Tìm hiểu về cồng chiêng Tây Nguyên

Phần 1: Cồng chiêng vật thiêng của người Tây Nguyên Phần 2: Những đặc trưng cơ bản của cồng chiêng Tây Nguyên Phần 3: Giá trị của cồng chiêng Tây Nguyên Phần 4: Thực trạng phát triển, đề xuất I. Cồng chiêng – vật thiêng của người Tây Nguyên Ai đã đặt chân lên đất Tây Nguyên đều bị cuốn hút mạnh mẽ bởi những cuộc trình diễn cồng chiêng. Không chỉ trong tháng ning nơng, mùa con ong đi lấy mật, quanh năm ở cao nguyên đất đỏ tràn ngập tiếng cồng chiêng. Tiếng cồng chiêng theo suốt cuộc đời con người, theo suốt vòng đời cây trồng...

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

Bài tập môn:

NGHỆ THUẬT TRUYỀN

THỐNG

ĐỀ TÀI: CỒNG CHIÊNG TÂY NGUYÊN

GIẢNG VIÊN: HỒ THU HÀ

NHÓM:2

BÁO CÁO THỰC HIỆN

Trang 2

BÀI TẬP NHÓM 2

1. Danh sách nhóm và nhiệm vụ phân công

PHÂN CÔNG

GHI CHÚ

1 Nguyễn Thị Vân Anh Tổng hợp, làm word, pp

2 Nguyễn Thị Thanh

3 Bùi Thị Thu Hường Thuyết trình

4 Trần Thị Hạnh Tìm tài liệu Cồng chiêng- vật thiêng của người Tây Nguyên

5 Đỗ Ngọc Tuyên Tìm tài liệu Đặc trưng về diễn xướng

6 Phạm Ngọc Thiệu Tìm tài liệu Đặc trưng về cách thức diễn xướng

7 Đỗ Thị Phương Thanh Tìm tài liệu Đặc trưng về cơ cấu dàn nhạc

8 Bùi Thanh Xuân Tìm tài liệu Đặc trưng về hệ bài bản

9 Vũ Đình Đông Tìm tài liệu Giá trị văn hóa của cồng chiêng Tây Nguyên

10 Nguyễn Văn Lý Tìm tài liệu Giá trị du lịch của cồng chiêng TN

11 Lương Thị Thu Trang Tìm tài liệu Văn hóa cồng chiêng đang đứng

trước nguy cơ của sự mai một

12 Nguyễn Hải Yến Tìm tài liệu

Những bước chuyển mình của văn hóa cồng chiêng TN trong thời gian gần đây

13 Trần Thị Linh Tìm tài liệu Giải pháp, đề xuất

2. Quá trình làm việc của nhóm

- Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ

- Các thành viên tìm tài liệu từ các nguồn khác nhau, tổng hợp, sắp xếp lại và gửi về cho nhóm trưởng

- Nhóm trưởng tổng hợp tài liệu, làm word và power point

- Thành viên được giao nhiệm vụ nhận bài, chuẩn bị thuyết trình

3. Tổng hợp kết quả làm việc

Các thành viên đều nhiệt tình, hăng hái hoàn thành phần công việc đã được giao của mình

4. Đề xuất, kiến nghị (nếu có):………

Nhómtrưở

ng

Trang 3

NÔI DUNG ̣ Đ Ê TAI: ̀ ̀

Phần 1: Cồng chiêng- vật thiêng của người Tây Nguyên

Phần 2 : Những đặc trưng cơ bản của cồng chiêng Tây Nguyên

Phần 3: Giá trị của cồng chiêng Tây Nguyên

Phần 4: Thực trạng phát triển, đề xuất

Trang 4

I Cồng chiêng – vật thiêng của người Tây Nguyên

Ai đã đặt chân lên đất Tây Nguyên đều bị cuốn hút mạnh mẽ bởi những cuộc trình diễn cồng chiêng Không chỉ trong tháng "ning nơng", "mùa con ong đi lấy mật", quanh năm ở cao nguyên đất đỏ tràn ngập tiếng cồng chiêng Tiếng cồng chiêng theo suốt cuộc đời con người, theo suốt vòng đời cây trồng

Cồng chiêng có lịch sử từ rất lâu đời, cách đây khoảng 3000 năm từ thời kì phát triển của đồng thau tại vùng các dân tộc thiểu số Tây Nguyên

