Chương 7 Kế toán doanh nghiệp thương mại (Môn Nguyên Lý kế toán)

– Mô tả sơ đồ hạch toán tổng quát của DNTM – Tính toán giá trị hàng tồn kho tại doanh nghiệp – Đánh giá hàng tồn kho và lập dự phòng giảm giá HTK.. Nội dung • Đặc điểm hoạt động doanh ng

Mục tiêu

• Sau khi nghiên cứu xong chương này, bạn có thể:

– Trình bày hoạt động mua hàng và bán hàng tại DNTM – Mô tả sơ đồ hạch toán tổng quát của DNTM

– Tính toán giá trị hàng tồn kho tại doanh nghiệp

– Đánh giá hàng tồn kho và lập dự phòng giảm giá HTK – Giải thích điều kiện ghi nhận doanh thu và đánh giá nợ phải thu

– Lập báo cáo tài chính cho DNTM

– Tính toán và phân tích một số tỷ số tài chính cơ bản

của DNTM

Nội dung

• Đặc điểm hoạt động doanh nghiệp thương mại

• Ghi nhận các nghiệp vụ mua bán hàng hóa

• Đánh giá hàng tồn kho

• Ghi nhận doanh thu và đánh giá nợ phải thu

• Lập báo cáo tài chính cho doanh nghiệp thương mại

• Một số tỷ số tài chính quan trọng trong doanh nghiệp

thương mại

ĐẶC ĐIỂM DOANH NGHIỆP THƯƠNG

MẠI

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 1

Đặc điểm hoạt động thương mại

Hàng hóa và lưu chuyển hàng hóa

Hoạt động thương mại

Hàng hóa

Phải thu

Phải trả người bán

Mua hàng

Bán hàng

Thu tiền

Thanh toán

Các phương thức mua/bán hàng

• Phương thức giao hàng

– Giao tại kho người bán

– Giao tại kho người mua

• Phương thức thanh toán

– Trả ngay/Trả chậm

– Tiền mặt/Chuyển khoản

Bài tập thực hành 1

• Cho biết các lô hàng sau có được tính vào

hàng tồn kho của công ty Huy Hoàng ngày

31/12/20x1 hay không?

– Lô hàng mua trị giá 800 triệu của công ty Ngọc

Dung được giao tại kho người bán ngày

29/12/20x1 về đến kho Công ty Huy Hoàng ngày

3/1/20x2

– Lô hàng giá vốn 300 triệu bán cho công ty Xuân

Thành với giá 400 triệu Theo hợp đồng hàng

được giao tại kho Xuân Thành Hàng xuất kho

ngày 29/12/20x1 và đến kho người mua ngày

3/1/20x2

Giá trị hàng hóa

• Chi phí vận chuyển, bốc dỡ…

• Các loại thuế liên quan đến hàng hóa

– Thuế giá trị gia tăng

– Thuế nhập khẩu

• Các hình thức chiết khấu/giảm giá

– Chiết khấu thương mại

– Giảm giá

Bài tập thực hành 2

• Tính giá trị trên sổ sách kế toán của các lô

hàng sau:

– Mua 1 lô hàng của công ty A với giá chưa thuế

200 triệu, thuế GTGT được khấu trừ 10% Chi phí

vận chuyển do bên bán chịu

– Nhập khẩu 1 lô hàng của công ty B với giá 400

triệu (bao gồm cả cước tàu và bảo hiểm do bên

bán chịu), thuế nhập khẩu 5%, thuế GTGT tính

trên giá bán có thuế nhập khẩu 10% Chi phí vận

chuyển, bốc dỡ từ cảng về kho là 21 triệu (đã bao

gồm thuế GTGT 5%)

Bài tập thực hành 2 (tt)

– Mua lô hàng 300 tấn của công ty C với giá chưa

thuế là 10 triệu/tấn Vì số lượng trên 200 tấn, công

ty được chiết khấu 2% giá mua Chi phí vận

chuyển về kho do bên mua chịu là 10,5 triệu (đã

bao gồm thuế GTGT 5% được khấu trừ)

