Phát triển thị trường trái phiếu Việt Nam Thân Thị Thu Thủy. TP.HCM Trường Đại Học Kinh Tế

Theo d6, t6 chrc phat hanh phai dap ung duqc yeu du v~ dang ky cua Sa giao djch chll'ng khoan va h¢ thflng phap ly lien quan d~n vi¢c phat hanh trai phi~u ra nu&c ngoai cua qu6c gia phat

DE TAl NGHIEN Ciru KHOA HOC CAP CO SO •

[ J I{ )Lf

Nam 2009

DE TAl NGHIEN Ciru KHOA HOC c.AP CO • SO

MA SO: cs - 2008 - 03

2 ThS Phan Chung Thuy

Nam 2009

DANH SACH BANG

DANH sACH BIEU DO

DANH MVC VIET TAT

LOI MODAU

MUCLUC

CHU'ONG 1: TONG QUAN THJ TRU'ONG TIUI PHIEU , I

U Ly Iu?n v~ tnii phi~u I J

I.I.I Khai ni~m 1

I.I 2 D~c di~m I I.I.2.I Nguai phat hanh I 1.1.2.2 Thm h<;1n 2

2 ~ h , '1-· : , h.: 2

I.I 3 M~n gta va a1 suat tra1 p 1eu

I.1.3 Phan Io<;1i trai phi~u 3 v 1.I.3 I Theo chu th~ phat hanh 3

1.I 3 2 Theo each thuc ghi ten d6i tUQTig sa hfru 5

1.I.3.3 Theo Ic;ri tuc cua trai phi€u 6

1.I.3.4 Theo thi truang phat hanh 6

I.I.4 Rui ro trong ho(;lt d<)ng d~u tu trai phi~u 7 v I.I.4.I RuiroUiisucit 7

I.I.4.2 Rui ro l<;1m phat -, 7

I.I.4.3 Rui ro thanh khoan 8

1.1.4.4 Rui ro tin d1,1ng 8

1.I :4.5 Rui ro v~ bi~n d<)ng gia 9

}._1 Ly Iu?n v~ thi truang trai phi~u 9 I.2.I Qua trinh hinh thanh va phat tri~n cua thi truang trai phi~u _-_?'" v

I.2.2 Chu th~ tham gia vao thi truang trai phi~u II I.2.3 Phan Io<;1i thi truang trai phi~u I6 I.2 3 I Thi truang SCY cftp I6 1.2.3.1.1 Phat hanh ban Ie thong qua Kho b<;1c Nha nu&c I6 1.2.3.1.2 Dftu th~u qua NHNN va thi truang chung khoan chinh thuc I6 I.2.3 I.3 Bao Ianh phat himh trai phi~u I7 I.2.3.2 Thi truang thu cftp I8 I.2.4 Vai tro cua thi truang trai phi~u d6i v&i SIJ phat tri~n n~n kinh t~ I9

1.2.4.1 D6i v&i n~n kinh t~ 19

1.2.4.2 D6i v&i doanh nghi~p 20

1.2.4.3 D6i v&i nha d~u tu 22

1.3 Gi&i thi~u thi truemg tnii phi~u tl;li m<)t s6 qu6c gia tren th~ gi&i 22

1.3.1 Thi truemg tnii phi~u My 22

1.3.2 Thj truemg tnii phi~u Chau Au 24

1.3.3 Thi truemg tnii phi~u Nhcjit Ban 25

1.4 Bai h9c kinh nghi~m d6i v&i thi truemg tnii phi~u Vi~t Nam 28

K~t lu~n chuong 1 31

CHUONG 2: THl/C T~NG THJ TRU'ONG TRAI PHiltU VIIJ:T NAM 32

2.1 Co sa phap ly cho SlJ hinh thanh va phat tri~n thi truemg tnii phi~u Vi~t Nam 32 v 2.2 Hol;lt d<)ng phat hanh tren thi truemg tnli phi~u 34 v 2.2.1 Tnii phi~u Chinh phu 36

2.2.2 Tnii phi~u Chinh quy~n dja phuong 43

2.2.3 Tnli phi~u doanh nghi~p 48

2.3 Hol;lt d<)ng giao djch tren thi truemg tnii phi~u 51

2.3.1 Tnii phi~u Chinh phu 54

2.3 2 Tnii phi~u Chinh quy~n dia phuong 57

2.3.3 Tnii phi~u doanh nghi~p ;.;

58-:-2.4 Danh gia v~ ho(;lt d<)ng cua thj trucmg trai phi~u Vi~t Nam trong thai gian qua 60