Cồng chiêng là di sản quý báu của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên nói chung, đồng bào các dân tộc thiểu số Đắk Lắk nói riêng Cồng chiêng được coi là vật linh thiêng nhất,

có giá trị nhất của mỗi gia đình, là bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng

Cồng, chiêng đại diện cho văn hoá Tây Nguyên, được sử dụng trong nhiều nghi lễ, tín ngưỡng quan trọng Khi âm thanh của Cồng chiêng vang lên, người ta quan niệm có thể giúp con người thông tin trực tiếp đến các đấng thần linh, là chiếc cầu nối giữa các thành viên trong cộng đồng Theo quan niệm của người Tây Nguyên, đằng sau mỗi chiếc cồng, chiêng đều ẩn chứa một vị thần Cồng chiêng càng cổ thì quyền lực của vị thần càng cao

Từ lúc cất tiếng khóc chào đời con người đã nghe tiếng chiêng chào đón, khi lớn lên dựng

vợ, gả chồng tiếng chiêng lại rộn ràng trong ngày vui hạnh phúc và khi vĩnh biệt cõi đời về với tổ tiên thì cũng có tiếng chiêng tiễn đưa Cồng chiêng không được sử dụng một cách bừa bãi mà chỉ được sử dụng trong các nghi lễ, lễ hội của gia đình và buôn làng, trong những dịp tiếp khách quý Chiêng đem sự thiêng liêng vào cuộc sống, khiến con người cảm thấy được sống trong một không gian thanh cao, tâm linh, huyền ảo Tiếng Cồng chiêng Tây Nguyên hoà nhịp âm vang gợi cho người nghe như thấy được cả không gian săn bắn, không gian làm rẫy, không gian lễ hội của người nơi đây Không chỉ có vậy, tiếng Cồng chiêng còn đem đến đời sống của người Tây Nguyên sự lãng mạn Đó chính là nguồn gốc của những áng sử thi, thơ ca đi vào lòng người

II Những đặc trưng cơ bản của cồng chiêng Tây Nguyên

1. Đặc trưng về người diễn xướng

Ở phần lớn các tộc người, cồng chiêng là nhạc cụ dành riêng cho nam giới Đó là trường hợp của các tộc người như Gia Rai, Ê Đê Kpah, Ba Na, Xơ Đăng, Brâu, Cơ Ho

Trang 5

Song, có những tộc người thì cả nam lẫn nữ đều có thể sử dụng, như Mạ, M’Nông Riêng một số ít tộc người như Ê Đê Bih thì chỉ có nữ giới mới được chơi cồng chiêng

Văn hóa và âm nhạc cồng chiêng Tây Nguyên tồn tại dưới dạng văn hóa và âm nhạc dân gian Nó là sở hữu cộng đồng và là năng lực cũng như chuẩn văn hóa cho thành viên cộng đồng Chẳng hạn như: ở những tộc người cồng chiêng dành riêng cho nam giới thì mọi con trai tộc người đó phải biết đánh chiêng; ngược lại ở những tộc người cồng chiêng dành riêng cho nữ giới thì mọi cô gái tộc người đó phải thực hiện nhiệm vụ này…

Trang phục của nghệ nhân trình diễn chiêng và những người nhảy múa bao giờ cũng

là bộ sắc phục đẹp nhất dành riêng cho những khi tiến hành lễ hội mà thường ngày, ít khi ta bắt gặp như bộ sắc phục của nam, nữ Bana Nam giới mặc áo ló (một kiểu áo chui đầu không tay, có trang trí những đường viền đỏ xung quanh cổ, vai, gấu áo), mang khố hoa có trang trí nhiều hoạ tiết ở hai đầu và những hạt cườm trắng cầu kỳ Nam giới cũng thường chú ý, làm cho đầu tóc của mình trở nên hấp dẫn bằng cách sử dụng những dây buộc tóc được làm từ những sợi mây nhỏ tết lại theo các hình quả trám, cộng thêm những lông chim trĩ hay là lông đuôi con gà rừng đực cắm ở phía sau gáy Bộ y phục này còn được trang hoàng thêm bởi những vòng đồng, bạc ở vùng thắt lưng những vòng cườm ở quanh cổ và những vòng đồng ở cổ tay cũng có trường hợp người ta còn buộc thêm những quả chuông đồng nhỏ ở quanh cổ chân, khiến cho những bước di chuyển của những nghệ nhân dẫn theo những tiếng va chạm của chuông đồng

