Vận dụng lý thuyết nền kinh tế hỗn hợp vào việc xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Phlm vi nghien cfru fS tai gi6i h?n ph?m vi nghien Clru ni dung ly thuySt mo hinh: "NSn kinh tS hdn hqp" va S\f v~ dvng trong qua trinh chuy~n tu mo kinh kS hO?Ch hoa t~p trung sang xay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HÒ CHÍ MINH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ

VẬN DỤNG LÝ THUYẾT NỀN KINH TÉ HỖN HỢP VÀO VIỆC XÂY DỰNG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

9

MÃ SỐ: CS 2009-14

CHỦ NGHIỆM ĐỀ TÀI: TS Nguyễn Hữu Thảo

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2010

1 MODAU

2 NQlDUNG

ChuO'ng 1

Nhfrng vftn d~ ly lu~n cO' ban v~ "N~n kinh t~ hBn hgp"

1.1 Lich sir hinh thiinh nCn kinh te bOn h<rp !

1.1.1 i)ch su hinh thanh n~n kinh te thi tnr&ng 1

1.1.2 Lich su hinh thanh vai tro kinh te cua nha nu6c 5

1.1.3 Lich su hinh thanh n~n kinh te hf>n hqp 7

1.2 Nhfrng n{)i dung cO' ban ciia n~n kinh t~ hBn hQ'P ( L ll 1.2.1 Nh6m n()i dung trong cache thi truemg 12

1.2.2 v~ vai tro kinh t~ cua nha nu6c : : 17

1.3 Kinh t~ thi t~rrirng dinh hrr6ng Xa h{)i chu nghia 22

1.3 1 Dinh huang Xa h()i chu nghia - 22

1.3.2 Dinh huang Xa h()i chu nghia tren linh vvc kinh te 26

K~t lu~n chuO'ng 1 ~···30

ChuO'ng 2 Thvc tr~ng qua trinh chuy~n sang kinh t~ thj trll'irng djnh hll'6'ng Xa h(}i chit nghia 2.1 Toim canh kinh t~- xa h{)i Vi~t Nam trong qua trinh chuy~n sang kinh t~ thj trtrirng31 2.1.1 Hoan canh dia ly 31

2.1.2 v~ kinh te- xa h()i .- 31

2.2 T\J.vc tqmg n~n kinh t~ Vi~t Nam khi chuy~n sang kinh t~ thj trrrirng 33

2.2.1 Chua phat huy d~y du di~u ki~n ra dai cua san xuftt va trao d6i hang h6a 34

2.2.2 Chua v~n d1,mg t6t cac ph:pn tru kinh t~ hang h6a kinh t~ thi tnr<'Yng 40

2.2.3 v~ vai tro kinh t~ cua nha nu6c .43

2.2.4 V~ CO' ch~ qufm ly kinh te 52

2.3 Nguyen nhin va biti hQC kinh nghi~m 57

2.3.1 Nguyen nhan 57

2.3.2 Bai h9c kinh nghi~m 59

' Ket lui.n ch«O'ng 2 61

Cltuung 3

Quan di~m ghii phap v~n dl}ng ly thuy~t n~n kinh t~ hBn h(}'P viw vi~c Xay dl}.'ng kinh t~ thj trrrO'ng djnh hrr&ng Xa h{>i chti nghia o· Vi~t Nam

" , ' J

3.1 S1f din th~et kh~ch, quan can ~hai v~n dyng ly thuy~t ; ·;··· 63

3 1 1 D · o yeu cau quoc te oa oan cau oa ~ ~ ~ ~ h' t ' ~ h' h~ nh~ Ql c;tp k'nh 1 te quoc te ~ ~ ~ 63

3.1.2 Do sv c~n thi~t khach quan cua vi~c phat tri~n kinh t~ hang h6a kinh t~ thi truang 64

3 1.3 Do yeu du dinh huang xa h()i chu nghia cua n~n kinh tS a Vi~t N am 66

3.2 Nhfrng quan di~m co- ban 67

3 2.1 Quan di~m lfty con nguai lam nhan t6 trung tam cua sv phat tri~n kinh tL 67

3.2.2 Quan diSm toan di~n ; , , 68

') ? { i 3.2.3 Quan diem lich su cv the 69

3.2.4 Quan di~m rna r9ng va nang cao hi~u qua kinh ts ct6i ngoc;ti 70

3.2.5 Quan cti~m v~ mvc tieu phat tri~n cua kinh ts thi truang 71

3.3 Nhfrng gi~i phap CO' band~ v~n d1}ng Iy thuy~t trong kinh t~ th! truirng d!nh hmrng Xa h()i chu nghia o-Vi~t Nam 72

3.3 1 Nh6m giai phap v_~ kinh tS thi tr~ang : 72

3.3.2 Nh6m gia phap ve vai tro kinh te cua nha nuac 75

, Ket Iu~n churrng 3 ~···80

.c - j -3 KET LU~N 81

MODAU

Sau han hai muai nam d6i m6'i, vS ca biu~ nu6'c ta da chuy€n d6i thanh cong tu th€ ch~ kinh t~ k~ ho~ch h6a t?p trung sang th€ ch~ kinh t~ thi trucmg djnh huang xa h()i chu nghia Tuy nhien vS nh?n thuc, vfin con nhiSu y ki~n

khac nhau vS m()t khung ly lu?n vfrng ch~c, vS d~c trung dinh huang xa h()i chu nghia cua nSn kinh t~ thi truemg, vS vi tri, vai tro va m6i quan h~ gifra nha nu6'c

I

thi trucmg va doanh nghi~p

, Do v?y, vi~c nghien cuu ly thuy~t: "NSn kinh t~ h6n hgp" trong Iich sir die h9c thuy~t kinh t~ la h~t cAn thi~t va c6 y nghia quan tr9ng Tren ca sa d6 rut ra nhfrng bai h9c kinh nghi~m lam ca sa ly lu?n cho vi~c phat tri€n kinh t~

thj truemg; sir d\lng cac ph~m tru, cac quy lu?t kinh t~ khach quan cua kinh t~

thi trucmg, t~o d()ng Ivc thuc dAy nSn kinh t~ tang tru&ng nhanh chong D6ng thai thong qua vai tro kinh t~ cua nha nu6'c nhAm ) kh~c ph\lc cac khuy~t t?t cua kinh t~ thi truang, dam bao cho nSn kinh t~ v?n d()ng dung huang, theo ban chfit rna nSn kinh t~ Vi~t Nam xayd\fllg Qua d6, dS xufit nhfrng giai phap ca

ban d€ v?n d\lng ly thuy~t du6'i g6c d() kinh t~ thi truemg va vai tro kinh t~ cua Nha nu6'c d€ h~n ch~ muc thfip nhat nhfrng tac d()ng bfit lqi cua kinh t~ thj truemg nhAm duy tri t6c d() tang tru&ng hgp ly, bSn vilng, dam bao an sinh xa

I

h()i, thuc dAy nSn kinh t~ phat tri€n nhanh, h()i nh?p kinh t~ qu6c t~

Chinh vi nhfrng ly do cAn thi~t tren day rna toi ch9n dS tai: "V~n d{lng ly

thuyit "n~n kinh ti han hflp" vao vi?c xay d{lng kinh ti thi truilng ajnh ht¥6'ng xii h{)i chit nghia ii Vi?t Nam"

lo Tinh hinh nghien cuu d~ tai

Bfm v~ kinh tS thi trucmg dinh huang xa h<)i chu nghia da c6 nhi~u cong

· trinh khoa hqc nghien c(rn, h<)i thao, cac bai viSt dang tai tren tren nhi~u t9.p chi khac nhaunhu: "Qua trinh hinh thimh con duimg di len chu tngh'la xa h(Ji a

Vi¢t Nam cua Diw Duy Tung; Kinh d thj tru-img xa h(Ji chu ngh'la cua Mil H6ng; Kinh d thi truong xa h(Ji cua Winfried Jung; Hoim thi¢n thi chi kinh d

thj truang ajnh huang xa h(Ji chu ngh'la cua Vi¢n nghien ctru.quim ly kinh d

Trung uong; M(Jt s6 win aJ vJ djnh huang xii h(Ji chu ngh'la 6· nuac ta cua GS,

TrdnXuan Tru·ang

Cac cong trinh nghien Clru tren da c6 nhfrng dong g6p nh~t dinh trong vi~c cung cfip ly lu~n v~ chuySn d6i mo hinh tu thS chS kinh tS kS ho?ch h6a

t~p trung sang thS chS kinh tS thi t~uemg dinh hu6ng xa h9i chu nghia Tuy

nhien, chua c6 d~ tai nghien c(ru v~ m~t ly lu~n vi~c chuySn d6i tu mo hinh kS ho?ch h6a t~p trung sang mo hinh "Kinh tS h6n hqp" phan tich va v~n dvng n6 vao di~u ki~n thvc tiSn a Vi~t Nam Vi v~y toi chqn d~ tai: ''V{l.ll dfing ly thuyit nJn kinh ti hJn h(Yp VtlO VifC xay d{fng kinh ti thi truiJng tfinh hu·O'ng Xii h9i chit nghia iJ' Vift Nani" lam d~ tai khoa hqc c~p ca sa la m<)t yeu cfiu c~p thiSt,

co y ngma d~c bi~t quan trqng va cap thist

2o Muc dich va nhiem vu 0 0 0

3olo Mfic tlich

·· Thong qua vi~c nghien c(rn vS ly thuySt "N~n kinh tS h6n hqp" cua Paul A.Samuelson va di~u ki~n thvc tiSn cua Vi~t Nam; illl)C dich cua d~ tai la V?Ch

ro nhung nguyen ly ca ban cua mo· hinh kinh ts h6n hqp va v~n dvng nhfrng nguyen Iy nay trong xay dl)'llg kinh ts thi truemg dinh huang xa h9i chu nghia a

Vi~tNam

3.2 Nhi?m v~

M(>t Ia, h~ th6ng h6a nhfrng vful d@ ca bi'm, ca sa ly lu~n vS mo hinh kinh

tS h6n hqp cua Paul A Samuelson va m6i quan h~ cua ly thuySt trong xay dvng kinh tS thi trucmg dinh huang xa h()i chu nghia a Vi~t Nam

Hai Ia, phan tich thvc tr~mg tu mo hinh kinh tS kS ho?ch h6a t~p trung, quan lieu, bao c~p, sang mo hinh kinh tS h6n hqp tren dtc n()i dung ca ban v€ kinh tS thi trucmg vS dinh huang xa h()i chu nghia a Vi~t Nam Tren ca sa d6 rut ra nguyen nhan va bai hQc kinh nghi~m la ca sa ly lu~n d~ v~n dvng va diSu

ki~n thvc ti@n a Vi~t Nam

' Ba Ia, v?ch ra sv c~n thiSt khach quan c~ phai v~n dvng ly thuySt vao diSu ki~n thvc ti@n a Vi~t Nam; nhfrng quan d-i~m ca ban va giai phap chu ySu vao vi~c xay dvng kinh tS thi trucmg djnh hu6·ng xa h()i chu nghia a Vi~t N am

3 BBi tm}'ng va ph~m vi nghien CUll

4.1 EJ6i tU'{J'ng nghien cuu

Nghien cliu nhfrng vful dS ly lu~n ca ban va thvc ti@n_v_S ly thuySt kinh tS

ban cua mo hinh "k'inh tS h6n hqp" va SlJ v~n dl,lllg vao Vi~t Nam d~ xay dvng kinh ts thi truemg va dinh huang xa h9i chu nghia

4.2 Ph(lm vi nghien cfru

f)S tai gi6i h?n ph?m vi nghien Clru n()i dung ly thuySt mo hinh: "NSn kinh tS hdn hqp" va S\f v~ dvng trong qua trinh chuy~n tu mo kinh kS hO?Ch hoa t~p trung sang xay dvng kinh tS thi trucmg dinh huang xa h9i chu nghia a

Vi~tNam

5 CO' scr ly lu~n, nguAn tai li~u, phuO'ng phap nghien cfru

5.1 CO' sii If lu~n

Nhfrng nguyen ly cua chu nghia Mac - Lenin va tu tu6ng H6 Chi Minh v~

ca c~u kinh t@, ca ch@ kinh t@, 1<inh t@ thj truemg Cac van ki~n cua Dang c()ng san Vi~t Nam Cac nguyen ly cua Lich sir cac h9c thuy@t kinh t@ va nh~t la ly thuy@t "N~n kinh t@ h6n hqp" cua Paul A.Samuelsan

5.2 Nguan tid li?u tham khiio

Cac tac phfrm kinh diSn cu,a Karl Marx, P .Engel, V.I Lenin; Cac tac ph§.rri v~ Lich sir cac h9c thuy@t kinh t@, ly thuy@t "N~n kinh t@ h6n hqp" cua Paul A.Samuelsan; cac Van ki~n cua Dang C()ng san Vi~t Nam

5.3 PhU'O'ng phtip nghien cuu

D~ tai sir dvng phuang phap lu~n ca ban, chi d~o xuyen su6t trong qua trinh nghien cilu la chu nghia duy v~t bi~n chilng va chu nghia duy v~t lich sir

V~n dvng phuang phap lu~n chung; phuang phap cv thS la logic lich sir, phan tich va t6ng hqp so sanh, m6 hinh h6a

6 Bong gop m<;)'i cua o~ tai

i

M(jt Ia, h~ th6ng h6a nhfrng n()i dung CO' ban cua ly thuy@t " N~n kinh t@ h6n hqp", phan tich qua trinh chuySn d6i tu m6 hinh k@ h9ach h6a sang mo hinh kinh t@ thi truemg djnh hu6ng xa h()i chu nghia a Vi~t Nam

Hai Ia, v~ch 'ra quan diSm CO' ban, giai phap chu y@u va S\f v~n dvng ly thuy@t mo hinh kinh t@ h6n hqp trong xay d17ng va phat triSn kinh t@ thi trucmg dinh hu6ng xa h()i chu nghia 6 Vi~t N am

Ba Ia, cung c~p nhfrng tu li~u· v~ ly lu~n va th17c ti8n trong tiSn trinh xay d\fllg kinh tS thj truemg dinh huang xa h()i chu nghia a Vi~t Nam