2.4.1 Nhfrng thanh tvu dl;lt duqc cua thi truemg 60

2.4.1.1 Thi truemg phat hanh 60

2.4.1.2 Thi truemg giao djch 62

2.4.2 Nhfrng vfrn d~ con t6n tl;li a thi truemg 63

2.4.2.1 Thi truemg phat hanh 63

2.4.2.2 Thi truemg giao djch: 64

2.5 Nhfrng nguyen nhan fmh hu6ng d~n hol;lt d<)ng cua thi truemg trai phi~u Vi~t Nam 66

2.5.1 H~ th6ng phap ly 66

2.5.2 Sv bi~n d<)ng cua Hli su<it : 66

2.5.3 Hang h6a tren thi tru<'rng 67

2.5.4 Co ch~ quan ly cua thi truemg 67

2.5.5 Cac djnh ch~ tai chinh trung gian 68

2.5.6 Doanh nghi~p phat hanh va nha d~u tu 69

K~t lu~n chuong 2 71

CHU'ONG 3: cAc GIAI PHAP PHAT TRlEN TH{ TRU'O'NG TRAI PHIEU VI~T

~~~~~: ~;~;·~~~~ ~~~.:·;;;~~·;~;·;;~;;;;~·~~;·~~;~~::::::: ::: :::: :::::::: :::::::::::::::::: :: :: ~~

3.1.1 Doi v&i tnii phieu Chinh phu 72

3.1.1.1 T<;iO moi tnremg kinh t~ VI mo thu?n lqi 72

3.1.1.2 K~ ho<;1ch h6a va chi~n luge h6a chinh s<kh buy d9ng vbn thong qua vi~c phat h~mh tnii phi~u Chinh phu 73

3.1.1.3 Tang cuemg hi~u qua Slr dl,mg vbn 74

3.1.1.4 Da d<;1ng h6a cac ky h<;1n trai phi~u Chinh phu 75

3.1.1.5 Co ch~ di~u hanh H'ii su~t trai phi~u Chinh phu dn linh ho<;1t han va phil hqp v&i Hli su~t thi truemg 7 5 3.1.1.6 Xay d1J11g h~ thbng cac nha t<;1o l~p thi truemg 76

3 1.1 7 Phat hanh trai phi~u Chinh phu ra thi tnremg qubc t~ 76

3.1.2 Dbi v&i trai phi~u Chinh quy~n dia phuang 77

3.1.2.1 Khuy~n khich va t<;lO di~u ki~n cho CaC dja phuang phat hanh trai phi~u 77

3.1.2.2 Di~u chinh Lu?t ngan sach theo huang trao quy~n chu d9ng cho chinh quy~n dia phuong 78

3 1.2.3 Cong khai h6a ngan sach Chinh quy~n dja phuang 79

3.1.3 Dbi v&i trai phi~u doanh nghi~p 79

3.1.3.1 Hoan thi~n va phat tri~n cong ty dinh muc tin nhi~m a Vi~t Nam 79

3 1.3 2.Xay d1J11g duemg cong lai su~t tham chi~u cho tn1i phi~u doanh nghi~p 80

3 1.3 3 Xay d1J11g cac chinh sach khuy~n khich doanh nghi~p phat hfmh trai phi~u doanh n&hi~p 81

3 1.3 4.Dfry m<;1nh cong tac bao H'inh phat hanh trai phi~u 81

3 1.3 5 Xay d1J11g cac th~ ch~ thi tnremg trong vi~c giam sat ngu6n vbn buy d9ng tir trai phi~u, minh b<;1ch h6a thong tin v~ t6 chuc ph at hanh 82

3.1.3.6 Da d<;1ng h6a hinh thuc cac lo?i trai phi~u 83

3.2.D6i v&i thi truemg giao djch trai phi~u 83

3.2.1 T<;iO l?p m9t thi truemg giao djch thtr dp ma cac t6 chuc tai chinh trung gian dong vai tro chu d<;iO 83

3.2.2 Xay dvng nhfrng chinh sach, CO' ch~ huang cong chung d~n v&i thi truemg giao djch trai phi~u 84

3.2.3 T<;iO S\f g~n k~t hfru CO' gifi'a cac lo(;li thi tnremg , 84

3.2.4 Xay d1J11g h~ thfmg cong ngh~ thong tin hi~n d?i cho giao djch trai phi~u : 85

3.2.5 Xay d~:mg va phat tri~n cac cong q1 phai sinh lien quan d~n trai phi~u 85

3.2.8.Ttmg bu&c xay d\l'ng cac chuAn mvc k~ toan- ki~m toan qu6c t~ ap d~:mg cho cac don vi

phat hanh trai phi~u 86 K~t lu~n chuong 3 88 KET LUAN 89 TAI LI$U THAM KHAO

PHV LVC

DANH SACH BANG

Bang 2.1: Gia trj phat hanh trai phieu qua cac nam 35

Bang 2.2: Tinh hinh phat hanh trai phi~u Chinh phu qua cac nam 37