Y phục lễ hội của phái nữ còn cầu kỳ hơn nhiều Thí dụ, ở phụ nữ Bana, bộ y phục lễ hội bao gồm có một áo dài tay bó sát thân hình có trang trí rất nhiều hoạ tiết ở vùng quanh ngực, gấu áo, cổ tay và hai bên vai Chiếc áo này có thể mặc vào bằng hai cách: áo luồn tay

và áo không luồn tay Trường hợp thứ hai, chiếc áo của phái nữ có thêm một chi tiết động là hai cánh tay thả lỏng bên ngoài, chỉ đính vào thân áo ở cầu vai Phụ nữ đương nhiên là có chiếc váy truyền thống trang trí rất nhiều hoa văn ở vùng mông và những đường viền chạy quanh thân người Chiếc váy này không được may thành ống tròn mà chỉ là một miếng vải

đã dệt sẵn khép lại ở phía trước Mỗi khi thực hiện các bước múa, các nữ nghệ nhân lại khéo léo để lộ một phần cặp chân của họ Cũng như nam giới, phụ nữ Bana cũng thích làm đẹp hơn lên bằng cách sử dụng rất nhiều vòng đồng, bạc ở quanh vùng eo, cổ tay và trên cổ Những vòng kim loại này chỉ đóng vai trò trang trí, vì chúng rộng hơn rất nhiều so với vòng eo của phụ nữ và khi mang chúng người ta cố tình thả trễ một bên hông Cách đây vài chục năm vẫn còn bắt gặp trong bộ trang phục lễ hội của phụ nữ Bana những chùm chuông đồng nhỏ đính ở thắt lưng, hoặc quanh cổ chân Có lẽ những chùm chuông này cũng có tác dụng làm các bước múa của phái nữ có tiếng chuông đồng vang lên theo nhịp Ngược lại với phái nam trong cách trang điểm phần đầu quá nhiều chi tiết, phái nữ lại sử dụng chiếc mũ có chóp nhọn trên đỉnh đầu, được thả dài phía gáy Chi tiết làm chiếc mũ vải

Trang 6

trở thành bộ phận bắt mắt nam giới có lẽ là những chùm bông bằng sợi nhuộm đỏ đính trên đỉnh mũ

Tính chất đặc biệt của y phục lễ hội, thường được dùng luôn cho nhảy múa và đánh chiêng, ở các dân tộc khác cũng tương tự Bao giờ những bộ y phục này cũng khác hẳn những y phục mà của người dân thường dùng trong sinh hoạt hàng ngày Chúng tạo cho những người dân trên cao nguyên một vẻ đẹp khác thường và là dấu hiệu giàu bản sắc để phân biệt dân tộc này với các dân tộc khác trong cùng một vùng sinh sống

2. Đặc trưng về cách thức diễn xướng

Cồng chiêng Tây Nguyên được bảo lưu dưới hình thức diễn xướng tập thể – cộng đồng:

Mỗi nghệ nhân chơi một nốt (một chiêng) và một mô hình tiết tấu, kết hợp thành bè, thành giai điệu Khi hợp tấu thì các nghệ nhân lắng nghe nhau tức là phải có tâm linh cộng đồng ứng vào Trong quá trình diễn xướng, người đánh cồng chiêng luôn luôn di động còn động tác thì rất đa dạng như nghiêng mình, cúi người, khom lưng…

Khi đánh cồng, bàn tay của nhạc công vỗ vào núm cồng như xoa dịu Đánh cồng không chỉ đơn giản là đánh từ bên ngoài vào mà tay trái của nghệ nhân cũng tham gia biểu diễn với nhiều cách: hoặc nắm vào vành hoặc bóp vành rồi buông ra giống như cách nhấn nhá trong các loại đàn dây hay ém hơi trong kĩ thuật hát Thậm chí cõ những nhạc công đeo thêm vòng ở tay để khi lắc thì chiếc vòng đụng vào mặt trong phối hợp với tiếng gõ bên ngoài Đó là 1 kĩ thuật tinh vi mà một người bình thường khó nhận ra được Ngoài ra còn có cách đánh bằng dùi gỗ gõ vào giữa mặt chiêng hay ngoài rìa Độ mềm hay cứng của dùi tạo nên các âm thanh khác nhau – đặc trưng cho từng dân tộc:

