin và lồng ghộp cho thật phự hợp vào nội dung bài học núi chung, cỏc đề mục của bài học núi riờng sao cho thực sự phự hợp Cụ thể là:

- Tụi tỡm hiểu tờn của cỏc cỏc quốc gia và vựng lónh thổ, nguyờn thủ quốc gia trờn thế giới như: Tổng thống, thủ tướng, bộ trưởng… của từng quốc gia và vựng lónh thổ của từng chõu lục trờn thế giới

- Trong tiến trỡnh của bài học tụi đó chia nhúm học sinh và giao nhiệm vụ phạm

vi nghiờn cứu cụ thể cho từng nhúm học sinh Yờu cầu cỏc nhúm cử đại diện của cỏc nhúm đúng vai nguyờn thủ quốc gia và phỏt biểu ý kiến như trong một hội nghị họp cấp cao mang tớnh toàn cầu được tổ chức thường liờn ở Thủ đụ của của một quốc gia nào đú đăng cai tổ chức luõn phiờn là chủ tịch và là chủ nhà

- Yờu cầu cỏc nhúm đại diện cho từng Chõu lục, thảo luận rồi sau đú đại diện phỏt biểu và đúng gúp, xõy dựng ý kiến của mỡnh trước hội nghị Sau đú đại diờn cho từng quốc gia hoặc Chõu lục khỏc nhận xột và cho ý kiến phỏt biểu đúng gúp ý kiến, ý tưởng xõy dựng cỏc vấn đề cú liờn quan đến khu vực, Chõu lục và Thế Giới một cỏch cụng bằng, dõn chủ và cụng khai, minh bạch, rừ ràng

cú sự tin tưởng lẫn nhau

- Giỏo viờn là đại diện cho nước chủ nhà đăng cai hội nghị kết luận và kết thỳc hội nghị

Đú là những phương phỏp và kĩ thuật thiết kế vào giảng dạy một bài học Địa

lớ lớp 11 – THPT cần thiết mà tụi đó phỏt hiện ra và hiện nay đang được thường xuyờn ỏp dụng giảng dạy cho học sinh ở khối lớp 11 trong trường THPT hiện nay: Để dạy và học tốt tiết học “ Một số vấn đề mang tớnh toàn cầu” trong chương trỡnh Địa lớ lớp 11- THPT hiện nay Cụ thể như sau:

ii Các biện pháp để tổ chức thực hiện:

1 Phần nội dung thực hiện:

- Trớc hết cần phải xác định rõ mục tiêu (yêu cầu kiến thức) của các câu hỏi nêu

ra là: Kiến thức cơ bản nào, kỹ năng đàm thoại gì, kỹ thuật gỡ?,phương phỏp gỡ,

có những thái độ tích cực gì, vận dụng kĩ năng sống như thế nào trong cuộc sống theo mức độ.v.v tiếp theo là dự kiến sử dụng bao nhiêu câu hỏi dễ, hay khó, phự hợp với nội dung của tiết học, phự hợp trên đất nớc ta hay trên thế giới.v.v

- Bớc tiếp theo là thiết kế các câu hỏi nhằm thực hiện cho một yêu cầu, mục tiêu, nội dung cụ thể của phần việc triển khai trớc tiết học Đồng thời mỗi hoạt động

có thể gồm các hoạt động cơ bản khác nhau để thực hiện các mục tiêu, nội dung

đã đặt ra Các hoạt động này cũng đợc sắp xếp theo trình tự lôgic, hợp lý, có dự kiến thời gian cụ thể

Giáo viên đưa ra câu hỏi, tỡnh huống, còn học sinh phát hiện ra vấn đề hoặc nhiệm vụ mà giáo viên đa ra

Giáo viên đa ra câu hỏi đã làm sẵn có trớc, cú ý đồ, ở nhà, trớc khi triển khai hoạt động ở trên lớp Giáo viên sau đó đa đáp án đỳng ra ngay hoặc tiếp tục cho học sinh suy nghĩ, thảo luận để trả lời những lần sau nếu thời gian cho phép