7 BA Cl}C

Ngoai ph&n rna d&u va k@t lu~n, d~ tai g6m 3 chuang va 9 tiSt, 82 trang

Clurung 1

NHUNG VAN BE LY LU~N CO BAN

VE NEN KINH TE HON HOP

1.1 Ljch sfr hinh thimh "N~n kinh t~ hfin hQ'P"

1.1.1 Ljch sii' hinh thimh kinlrti thj trtdmg

Lich su hinh thimh va phat tri~n kinh t€ thi trucmg da c6 tu Hiu, ngay tu

khi san xuAt himg h6a ra dai da ·c6 thi truang va kinh t€ thi truang Tuy nhien, trong lich su tuy theo each ti€p c~n khac nhaq g~n li~n v6i m6i giai do~n phat tri~n nhAt dinh cua Sl,l' phat tri~n n~n kinh t€ xa h<)i cua m6i nuac rna each hi~u

thi truang va kinh t€ thi truang cling c6 nhfrng di~m khac nhau

N 6i d€n kinh t€ thi truang tru6c h€t phai d~ c~p d€n kinh t€ hang h6a;

ngay khi ti€p c~n hang h6a cling c6 nhi~u each dinh nghia khong chi don

thu~n la m<)t dinh nghia rna tuy theo each ti€p c~n du6i g6c d<) nha san xuAt, nguai tieu dung hay ngu<'ri di xem va nha nghien c(ru rna c6 each hi~u va each

dinh nghia tuong tl,l' Tuy nhien, cho du each ti€p c~n nhu th€ nao di chang nfra thi hang h6a cling c6 ba d~c trung: th6a man nhu c~u, lao d<)ng t~o ra, trao

d6i mua ban Tu khach quan cua kinh t€ hang h6a tAt y€u phai c6 thi truang d~

thvc hi~n vi~c trao d6i mua ban hang h6a va cling chinh vi le d6 rna thi tru<'rng

va kinh t€ thi truang ra d<'ri

L~i ban d€n thi tru<'rng va kinh t€ thi truang chung ta cling c6 nhi~u

Vao vao thai ky d6i m6i 6 Vi~t Nam, tu co ch€ k€ h9ach h6a t~p trung,

quan lieu bao cAp, chuy~n sang kinh t€ thi tru<'rng, each hi~u v€ kinh t€ thi

I

truang a Vi~t Nam cling duqc ti€p c~n theo nhfrng g6c d<) khac· nh~m, g~n v6i

nhfrng giai d9an Cl,l th~ nhfit dinh Giai d9an dftu m<)t s6 y ki€n cho r~ng kinh

te thi tnt(mg phai la mot n~n kinh te hang h6a phat tri€n cao, nghia la phai c6 ddy du cac tieu chi cua thi tru(mg Quan ni~m fry d~t vfrn d~ c6 kinh te hang h6a chua h~n da c6 kinh.te thi trm1ng, b6i trong lich su phat tri€n cua kinh t~

Vi~t Nam tir nhfrng nam 80 cua th~ ky XX tra v~ tru6c da c6 sv phat tri€n kinh t~ hang h6a; song chi la san xufrt hang h6a hoa nh6, n~ng v~ chHieu clip phat giao nop; chua su dvng va phat huy het cac ph~m tru khach quan cua kinh t~ hang h6a; do d6 m~c du da c6 kinh t~ hang h6a nhung chua c6 kinh t~

thi truang

Nhfrng nam cu6i th?p ky 80 cua th~ ky XX, nh?n thuc N~ ~inh te thi Jruang c6 SlJ thay d6i, quan ni~ri1luc d6 cho r~ng kirth te thi tru(mg la mot n~n kinh t~ hang h6a phat tri€n d~n mot muc d9 nhfrt djnh Muc d<) d6 duqc xac

djnh tren hai tieu chi: thu nhdt, m9i cua cai v?t chfrt, sue lao d<)ng, ti~n t~

d~u duqc danh gia b~ng ti~n, d~u duqc trao d6i tren thi trm1ng; thu· hai, la phai

c6 dfry du cac lo~i thi truang: thi trucmg hang h6a, thi trm'mg sue lao d<)ng, thi truang ti~n t~, thi trucmg tu li~u san xufrt, thi truang tu li~u tieu dung, thi trucmg chung khoan Sa di c6 sv xac dinh nhu v?y, bai luc d6 c6 nhi~u ngueri ldm tuang Vi~t Nam da c6 kinh t~ thi truerng dung nghia cua n6, r6i tir d6 l~i cho r~ng Hnh te thi truong t~i sao nhu v?y Do d6, vi~c duapt cac tieu chi d€ kh~ng dinh r~ng Vi~t Nam dang chuy€n sang kinli t~ thi truong chu chua c6 kinh t~ thi truerng Ly giai vfrn d~ nay, thvc chfrt la chung ta dang xay dvng cac y~u t6 kinh t~ thi truerng d€ c6 kinh te thi truong, chu chua phai da

l

c6 kinh t~ thi truerng ddy du Suy ng~m v~ vfrn d~ nay d€ chung ta c6 th€ hi€u

ky hem vi sao Vi~t Nam da la thanh vien cua t6 chuc Thuang m~i the gi6i, song d~n nay m6i chi c6 26 nu6c cong nh?n Vi~t Nam c6 kinh te thi truerng ddY du

- Kinh ti thi truimg

Nhu tren da d~ c?p thi truong va kinh te thi truerng c6 nhi~u each hi€u khac nhau, du6i g6c dQ t6ng th€ hay du6i g6c dQ Cl) th€ kinh te Vl mo hay kinh t~ vi mo Du6i g6c d9 d61 tuqng tac d<)ng nguoi mua, ngueri ban, hang h6a, ti~n t~, gia ca

M~c du c6 nhi~u each ti~p c?n khac nhau, song kinh t~ thi trucmg d~u

c6 di€m chung a ch6 chung d~u c6 san xufit va trao d6i hang h6a; do d6 a dau c6 san ~ufit hang h6a a d6 c6 thi trucmg Ca sa khach quan ella thi trucmg Ia

do phan cong lao d()ng xa hQi; bai phan cong lao d()ng xa h()i Ia S\f phan chia lao d()ng xa h()i thanh cac nganh ngh~ san xufit khac nhau d€ san xufit ra cac san phftm c6 cong d\lng khac rihau Do d6, khai ni~m thi trucmg khong th€ tach rai khai ni~m phan cong lao d()ng xa h()i, bai day Ia ca sa d~n d~n qua

~rinh trao d6i hang h6a V.I Lenin cilng da khiing dinh: Quy mo ella thi truang g~n ch~t v6i trlnh d() chuyen mon h6a ella lao;d()ng xa h()i" [21,114]

Ben c(;lnh d6 nhan t6 quy~t dinh d~n d~n sv trao d6i hang h6a tren thi

truong Ia S\f tach bi~t tuang d6i v~ m~t kinh t~, rna khai thlly cua n6 Ia ch~ d() tu' hil'u v~ tu li~u san xufit Sa d! phai c6 di~u ki~n quan tn;mg nay bai trong quan h~ san xufit ai n~m gifr tu li~u san xufit, nguai d6 trgc ti~p t6 chuc quan ly

va nguai d6 trgc ti~p chi ph6i san phftm Di~u nay chung minh trong thvc ti€n a

Vi~t Nam, tuy c6 cac hinh thuc kinh t~ khac nhau, du dga tren sa hfru t~p th€, hay dga tren ch~ d() cong hfru v~n c6 sg tach bi~t nhfit d:irih v~ m~t lgi ich kinh t~ Chinh vi le d6, d€ th6a man nhu cllu lgi ich cho m6i thanh vien doi hoi clln phai trao d6i va day cling chinh Ia di~u ki~n d€ san xufit hang h6a ra dai

Nhu v?y n6i d~n kinh t~ hang h6a, kinh t~ thi truang, sv ra dai cua thi

truang khong th~ thi~u m()t trong hai di~u ki~n n6i tren; day Ia hai di~u ki~n

clln va du Trpng di~u ki~n hi~n nay a Vi~t Nam hai di~u ki~n nay khong nhfrng t6n t(;li rna ngay cang phat tri€n; d~c bi~t phan cong lao d()ng xa h()i da vugt ra kh6i ph(;lm vi qu6c gia tra thanh phan cong lao d()ng qu6c t~, dang Ian t6a ph6 bi~n va ngay cang phat tri€n

Thi truang khong chi c6 vai tro clln thi~t va quan trQng d6i v6i sv t6n

t(;li va phat tri€n ella lich Slr xa h()i loai nguai V~ m~t kinh t~ Xa h()i, rna thi truang con Ia nhan t6 ella qua trinh tai san xufit x.a h()i Thong qua thi truang

Ia nai t6t nh~t n6i li~n san xu~t va tieu dung, thong qua S\l' giao ti~p gifra cac chu th~ tham gia thi truang gin v6i cac nhan t6 hang h6a - ti~n t~ - gia ca, cung cllu, c(;lnh tranh Do d6, khi xem xet du6i g6c d() cac m6i quan h~ trong

kinh t~ thi truang c6 th~ th~y r~ng: thi truang h't t6ng hoa cac m6i quan h~

mua ban trong xa h<)i duqc hinh thanh do nhfrng dieu ki~n lich su, kinh t~ - xa h<)i nhM dinh

Con du6i g6c "d('> v?n d('>ng khi quan sat tn,rc ti~p nen kinh t~ thj truang,

d6 la S\f v?n d('>ng giao luu trao d6i gifra nguai ban v6i, nguai ban, nguai mua v6i nguai mua, gifra ban va mua l~i c6 th~ hi~u thi truang la linh V\fC trao d6i

mua ban rna a d6 cac chu th~ kinh t~ thuang xuyen qmh tranh v&i nhau d~ xac djnh gia cava san luqng

Ttr each ti~p c?n thi truang tren day' tuy theo illl,lC dfch val tieu chufin l~i

c6 th~ phan chia thi truang ra nhieu lo~i, ch~ng h~n:

Theo d6i tUQ'ng giao djch mua ban c6 thi truang ve tung lo~i hang h6a

va djch vv nhu thi truang luang thl,l'c (g~o, ngo, khoai s~n ), thi truang dftu

m6, thi truo·ng ngo~i t~, thi trual!-g c6 phi~u, thi truang chung khoan

Theo y nghia va vai tro cua cac d6i tuqng mua ban, giao djch, c6 thi truang cac y~u t6 san xu~t nhu thi truang tu li~u san xu~t, thi truang lao d<)ng,

thi truang v6n, thi truang khoa h9c cong ngh~, thi truang san phiim, thi truang tu li~u tieu dung, thi tru·ang djch v1,1

Theo tfnh ch~t va CO' ch~ v?n hanh cua: cac lQai thi truang c6: thi truang

tl,f do, thi truang c~nh tranh hoan hao, thi truang c~nh tranh khong hoan hao, thi truang d('>c quyen c~nh tranh, thi truang c~nh tranh d<)c quyen, thi truang

w do c6 sl,l' dieu ti~t cua Chfnh phu

I

Theo quy mo va ph~m vi ho~t d<)ng cua cac quan h~ kinh t~ c6: thi tnrang dia phuang, thi truang khu V\fC, thi truang trong nu6c, thi truang dan

t<)c, thi truang qu6c gia, thi truang qu6c t~ v v

Con theo quan di~m eli~ Paul A.Samuelson, ca ch~ thi truang la m<)t hinh thuc t6 chuc kinh t~, trong d6 ca nhan nguai tieu dung va cac nha kinh doanh tac d<)ng l~n nhau qua thi truang d~ xac dinh ba v~n de trung tam cua t6 chuc kinh t~ la: Cai gi? Nhu th~ nao? Cho ai? Ca ch~ thi truang khong phai la m('>t Sl,l' hf>n hqp rna la tr?t tl,l' kinh t~

v 6i each ti€p c~n tren day cho th~y' kinh t€ thi trm'mg va phat tri€n kinh t€ thi trucmg trong di~u ki~n ngay nay la m<)t t~t y€u khach quan Hon th€ tren th€ gi6i hi~n nay khong c6 nu6c nao ph at tri€n kinh t€ thi truang thu&n tuy Nghien ciru kinh t€ thi truang cho ta th~y ro nhfrng uu th€ cua kinh t€ th!

truang so v6i t~t ca cac hinh thirc t6 chirc khac, nh~t la d6i v&i kinh t€ tv c~p,

tlJ tuc Do v~y, mu6n n~n kinh t€ Vi~t Nam phat tri€n nhanh va b~n vfrng thi

vi~c chuy€n sang kinh t€ thj truang va phat tri€n kinh t€ thj truang la duong nhien va t~t y€u

1.1.2 Lich sit' hinh thimh vai tro kinh ti cua Nha mn5'c

f

Trong ljch su phat tri€n cua n~n san xu~t xa h<)i khi Nha nu6c xu~t

hi~n, · v6i vai tro cua Nha nu6c, Nha nu6c tht,rc hi~n 2 chuc nang la d6i n<)i va d6i ngo?i, Nha nu6c da tn,rc ti€p quan ly tren mQi m~t cua n~n san xu~t xa h<)i Tuy nhien du6i g6c d<) kinh t€, tuy theo vi~c xac dinh nhi~m V\1 C\1 th€ cua m6i Nha nu6c trong m6i giai do?n, m6i thai ky rna vai tro va st,r tac d<)ng cua Nha nu6c cling c6 nhfrng bi€u hi~n khac nhau nh~t djnh

Ngay tu thai C6 d?i v6i ly thu)'€t xay dt,rng mo hinh "Nha nu6c ly

tuang" cua Platon; Ong chu truong xay dt,rng m<)t "Nha nu6c ly tuang", g6m c6 3 t&ng: t&ng cho6p t&ng quan ly nha nu6c quan ly xa h<)i, nhi~m V\1 nay phai giao cho cac nha tri€t hQc, bai chi c6 nhfrng nha tri€t hQc m6i c6 d&y du kha nang quan ly nha nu6c quan ly xa h<)i T&ng trung gian lam nhi~m V\1 bao v~ nha nu6c la nhfrng nguai c6 long trung thanh va dung cam, Nha nu6c phai

I

giao dl,lc hQ d€ hQ c6 duqc nhu·ng dire tfnh nay T&ng thu ba tung day cua xa h<)i, d6 la nhfrng nguai nong dan hQ c6 ch€ d<) tu hfru rieng nhi~m V\1 cua hQ la san xu~t ra san ph~m d€ bao v~ hai tung 16p tren