Bang 2.3: Tinh hinh phat hanh trai phi~u Chinh phu theo chu th~ phat h~mh 40

Bang 2.4: Tinh hinh phat hanh trai phi~u Chinh phu theo phuong thuc phat hanh 41

Bang 2.5: Tinh hinh phat h~mh trai phi~u Chinh phu theo ky h<;m 42

Bang 2.6: Tinh hinh phat h~mh trai phi~u Chinh quy€n dja phuong qua cac nam 44

Bang 2 7: Tinh hinh phat h<'mh trai phi~u Chinh quy€n dja phuong theo chu th~ phat hanh 46

Bang 2.8: Tinh hinh phat hanh trai phi~u Chinh quy€n dja phuong theo phuong thuc phat hanh 47

Bang 2.9: Tinh hinh phat hanh trai phi~u Chinh quy€n dja phuong theo ky h?n 47

Bang 2.1 0: Tinh hinh phat hanh trai phi~u doanh nghi~p qua cac nam 48

Bang 2.11: S6 lu<,mg doanh nghi~p phat h~mh trai phi~u qua cac nam 50

Bang 2.12: Tinh hinh niem y~t trai phi~u qua cac nam 53

Bang 2.13: Tinh hinh giao djch trai phi~u qua cac nam 53

Bang 2.14: Tinh hinh niem y~t trai phi~u Chinh phu qua cac nam 55

Bang 2.15: Tinh hinh tang giam gia trj trai phi~u Chinh phu niem y~t qua cac nam 55

Bang 2.16: Tinh hinh giao djch trai phi~u Chinh phu qua cac nam 56

Bang 2.17: Tinh hinh niem y~t trai phi~u dja phuong qua cac nam 57

Bang 2.18: Tinh hinh giao djch trai phi~u Chinh quy€n dja phuong qua cac nam 57

Bang 2.19: Tinh hinh niem y~t trai phi~u doanh nghi~p qua cac nam 58

Bang 2.20: Tinh hinh giao djch trai phi~u doanh nghi~p qua cac nam 60

DANH sAcH BIEU DO

Bieu d6 2.1: M6i quan h~ giCi'a lai su~t tn'ti phi~u phat hanh binh quan va lai su~t CO' bfm qua

cac nam 36

Bieu d6 2.2: Gia tri trai phi~u Chinh phu phat hanh qua cac nam 37

Bieu d6 2.3: Lai su~t trung thfru binh quan cua tnii phi~u Chinh phu qua cac nam 38

Bieu d6 2.4: Ty tn,mg cac thanh vien tham gia vao thi truang phat hanh tnii phi~u 39

Bieu d6 2.5: Gia tri phat hanh tnii phi~u dja phuang qua cac nam 44

Bieu d6 2.6: Lai su~t binh quan cua trai phi~u Chinh phu va trai phi~u Chinh quy~n dia phuang qua cac nam 45

Bieu d6 2.7: Gia tri phat hanh trai phi~u doanh nghi~p qua cac nam 49

Bieu d6 2.8: Tinh hinh niem y~t trai phi~u tren thi truang qua cac nam 52

.;( d;_ 9 , , h"J ., : , ""' B1eu o 2 : Gm tq trm p 1eu mem yet qua cac nam 53

Bi€u d6 2.10: Gia tri giao djch trai phi~u qua cac nam 54

Bieu d6 2.11: Tinh hinh niem y~t trai phi~u doanh nghi~p qua cac nam 59

Sa giao djch chung khoan

Uy ban chung khoan Nha Nu6'c

BQ Tai Chfnh Quy€t djnh Thi trm'mg chu·ng khoan Ngan hang Nha nu6'c Doanh nghi~p Nha nu6'c Tn'tch nhi~m hu'U h~m

Sa giao djch chung khoan Thanh phfl H6 Chi Minh Trung tam giao dich chu·ng khoan Ha N()i

T6 chu·c thuong m1;1i th€ gi6'i

Hi~p hQr cac qu6c gia a Khu Vl,fC Dong Nam A

Vfln dfiu tu tn,rc ti€p nu6·c ngoai

LOIMODAU

1 TINH cAP THIET CUA DE TAl

Buo·c VilO th~ ky 21' th~ ky cua qua trinh h9i nh~p kinh t~ va xu huong toan du hoa dang di~n

ra v6'i t6c dQ ngay cang nhanh rna nen kinh t~ Vi~t Narn - rnQt thanh vien cua T6 chtrc Thuang rn1;1i Th~ gi6'i (WTO)- khong th~ dung ngoai vong xoay cua qua trinh do rna dn phai h<)i nh~p sau r<)ng vo·i nen kinh t~ th~ gi6'i d~ ti~n nhanh, ti~n rnl;lnh