đã hết mà cỏ nhõn hay tổ, nhúm học sinh không tìm ra đợc

Cuối cùng giáo viên củng cố, dặn dò nhận xét qua tiết học, bài học vừa qua và ra tiếp câu hỏi về nhà và nhắc học sinh về nhà tìm tòi, nghiên cứu, khám phá, su tầm, nhng cũng không đợc quên nhiệm vụ chính là học bài cũ và đọc bài mới của chơng trình học

Trên đây là những phần cần thiết cho một tiết học mà trong giảng dạy, học tập tôi đã phát hiện ra và hiện nay đang đợc áp dụng để giảng dạy, thực hiện, thực nghiệm và sau khi triển khai dạy và học tiết học Địa lý “ Một số vấn đề mang tớnh toàn cầu ” với những phần thực hiện sau đây

2 áp dụng:

Để dạy và học tốt tiết học “Một số vấn đề mang tớnh toàn cầu” Trong

chương trỡnh Địa lớ lớp 11 – THPT hiện nay

Qua giảng dạy các năm và nghiên cứu, học hỏi tôi nhận thấy để tổ chức giảng dạy tiết học này đợc tốt và hay, cú nhiều ý nghĩa nhất là trang bị cho học sinh kĩ năng sống cần phải đảm bảo các bớc sau:

2.1 Ngoài các bớc lên lớp kiểm tra bài học cũ, thì bớc chuẩn bị cho hoạt động tiết học này rất quan trọng Vì đây là hình thức hoạt động đàm thoại, nhng có liên quan đến kiến thức, đến quá trình học tập Địa lý của học sinh, nhng thời gian hạn hẹp của tiết học, buổi học chính khoá, cần phải đảm bảo các bớc lồng ghép sau:

2.2 Bớc chuẩn bị một hệ thống các câu hỏi khó, dễ, trung bình, vừa vừa với nội dung trọng tõm cú tớnh khỏi quỏt nội hàm, rừ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu là rất quan trọng Sau đú đặt tờn gỏn ghộp gắn liền với cả quỏ trỡnh học tập, Vì nó liên quan

đến kiến thức, liên quan gắn liền cả quá trình học tập và chơng trình Địa lý trong trờng THPT hiện nay Vì vậy học sinh được vớ dụ đặt tờn cỏc Nguyờn thủ quốc

gia rất hónh diện và rất tự hào đúng nhập vai cỏc nguyờn thủ đại diện cho cỏc quốc gia và chõu lục

2.3 Cần tiến hành các bớc nh sau:

- Giới thiệu hệ thống câu hỏi: dễ, trung bình, khó ở các lĩnh vực bựng nổ dõn số, già húa dõn số, ụ nhiễm mụi trường, một số vấn đề khỏc đó và đang diễn ra có

ở địa phơng, ở nớc ta và trên thế giới: vậy các em có biết:

- Giỏo viờn: Đặt mỡnh vào cương vị nước chủ nhà tổ chức Chủ tịch hội nghị và đặt ra cỏc cõu hỏi cho cỏc nguyờn thủ đại diện cho cỏc nước trả lời cỏc quan điểm: phõn cụng cho 05 nhúm như sau:

Nhúm 1: Chõu Á

- Gồm cỏc nước : Cỏc nguyờn thủ cỏc Quốc gia :

+ Việt Nam, Trung Quốc, Sin ga po, In Đụ Nờ Xi A , Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Ả rõp xờ ỳt, Cụ oột…

* Cỏc ngài hóy thảo luận và trả lời cõu hỏi: Dõn số tăng nhanh dẫn tới những

hậu quả gỡ về mặt kinh tế - xó hội?