D€n hQc thuy€t kinh t€ cua Chu nghi'a TrQng thuong thi vai tro cua Nha nu6c duqc th€ hi~n ro trong cac chfnh sach kinh t€; nh~t la chu nghi'a TrQng

thuang a Anh, cling nhu chu nghi'a TrQng thuong a Phap D6i v6i chu nghi'a TrQng thuang a Anh duqc bi€u hi~n ro qua hai giai do?n, trong giai do?n m<)t

b~ng cac chfnh sach kinh t€ nha nu6c nhu: tfch trfr ti~n; c~m nh~p kh~u hang nu6c ngoai; phai giam lqi tire tu ban cho vay; phai giam sat thuang nhan nu6c

ngoai Giai dQan 2, hQc thuy~t v~ bang "Can d6i thuang m~i", d~u phai thong qua cac chinh sach cua Nha nu6c d€ giai quy~t nhi~m V\1 cua minh:

"Ban ra nhi~u han la mua vao d€ c6 ti~n t~ nhi~u han'', v&i cau n6i n6i ti~ng cua A.Montchretien "Noi thuang Ia 6ng d~n, ngQai thuang la may bam"

D6i v&i chu nghTa TrQng thuang a Phap, thong qua chinh sach kinh t~

cua A.Montchretien va Jean Baptiste Colbert nh~m d~ cao vai tro cua Nha nu&c trong vi~c xay d\fng n~n kinh t~ a Phap nhu: D~ nghi nha Vua c~n phai cham lo d~n deri s6ng cua nhan dan c~n khuy~n khich nhan dan dung hang noi d€ nhan dan c6 vi~c lam Day cling chinh la co sa d€ chung ta v~n d\lng a

nu&c ta, "ngueri Vi~t Nam, dung hang Vi~t Nam"

Khi chu nghTa tu ban ra deri v&i d~c trung n6i b~t cua san xu~t Ian, san

xu~t tu ban chu nghTa da lam pha san hang ho~t nhfrng ngueri san xu~t nh6, tru&c thlJC tr~ng d6 nha kinh t~ hQC ti€u tu san Simonde de Simondi da keu

gQi Nha nu6'c tu san hay giai quy~t t6t v~n d~ phan ph6i nh~m dam bao lgi ich cho nhfrng ngueri san xu~t nh6: "Toi coi chinh phu la ngueri bao v~ ke y~u

ch6ng m~nh" Di€u tr6' treu va sai l~m cfm ong Ia d1Ja vao Nha nu6'c tu san d€

bao v~ cho lgi ich cua nhfrng ng~eri san xu~t nh6

Ngay nha kinh t~ h9c n6i ti~ng Adam Smith, ngueri dua ta ly thuy~t

"Ban tay vo hinh" dugc coi Ia "cha de" cua kinh t~ thi truerng, cling cho r~ng trong kinh t~ thi truang khong phai hoan toan do thi truang di€u ti~t rna doi khi Nha nu&c cling c6 chCrc nang kinh t~, khi chuc nang d6 vugt kh6i ph~m vi mot doanh nghi~p nhu dao song, d~p duerng Ph~m vi rna m6i doanh nghi~p khong th€ tlJ giai quy~t dugc; doi hoi dm phai c6 vai tro cua Nha nu6c

M~c du, diem n6i b~t trong giai do~n cua chu nghTa tu ban W do c~nh

tranh Ia tu tuang w do kinh t~, xuyen su6t giai do~n nay la ly thuy~t "Ban tay

vo hinh" cua Adam Smith Song ngay ca hQc thuy~t kinh t~ Truerng phai Tan c6 di€n, luc d~u hQ ung hQ tu tirang tlJ do kinh t~, w do c~nh tranh, tuy nhien v€ sau khi a6i tugng nghien Cll'U OUQ'C rna fQng hQ da chu y phan tich kinh t~

vT m6 va chinh yeu c~u d6 h9 da a€ c~p Nha nu&c phai can thi~p vao kinh t~

mai CO SlJ tang }en cua cua cai

D~c bi~t vai tro cua Nha nu6c duqc th€ hi~n ro sau cu(>c khung hoang kinh t~ nam 1929 -1933 trong toan b(> th~ gi6i tu ban thi vai tro cua Nha nu6c m6i duqc d~ cao th\fc S\f trong h9c thuy~t kinh t~ cua John Maynard Keynes

Sa di h9c thuy~t cua 6ng duqc g9i la: "Ban tay hfru hinh" bai 6ng d~ cao vai tro cua Nha nu6c, xem nhy bari tay thi trm'mg, Ong duqc coi la nguai dua chu nghia tu ban thmit kh6i "can 6m y~u" Khi h9c thuy~t 6ng duqc c6ng b6 n6 da

"xoa diu" mau thu~n cua chu nghia tu ban la th~t nghi~p, khung hoang; tuy nhien v~ sau khung hoang, th~t nghi~p v~n gia tang Chinh yeu d.u sv phat

tri~n cua kinh t~ thi truo·ng rna hQC thuy~t CUa ong to ra kern hi~U nghi~m, doi

I

hoi phai xu~t hi~n h9c thuy~t kinh t~ m6i

1.1.3 Lich siC hinh thimh nJn kinh ti hJn h(J'p

Tu tuang xay dvng va phat tri~n n~n kinh t~ c6 sv k~t hqp gifra "Ban tay thi truang" va "Ban tay nha nu6c" da c6 tu lau Tuy nhien, vi~c k~t hqp hai tu tu6'ng d6 tuy theo m6i giai do~n, tuy vao di~u ki~n lich su Cl,l th€ Vi~c

k~t hqp nay chi tr6' thanh m(>t nguyen t~c th~t sv, m(>t m6 hinh kinh t~ tieu

bi~u nh~t la sau chi~n tranh th~ gi6i l~n thu hai d6 la m6 hinh cua "Chu nghia

Cling c~n nh~c l~i r~ng·ngay ca tu tu6'ng cua Adam Smith trong ly th~y~t "Ban tay v6 hinh" n6i ti~ng la kinh t~ tri truang, la tv do kinh t~, 6ng cling kh6ng hoan toan lo~i bo vai tro cua Nha nu6c Ong cho r~ng d6i khi Nha nUOC cling CO chuc nang kinh t~ khi chuc nang nay VU'Q't ra khoi ph~m Vi CUa doanh nghi~p nhu dao song d~p duang

Tu tuang k~t hqp gifra thi trucmg va Nha nuac hay gifra "ban tay VO hinh" va " Ban tay hfru hinh" da c6 tu Hiu rna di~rn khai dAu rnang tinh Iy Iu~n

la trucmg phai Tan C6 Di~n trong hQc thuy~t cua rninh luc dAu hQ ung h(> tu tuang tv do kinh t~, tl! do qmh tranh, W do thi truang Tuy nhien, khi d6i tuqng nghien c(ru duqc rna r(>ng hQ da chu y nghien c(ru kinh t~ vi rno va d~

c~p nha nu6c· can thi~p vao kinh t~ Nghia la tftt y~u cAn phai c6 Sl! tac d(>rig cua Nha nuac rnai d§:n d~n S\f tang len cua cua cai

Truang phai kinh t~ cua Chu nghia tl! do rn6i l~i ti~p tl,lc phat tri~n han v6i quan di~rn cua rninh, nhftt la sau cu(>c khung hoang kinh t~ narn 1929-_1933, vi~c thl!C hi~n hQC thuy~t kinh t~ cua John Maynard Keynes, ly thuy~t

\'Ban tay hfru hinh", da b(>c 19 nhfrng nhuqc di~rn cua n6 HQ da nh~n thfty khong th~ di~u hanh m(>t n~n n~n kinh t~ hoan toan b~ng "ban tay thi truang"

hay hoan toan "ban tay Nha nuac" ma d~c di~m n6i b~t cua hQ: " thi truang nhieu han Nha nuac can thi~p it han"

Han th~, ly thuy~t" Ban tay hfru hinh" cua John Maynard Keynes cling t6 ra kem hi~u nghi~rn, nhftt la trong di~u ki~n S\f phat tri~n cua kinh t~ thi

"ban tay hfru hinh" la m(>t tftt y~u khach quan theo ti~n trinh v~n d(>ng va phat

tri~n cua ljch Slr va yeu cAu khach quan cua vi~c phat tri~n kinh t~ hang h6a

Khai xu6·ng cho mo hinh kinh t~ nay la HQc thuy~t kinh t~ cua Chu nghia Tl! do mai, tieu bi~u nhu da de c~p 6 tren la mo hinh kinh t~ : "Nen kinh t~ thi truang xa h(>i cua C(>ng hoa Lien Bang Due" Quan di~rn cua chu ngh!a tg do m6i hQ coi n~n kinh t~ tu ban chu nghia la h~ th6ng ho~t d(>ng W

d(>ng, do cac guy lu~t kinh t~ khach quan tv phat di~u ti~t Tu tuang ca ban

cua hQ la W do kinh doanh, W do tharn gia thi tru·ang, ch6ng l~i S\f can thi~p

cua Nha nuac vao kinh t~

H9c thuyet kinh te cua "Chu nghia tl,r do m&i" h't m<)t trong cac tnio luu

tu tuang hi~n d~i H9 mu6n ap d1,mg va ket hqp d.t ca cac quan diem cling nhu phuong phap lu~n cua cac tru(mg phai T1J do eli, truang phai TrQng thuang

m&i, truang phai Keynes de hinh thanh h~ tu tuang m&i di~u tiet n~n kinh te

tu ban chu nghia Tu tuang co ban cua Chu nghia w do m&i la co che thi

truang c6 SlJ di~u tiet cua Nha nu&c a m<)t muc d9 nhfit dinh KhAu hi~u cua h9 la "thi truang nhi~u han, Nha nu&c can thi~p it han" H9 d~c bi~t nhfin

m~nh yeu t6 Him ly cua cac ca nhan quyet dinh san xu~t va tieu dung

Tuy nhien, ly thuyet nay cling chi t6n t~i trong "N~n kinh te thi truang

xa h<)i a C<)ng hoa Lien bang -Due" khong phai tra thanh m6 hinh chung cua

t~t ca cac nu&c khi phat trien kinh te thi truang; bai quan diem cua hQ Ia "thi truang nhi~u han nha nu&c can thi~p it han" Do d6, nam 1948 nha kinh te

h9c Paul A.Samuelson sau khi phan tich thl)'c tien ho~t d<)ng cua n~n kinh te

thi truang, 6ng cho r~ng de phat trien kinh te thi truang cfrn phai v~n dvng ca

"ban tay vo hinh" va "ban tay hfru hinh" Ong viet: "Di~u hanh m()t h~nkinh

te neu kh6ng c6 chinh phu 'ho~c thi truang thi cling nhu dinh v6 tay b~ng m<)t

I

ban tay" [29, 185] C6 the coi day la tu tuang trung tam cua ly thuyet n~n kinh

te h6n hqp M6 hinh kinh te nay tra thimh ph6 bien ma cac nu&c tren the gi&i

dang v~n dl,mg trong xay dl)'ng va phat trien kinh te thi truang hi~n nay

V&i m6 hinh n~n kinh te h6n hqp, Paul A.Samuelson phan tich cache

thi truang va nhfrng nhan t6 tac d<)ng den thi truang Ong cho r~ng, ca che thi

truang la m<)t 'hinh thuc t6 chuc kinh te, trong d6 ca nhan nguai tieu dung va 'cac nha kinh doanh tac d<)ng lfrn nhau qua thi truang de xac dinh ba v~n d~

trung tfrm cua t6 chuc kinh te Ia: Cai gi? Nhu the nao? Cho ai? Ca che thi

truang" Khong phai la SlJ h6n"hqp mala tr~t tl,r kinh te" M<)t n~n kinh te thi

trub-ng la m<)t ca che tinh vi de ph6i hqp m<)t each khong tl,r giac nhan dan va doanh nghi~p thong qua h~ th6ng gia ca thi truang N6 la m<)t phuang ti~n giao tiep de t~p hqp tri thuc va himh d<)ng cua hang tri~u ca nhan khac nhau, khong c6 b9 nao trung tam, n6 vfrn giai duqc bai toan ma may tinh l&n nhfit

ngay nay khong th€ giai n6i Khong ai thi~t k~ ra n6 N6 1lJ nhien, va cfing nhu xa h(>i loai ngm1i, n6 dang thay d6i"[29, 185]

Sau khi d~ c~p v~ ca ch~ thi truang, P A Samuelson da phan tich nhfrng nhan t6 anh huang d~n thi truang, nhfrng m6i quan h~ trong kinh t~ thi truang rna n~n kinh t~ c~n giai quy~t Tru6c h~t, n6i d~n kinh t~ thi truang la n6i d~n hang h6a, gia ca, cung c~u, c~nh tranh Trong quan h~ cung c~u c6 th€ n6i d6 Ia vi~c khai quat hai h,rc Im;mg chinh tham gia thi truang Ia nguai ban

va nguai mua Sg bi~n d(>ng cua gia ca da tac d(>ng d~n quan h~ cung c~u tren thi truang, tac d(>ng d~n nguai mua t~o tr~ng thai can b~ng cung c~u thuang

xu yen v~n d(>ng, bi~n d6i va d6 cfing chinh la sv ho.~t d(>ng cua quy lu~t cung

c~u tren thi truang hang h6a

V~ m6i quan h~ gifra tieu dung va ky thu~t Day la m(>t trong nhfrng v~n

d~ c~n phai giai quy~t trong kinh t~ thi truang, bai le v6i sg ph~t tri€n nhanh nhu vu bao cua khoa hQC cong ngh~ hi~n nay V~n d~ khong phai dung l~i a

ch6 san xu~t v6i b~t cu gia nao rna phai san xu~t v6i ti~n b(> m6i nh~t cua khoa hQC cong ngh~ tren th~ gi6i va v6i chi phi hqp ly Han th~, trong di~u ki~n khoa

i

hQc cong ngh~ phat tri€n, nang su~t lao d(>ng tang, thu nh~p tang di~u t~t y~u hQ

se tieu dung nhfrng lo~i hang h6a t~o ra bai nhfrng thanh t\IU m6i nh~t cua khoa hQc cong ngh~ theo xu th~ phat tri€n cua xa h(>i Chinh vi v~y, sl)" k~t hqp m(>t each ch?t che gifra san xu~t v6i kinh doanh theo yeu c~u cua thi truang v6i da phat tri€n cua khoa hQc cong ngh~ la m(>t t~t y~u khach quan