– Mua hàng X của công ty D với giá mua 100 triệu,

chưa thuế GTGT 10% Chi phí vận chuyển 1,05

triệu đã bao gồm thuế GTGT 5% Sau đó, vì một

số sản phẩm bị lỗi nên được giảm giá 5 triệu

đồng

– Các trường hợp đều thuộc diện được khấu trừ

thuế GTGT, trừ hàng X mua cho mục đích phúc

lợi nên không được khấu trừ thuế GTGT

Thuế GTGT không đƣợc khấu trừ

Chi phí vận chuyển bên mua chịu

Giảm giá

Cộng

Chứng từ - Kiểm soát nội bộ

Bài tập thực hành 3

• Điền vào các chỗ trống trong đoạn văn sau:

– Giám đốc công ty H đang buồn phiền vì công tác (1) chưa

đạt hiệu quả cao Hàng hóa dự trữ quá nhiều nhưng không

xác định người chịu trách nhiệm vì không có người phê

duyệt trên (2) Một số trường hợp thủ kho từ chối trách

nhiệm khi mất hàng vì anh ta không tham gia nhận hàng và

ký trên (3) Giám đốc còn ghi nhận việc mua dụng cụ văn

phòng bừa bãi vì việc lập Đơn đặt hàng không căn cứ trên

(4) có ký duyệt của bộ phận có nhu cầu Để cải tiến, ông

đề nghị người ký duyệt trên (5) phải kiểm tra đầy đủ các

(6) trước khi ký

Bài tập thực hành 3 (tt)

• Điền vào các chỗ trống trong đoạn văn sau:

– Kiểm toán viên công ty G kiến nghị Ban Giám đốc công ty

cần quy định chặt chẽ hơn việc lập (1) trên cơ sở (2) để

tránh việc tính tiền và ghi nhận doanh thu khi hàng chưa

giao cho khách hàng Một lưu ý khác là tình trạng không

kiểm tra kỹ hàng tồn kho khi nhận Đơn đặt hàng của khách,

dẫn đến Thủ kho từ chối giao hàng khi số lượng hàng trong

kho không đủ đáp ứng số lượng trên (3) Kiểm toán viên

cũng đề nghị người ký (4) nên kiểm tra việc tính tiền vì

thời gian qua nhiều trường hợp lắp đơn giá sai hoặc tính

toán nhầm Điều này được phát hiện khi khách hàng phản

hồi lại các (5)

GHI NHẬN NGHIỆP VỤ

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 2

Chiết khấu, giảm giá

Kê khai thường xuyên

• Hàng hóa được theo dõi thường xuyên

và liên tục trên tài khoản hàng hóa:

– Mua hàng => Tăng Hàng tồn kho

– Bán hàng => Giảm Hàng tồn kho

• Hệ thống sổ chi tiết theo dõi tình trạng

của từng mặt hàng

Thí dụ 1

• Công ty X mua 1 lô hàng với giá 100 và

bán với giá 120 Không xét ảnh hưởng

của thuế GTGT

Bán hàng

Phải thu KH Hàng hóa

Các trường hợp đặc biệt

• Trong thực tế, việc mua bán hàng hóa

có thể chưa hoàn thành vào cuối kỳ, lúc

này sẽ phát sinh:

– Hàng đang đi đường: Hàng đã mua nhưng

cuối kỳ chưa về kho

– Hàng gửi đi bán: Hàng đã xuất gửi đi

nhưng người mua chưa nhận

Giả sử công ty X nhận hàng tại kho của nhà cung cấp ngày 25/2/20x1

và đến cuối tháng 28/2/20x1, hàng vẫn đang trên đường vận chuyển

Hàng về nhập kho ngày 3/3/20x1

Tài khoản Hàng đang đi đường

Giá trị hàng mua

trong kỳ chưa về

kho vào cuối kỳ

Giá trị hàng mua chưa về kho vào cuối kỳ trước đã

Trường hợp hàng gửi đi bán

Giả sử công ty X bán hàng theo phương thức giao hàng

tại kho khách hàng Ngày 28/3/20x1 hàng được xuất kho

chở đi giao Ngày 2/4/20x1 khách hàng đã nhận hàng và

đồng ý thanh toán Ngày 15/4/20x1, khách hàng đã trả

tiền

Trường hợp hàng gửi đi bán

Phải thu KH Hàng hóa

2b

Ngày 28/3/20x1: Gửi hàng đi bán

Ngày 2/4/20x1: Giao hàng cho khách

Tài khoản Hàng gửi đi bán

Giá trị hàng gửi đi

bán trong kỳ

Giá trị hàng gửi đi bán được xác định là tiêu thụ trong kỳ

Dư cuối kỳ: Giá trị

hàng gửi đi bán

chưa xác định tiêu

thụ vào cuối kỳ

Bài tập thực hành 4

Sử dụng dữ liệu của bài tập thực hành 1 để ghi nhận các

nghiệp vụ vào nhật ký như sau:

Ngày Diễn giải Nợ Có

29/12/x1 Mua hàng của Ngọc Dung

Ảnh hưởng phương trình kế toán

Tài sản = Nợ phải trả +

Vốn chủ sở hữu

Vốn đầu tư CSH

LN chưa phân phối

Hàng tồn kho Phải trả người bán

Tiền Phải trả người bán

Ảnh hưởng của thuế GTGT

• Thuế GTGT được tính trên cơ sở giá trị gia

tăng trong quá trình kinh doanh thương mại

– Khi doanh nghiệp mua hàng, thuế GTGT được

khấu trừ sẽ làm phát sinh một khoản phải thu là

thuế được khấu trừ

– Khi doanh nghiệp bán hàng, thuế GTGT sẽ làm

phát sinh một phải trả về thuế

– Doanh nghiệp sẽ nộp phần chênh lệch giữa thuế

GTGT đầu ra với thuế GTGT đầu vào

Tài khoản về thuế GTGT

Thuế GTGT được khấu trừ

phát sinh trong kỳ

Thuế GTGT

đã khấu trừ trong kỳ

Thí dụ 2

• Công ty X mua 1 lô hàng với giá 100

(giá chƣa thuế, thuế suất GTGT 10%)

và bán với giá 120 (giá chƣa thuế, thuế

suất GTGT 10%)

Thuế GTGT đã khấu trừ (còn phải nộp) 2

Bài tập thực hành 5

• Ngày 2/5/x1, Công ty X mua hàng chưa trả tiền với

giá 300 triệu (chưa bao gồm thuế GTGT 10%), chi

phí bốc dỡ vận chuyển về kho đã trả bằng tiền mặt là

11 triệu (đã bao gồm thuế GTGT 10%)

• Ngày 10/5/x1, lô hàng được bán với giá 400 triệu

chưa thu tiền (chưa bao gồm thuế GTGT 10%) Chi

phí vận chuyển giao hàng 22 triệu (đã bao gồm thuế

GTGT 10%) do bên mua chịu

• Cuối tháng, khấu trừ thuế GTGT đầu vào và đầu ra,

nộp thuế GTGT cho Nhà nước

Ngày Diễn giải Nợ Có

Ngày Diễn giải Nợ Có

Ảnh hưởng của chiết khấu, giảm giá

• Bên mua

– Ghi giảm giá gốc hàng tồn kho, nợ phải trả

người bán

• Bên bán

– Ghi giảm doanh thu và khoản phải thu

• Thuế GTGT được xử lý theo quy định

thuế từng thời kỳ

Thí dụ 3

• Doanh số bán cho công ty B của Công ty H

trong kỳ là 500 triệu (giá gốc chưa có thuế

GTGT 10%) B đã trả tiền

• Trong kỳ có 1 lô hàng trị giá 50 triệu bị kém

chất lượng nên H đồng ý bớt cho B 20 triệu

(giá chưa thuế)