+ Người Êđê dùng dùi cứng tạo ra âm thanh rất vang, nhưng nhiều tạp âm

+ Người Bana sử dụng dùi bằng cây sắn gỗ mềm hơn tuy nhạc không vang nhưng âm rất rõ

+ Loại dùng thứ 3 cũng làm bằng gỗ nhưng có thêm lớp vỏ bọc bên ngoài (bọc cao su là chủ yếu) Loại dùi này hợp nhất vì tạo nên âm thanh rất hay …

Để tạo ra một dàn diễn xướng cồng chiêng ăn ý, đòi hỏi mỗi người nghệ nhân phải có quá trình khổ luyện lâu dài, am hiểu nhau và luôn luôn lắng nghe âm điệu của người khác, phối hợp cùng nhau tạo thành 1 chuỗi thống nhất

Trang 7

Phần lớn các tộc người ở Tây Nguyên đánh chiêng cồng trình diễn xung quanh trung tâm biểu tượng thiêng- đối tượng được tôn vinh như cây nêu hay nhà mồ hoặc con trâu hiến sinh hay có thể là 1 nhân vật cụ thể nào đó Các nghệ nhân đi thành hàng một, thong thả, vừa đi vừa nhún nhảy vừa đánh chiêng, vẽ nên một đường tròn và tạo nên 1 trường âm thanh quanh trung tâm thiêng.Các nhạc công di chuyển ngược chiều kim đồng hồ đồng nghĩa với việc tìm về dĩ vãng nhớ về cội nguồn Cách bài trí đội hình đều chuyên chở những suy tư nhất định và có hệ thống Theo các nghệ nhân cồng chiêng thì đường tròn giúp cho tiếng của mỗi cái cồng chiêng đều đến trung tâm thiêng – nơi các thần linh bay về ngự trị, 1 khoảng cách bằng nhau và do đó các thần linh không bỏ sót bất cứ tiếng của cái chiêng nào

3. Đặc trưng về cơ cấu dàn nhạc

* Biên chế

Để đáp ứng các yêu cầu thể hiện bằng âm nhạc khác nhau, trong các nghi lễ, sinh hoạt khác nhau, các tộc người Tây Nguyên đã lựa chọn nhiều biên chế dàn chiêng cồng không giống nhau:

 Những dàn chiêng có 2 hay 3 chiếc có chức năng giữ nhịp điệu rõ ràng Bằng các cao độ trầm – cao hay trầm – giữa – cao dàn chiêng khắc họa các loại nhịp cần thiết cho các hoạt động nghi lễ hoặc các bước múa Biên chế này tuy nhỏ nhưng theo quan niệm của nhiều tộc người Tây Nguyên đây là biên chế cổ xưa nhất được dùng trong những lễ quan trong như Đâm trâ, Chúc sức khỏe, Cầu an cho lúa và gia súc

 Biên chế 6 chiêng phổ biến ở nhiều tộc người Đó có thể là 6 chiêng bằng của người Mạ, Xơ Đăng, Êđê… hay dàn gồm 6 cồng núm như trường hợp của nhóm Bih thuộc dân tộc Êđê

 Ở các tộc người Gia Rai, Ba Na, Xơ Đăng có biên chế hỗn hợp các cồng núm và chiêng bằng sự kết hợp 1 dàn 3 cồng núm “ả xưa” và 1 bộ phận gồm 8-9 chiếc chiêng bằng Các cồng núm làm nhiệm vụ giữ nhịp, đặc biệt là nhịp trì tục Các chiêng bằng thể hiện giai điệu và hòa âm Bài bản của các dàn chiêng hỗn hợp này thường có hình thức nhạc chủ điệu

Từ các dàn có biên chế 3 chiêng trở lên thì thường có chiếc trống lớn và cặp chũm chọe Riêng dàn 3 cồng núm của người Chu Ru thì phải có chiếc khèn 6 âm phối hợp

* Bố trí sắp xếp hàng âm

Mặc dù mang đặc tính của một loại thể dân gian, nhưng tính khoa học của âm nhạc cồng chiêng về âm thanh như âm chuẩn, thang âm, âm sắc, tổ hợp dàn chiêng (số lượng,