Tuy nhi€n, trong kinh t~ thi truang vi~c su dvng ly thuy~t "Ban tay vo hinh", ban tay thi truang, ben c~nh m?t tich cgc t~o d(>ng lgc cho sg tang truang kinh t~, sg di~u ti~t khach quan cua " Ban tay thi truang" cling t6n t~i

nhfrng khuy~t t~t nh~t dinh nhtt 6 nhi€m moi truang rna doanh nghi~p khong

ph~i tra gia cho nhfrng sg huy ho~i d6, ho?c Ia nhfrng th~t b~i cua thi truang

do tinh tr~ng d(>c quy~n gay ra, hay nhfrng anh huang cua ca ch~ tg do c~nh

tranh; khung hoang th~t nghi~p tinh tr~ng phan ph6i b~t binh d~ng Chinh vi nhfrng ly do d6, d€ d6i ph6 v6'i nhfrng khuy~t t~t cua thi tru(mg, di~u t~t y~u

phai c6 sg can thi~p cua Nha nu6'c; nghia la c~n thi~t phai c6 " Ban tay hfru

hinh" thong qua cac chinh sach kinh t~ cua Nha nu6c d~ kh~c phvc cac khuy~t t~t v6n c6 cua th(trucmg

Phat tri~n kinh t~ thi trucmg c6 sg tac d()ng cua Nha nu6c tr& thanh m()t

doi hoi tAt y~u d6i v6i nen kinh t~ cua cac nu6c tren th~ gi6i hi~n nay B&i

lich sir phat tri~n mo hinh kinh t~ cua cac nu6c cho th~y khong c6 nu6c nao

phat tri~n kinh t~ thi trucmg m()t each thu~n tuy, cling khong c6 nu6c nao phat tri~n theo mo hinh k~ hQach h6a, mo hinh kinh t~ nha nu6c rna deu CO Sl)" V~n

dvng ca hai thi trucmg va nha nu6c Chi c6 dieu tuy vao thgc ti~n va dieu ki~n

cv th~ d~ v~n dvng trong m6i nu6c vao m6i giai do;;m khac nhau rna

Thgc ti~n da chung minh, trong nam 2008-2009 vira qua n~u chi phat tri~n

kinh t~ thi truang, thi~u v~ng ban tay hfru hinh, thi _ khong th~ giai quy~t duqc

v~n de khung hoang rna phai nha vao vai tro cua Nha nu6c ngay ca cac nu6c c6 nen kinh t~ phat tri~n cao hay dang phat tri~n nhu Vi~t Nam

1.2 Nhfrng nQi dung CO' ban ciia n~n kinh t~ hfin hQ'P

Khi phan tich kinh t~ thi truo·ng Paul A Samuelson da lam sang to vai tro cua kinh t~ thi truang nhung d6ng thai n6 cling c6 nhfrng khuy~t t~t nh~t

J

d!nh Chinh vi v?y d~ kh~c phvc khuy~t t~t cua kinh t~ thi truang cfin phai d\ra

vao Nha nu6c Sqng cling cfin th~y rAng vai tro cua Nha nu6c khong chi kh~c

phvc khuy~t t~t cua thi truang rna thong qua thi truang con v6i mvc dich kh~c

phvc khuy~t t~t cua Nha nu6c, rih~t la khi Nha nu6c can thi~p qua sau vao cac

ho~t d()ng kinh t~ lam h~n ch~ d~n S\1" ho~t d()ng cua cac quy lu~t khach quan

cua kinh t~ thi 'truang

Chung ta thuang d~ c~p v~n dvng ly lu~n vao thgc ti~n, v?n dvng cac

quy lu~t cac quy lu?t khach quan trong xay dgng va phat tri~n kinh t~ n6i

chung va kinh t~ thi truang n6i ·rieng Song v~n dvng nhu th~ nao? V?n dvng v~n- de gi? V~n dvng ra sao? V~n dvng luc nao? Va cv th~ ra sao? La nhfrng

v~n de cfin de c~p ly giai Trong de tai nay de c~p v~n dvng ly thuy~t "Nen kinh t~ h6n hqp" chinh la chung ta v~n dvng nhfrng n9i dung ca ban cua n6 vao xay dgng va phat tri~n kinh t~ thi truang a Vi~t Nam Du6i g6c d() :v~n

dvng, de tai de c?p vi~c v?n dvng ly thuy~t tren hai nh6m n()i dung sau day:·

1.2.1 N/u)m n{Ji dung trong cO' chi thj trttiJ'ng

D~ c~p v~ kinh te thi trm'mg c6 th€ phan tich va v~n d1,1ng a nfi.i~u noi dung khac nhau, tuy nhien trong ly thuyet "N~n kinh te h6n hqp", du6'i g6c do kinh te thi trucmg chung ta chu trQng v~n dvng c:k n<)i dung sau:

1.2.1.1 M6i quan h? giua himg h6a va gia ca

Xu~t phat · tu dinh nghia cua gia ca hang h6a: Gia ca Ia hinh thuc bi€u

hi~n b~ng ti~n cua gia tri Do d6 khi trinh bay m6i quan h~ gifra gia ca v6'i hang h6a khong th€ khong d~ c~p den m6i quan h~ gifra gia ca v6'i gia tfi Day

la m6i quan h~ quan tn;mg nh~t, m6i quan h~ n<)i dung va hinh thuc, trong d6 gia tri la noi dung, gia ca la hip.h thuc, gia tri iquyet dinh gia ca, gia ca c6 m6i -quan h~ ty I~ thu~n v6'i gia td hang hoa; nghia Ia gia tri hang h6a tang len thi gia gia ca hang h6a tang len va ngu:Q'C l?i

M~t khac, gia ca hang h6a con c6 m6i quan h~ v6'i gia td ti~n t~; neu gia tri ti~n t~ tang len thi gia ca hang h6a giam xu6ng con gia tri ti~n t~ giam thi gia ca hang h6a tang Nghia la gia ca c6 m6i quan h~ ty I~ nghich v6'i gia tri ti~n t~ Nghien cuu m6i quan h~ nay c6 y nghia quan trQng trong vi~c giai quyet v~n d~ 6n dinh gia ca trong di~u kii~n ch6ng khung hoang tai chinh hi~n

nay D6ng thai cling ly giai cho chung ta th~y ro vi sao cac nha san xu~t kinh doanh lo SQ' "dUQ'C mua r6t gia"

Chinh tu m6i quan h~ ca ban d6, cho th~y ca sa d~ ra cac chinh sach kinh te cua Vi~t Nam Ia dva vao chuc nang v6n c6 cua cac ph?m tru kinh te, d~c bi~t Ia chinh sach gia ca.la dva vao chuc nang gia thu6'c do gia tri va chuc nang gia ca Ch~ng h?n chung ta mu6n 6n dinh gia ca, di~u quan trQng nh~t Ia 6n dinh gia tri hang h6a, mu6n 6n dinh gia tri hang h6a phai 6n dinh san xu~t, 6n dinh cac yeu t6 d~u vao cua qua trinh san xu~t Trang di~u ki~n hi~n nay S\f phat tri€n nhanh nhu Vll bao cua CUOC each ffi?ng khoa hQC - cong hgh~, qu6c

te h6a san xu~t nhanh han qu6c te h6a deri s6ng r~t nhi~u, thi sv 6n dinh san

xu~t cua mot nu6'c cling phai d~t trong b6i canh chung d6 sv bien dong cua gia vang the gi6'i, gia xang d~u, nguyen li~u v.v Vi v~y, vi~c 6n dinJ:l.di.nh gia

ca & Vi~t Nam cung phai xu~t phat tu nhfrng v~n d~ chung cua qu6c t~ h6a, tofm cfru h6a, h(>i nh~p kinh t~ qu6c t~

Gia ca khong chi c6 m6i quan h~ v&i gia tri hfmg h6a va ti~n t~, ~a con c6 nhi~u m6i quan h~ khac, m~c du cac nhan t6 nay chi la nhan t6 imh hu&ng chu.khong tac d(>ng tn,rc ti~p Ch~ng h~n, tren thi trucmg gia ca c6 m6i quan h~ v&i cung, cfru, ch~ d9 tu hfru, dia vi d(>c quy~n, m6i quan h~ gifra nguai ban v&i nguai ban, gifra nguai mua v&i nguai mua, gifra nguai ban v&i nguai mua v.v Nhfrng m6i quan h~ nay d~u anh hu&ng d~n gia ca hang h6a

v &i y nghia d6, gia ca la phuang ti~n tin hi~u cua xa h(>i, thong qua gia

gia ca nh~m giai quy~t cac v~n d~ t6 chuc kinh t~, thong qua gia ca hang h6a tren thi truang se c6 tac dvng khuy~n khich, thuc dAy nha san xu~t ho~c h~n ch~ san xu~t m(>t hay m(>t s6 m~t hang nao d6, gia ca c6 tac dvng kich thich tieu dung ho~c h~n ch~ tieu dung m(>t s6 m~t hang nao d6 Nghien cuu v~n d~ nay c6 y nghia d~c bi~t quan tn,mg trong kinh t~ thi truang hi~n nay & Vi~t Nam, nh~t la chi~n luqc kich cfru, nguai Vi~t Nam dung hang Vi~t Nam

Ttr m6i quan h~ gifra gia ca va hang h6a, thong qua gia ca nh~m giai

1.2.1.2 'Mdi quan h? gifra tieu dung va kjJ thwjt

Day la m(>t trong nhfrng m6i quan h~ cfrn nghien cuu ky khi v~n dvng, b&i trong thvc ti~n nguai ta thuang d~ c~p m6i quan h~ gifra san xu~t va tieu dung, it khi d~ c~p m6i quan h~ gifra tieu dung va ky thu~t Ngay trong phfrn

ca ch~ thi truang Paul A Samuelson cfing d~ c~p san xu~t cai gi? San xu~t nhu th~ nao? San xu~t bao nhieu? San xu~t cho ai? Chu ong khong d~ c~p v~ m~t

ky thu~t Chinh vi v~y, v~n d~ d~t ra trong n9i dung nay khi v~n dvng la cfrn phan tich lam sang to ky thu~t la gi? Phan bi~t gifra ky thu~t va san xu~t d~ kh~ng dinh ky thu~t va tieu dung la chinh xac Con khi d~ c~p san xu~t va tieu

dung l~i duqc d~ c~p tren m9t khia c~nh khac d6 hl d~ c~p trong m6i quan h~

cua qua trinh san xuAt, phan ph6i, trao d6i, tieu dung B6n khau nay c6 m6i quan h~ v6i nhau trong d6 san xuAt va tieu dung dong vai tro quy~t dinh, con phan ph6i va trao a6i chi la nhfrng khau trung gian n6i li~n gifra sfm xuAt va tieu dung

Trong m6i quan h~ gifra tieu dung va ky thu~t, n~u chung ta x~m xet

ky thu~t du6i g6c d9 each m~ng khoa hQC, ky thu~t, cong ngh~ thi ky thu~t Ia hi~n than cl)a tri tu~ la tri tu~ OUQ'C thlJC th€ h6a trong qua trinh lao d<)ng va

ti~n b9 kinh t~ Di~u d6 c6 nghia la d6i v6i nha san xuAt Iilli mang hang h6a ra

trao d6i tren thi tru<'>ng la phai dap ung nhu c~u cua ngm)'i tieu dung, nghia la san phAm phai la thanh t1Ju m6'i nhAt cua khoa h9c cong ngh~, chu lrnong phai

la san phAm cua bAt ky giai do~n nao cua n~n san xuAt

Han th~, n~u chung ta xem xet du6i g6c d9 d9 san xuAt ("san" la sinh,

"xuAt" la ra), san xuAt la SlJ tac d<)ng lfrn nhau gifi'a cac y~u t6 d€ t~o ra cua cai Do v~y, tren thi trucmg n~u dung l~i a san phAm san xuAt ra v6i b~t cu thanh 1\fu khoa h9c nao se khong duqc chAp nh~n, nhAtJa trong di~u ki~n SlJ

J phat tri€n nhu vii bao cua khoa hQc, cong ngh~ tren th~ gi6i hi~n nay D~c bi~t, vAn d~ qu6c :t~ h6a dai s6ng nhanh han qu6c t~·h6a san xuAt rAt nhi~u, thi vAn ct~ ky thu~t duqc a~t a vi tri trung tam va ong vi ky thu~t va thi truang la

"hai ong vua" la v~y

Day Ia m9t trong nhfrng m6i quan h~ quan trQng rna Paul S.Samuelson

x~p thu hai trong vi tri cua cua cac m6i quan h~ trong kinh t~ thi truang Khi

·• d~ c?p v~ m6i quan h~ nay c~n phai hi€u thAu dao cac vAn d~ rna chung ta nghien cuu: san xuAt, ky thu~t, cong ngh~, tieu dung vv M~c du cac ph~m tru nay c6 nhfrng di€m gi6ng nhau· nhung c6 nhfrng khac bi~t ca ban Ch~ng h~n

khf d~ c~p v~ san xuAt thi san xuAt la SlJ tac d<)ng lfrn nhau gifra cac y~u t6 d€

t~o ra san phAm; du6i g6c d9 Ia · cac y~u t6 san xuAt thi bAt cu n~n san xuAt xa h'9i nao cfing c~n phai c6 3 y~u t6, song cac y~u t6 d6 trong m6i giai do~n c6 th€ c6 SlJ khac nhau va chinh SlJ khac nhau gifra cac y~u t6 c6 th€ lam cho k~t

•

qua san xuAt c6 th€ khac nhau VAn d~ d~t ra la chAt luqng cac y~u t6 san xuAt

- ~:< ~-.·.-·

c6 th~ thay d6i; do v~y vfrn d~ quan trQng trong kinh te thi trucmg, ong khong

d~t vfrn d~ san xufrt Ia v~y

Nhu v~y m6i quan h~ gifra tieu dung va ky thu~t tren thi trucmg duqc th~ hi~n a ch6 d6i v&i nguai san xufit: san xufit cai gi? San·xtifrt bao nhieu phai

do chi phi san xufrt va nguai tieu dung quyet djnh, quan h~ cung cfru va thi

truang dong vai tri trung gian, hoa giai gifra s& thich cua nguai tieu dung va

di~u ki~n ky thu~t cua n~n san xufrt cho phep

I 2.1 3 vJ l(Yi nhu(in

Trong n~n kinh te thj truang, lqi nhu~n khong chi Ia ml)c dieh rna con Ia I ' !