• Cuối kỳ, theo chính sách chiết khấu thương

mại, H trả lại cho B số tiền 2% doanh số bán

cho H và số tiền giảm giá đã cam kết

• Giả sử tất cả các khoản trên đều được trừ

thuế GTGT

Nợ TK Giảm giá hàng bán 20 triệu

Nợ TK Thuế GTGT phải nộp 3 triệu

• Các TK Chiết khấu thương mại và Giảm giá hàng

bán sẽ kết chuyển giảm doanh thu vào cuối kỳ

Kiểm kê định kỳ

• Không theo dõi nhập xuất trên TK hàng

hóa

• Cuối kỳ, căn cứ vào kết quả kiểm kê để

tính ra giá vốn hàng bán theo công

thức:

• GVHB = TĐK + Mua TK - TCK

Thí dụ 3

• Trong kỳ, công ty A mua hàng tổng

cộng là 300 (chƣa bao gồm thuế GTGT

10%)

• Hàng tồn kho đầu kỳ là 100 và cuối kỳ

là 120 (theo kết quả kiểm kê)

Ƣu nhƣợc điểm của PP KKĐK

• Nêu các ƣu nhƣợc điểm của pp kiểm kê

định kỳ?

ĐÁNH GIÁ HÀNG TỒN KHO

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 3

Bình quân gia quyền

Thực tế đích danh

Đánh giá hàng tồn kho

• Đánh giá hàng tồn kho là xác định giá trị

hàng tồn kho

• Hàng tồn kho đƣợc ghi nhận theo giá gốc

hoặc giá trị thuần có thể thực hiện

Các kỹ thuật tính giá trong giá gốc

• Do hàng hóa được nhập về nhiều lần với giá

khác nhau, có 4 kỹ thuật tính giá hàng tồn

kho:

– Đích danh

– Nhập trước – xuất trước (FIFO)

– Nhập sau – xuất trước (LIFO)

– Bình quân gia quyền

Thí dụ 4

• Hàng X tồn đầu tháng 1 30kg với giá 100đ/kg

Ngày 3.1, mua 70kg với giá 120đ/kg Ngày 5.1,

Sử dụng dữ liệu của thí dụ 4 để điền vào bảng sau:

Nhận xét? Nếu giá bán là 125đ/kg, doanh nghiệp có lợi nhuận là bao nhiêu?

Lập dự phòng giảm giá hàng hóa

• Hàng hóa có thể bị giảm giá trị khi mất phẩm

chất hoặc lỗi thời dẫn đến giá trị thuần có thể

thực hiện thấp hơn giá gốc

• Kế toán cần lập dự phòng giảm giá hàng tồn

kho để phản ảnh hàng hóa theo giá trị thuần

có thể thực hiện và ghi nhận ngay khoản lỗ

do giảm giá

Thí dụ 5

• Công ty may XT vào cuối năm 20x1 có một lô hàng bị

mất phẩm chất Giá gốc trên sổ sách là 80 triệu

đồng, giá có thể bán đƣợc là 32 triệu đồng, chi phí

Ảnh hưởng phương trình kế toán

Tài sản = Nợ phải trả +

Vốn chủ sở hữu

Vốn đầu tư CSH

LN chưa phân phối

DOANH THU VÀ NỢ PHẢI THU

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 4

Ghi nhận doanh thu và đánh giá nợ phải thu

Ghi nhận doanh thu Đánh giá nợ phải thu

Lập dự phòng nợ phải thu khó

đòi

Ghi nhận doanh thu

• Một vấn đề phức tạp của kế toán là xác định

thời điểm ghi nhận doanh thu Thông thường:

– Doanh thu bán hàng được ghi khi đã giao hàng và

người mua chấp nhận thanh toán

– Doanh thu cung cấp dịch vụ được ghi khi dịch vụ

đã hoàn thành và người mua chấp nhận thanh

toán

• Một số trường hợp phức tạp hơn, cần tham

khảo quy định của chuẩn mực kế toán

Đánh giá nợ phải thu

• Nợ phải thu được đánh giá theo giá trị

thuần có thể thực hiện là số tiền có thể

thu hồi được của khoản nợ phải thu

• Kế toán lập dự phòng nợ phải thu khó

đòi theo các phương thức sau:

– DP chung

– DP riêng biệt

Bài tập thực hành 9

• Theo kinh nghiệm của công ty A, khoảng 10% khoản

phải thu quá hạn trên 30 ngày sẽ không đòi đƣợc và

80% khoản phải thu quá hạn trên 60 ngày sẽ không

đòi đƣợc

• Số liệu cuối năm về nợ phải thu của công ty là 4000

triệu trong đó có 600 triệu quá hạn trên 30 ngày,

trong đó 100 triệu quá hạn trên 60 ngày Thông tin bổ

sung khoản phải thu của công ty X 60 triệu đã quá

hạn 3 tháng và đang làm thủ tục giải thể với khả

năng rất lớn là không thể thu hồi

• Tính toán và lập dự phòng

Ảnh hưởng phương trình kế toán

Tài sản = Nợ phải trả +

Vốn chủ sở hữu

Vốn đầu tư CSH

LN chưa phân phối

LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH DN

THƯƠNG MẠI

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 5

Lập báo cáo tài chính DNTM

• Các bút toán điều chỉnh Ngoài các bút toán

điều chỉnh doanh thu và chi phí đã học:

– Xử lý chênh lệch kiểm kê vào giá vốn hàng bán

– Lập các khoản dự phòng

• Khấu trừ thuế GTGT đầu ra và đầu vào

• Các bút toán kết chuyển Ngoài các bút toán

đã học:

– Kết chuyển các tài khoản chiết khấu thương mại,

giảm giá hàng bán

Bài tập thực hành

• Công ty M trong kỳ có tổng giá trị hàng

mua là 300 triệu đồng, đã trả tiền 80%

cho nhà cung cấp Chi phí vận chuyển

20 triệu đã trả bằng tiền mặt

• Trong kỳ, công ty bán hàng giá bán 400

triệu đồng, giá vốn 250 triệu đồng, đã

thu bằng tiền mặt Chiết khấu thương

mại trong kỳ đã trả lại cho khách hàng

là 5 triệu đồng

Bài tập thực hành (tt)

• Chi phí bán hàng tập hợp trong kỳ là 20

triệu đồng, chi phí quản lý 30 triệu đồng

• Cuối kỳ, kết quả kiểm kê cho thấy

– Hàng thất thoát trị giá 3 triệu đồng

– Hàng bị hƣ hỏng với mức dự phòng cần

lập là 2 triệu đồng

– Nợ phải thu quá hạn cần lập dự phòng 2

triệu đồng

Bài tập thực hành (tt)

• Yêu cầu:

– Ghi nhận các nghiệp vụ trên Cho biết các

giá trị mua và bán ghi trong đầu bài là giá

chưa thuế, thuế suất GTGT 10% Chiết

khấu thương mại không được trừ thuế

GTGT

– Khấu trừ thuế GTGT đầu vào và đầu ra

– Lập các bút toán điều chỉnh và kết chuyển

cuối kỳ Thuế suất TNDN 25%

STT Diễn giải Nợ Có

9 Lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho

10 Lập dự phòng nợ phải thu khó đòi

STT Diễn giải Nợ Có

11 Kết chuyển chiết khấu thương mại

13 Kết chuyển giá vốn hàng bán

14 Kết chuyển chi phí bán hàng

STT Diễn giải Nợ Có

15 Kết chuyển chi phí quản lý

16 Thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ

Chi phí thuế TNDN 22

17 Kết chuyển lợi nhuận

Xác định kết quả kinh doanh 66

MỘT SỐ TỶ SỐ TÀI CHÍNH CỦA DN

THƯƠNG MẠI

Kế toán Doanh nghiệp thương mại

Phần 6