Trang 8

chức năng của cồng và chiêng – chiêng núm và chiêng bằng, chiêng Mẹ, chiêng Cha và các chiêng con ) mặc dù có khác nhau giữa các tộc người vì sự cấu tạo, pha màu mang tính đặc thù về thẩm mỹ của từng sắc tộc nhưng đều có sự hòa hợp, hoàn chỉnh Thông thường, theo thứ tự đi đầu hàng chiêng là 1 cái trống, tiếp theo là các chiêng cồng với thứ tự cái có cao độ trầm đi trước, cái có cao độ cao lần lượt theo sau

Đáng ngạc nhiên là đôi tai kỳ diệu của những nghệ nhân có trách nhiệm xác định cao

độ chuẩn cho hàng âm dàn chiêng, cũng như xác định độ chênh sai về âm thanh của từng chiếc chiêng và kỹ năng chỉnh chiêng cho đúng tiếng để nó không trở thành chiêng chết Chỉ với một chiếc búa gỗ nhỏ mà có thể điều chỉnh âm chiêng lên cao hay xuống thấp một cách chính xác Các nhà nghiên cứu thường gọi đùa là người lên dây chiêng

4. Đặc trưng về hệ bài bản

Ngoài những đặc trưng về người diễn xướng, cách thức diễn xướng, cơ cấu dàn nhạc, cồng chiêng Tây Nguyên còn có những đặc trưng về hệ bài bản riêng:

 Thông thường, dàn nhạc được hiểu là sự kết hợp nhạc cụ với nhiều giai điệu khác , mỗi nhạc cụ đảm nhiệm sự diễn tấu của 1 đường Thứ âm nhạc đó được gọi là hoà tấu Đây cũng là nguyên tắc chung của đại đa số các dàn trong mọi nến âm nhạc trên thế giới Thế nhưng ở nghệ thuật cồng chiêng, mỗi nhạc cụ trong dàn nhạc thực chất chỉ diễn tấu 1 nhạc âm trong đường tuyến giai , nói cách khác, mỗi 1 nhạc công thực chất chỉ là 1 nốt nhạc,nhiều nhạc cụ ứng với những cao độ khác nhau kết hợp so le theo chiều ngang sẽ cấu thành giai điệu Nếu đánh 6 chiếc chiêng theo thứ tự từ thấp đến cao, sẽ thấy chiêng số 1 được gọi là chiêng mẹ, chiêng số 2 được gọi là chiêng bố, 4 chiêng còn lại là 4 đứa con Trong các chiêng con, tuỳ từng nơi mà người ta phân bậc đâu là con trai, con gái Thông thường, đứa con liền kề với bố mẹ được gọi là con cả, đứa con cao nhất gọi là con út Điều này thể hiện mối quan hệ khá lí thú trong các bậc

âm của 1 dàn chiêng Điều đó tạo nên hiệu quả như 1 phần hoà âm tất yếu của bài bản Đối với những dàn cồng chiêng không có nhạc cụ phụ trách phần hoà

âm riêng thì hoà âm giai điệu chính là toàn bộ phần hoà âm của bài bản

 Mỗi tác phẩm cồng chiêng thực chất được cấu trúc từ 1 nét giai điệu ngắn hoặc trung bình, nét nhạc ngắn nhất chỉ đơn giản là 1 nhịp, dài hơn thì 17 nhịp hoặc

cá biệt có thể lên đến 30 2/4

 Trong diễn biến của bài bản, nét giai điệu đó cùng hệ thống giai điệu phụ hoạ và phần mềm đồng bộ được lặp đi lặp lại với chu kì không giới hạn

 Độ dài của 1 bài bản trong mỗi lần diễn tấu phụ thuộc vào tình huống văn hoá

mà bài cồng chiêng là 1 thành tố Các bài chiêng cũng đạt đến trình độ biểu cảm phù hợp với tâm tư tình cảm con người trong các nghi lễ thích hợp VD: Chiêng

Trang 9

tang lễ hay bỏ mả thì chậm rãi, man mác buồn, chiêng mùa gặt thì thánh thót vui tươi, chiêng đâm trâu thì nhịp điệu rộn rã