d()ng h,rc chi ph6i ho~t d()ng san xufrt kinh doanh cua cac doanh nghi~p, cua tling

te bao trong toan b9 n~n kinh te qu6c dan Hon the, lqi nhu~n khong chi Ia d()ng

h,rc chi ph6i ho~t d()ng cua doanh nhan rna con Ia di~u ki~n lam CO' s& cho S\f di~u

tiet, phan b6 l~i n~n san xufrt xa h()i, thu h((p hay m& r()ng quy mo san xufit

V &i thi truang tv do c~nh tranh, thong qua ket qua thu duqc Ia lqi

nhu~n, hi~u qua tuang d6i Ia ty sufrt lqi nhu~n, vi ml)c dich Ia lgi nhu~n hQ se

di chuy~n tu nai san xufit kh6 khan sang nai san xufrt c6 lqi M~t khac cac

I

doanh nghi~p mu6n d~t lgi nhu~n t6i da doi hoi cfrn phai c6 chi phi san xufrt

thfrp, m&i c6 lgi nhu~n sieu ng~ch bu()c cac dan vj san xufrt kinh doanh phai cai tien ky thu~t, ap dl,lng CaC thanh t\l'U m&i CUa khoa hQC cong ngh~

Du&i g6c d() luu thong, lgi nhu~n d6ng vai tro quan trQng trong vi~c

di€u tiet luu thong B&i le, vi l11\lC dich lqi nhu~n thong qua gia ca tren thj

truang, hang h6a se duqc di chuy~n tu nai c6 gia ca thfrp sang nai c6 ghi ca

·cao Han the, thong qua quy lu~t cung c~u v&i 111\lC dich duy nhfrt Ia lqi nhu~n

cling se d~n den vi~c di chuy~n hang hoa tu nai c6 gia ca thfrp sang nai c6 gia

ca cao Do d6, c6 th~ kh~ng dinh r~ng lgi nhu~n c6 tac d()ng tich eve thuc dfry

cac· doanh nghi~p San XUfrt Va dua hang hoa den CaC khu V\fC rna nguai tieu dung c~n nhi€u ( cfru l&n) va ngugc l~i

1 2.1 4 vJ cqnh tranh

C~nh tranh Ia sv ganh dua, sv dfiu tranh d~ gianh ph~n IQ·i nhfit cho

minh, c~nh tranh dugc tiep c~n theo nhi€u g6c d9 khac nhau: v~ ph~m vi, v€

tinh chfrt, v~ lo~i hinh c~nh tranh N~u xet v~ ph~m vi c6 c~nh tranh trong n<)i b<) nganh va c~nh tranh gifra cac nganh y nghi'a cua m6i lo~i c~nh tranh nay ci1ng c6 sv khac nhau C~ tranh trong n<)i b<) nganh v6·i ml)c dich nh~m thu lqi nhu?n sieu ng~ch, bi~n phap c~nh tranh phai cai ti~n ky thu?t t6 chuc quan

ly san xufrt, k~t qua c~nh tranh hinh thanh nen gia tri xa h<)i cua hang h6a gia tri thi trucmg Chinh vi v?y, c~nh tranh trong kinh t~ thi trm1ng la bu<)c cac doanh nghi~p mu6n c6 lqi nhu?n sieu ng~ch phai cai ti~n ky thu?t t6 chuc quan ly san xuftt lam cho gia tri ca bi~t cua hang h6a nho han gia tri xa h<)i Tren y nghi'a d6, lo~i hinh c~nh tranh nay lat,n cho Ivc luqng s~n xuftt xa h<)i phat trien nhanh

D6i v6i c~nh tranh gifra cac nganh la c~nh tranh gifra cac xi nghi~p a

cac nganh san xuftt khac nhau de san xuftt cac san ph~m c6 cong dl)ng khac nhau Ml)c dich cua c~nh tranh la tim nai d~u tu c6 lqi, hi~n phap c~nh tranh

la phai di chuyen tu li~u san xuftt va sue lao d<)ng tir nganh c6 ty suftt lqi nhu?n thftp sang nganh c6 ty ty suftt lqi nhu?n cao Di~u tfrt y~u sv c~nh t~anh

nay se lam thay d6i cung c~u gifra cac pganh, t~o nen sv phuc t~p trong n~n

kinh t~ mfrt can d6i gifra cac nganh Han th~, tren ly thuy~t phan tich nhu v?y, nhung trong thvc ti~n dau phai c6 the d~ di chuyen tu li~u san xufrt va sue lao d<)ng tir nganh nay sang nganh khac, khi da c6 sv d~u tu ban d~u K~t qua

c~nh tranh dftn d~n hinh thanh ty sufrt lqi nhu~n chung, ty sufrt lqi nhu~n binh qw1n Va S\1' hinh thanh lqi nhu~n binh quan cho cac doanh nghi~p CUa Cac nganh san xufrt khac nhau

Thong qua c~nh tranh gifra cac nganh, tren thi truang se hinh thanh nen gia ca san xufrt, gia ca san xufrt b~ng chi phi san xufrt c<)ng lqi nhu~n binh quan Nha c6 sv hinh thanh gia ca san xufrt trong thvc ti~n san xufrt, kinh doanh, cac nganh khac nhau c6 di~u ki~n khac nhau, lqi nhu~n thu duqc khac nhau, song nha lo~i hinh c~nh tranh nay h9 cling thu duqc m<)t ph~n nhftt dinh

tir Iqi nhu~n binh quan Do d6, cac doanh nghi~p yen tam trong san xuftt kinh doanh cua minh v6i nhfrng nganh ngh~ nhftt dinh ma minh da Iva ch9n d€ d~u

tu Xet tren y nghia d6 c~nh tranh gifra cac ngimh da g6p phfrn tich eve phfm b6 n€n san xucit xa h()i m()t each hqp Iy

N~u chling ta xet du6i g6c d() tinh chfit cua c~nh tranh tren thi trucmg c6

c~nh tranh hmln hao va c~nh tr.anh khong hoan hao C~nh tranh hoan hao Ia qua trinh c~nh tranh duqc di~n ra tren thi tmcmg hoim toan do cac quy lu~t

khach quan chi ph6i khong c6 m()t ban tay hfru hinh nao dung dAng sau c~nh

tranh tac d()ng vao qua trinh c~nh tranh y nghia cua c~nh tranh nay t~o di€u

ki~n cho cac nha san xufit kinh doanh tren thi trm'mg quy~t dinh chi phi san xucit, quy~t dinh gia ban hang h6a tren thi truqng

l

D6i v6i c~nh tranh khong hoan hao la qua trinh c~nh tranh duqc di~n ra tren thi tmcmg nhung khong phai hoan toan do cac quy lu~t kinh t~ khach quan cua thi trucmg chi ph6i rna da c6 m()t ban tay hfru hinh dung d~ng sau c~nh tranh tac d()ng vao qua trinh c~nh tranh Day la lo~i hinh c~nh tranh bu()c cac nha san xufit kinh doanh tren thi.trucmg mu6n dung vfrng trong c~nh tranh

dn phai phan tich xem xet vai tro vi tri va vi the cua doanh nghi~p, chu khong phai la kinh doanh v6i bftt cu gia nao

Nhu v~y, nghien cuu v€ quy lu~t c~nh tranh, ph~m vi c~nh tranh, cac

lo~i hinh c~nh tranh va tinh chfit c~nh tranh cho thfiy cac nha san xucit kinh doanh khi v~n dvng cac quy lu~t khach quan n6i chung va quy lu?t c~nh tranh n6i rieng cfrn phai dugc d~t trong moi truang hoan hao ho~c khong hoan hao,

va dugc di~n ra trong cac IInh Vl,l'C tu san xufit den luu thong, tieu dung

1.2.2 Ve vai tro kinh te cua nha nU'O'c

Nghien cuu sv phat tri€n- kinh t~ thi truang cua cac nu6c tren the gi6i

hi~n nay, bfit ky nu6c nao trong qua trinh phat tri€n kinh t~ thi truang cling

d€u c6 4 d~c di€m chung: Quy€n t1,1 chu trong san xucit kinh doanh; gia ca do thi ·tmang quy~t dinh; d€u tuan theo cac quy lu?t kinh t~ khach quan; d€u c6

Sl,l' tac d()ng cua Nha nu6c, tuy nhien v6i cac muc d() khac nhau

Nhu v?y, du6i g6c d9 phat trien kinh te thi tmcmg cua m<)t qu6c gia

trong di€u ki~n hi~n nay, tcit y~u doi hoi cfrn phai c6 vai tro cua Nha nu6c Sa

di cfrn phai c6 vai tro cua Nha nu6c, b&i ben c~nh vi~c phat trien kinh t~ thi

trucmg t~o ra nhfrng m~t tich eve nhfit dinh, thi kinh t€ thi trm)ng cilng t6n t~i

nhfrng khuy€t t~t rna ban than n6 cung khong th€ giai quy€t duqc nhu phan h6a thu nh~p, phan h6a giau ngheo, dfiu ca, tich trfr Vi v~y, cfin phai c6 vai tro cua Nha nu6c d€ kh~c phvc cac khuy€t t~t nay Han th€, trong lich sir phat tri€n, nha nu6c nao cilng c6 cac chuc nang nhu quan ly hanh chinh, bao dam

an ninh qu6c gia, chuc nang kihh t€ N€u chi xem xet vai tro cua Nha nu6c du6i g6c d9 kinh t€, g~n v6i m6i giai do~n phat tri€n khac nhau, theo cac quan diem khac nhau thi vai tro cua n6 cilng c6 sv khac nhau

Theo P.A.Samuelson trong nSn kinh t~ h6n hqp, vai tro cua Chinh phu

duqc th€ hi~n qua b6n chuc nang sau day:

1 2 2.1 Thiit l4p khuon kh6 phap lu4t

Nhu da phan tich tren vi~c phat tri€n kinh t€ thi trucmg khong c6 nghia

Ia hoan toan tlJ do rna dSu c6 m9t khuon mfru nhfit dinh d6 Ia phai tuan theo h~

th6ng phap lu~t cua qu6c gia d6 tren t~t ca cac m~t, cilng nhu tuan theo cong u6c qu6c t€ tren cac n9i dung cv th€ nhfit dinh Trong phat tri€n kinh t€ cua m9t qu6c gia, vi~c thi~t l~p khuon kh6 ,phap lu~t Ia m9t trong cac chuc nang dfiu tien, c6 vai tro quan trQng trong vi~c kh~c phvc cac khuy€t t~t cua thi

truang Nha nu6c cfin phai thi€t l~p hanh lang phap ly, t~o moi truang thu~n

lqi cho cac dan vi san xu~t kinh doanh

D€ duy tri va phat tri€n nSn kinh t€ n6i chung va kinh t€ thi truang n6i rieng doi hoi cfin phai c6 dfiy du h~ th6ng lu~t phap tuang ung trong qua trinh san xufit kinh' doanh Nh~t Ia trong xay dvng d~t nu6c Vi~t Nam, d6 Ia Nha nu6c phap quySn xa h9i chu nghia

Vi~c xay dgng h~ th6ng lu~t phap quy dinh cho qua trinh v~n d()ng cua nSn kinh t€, qua trinh san xu~t 'kinh doanh, khong chi rieng ella m6i ca nhan, m6i nguai rna Ia trach nhi~m cua Nha nu6c H~ th6ng lu~t phap, cac lu~t I~ do Nha nu6c dS ra phai dam bao d6ng b9 va dfiy du, nh~m dap ung nhfrng gia tri

va quan di€m duqc d6ng tinh r()ng rai ella cac tung 16p nhan dan, c6 tac d()ng sau s~c d€n cac ung xu ella con nguai Trong diSu ki~n hi~n nay 6 Vi~t Nam

dang chuy~n sang kinh t~ thi trucmg thi vi~c xay dvng hoan thi~n h~ th6ng

phap lu~t la d.p thi~t cho sv phat tri~n kinh t~

1 2 2 2 Chinh phit phai bao a am tinh hi?u qua cita cac hogt a(mg kinh ti

Nhu da phan tich tren v6i d~c trung kinh t~ thi truang la lqi nhu~n, vi m1;1c dich lqi nhu~n t6i da, c6 th~ trong qua trinh san xuftt kinh doanh cac cht£ th~ kinh t~ ch:;ty theo m1;1c dich cua minh rna di nguqc l:;ti v6i lqi ich xa h9i

Cac nha kinh t~ hQc truang phai Chu nghia tv do mai cho r~ng "trong n~n

kinh t~ thi trubng vi~c su d1;1ng· cac y~u t6 kinh t~ thi truang c6 th~ mang l:;ti hi~u qua kinh t~ t6i uu nhung chua h~n da mapg l:;ti hi~u qua xa h9i vuan t6i"

,Chinh vi le d6 dn phai c6 vai tro cua Nha nu6c d~ khtlc ph1;1c cac khuy~t t~t

cua kinh t~ thi truang la m9t tftt y~u Han th~, vai tro cua chinh phu cfin phai

dam bao sfra chfra nhfrng thftt b:;ti cua thi truang, d~ n~n kinh t~ ho:;tt d9ng hi~u

qua; di~u nay duqc th~ hi~n tren mfty di~m sau day:

- Tht'r nhdt, xuftt phat tu d~c trung cua kinh t~ thi truang la tv do c:;tnh tranh se dfrn d~n d9c quy~n di~u d6 c6 th~ lam cho cac ho:;tt d()ng kinh t~ kern hi~u qua Ch~ng h:;tn sv ho:;tt d9ng cua yac t6 chuc d9c quy~n, thong qua gia

ca d9c quy~n thu duqc lqi nhu~n d9c quy~n, lam bi~n d:;tng v~ cung, cfiu anh

huang trvc ti~p d~n tieu dung va san xuftt Han th~, c6 th~ m9t b9 ph~n lqi

nhu~n thu duqc su d1;1ng vao nhfrng ho:;tt d()ng vo ich (khong hi~u qua) nhu quang cao lua d6i, mua anh huang va bao h9 cua nganh l~p phap Vi v~y,