> Phần trả lời này dành cho đại diện Chõu Á: là ngài Tổng bớ thư Trung Quốc Tập Cẩm Bỡnh

Nhúm 2: Chõu Âu

- Gồm cỏc nước: Cỏc nguyờn thủ cỏc Quốc gia:

+ Nga, Anh, Phỏp, Đức, Italia, TõyBanNha, BồĐàoNha, Bỉ, HàLan.Áo…

* Cỏc ngài hóy thảo luận và trả lời cõu hỏi: Dõn số già dẫn tới hậu quả gỡ về

mặt kinh tế - xó hội?

> Phần trả lời này dành cho đại diện Chõu Âu: là ngài Tổng thống Nga Butin

Nhúm 3: Chõu Mĩ

- Gồm cỏc nước: Cỏc nguyờn thủ cỏc Quốc gia:

+ Mĩ, Ca na đa, Mờ-Xi-Cụ, Bra Zin, Ác henti na, Chi lờ, Cu ba, Chi Lờ,

Vờnờzuena…

* Cỏc ngài hóy thảo luận và trả lời cõu hỏi: Hậu quả do nhiệt độ Trỏi Đất tăng

lờn và tầng ụdụn bị thủng đối với đời sống trờn Trỏi Đất? Nạn khủng bố ngày nay xuất hiện ở nhiều nơi trờn thế giới, với rất nhiều cỏch thức khỏc nhau ngài

cú ý kiến gỡ?

> Phần trả lời này dành cho đại diện Chõu Mĩ: là ngài Tổng thống Mĩ ễmama

Nhúm 4: Chõu Phi

- Gồm cỏc nước: Cỏc nguyờn thủ cỏc Quốc gia:

+ Nam phi, CHDC Cụngụ, Nigiểria, Aicập, Angiểi, Bờ nanh, Li bi, Kờnia…

* Cỏc ngài hóy thảo luận và trả lời cõu hỏi: Sự bựng nổ dõn số hiện nay trờn thế

giới diễn ra chủ yếu ở cỏc nước đang phỏt triển chiếm ( 80% và 95%) vậy cỏc ngài cú ý kiến gỡ?

> Phần trả lời này dành cho đại diện Chõu Phi: là ngài Tổng thống Nam Phi

Nhúm 5: Chõu Đại Dương

- Gồm cỏc nước: Cỏc nguyờn thủ cỏc Quốc gia và vựng lónh thổ:

+ Ổtõylia, Kiribati, Niudilõn, Xamo, Nauru, Palau…

* Cỏc ngài hóy thảo luận và trả lời cõu hỏi: Hiện nay mụi trường trờnTrỏi Đất

biến đổi và ụ nhiềm nhất là( ụ nhiễm nguồn nước ngọt, biển và đại dương, suygiảm đa dạng sinh vật ) cỏc ngài cú ý kiến gỡ?

> Phần trả lời này dành cho đại diện Chõu Đại Dương: là ngài Tổng thống Ổtõylia

- Giáo viên kết luận đa ra đáp án đúng đối với những câu học sinh trả lời ngay lại lớp, còn những câu học sinh cha trả lời đợc, thì giáo viên khích lệ học sinh tiếp tục về nhà suy nghĩ và hoàn thành bài phỏt biểu để buổi học sau trả lời Học sinh trả lời xuất sắc câu hỏi thì giáo viên thởng với các món quà giá trị khác nhau bằng bốc thăm nh quà bằng ( tràng pháo tay của lớp, 1 tờ giấy A3, A4, 1 chiếc kẹo, 1 cái bút chì, bút bi, compa, thước kẻ.v.v )

Giáo viên dặn dò học sinh cả lớp về nhà không đợc quên học bài cũ chính khoá và đọc sang bài học mới để tiết sau tiếp tục học

c kết luận:

1 Kết quả nghiên cứu:

Qua quá trình giảng dạy bộ môn từ năm 1997 đến nay nhất là những năm gần đây năm học 2011 -2012 và năm học 2012 - 2013 tôi đã chú trọng thiết kế bài giảng và giảng dạy theo kinh nghiệm trờn đó phần nào đạt kết quả theo mong đợi, cụ thể đối chứng sau:

Đối chứng:

* Năm học 2011-2012:

Tôi đợc phân công dạy 2 lớp 11A, 11D Lúc này đã cải cách giáo dục, bộ môn cũng tiến hành đồng thời cải cách Tôi cũng vận dụng theo chỉ đạo của chuyên môn và thu đợc kết quả theo bảng số liệu sau:

Với kết quả trên tôi nhận thấy kết quả giảng dạy cha cao, học sinh đạt

điểm giỏi, khá còn quá thấp và yếu kém, trung bình còn nhiều

Vì vậy để dạy tốt bộ môn Địa lý, học sinh yêu thích ham học môn Địa lý cần phải làm gì? Tôi tự đặt câu hỏi và tự tìm hớng giải quyết kể cả tham khảo ở các đồng nghiệp giàu kinh nghiệm trong và ngoài tỉnh, nhằm thu hút học sinh a thích môn Địa lý và bản thân nâng cao chất lợng giảng dạy bộ môn

* Năm học 2012-2013:

Tôi tiếp tục giảng dạy bộ môn ở 2 lớp 11M,11G Với kiến thức sẵn có, với

sự học hỏi đúc kết kinh nghiệm qua cải tiến, ngoài phơng pháp giảng dạy, tôi còn cải tiến cách hoạt động Tôi nhận thấy để đạt đợc kết quả cao trong công tác giảng dạy cần phải đổi mới phơng pháp và cách dạy học nh đã trình bày ở phần II.B thường xuyờn Tôi đã thử nghiệm dạy ở 2 lớp 11M,11G có kết quả cao hơn

so với cách làm cũ là:

Qua kiểm tra học tập tổng kết năm học nh sau:

Qua kết quả trên tôi nhận thấy nếu tiếp tục duy trỡ giảng dạy theo phương phỏp và kỹ thuật đổi mới như trờn thỡ học sinh học sẽ đảm bảo chất lượng hơn

Từ đó tôi luôn chú trọng trong thực hiện mạnh dạn giảng dạy ỏp dụng khụng chỉ hai lớp trờn mà cũn ỏp dụng cho nhiều lớp ở nhiều khúa học khỏc nhau đều đạt kết quả cao trong học tập và cỏc em học sinh rất cú hứng thỳ trong học tập bộ mụn Địa lớ Với những cố gắng trong giảng dạy để đảm bảo cho học sinh đạt kết quả cao và hứng thỳ trong học tập, theo kinh nghiệm của bản thõn tới cuối năm học nhiều học sinh đó thi đạt kết quả cao trong tổng kết năm học, nhiều học sinh đạt học sinh giỏi cấp trường và cấp tỉnh

Tiêu biểu là các em:

1 Em : Mai Thị Mơ 11M – Giải nhất

2 Em : Mai Thị Anh 11M – Giải Nhỡ

3 Em: Đỗ Thị Huyền 11M– Giải Ba

4.Em: Nguyễn Thị Thủy 11M– Giải Ba

5 Em: Mai Thị Tươi 11G – Giải Ba………

Và có 16 em học sinh khác đạt tổng kết điểm cả năm học đạt loại giỏi

2 Kiến nghị, đề xuất:

Vấn đề dạy và học là vấn đề cơ bản để đạt kết qủa trong giảng dạy, trong

tổ chức học tốt với giáo viên chúng ta hiện nay

Qua thực tế tôi đã cố gắng trong việc chuẩn bị các hoạt động thiết kế bài giảng ở trờn lớp đưa vào giảng dạy và đã có kết quả nhất định với các đối tợng học sinh Nên tôi đã mạnh dạn trình bày trớc các đồng nghiệp

Tuy nhiên trong nội dung trình bày, sự sắp xếp cách trình bày có nhiều thiếu sót, có những ý cha nổi bật hoặc còn khó hiểu

Vậy tôi rất mong sự góp ý, phê bình của đồng nghiệp và các bậc cha- chỳ-anh - chị - em trong ngành và trong đồng môn

Tôi xin chân thành cảm ơn !