Mỗi tộc người có 1 hệ thống bài bản cồng chiêng gắn với các hệ thống nghi lễ vòng đời người, chu kì vòng đời cây trồng và các nghi lễ văn hóa tâm linh

VD: Dân tộc Mnông có:

Têt tê Ngăn lai Ding thât Ding ai…

Dân tộc Chu Ru có:

Pốt rumpro Pagơnăng Aria…

Dân tộc Mạ:

Nao Ting Ngan Ching Mạ Tô Kring Par Xre Zơr…

v.v

Mỗi tộc người cũng chọn cho mình một phong cách âm nhạc, có thể đó là nhạc nhịp điệu, nhạc hòa điệu, nhạc chủ điệu, nhạc dị điệu Tuy nhiên cũng có thể thấy 1 thị hiếu âm nhạc chung nào đó chẳng hạn các tộc người ở phía Bắc Tây Nguyên như Ba Na, Xơ Đăng và Gia Rai thì nghiêng về nhạc chủ điệu và dị điệu còn các dân tộc ở phía Nam Tây

Nguyên như Êđê, Mnông lại nghiêng về nhạc nhịp điệu và hòa điệu

III.Giá trị của cồng chiêng Tây Nguyên

Trang 10

PGS.TS Nguyễn Thụy Loan trong tham luận “Giá trị văn hóa của cồng chiêng ở Việt Nam” đã nhận định cồng chiêng có vị thế đặc biệt nổi bật trong hệ nhạc khí cổ truyền ở Việt Nam bởi nó bắt nguồn từ sự tổng hoà các giá trị văn hóa đa dạng, được chỉ mặt gọi tên bằng 10 giá trị như sau:

 Giá trị biểu thị đặc trưng và bản sắc văn hóa vùng

 Giá trị biểu thị đặc trưng văn hóa tộc người hoặc nhóm tộc người, thậm chí cả đặc trưng văn hóa của những nhóm địa phương trong cùng một tộc người

 Giá trị phản ánh đa chiều

 Giá trị nghệ thuật

 Giá trị sử dụng đa dạng

 Giá trị vật chất

 Giá trị biểu thị sự giàu sang và quyền uy

 Giá trị tinh thần

 Giá trị cố kết cộng đồng

 Giá trị lịch sử

Ngày 25-12-2005, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và di sản phi vật thể của nhân loại Có thể nói, văn hoá và âm nhạc cồng chiêng Tây Nguyên thể hiện tài năng sáng tạo mang tầm kiệt tác của nhân loại Cồng chiêng và sinh hoạt văn hoá cồng chiêng của các dân tộc ở Tây Nguyên rất đa dạng, nhưng thống nhất Đây chính là đặc điểm rất cơ bản của vùng văn hoá Tây Nguyên và cũng

là đặc điểm của văn hoá Việt Nam

Không những thế, cồng chiêng Tây Nguyên còn là cái nôi của cồng chiêng Đông-Nam Á bởi những yếu tố sau:

+Về vết tích hiện vật, những nét chạm khắc biểu hiện người đánh cồng chiêng (dáng đánh

rất giống người Tây Nguyên) có trên trống đồng Đông Sơn vốn có lịch sử hơn 4.000 năm

+ Về lối đánh, "rất nguyên thủy", người Tây Nguyên vẫn "mỗi người một cái", chưa kết

thành dàn do một nghệ sĩ biểu diễn như các dân tộc ở Thái-lan, Malaysia, Lào, Campuchia (theo nguyên lý phát triển từ đơn giản đến phức tạp; càng đơn giản càng gần ý nghĩa là "vật tổ"); hình dáng cồng chiêng cũng thế, chưa phát triển theo dạng trống (tức chiêng có đế, vuông hoặc tròn)

+Về mục đích, cồng chiêng Tây Nguyên vẫn mang ý nghĩa từ thuở sơ khai của nó: Dùng để

mừng lúa mới, xuống đồng; biểu hiện của tín ngưỡng - là phương tiện giao tiếp với siêu nhiên qua các lễ thổi tai, bỏ mả v.v , nghĩa là vẫn thuần chức năng phục vụ đời sống con người Trong khi ở các vùng Đông -Nam Á khác, cồng chiêng đã "tiến hóa" đến mức thành phương tiện biểu diễn cung đình, mang chức năng giải trí

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	60,65 KB