Chinh phu khong th~ coi mQi ho:;tt d9ng cua d9c quy~n Ia tftt y~u Chinh phu

cfin phai dua r~ cac lu~t ch6ng d9c quy~n, dam bao sv canh tranh, d~ lam tang

hi~u qua cua h~ th6ng thi truang c:;tnh tranh hoan hao

- Thu· hai, ch6ng l:;ti nhfrng tac d9ng ben ngoai, ho:;tt d9ng cua doanh

nghi~p nha tac d9ng tu moi truang hay anh huang d~n moi truang ch~ng h:;tn: Khi m9t xi nghi~p hay m9t ca nhan gay ra nhfrng chi phi bftt lqi cho m9t

doanh nghi~p khac song h9 khong phai chi tra va nguqc l:;ti Tinh tr:;tng a Vi~t

N am cac doanh nghi~p lam o nhi€m song Thi V ai la m9t minh chung

cong c9ng, nhfrng nhu cfiu thi~t y~u cua dai s6ng xa h()i, bai nhfrng hang h6a

nay khong th~ do cac doanh nghi~p tu nhan s<'m xuftt, ho?c vi lqi nhu?n thftp rna cac doanh nghi~p tu nhan khong san xuftt Khi phan tich vftn de nay P.A.Samuelson chia tftt ca cac l9ai hang h6a c6 2 lo~i: lo~i thu nhftt hang hoa

tu nhan c6 d?c tinh ky thu?t: khi m<)t ngu<'Yi da dung r6i thi ngu<'Yi khac khong

th~ dung duqc nfra; lo~i thu hai hang hoa cong c<)ng khi m<)t nguai da dung, thi nguai khac V~n CO th~ dung dUQ'C ma khong he giam gia trj Slr dl)ng

Tu CO' sa phan tich tren, Nha nu6c phai san xuftt hang cong c<)ng vi hai

ly do sau:

'

Hang cong c<)ng c6 lqi nhu?n thftp, v6n dfru tu nhieu, thai gian thu h6i

v6n ch?m, cac nha tu bantu nhan khong dam dfru tu

C6 nhfrng lo~i hang cong c<)ng khong th~ giao cho tu nhan, bai l9ai hang h6a phvc vv chung cho an ninh cua xa h<)i, ho?c h9 khong th~ tlJ san xuftt duqc (linh VlJC qu6c phong,.an ninh, tr?t tlJ an toan xa h<)i, lu?t phap )

sach kinh t~, d~c bi~t la chinh sach thu~ d~ dam bao va kich thich vi~c dfru tu san xuftt nhfrng hang h6a cong c<)ng rna cac doanh nhi~p tu nhan khong san xuftt

I ho~c vi ch~y theo lqi nhu?n rna hQ khong san xuftt nhfrng lo~i hang h6a nay

1.2.2.3 Bao dam tinh cong bang, binh tiling

Nhu tren da de c?p, h~ th6ng thi truang ho~t d<)ng d1Ja tren CO' sa cac

quy lu?t kinh t~ khach quan nhir quy lu?t gia trl, quy lu?t cung cfru, quy lu?t

c~nh tranh nhAm mang l~i hi~u qua kinh t~ cao, mang l~i lqi nhu?n sieu

ng~ch cho cac' nha san xuftt kinh doanh; song mvc tieu fry c6 th~ gay ra nhfrng bftt binh d~ng 16n trong thu nh?p, phan h6a giau ngheo d~n d~n khoang each

ngay cang xa nhau trong xa h<)i gifra cac rung 16p dan chung, gifra cac vung la m<)t minh chung

D~ kh~c phvc nhfrng h~n ch~ d6, chinh phu phai thong qua cac chinh sach kinh t~ n6i chung va nhftt la chinh sach phan ph6i n6i rieng d~ dieu chinh

phan ph6i thu nh?p Han nfra, do d~c tinh cua tung vung tung dia phuang, nhftt la vung sau, vung xa khon~ th~ tham gia thi truang nhu cac d<) thi 16n d

Vi~t Nam v6i d?c di~m trai qua cu<)c chi~n tranh, nhfrng tan tich cua chi~n

tranh rna lam cho ngay ca nhfrng ngueri trong d9 tu6i lao d9ng cling khong th~ tham gia thi truang

Cac cong C\1 quan trQng d~ tht.rc hi~n la:

- H~ th6ng thu~, la cong C\1 d~ di~u ti~t quan trQng nh~t, d~c bi~t la thu~ thu nh~p, danh thu~ lliy ti~n vao nguai giau theo ty 1~ thu nh~p cang cao thi dong thu~ cimg nhi~u

- Bao hi~m xa h9i;

- Phuc lgi xa h9i

Ngoai cac cong C\1 tren, chinh phu c6 ~h~ trg c~p tieu dung cho nhfrng

ph6m ngueri c6 thu nh~p th~p -b~ng nhi~u each khac nhau nhu thong qua vi~c

c~p phat tern phi~u thvc ph~m, trg c~p y t~, cho thue nha gia re

I 2 2 4 On ajnh kinh d Vl m6

On dinh kinh t~ vi mo Ia m9t trong nhfrng nhi~m V\1 quan trQng cua Nha nu6c rna b~t ky m9t nu6c nao cling phai ti~n hanh, c6 nhu v~y m6i duy tri va phat tri~n dugc kinh t~ - chinh tri - xa h9i cua d~t nu6c Do d~c trung cua kinh

t~ thi truang v~n dt)ng theo cac quy lu~t kinh t~ khach quan, tl)' phat t~t y~u d~n d~n l~m phat, khung hoang, th~t nghi~p .la nhfrng khuy~t t~t khong th~

tranh kh6i cua n~n kinh t~ thi truang Hai vli khi chu y~u rna chinh phu su

dl)ng d~ kh~c phl)C, d6 la chinh sach ti~n t~ va chinh sach tai chinh

Thong qua cac chinh sach tai chinh, ti~n t~, gia ca, tin dl)ng se c6 tac d9ng sau s~c d6i v6i giai quy~t v~n d~ th~t nghi~p, tang t6ng san lugng, thu

nh~p va 6n di~h gia ca, thuc d~y san xu~t kinh doanh cua tung doanh nghi~p

cling nhu tren ph~m vi toan xa h9i

Chinh sach 6n dinh kinh t~ vi mo, v6i cac cong C\1 quan ly kinh t~ tren day, c6 th~ t~o kha nang di~u ·hoa sv len xu6ng cua th~t nghi~p hay c6 th~

ki~~ ch~ dugc tinh tr~ng thai qua cua l~m phat Tuy nhien, chinh sach nay c6

m~t trai cua n6, 6n dinh c6 th~ lam cho chu ky kinh doanh x~u di

T6m l~i: d~ thl)'C hi~n cac chuc nang kinh te cua minh, chinh phu phai thong qua ba cong C\}: cac khoan thu~, cac khoan chi tieu Va nhfrng lu~t dinh

Thong qua cac chinh sach kinh t€, d~c bi~t lc't thu€, chinh phu se di~u ti€t tieu dung va d~u tu, nghia la khuy€n khich hay h?n ch€ ho?t d()ng sfm xu~t - kinh doanh D6i vai chi tieu, chinh phu se thuc d~y, h6 trg cac doanh nghi~p sfm xu~t

ra m()t s6 hang h6a, dich vv d~ dam bao tinh hi~u qua Qua lu?t dinh, chinh phu hu6ng nhan dan di vao ho~c tir bo ho?t d()ng kinh doanh khong phu hgp

Theo P.A.Samuelson vai tro cua Chinh phu la kh~c phvc nhfrng h?n ch€ thi truang, nhung ban than Nha nuac doi khi l?i c6 nhfi'ng khi€m khuy€t, do

d6 c~n phai k€t hgp ca ca ch€ t~i truang va vai tro cua Chinh phu, trong di~u

ki~n kinh t€ hi~n d?i, hinh thanh mo hinh "kiry.h t€ h6n hgp" 6 46, "ca ch€ thi

truang xac d!nh gia ca va san' lugng, con Chinh phu di~u ti€t thi truang b~ng cac chuang trinh thu€, chi tieu va lu?t dinh, ca hai la c~n thi€t nhu nhau"[29, 191 ]

1.3 Kinh t~ thi trU'img djnh hu·o·ng xa h()i chu nghia

v~ m~t ly lu?n va thvc ti€n kinh t€ thi trucmg dinh huang xa h9i chu

nghia 6 Vi~t Nam chinh la sv v?n dt,mg sang t?o ly thuy€t "Ban tay vo hinh",

"Ban tay hfru hinh" va "ly thuy€t n~n ki~ t€ h6n hgp" vao di~u ki~n thvc ti€n

6 Vi~t Nam, nghia la c~n phai v6 ca hai ban tay Tuy nhien cling c~n th~y r~ng v~ m~l ly lu?n la phu hgp vai xu th€ phat tri~n cua lich su kinh t€, song khi v?n dvng vao Vi~t Nam phai thich ung vai di~u ki~n thvc ti€n va ban chftt n~n kinh t€ rna chung ta xay dvng f)6 la mo hinh kinh t€: kinh t€ thi truang dinh huang xa h9i chu nghia; Vi v?y d~ tai xin phan tich lam sang to han v~ vai tro

I

va n()i dung cua dinh huang xa h9i chu nghia

1.3.1 Binh lun'J'ng xii hpi chii nghia

Dinh huang xa h9i chu nghia khong phai la m9t khai ni~m mai, m9t xu huang v?n d()ng mai rna n6 da c6 tu lau Ngay tir nhfi'ng nam sau muai, bay

m~ai cua th€ ky XX, m()t s6 nha ly lu?n Xo-vi€t da dung thu?t ngfi' "dinh huang xa h9i chu nghia" d~ chi con duang phat tri~n cua m9t s6 qu6c gia chau A, chau Phi, chau My La tinh Trong Tir di~n chu nghia C()ng san khoa h9c, do Nha xuftt ban Ti€n b9 Matxcava, xu~t ban nam 1980 da d~ c?p dinh huang xa h9i chu nghia nhu la "con duang phat tri~n khong tu ban cu nghia"

6 Vi~t Nam khai ni~m djnh huang xa h()i chu nghia n€u duqc hi~u nhu

m()t phong tnio each m~mg n6 da c6 tir lau, ngay tir khi Dang ta thfmh l~p nam

1930, trong Cuang linh chinh tri do d6ng chi Trftn Phu khai thao:"xu Dong

Duang se nha v6 san, giai cfip chuyen chinh cac nuac giup sue cho rna phat

tri~n, b6 qua thai ky tu ban rna tranh dfiu th~ng len con du<'Yng xa h()i chu

nghia" [7, 93-94]

Con djnh huang xa h()i chu nghia duqc hieu du6·i g6c d() la tu duy ly

lu~n, thi khai ni~m djnh huang a Vi~t Nam cling du6c hi~u tir lau Ngay tir

D?i h()i Dang toan qu6c lftn thu IV, Dang ta ~hua dung thu~t ngfr "djnh hu6ng

xa h()i chu nghia", nhung da xac djnh duqc m()t s6 n()i dung ca ban cho djnh huang trong duang I6i chung cua each m?ng xa h9i chu nghia va duang 16i phat trien kinh t€ a Vi~t Nam

Thu~t ngfr "djnh hu6ng xa h()i chu nghia" duqc xufit hi~n lftn dftu tien

trong Nghi quy€t Trung uang 6 kh6a (Kh6a VI) thang 3 nam 1989 a phftn hai, mvc hai " Kiem di~m hai nam thvc hi~n Nghi quy€t D~i h()i VI va phuang

huang nhi~m Vl;t ba nam tai" Nghi quy€t chi r5 " Kinh t~ qu6c doanh phai

duqc cling c6 va phat tri~n, n~m vfrng vi tri then ch6t trong n~n kinh t€, phat

buy uu th€ v~ ky thu~t, cong ngh~, khong ngirng nang cao nang sufit, chfit

luqng, hi~u qua, chu d()ng lien k€t va dfin d~t cac thanh phftn kinh t€ khac d~

thvc hi~n t6t vai tro chu d~o, bao dam cho sv phat tri~n 6n djnh va c6 hi~u qua

cua toan b() n~n kinh t€ qu6c dantheo djnh huang xa h()i chu nghia" [11,12]

• I

D€n D?i h()i VII, khai ni~m "dinh huang xa h()i chu nghia duqc d~ c~p

r()ng rai va nh~c di nh~c l~i nhi~u lftn trong Van ki~n va duqc dua vao Cuang

linh xay d1,fng dfit nuac trong thai ky qua dQ, khai ni~m nay tra thanh bai hQC quan tr<;>ng dftu tien trong ti€n tdnh d6i mai a Vi~t Nam

" M()t la, phai giu vfrng dinh huang xa h()i chu nghTa trong qua trinh d6i mai, k€t hqp sv kien djnh v~ nguyen t~c va chi€n luqc each m?ng vai sv linh

ho?t trong sach luqc, nh?y cam n~m b~t cai mai Di len chu chu nghTa xa h()i lacon duang tfit y€u a nuac ta Di~u ki~n c6t y€u de cong cu()c d6i mai giu

duqc djnh huang xa h()i chu nghTa va di d€n thanh cong la trong qua trinh d6i

mai Dang phai kien tri va v~n d1,mg sang t~o chu nghTa Mac - Lenin va tu tuang H6 Chi Minh, gifr vfrng vai tro lanh d~o xa h('>i " [6,52,53]

Con Cuang lTnh xay dl,fng dftt nuac trong thai ky qua d('> len chu nghTa

xa h('>i dugc D~i h('>i Dang toan qu6c L~n thu VII thong qua Trong phuang huang ca ban c~n nim vfrng trong trong thai ky qua d9 ghi r5: "Phat tri~n n~n

kinh t~ hang h6a nhi~u thanh ph~n theo dinh huang xa h('>i chu nghia, v~n

hanh theo ca ch~ thi truang c6 S\f quan ly cua nha nuac" [12,9-10]

T6ng k~t 10 nam d6i mai t~i D~i h('>i Dang toan qu6c l~n thu VIII, bai

h9c duai g6c d('> kinh t~, Van ki~n chi r5: "Xay dl,fng n~n kinh t~ hang h6a

nhi~u thanh ph~n, v~n hanh theo ca ch~ thi trucmg, di doi vai tang cuang vai tro quan ly cua nha nuac theo dinh huang xa h('>i chu nghTa" Trong phftn m1,1c tieu, nhi~m Vl,l Va cac chinh Sach d6i vai CaC thanh ph~n kinh t~: "d~y m~nh

cong CUQC d6i mai ffiQt each toan di~n va d6ng bQ, ti~p tl,lC phat tri~n n~n kinh t~ nhi~u thanh phftn, v~n hanh theo ca ch~ thi truang c6 S\f quan ly cua Nha

nuac theo dinh hu6ng xa h('>i chu nghia " D6i vai cac thanh phftn kinh t~

"Nim vfrng dinh huang xa h('>i chu nghia trong vi~c xay dl,fng n~n kinh t~

nhi~u thanh phftn"

Vai each hi~u tren day, dinh huang xa h('>i chu nghTa dugc coi la vua

mvc tieu, vua Ia con ducmg, hanh lang cua S\f v~ d('>ng D6 cling la hanh lang cua Sl,f phat tri~n, Sl,f sang t~o Dinh huang xa h('>i chu nghTa con chua dl,fng ca m('>t vftn d~ quan trQng khong th~ ne tranh cua con duang di len chu nghTa xa h('>i £>6 la thai ky "ai thing ai" Cho nen, khong phai chi c6 kha nang di dung

huang, rna con c6 kha nang ch~ch huang

V~y la da ro, hi~u theo ngon ngfr tu di~n, dinh la quy~t dinh, huang Ia

huang di, quy~t dinh huang di cho m9t con nguai, cho m('>t t~p th~, cho m('>t

da~ t('>c, cho m('>t dftt nuac Dinh huang xa h('>i chu nghia cho m('>t d~t nuac

tren con duang di tai la m('>t tftt y~u, khong c6 gi phai ban cai Vftn d~ quan trQng la phai xac dinh n('>i dung ca ban cua dinh hu6'ng trong thai ky qua d9 len chu nghTa xa h('>i 6' nu6'c ta N('>i dung d6 phai bao quat dugc ca hai m~t

cua CUQC each mc;tng Vi~t Nam hl each mc;tng khoa hQC cong ngh~ va each mc;tng xa h9i xa h9i chu nghia

Dinh hu6ng xa h9i chu nghla 6 Vi~t Nam, Ia dinh huang phat tri~n cua

xa h9i Vi~t Nam trong thai ky qua d9 len chu nghia xa h<)i, Ia dinh huang gia tri do chu th~ each mc;tng xac l?p va Iva chQn, phil hqp v6i xu th~ khach quan cua lich sir nu6c ta va th~ gi&i, nh~m mvc tieu d9c l?p dan t<)c g~n Ii~n v6i chu nghla xa h9i, thong qua nhfrng bi~n phap d~u tranh toan di~n va sau s~c

d~ ti~n d~n mvc tieu da dinh, hi~n thvc h6a tung bu6c nhfrng gia tri xa h9i chu nghla, kh~c phvc sv ch~ch hu6ng 6 mQi llnh vvc cua dai s6ng xa h<)i tren con

ducmg di t6i mvc tieu rna f){mg va nhan dan ta da Iva chQn

N<)i dung cua dinh hu6ng xa h<)i chu nghla dugc th~ hi~n tren nhi~u m~t song c6 th~ khai quat tren 4 n9i dung ca ban:

Dinh huang tren llnh vv;c chinh tri Ia qua trinh hoc;tt d<)ng tv giac cua

th~ ch~ chinh tri trong xac dinh mvc.tieu phuang hu6ng, nhfrng di~u ki~n giai phap cac y~u t6 Ivc lugng chinh tri nh~m t6 chuc thvc hi~n thanh cong sv qua d9 len chu nghla xa h(>i, ch6ng sv v?n id<)ng ch~ch hu6ng, d~c bi~t Ia ch~ch

hu6ng sang chinh tri tu san

Dinh hu6ng v~ kinh t~ Ia dam bao cho n~n kinh t~ v?n hanh theo cac quy Iu?t kinh t~ khach quan, nh~m xay dvng m<)t n~n kinh t~ phat tri~n cao, h,rc lugng san xu~t hi~n dc;ti, dva tren ch~ d9 cong hfru v~ tu li~u san xu~t chu

y~u, k~t hgp hai hoa gifra tang tru6ng kinh t~ v6i ti~n b9 va cong b~ng xa h(>i

Dinh h~6ng tren llnh vvc xa h<)i la qua trinh chu th~ xa h<)i xac I?p mvc tieu, phuang hu6ng, cac di~u ki~n, bi~n phap hoc;tt d(>ng, xay dvng m<)t ca c~u

xa h<)i phu hgp v6i d~c di~m, di~u ki~n cua d~t nu6c, nang cao ch~t lugng CUQC s6ng, thVC hi~n cong b~ng· xa hQi, xay dvng thanh cong chu nghla xa h(>i

va bao v~ vfrng ch~c t6 qu6c Vi~t Nam xa h9i chu nghla

Dinh hu6ng tren llnh vvc van h6a hl xay dvng, phat tri~n n~n van h6a

Vi~t Nam tien ti~n, d~m da ban s~c dan t<)c, v6i sv tham gia cua toan th~ cua qufrn chung nhan dan du6i sv Ianh dc;to cua Dang c<)ng san va Nha nu6c xa h9i chu nghla Vi~t Nam, trong d6 c6 sv k~t hgp hfru ca gifra xac dinh phuang

huang phat tri~n van h6a, xac l~p h~ th6ng gia td van h6a phu hqp vai di€u ki~n thvc ti€n a Vi~t Nam, ch6ng ch~ch hu6ng tren linh vvc van h6a

3.1.2 Binh huo·ng xii h{H cltii nghla tren llnh .'f!C kinh ti

E>inh huang xa h<)i chu nghia tren linh vvc kinh t~ la phai dam bao cho

m<)t n€n kinh t~ h()?t d<)ng c6 hi~u qua kinh t~ cao, k~t hqp hai hoa gifra tang

truang kinh t~ vai ti~n b<) va cong bing xa h<)i, ch6ng S\f ch~ch huang sang quy d?o tu ban

3.1 2.1 Djnh hu6ng xa h9i chit nghfa a6i v6i Slj: phat trdn ll:l'C lu(lng san xudt

Thvc chat cua dinh huang xa h<)i chu pghia v€ lvc luqng san xuat la

?inh huang tren ba m~t hay ba y~u t6 cau thanh cua lvc luqng san xuat la d6i

tuqng lao d<)ng, tu li~u lao d<)ng va sue lao d<)ng, sao cho ba y~u t6 nay c6

duqc m<)t sue san xuat mai thuc dfiy lvc luqng s·an xuftt phat tri~n Trong di€u

ki~n hi~n nay cua Vi~t Nam, vai cu sa v~t chftt ki thu~t l?c h~u thi vftn d€

cong nghi~p h6a hi~n d?i h6a tra thanh m<)t vftn d€ cftp bach

Truac h~t, v€ tu li~u lao d<)ng, qua trinh cong nghi~p h6a hi~n d?i h6a

la qua trinh chuy~n ttr cong C\.l lao d<)ng, thu cong sang cong Cl) lao d<)ng may moe; Vi~C phat tri~n cac cong Cl) lao d<)ng may illOC khong chi dung l?i a trang

bi cong Cl) rna phai ti~p C~n nhanh vai thanh t\fU CUa each ill?ng cong ngh~

· tren th~ giai Nhftt la trong di€u ki~n hi~n nay khoa h<;>c da tra thanh lvc lugng san xuftt trvc ti~p, vftn d€ hi~n d?i ngay hom nay c6 th~ l?c h~u d6i vai ngay

hom mai Hun th~, ti~p c~n thanh tvu mai cua khoa h<;>c cong ngh~ phai la

I

cong ngh~ cao va phil hgp vai di€u ki~n thvc ti€n cua Vi~t Nam vai tftt ca cac b<) ph~n cftu thanh cua tu li~u lao d<)ng va d6i tugng lao d<)ng, nhim t?o ra m<)t nang suat lao d<)ng cao

Phat tri~n h~ th6ng ducmg d~n, h~ th6ng chua dvng bao quan, san xuftt cang phat tri~n thi b<) ph~n nay ngay cang gifr vai tro quan tr<;>ng Phat tri~n

khoa hQC cong ngh~ phai quan Him va chu tr<;>ng phat tri~n k~t cftu h? tfrng Day la m<)t yeu cfru buc thi~t, giao thong v~n tai kh6 khan tftt y~u anh huang

trvc ti~p tai qua trinh san xuftt, nhftt la trong di€u ki~n khoa h<;>c phat tri~n tinh tung giay Nang cao trinh d<) tu li~u lao d<)ng chinh la nang cao trinh d<), kha

nang khai thac d61 tuqng lao d()ng, ngay cang tim ra nhi~u lQai d6i tuqng lao d()ng m6i Day cling chinh la m()t yeu d.u cfrp thi~t gifra vi~c phat tri€n khoa

hQc cong ngh~ vai vi~c bfw v~ tai nguyen moi trucmg

Dinh huang phat trien khoa hQc cong ngh~ cfrn nh~m mvc tieu xay

dl,l'ng m()t n~n khoa hQc cong ngh~ Vi~t Nam vfrng m~nh, hi~n d~i, can d6i va

hi~u qua, CO kha nang ti~p thu tf>t nhfrt thanh tl,l'U each m~ng khoa hQC cong ngh~ hi~n d~i cua th~ giai Trong qua trinh thl,l'c hi~n c6 the vira tufrn w vira nhay VQt nh~m t~O ra d()ng ll,l'C va ti~n d~ cho tang tru6ng kinh t~ rna phat trien b~n vfrng thed chi8u sau Dinh huang phat tri€n phai nh~m phat trien va rna

r()ng, phan cong lao d()ng xa h()i t~o ra nhi~u vi~c lam vai ham luqng khoa hQC cong ngh~ ngay cang lan trong CO" cfru lao d()ng va CO" cfru gia tri t6ng san

ph~m xa h()i

Dinh huang xa h()i chu nghia d6i v6·i k~t cfru h~ tfrng xa h()i nhu ducmg

xa, phuang ti~n, b~n bai, kho tang v.v phai tung buac duqc ma r()ng va nang cfrp, ngay cang hi~n d~i Day la m()t trong nhfrng vfrn d~ cfrp thi~t va

quan trQng hi~n nay t~i Vi~t Nmn, k~t cfru h~ tfrng khong Qhi phai di truac m()t

I

buac rna phai ngay cang hi~n d~i thich trng vai S\f phat trien cua n~n san xufrt

xa h()i

Dinh huang xa h()i chu nghia d6i vai vi~c su dvng cac y~u t6 cua d6i

tuqng lao d()ng Nhu chung ta d~u bi~t trong di~u ki~n hi~n nay S\f giau c6 cua

m()t qu6c gia khong phai la di~n tich dfrt dai r()ng, d9 mau mo· dfrt dai cao,

cling khong phai la s\f giau c6 cua ngu6n tai nguyen rna la vi~c ti~p c~n nhanh cac thanh tl,l'U cua khoa hQC cong ngh~; ch~ bi~n CaC lo~i df>i tUQ'ng lao d()ng

c6 s&n de t~o nhi~u san ph~m, c6 hi~u qua cao nhfrt Truac m~t, cling nhu lau dai day la vfrn d~ gay cfrn nhff~ rna Vi~t Nam cfrn giai quy~t; bai trong giai

do~n nay, hfru nhu chung ta dang khai thac nhfrng cai c6 s&n

Dinh huang xa h()i chu nghla d6i vai ngu6n lao d()ng Day la y~u t6 quan trQng va dong vai tro quy~t dinh d6i vai S\f phat tri6n cua n~n san xufrt xa

h()i a Vi~t Nam Thl,l'c chfrt dinh huang phat trien va su dvng c6 hi~u qua

ngu6n nhan ll,l'c trong qua trinh cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a Ia dinh huang·

XU th~ phat tri€n CUa phan cong lao d(}ng Xa h(}i, chuy€n dich CO' cfiu kinh t~

Dinh hu6ng ngubn lao d()ng, truac h~t c~n djnh hu6ng qua trinh dao t(;lo va dao

t(;lo l(;li ngubn nhan h,rc, phai c6 chi~n luqc giao dt;c toan dan va d()ng vien tmln

dan tham gia cong tac giao dvc phai t(;lo duqc m()t d()i ngu lao d()ng c6 chlit luqng cao dap ung yeu c~u cua cong nghi~p hoa, hi~n d(;li h6a; c6 ca cliu d()i ngu lao d()ng thich ung vai yeu c~u chuy€n dich ca cliu kinh t~ theo huang

ngay cang hi~n d(;li ty tn.mg lao d()ng trong nong nghi~p trong t6ng lao d()ng

Xa h(}i ngay cang giam, lao d(}ng trong cong nghi~p va djch VI) ngay cang tang

3.1 2 2 Dtnh hu·6ng xii h(Ji chu nghfa a6i v6'i phat tridn cac quan h¢ scm xudt

Xufit phat tir d~c trtrng cua thai ky qua d() vai trinh d() phat tri€n cua h,rc

luqng san xufit khong d~u, tuang ling vai n6 c~n c6 m()t h~ th6ng quan h~ san

xufit da d(;lng Do d6, djnh huang cho vi~c phat tri€n quan h~ san xufit la m()t

trong nhfrng v~n d€ quan tn;mg cua dinh huang xa h()i chu nghla

Ca sa khoa hQC cua djnh huang xa h()i chu nghla trong xay dl)'ng cac quan h~ san xufit la nh~n thuc dung quy lu~t va n()i dung cua quy lu~t Nh~n

thuc dung quy lu~t quan h~ san xu~t phai,phu hqp vai tinh chlit va trinh d() phat

tri€n cua lvc luqng san xu~t trong thai ky qua d(); la v~n d1,mg sang t(;lo chinh

sach kinh t~ mai cua V.I.Lenin trong vi~c phat tri€n n~n kinh t~ nhi~u thanh ph~n Do v~y, da d(;lng h6a cac hinh thuc sa hfru, duy tri va phat tri€n n€n kinh

t~ hang hoa nhi~u thanh ph~n trong thai ky quad() a Vi~t Nam la m()t tM y~u

khach quan Dinh hu6ng xa h()i chu nghla v€ quan h~ san xu~t tren cac n()i

I

dung v~ sa hfru tu li~u san xu~t, v~ t6 chuc quan ly, v~ phan ph6i san ph~m

Dinh huang vi~c phat tri€n n~n kinh t~ hang hoa nhi~u thanh ph~n la djnh huang xay dl)'ng cac quan h~ sa hfru, XaC djnh CO' C~U cac lo(;li hinh Sa

hfru trong tirng thai ky, vj tri, vai tro cua tirng lo(;li hinh sa hfru trong CO' C~U

d6 Djnh huang trong t6 chuc quan ly, la xay dl)'ng cac quan h~ quan ly b~ng

vi~c thay d6i ca ch~ quan ly s~mg ca ch~ thi truang c6 sv quan ly cua nha

nuac, k~t hqp k~ ho(;lch vai thi truang, t(;lo nhfrng khung kh6 phap ly c~n thi~t

cho cac CO' sa san xu~t kinh doanh thu()c mQi thanh phan kinh t~ K~ ho(;lch san xufit kinh doanh g~n b6 vai thi truang

Dinh huang xa h<)i chu nghia trong vlin d~ phan ph6i, khong chi dinh

huang cho phan ph6i tieu dung ca nhan d~ d?t tai m1,1c tieu cong b~ng, van

minh cua chu nghia xa h<)i rna con dinh huang trong phan ph6i cac ngu6n h,rc, cac y~u t6 dfru vao cua qua trinh san xulit Do v~y, k~ hO?Ch va thi truang hoa

tr<)n vai nhau th~ hi~n tinh tl,l' giac cao cua qua trinh dinh huang B~ng cac

chinh sach uu dai c6 ch<;>n l<;>c, nha nuac dinh huang phan ph6i cac ngu6n ll,l'c trong va ngoai nuac vao cac ffil,IC tieu dUQ'C UU tien cua chi~n lUQ'C phat tri~n

kinh t~- xa h<)i

Dinh huang xa h<)i chu nghia khong fhi t?o di~u ki~n fho cac thanh

phfrn kinh t~ phat tri~n rna COn phai t?O di~u ki~n cho kinh t~ nha nuac phai

ngay cang phat tri~n vi n6 n~m gifr cac vi tri then ch6t trong n~n kinh t~ qu6c

dan 86 chinh la n~n tang, Ut ca sa sue m?nh d~ dinh huang xa h<)i chu nghia

cho toan b<) n~n kinh t~ f)~ kinh t~ nha nuac thl,l'c hi~n duqc vai tro cua minh C~n phai tang CUang SUC ID?nh va tinh hi~u qua ho?t d<)ng b~ng SIJ dfru tu d6i mai va b~ng ca chinh sach Vl mo t?O d(>ng ll,l'C cho kinh t~ phat tri~n

3.1 2 3 Djnh huang xa h9i chit nghza a6i vai ndn kinh ti thj truimg

Sa di cfrn phai c6 dinh huang xa h<)i chu nghia d6i vai n~n kinh t~ thi

truang, bai do d~c di~m cua kinh t~ Vi~t Nam: thu· nhdt, kinh t~ Vi~t Nam tu

m<)t n~n kinh t~ ti~u nang mang n~ng tinh tl,l' clip, tv tuc phai dinh huang d~

dam bao t6t cho cac di~u ki~n kinh t~ hang hoa v~n d(>ng va phat tri~n; thu hai, tu mo hlnh kinh t~ k~ ho?ch h6a, m6 hinh kinh t~ chi huy sang kinh t~ thi

truang D~c di~m nay cho thliy cho thliy khong chi dam bao cho kinh t~ thi iruang V~n d<)ng dung huang rna thong qua thj truang nh~m kh~c phl,IC cac khuy~t t~t cua Nha nuac trong mo hinh kinh t~ chi huy

Dinh hu6ng xa h(>i chu righia trong kinh t~ thi truang la thong qua ca

ch~· v~n hanh cua n~n kinh t~ d6 la "thi truang di~u ti~t n~n kinh t~, Nha nu6'c di~u ti~t thi truang", trong m6i lien h~ hfru ca th6ng nhlit gifra thi truang -

Nha nuac - cac chu th~ kinh t~ SIJ phat tri~n cua kinh t~ thi truang c6 dihh

huang la vi sv giau c6, ph6n vinh cua qu6c gia, dan t<)c, cua cac tung 16-p nhan dan lao d<)ng Kinh t~ thi truang dinh huang xa h<)i chu nghia phai th~ hi~n

dugc nhfrng gia tri d~c trung chung cua kinh t~ thi trm'mg: tinh tv' chu, tv chiu tnich nhi~m cua cac chu th~ san xu~t kinh doanh, tv' do mua ban tren thi trucmg, qmh tranh tv do, m{)t h~ th6ng kinh t~ ma, rna r{)ng thi trm'mg dan t{)c, hoa nh~p n€n kinh t~ th~ gi6i

D~ thvc hi~n dugc nhi~m V\1 dinh hu6ng xa h{)i chu nghia, Nha nu6c c6 vai tro to 16n trong vi~c giai quy~t v~n d€ nay d~ dam bao n€n kinh t~ thi trucmg v~n hanh theo dung ml,lc tieu rna Dang va nhan dan ta da Iva chQn, "d6

la dan giau, nu6c m~nh, xa h{)i cong b&ng, dan chu, van minh

Kit lu{i.n clurung 1

Chung quy I~i, chuang· I d€ tai da phan tich lam sang to ca sa Iy lu~n

va thl,l"C ti€n trong ti~n trinh Jich Slr XU~t hi~n mo hinh kinh t~ h6n hgp (thi trm:rng va nha nu6c) D€ tai da dfrn d~t lich su hinh thanh "Ban tay v6 hinh", ban tay thi trucmg va "Ban tay hfru hinh", ban tay nha nu6c, cling nhfrng d~c trung cua n6 D~c bi~t la sv xu~t hi~n ly thuy~t " N€n kinh t~ h6n hgp" (su dt;mg ca hai ban tay thi trm'mg va nha nuac ) Day la m6 hinh kinh t~ ph6 bi~n

cho t~t ca cac nuac tren th€ gi6i hi~n nay, trong d6 d~c hi~t d6i v6i Vi~t Nam D6ng thai d€ tai cling phan tich ca sa khach quan cua kinh t~ thi truang dinh huang xa h{)i cht1 nghia va nhfrng n{)i dung dinh huang xa h{)i chu nghia n6i

chung va dinh huang xa h{)i chu nghia v€ kinh t~ n6i rieng Day chfnh la ca sa

lam sang to mo hinh kinh t~ Vi~t N am xay dt,rng d6 la : "Kinh t~ thi truang

dinh huang xa h{)i chu nghia"

Chuung 2

2.1 Toim canh kinh t~ Vi~t Nam trong qua trinh chuy~n sang kinh

t~ th! tnrerng

2.1.1 Holm ciinh tli{lly

Vi~t Nam n~m & Dong Nam A, phia B~c giap Trung Qu6c, phia Tay va Tay Nam giap Lao va Campu~hia, phia Dong giap bien Dong Toan b<) ducmg chien gi&i 3818 km, trong d6: giap v&i Trung Qu6c 1281 km, Lao 1555 km va Campuchia 982 km V&i m<)t tn,tc ducmg bien gi&i tren b<) nhu v~y, Vi~t Nam c6 vi tri h~t sue thu~n lgi, c6 the giao luu phat trien kinh t~ v&i cac nu6·c lang gi~ng Trung Qu6c, Lao, Campuchia b~ng dm'mg b<) Ba bien Vi~t Nam dai

3440 km chua tinh cac hai dao, kh6~g chi giao luu thu~n v&i cac nu&c tren th~ gi&i b~ng dm'mg bien rna con c6 m<)t ngu6n tai nguyen thuy' hai san h~t sue phong phu, la di~u ki~n t6t nh~t de phat trien kinh t~ hang h6a, kinh t~ thi trucmg; n~u kh6ng n6i hi~m nai nao c6 dugc

V&i khi h~u nhi~t d&i gi6 mua, a mi~n Nam: n6ng, c6 hai mua, mua mua va mua kh6; mi~n B~c c6 m<)t mua dong l?nh, it mua, mua he n6ng mua nhi~u Mua mua n6ng va mua kh6 ~m Dia th~ vung chau th6 th~p, b~ng

ph~ng a Nam, B<) va B~c B<), cao nguyen Trung B<), d6i nui a Dong B~c va

· ·• Tay B~c, Truong San keo dai su6t Trung B<), la m<)t vung d~t thich hgp v&i tr6ng lua nu&c, cay c6ng nghi~p, cay an trai, di~u ki~n t6t cho vi~c phat trien kinh t~ hang h6a trong linh vvc san xu~t nang nghi~p

2.1.2 v€ kinh ti-xii hpi

Nhu da phan tich tren, Vi~t Nam tu m<)t d~t nu&c bj chi~n tranh tan pha, v&i kh~u hi~u "T6 qu6c tren h~t" t~t ca t~p trung h;c lugng cho yeu c:iu cua cu<)c ch~~n tranh, thi ca ch~ v~n hanh k~ ho?ch h6a n~n kinh t~ qu6c dan la h~t sue cftn thi~t M~t tich qrc cua CO' ch~ ~y, da t~p trung dugc t~t ca h;c lugng

cho cu9c chien tranh, cho cu9c khang chien chfmg My c(ru nu&c Hi~n thvc

h6a cua CO' che la t~p trung duqc tfit ca cac ngu6n lvc phvc Vlf cho yeu c~u cua

chien truang, thvc hi~n cu9c kbang chien ch6ng My ciru nu&c : "Th6c khong thieu m9t din, quart khong thieu m9t nguai" Ca che d6 da tc;w di€u ki~n t6t

nhfit cho cac chien si ngoai m~t tr~n yen tam danh thing quan thu, b&i d~ c6 h~u phuang vfrng chic va nha v~y chung ta da gianh thing lqi hoan toan cu9c

khang chien ch6ng My c1ru nu&c, non song thu v€ m9t m6i, dfit nu&c n6i lien rnqt giai, ca nu&c di len xay dvng chu nghia xa h9i

Tuy nhien CO' che fiy trong di€u ki~n thai binh, xay dvn~ va phat tri~n

kinh te, n6 da b9c 19 nhfrng khuyet t~t khong con thich hqp; b&i trong chien

tranh duqc bao cfip b&ng hi~n v~t, da khong tinh den hi~u qua cua san xufit

kinh doanh, bao cfip qua gia da khong t~o duqc d9ng lvc kich thich kinh te

trong qua trinh ho~t d9ng san xufit kinh doanh cua cac doanh nghi~p, cua m6i thanh vien trong toan xa h9i

Han the, tu ca che d6 d~ dam bao du v€ nhu c~u v~t chfit phai thong qua dinh luqng, n€n san xufit phat tri~n thi, djnh luqng cho.cac thanh vien duqc

tang len Cache d6 chi quan tam den nhu c~u v€ v~t chfit rna khong chu y nhu

c~u v€ m~t tinh tb~n Chinh h~ri che fiy da khong tinh den nhu c~u cv th~ cho

m6i thanh vien v€ m~t gi&i tinh, cling nhu theo tung lt'ra tu6i s& thich, gin v&i

m6i vung mi€n khac nhau Ca che d6 d~n den h~ qua la quan lieu, b&i tfit ca

cac chi tieu ap d~t tu Trung uang den t~n ca sa, tfit ca cac nhu c~u tu san xufit

den tieu dung 'd€u duqc sip d~t.va dinh sgn, khong thich ung v&i tinh da d~ng

- Va phong phu trong tien trinh phat tri~n CUa Xa hQi cling nhu S\1' phat tri~n CUa m6i con nguai Vi le d6 c6 cau chuy~n vui: " Xin chao Ivc si! Lvc si danh ding b&ng ban chai gi v~y? Bay la ban chai Born hi, ban chai danh cho nguai kh6ng c6 rang" Nghia la khong c6 rang v~n duqc phan ph6i ban chai va kern

danh rang; b&i tfit ca d€u duqc phan ph6i theo dinh luqng da duqc fin dinh sgn

H~ qua cua CO' che ke ho~ch ho~ch h6a con d~n den bao cfrp rna thgc tr~ng chung ta thuang n6i " Mua nhu cu6p ban nhu cho" da th~ hi~n vfin d€

d6 Ch~ng h~n vfin d€ luang thgc, d~ dam bao dinh luqng cho m6i nguai m6i

thang 13 kg g(J o v6i gia 4 hao, thi phai mua nhu cu6p, b&i gia thi trucmg hl 1

d6ng thi chi mua 3 hao, r6i ban nhu cho la v?y Nghia la bao c&p qua gia, bao

c&p qua t&t ca cac hoC;tt d()ng khac tu san xu&t d~n phfm ph6i san ph~m cho

nguai tieu dung

C6 le nhfrng ai da tung s6ng trong ca ch~ &y m6i th&y duqc nhfrng diem

hay, nhfrng diem uu vi~t· cua ca ch~ d6; song c6 le cling tu khi ra kh6i ca ch~

&y m6i th&y duqc nhuqc diem cua n6 rihu th~ nao? Ca ch~ &y sau khi da't

nude da gianh duqc d<)c l~p th6ng nha't chuy~n sang thai blnh, cang keo dai

bao nhieu cang lam cho d()ng h,rc nguai lao cf()ng bi tri~t tieu b&y nhieu, b&i n6

, khong con thich (mg khi con nguai ciia m()t d&t nu6c duqc tlJ do va d()c l~p,

khi chuyen sang kinh t~ thi truang

Vi~c keo dai ca ch~ d6 trong nhfrng nam cu6i th?p ky 70 va nhung nam - ·· dfiu th?p ky 80 da dfin d~n m()t thvc tr(;lng nen kinh t~ khong chi "dfim chan t(;li

ch6", san xu&t phat trien ch?m rna da1 s6ng cua nhan dan g~p r&t nhieu kh6 khan

D()ng lvc nguai lao d()ng mu6n lam giau tren ca s& ngu6n lvc cua niinh, phat

huy tai nang de c6ng hi~n cho ban than va xa h()i da khong duqc khuy~n khich:

Lu6ng gi6 m6i tir dC;ti h()i Dang toan qu6c Ifin thu VI nam 1986, tu duy

d6i m6i duqc b~t'dfiu hinh thanh tir d6 D6i m6i cua Vi~t Nam la chuyen sang

kinh t~ thi truang, tir ca ch~ k~ hoC;tch h6a t?p trung sang kinh t~ thi truang

Chinh vi le d6 chung ta phai tim hieu ky hdn toan canh n€n kinh t€ Vi~t

Nam va nhfrng d~c trll'ng khi chuy~n sang kinh t€ thi trU'ong dinh hu'dng xa

·· h()i chu nghia

2.2 Thljc tn;mg n~n kinh t€Vi~t Nam khi chuy~n sang kinh t€ thi tniO'ng

Nhu tren da phan tich t~an canh n€n kinh t€ Vi~t Nam la m<)t n€n

kinh t€ mang n~ng tinh tlf ca'p tlf tile, lCJ.i trai qua nhi€u nam chi€n tranh

phai t~p trung h!c luqng cho cu<?c khang chi€n ch6ng My cuu nude giai

ph6ng mi€n Nam th6ng nha't t6 qu6c Chinh vl v~y, cac di€u ki~n cho slf

phat tri€n kinh t€ hang h6a chua phat huy d~y du vai tro vi tri ciia n6, vai