f)~ tht,rc hi~n rn1,1c tieu tren, Vi~t Narn phai co nhung chuftn bj t6t cac ngu6n lvc, d{lc bi~t

quan trQng do Ia v6n Trong b6i canh nen kinh t~ th~ gi6'i suy thoai hi~n nay, v6n d~u tu Ia rn9t

v~n de nan giai trong khi do Vi~t Narn Ia rn<)t nen kinh t~ dang phat tri~n nen nhu du ve v6n

d~ plwc Y\-1 cho d~u tu va phat tri~n Ia r~t 16-n M{ic du, vi~c huy d9ng v6n trong va ngoai nu6'c trong tho·i gian qua da co nhieu k~t qua kha quan nhung cung con nhieu v~n de kho khan dn phai giai quy~t Do do, han luc nao h~t, phat tri~n tri~n thj truong v6n Vi~t Narn, trong do thj truong ch(rng khoan dong vai tro chu d1;1o, Ia dieu ki~n quan trQng rna Chfnh phu co s1,1· quan tam d{ic bi~t d~ giai quy~t nhu du v6n d~u tu' cho phat tri~n nen kinh t~ d~t nuo·c

K~ tt:r khi thanh l~p vao ngay 20/7/2000 cho d~n nay, thi truo11g chu·ng khoan Vi~t Narn sau hon 8 nam di vao ho1;1t d<)ng da d1;1t duqc nhu·ng thanh tvu dang k~ N~u nhu vao cu6i nam

2006, thi truong chu11g khoan chi d1;1t 17%GDP thi d~n cu6i narn 2007, thi truong d1;1t g~n

500,000 ty d6ng, b~ng 43.7% GOP cua narn 2007 D1,1·a tren nhung k~t qua d1;1t duQ·c, Chfnh phU da quy~t djnh dieu chlnh k~ ho1;1ch phat tri~n thi truong chU·ng khoan d~n narn 2010 theo

quy~t djnh 128/QD-TTg, theo do, nwc tieu de ra cho d~n narn 2010 t6ng v6n hoa thi truo·ng dl;lt 50% GOP va narn 2020 se d1;1t 70% GOP

Hoa cung v6'i St.J' phat tri~n cua thj tru(mg c6 phi~u, theo th6ng ke cua t1;1p chi Asia Bond Monitor 2008, thi truong trai phi~u Vi~t Narn cung da n6i len 6' khu Vt.J'C Dong Narn A nhu Ia thi truong phat hanh tang trucmg cao v6'i t6c d<) tang 60% Trong do, thi truong trai phi~u

chfnh phu phat hanh tang 52% vo·i gia trj phat hanh khoang 7.78 ty USD Thj truO'ng trai phi~u

doanh nghi~p cung dl;lt rnu·c tang truong rnl;lnh trong narn v6'i t6c d<) tang len han 200%, cao

nh~t trong thi truo·ng rn6'i n6i Dong Narn A v6'i luqng phat hanh d1;1t 2.08 ty USD

Nen kinh t~ Vi~t Narn bu6'c vao narn 2009 v6'i nhieu y~u t6 khong thu~n lqi do CUQC khung hoimg tai chfnh toan du Do v~y, y~u t6 tang truong 6n djnh kinh t~ Ia y~u t6 duqc d{it len himg d~u hi~n nay Theo danh gia cua rn<)t s6 t6 chu·c co uy tin tren th~ gi6'i, tang tru6'ng kinh

t~ cua Vi~t Nam giai do~n nay chi a· m(rc 5%-6%/nam M~t khac, ngu6n v6n d~u tu nu6'c ngoai cling se c6 Sl,l' Sl,lt giam dang k~ Do v~y, phat tri~n thi tru(mg ch(rng khoan n6i chung va thi trucmg trai phi~u n6i rieng Ia mqt vfin d~ d~t ra h~t s(rc dp bach nh~m phat tri€n mqt kenh huy dqng v6n nhanh va hi~u qua, giai quy~t cac nhu du v6n cho cac dv· an d~u tu phat tri€n

va bu d~p tham hvt ngan sach cua Chinh phu, dap ung nhu du v6n phvc VI,! cho san xufit cua

cac doanh nghi~p cling nhu t~o them hang hoa cho thi trm'mg va nha d~u tu

Xufit phat tu· y nghla tren, d~ tai: "PHAT TRIEN TH! TRU'ONG TRAI PHIEU VI(:T

NAM" duqc th~,~·c hi~n nh~m nghien CU'U tlwc tr~ng thi trucmg trai phi~u va tim ra nguyen

nhan kern phat tri€n va d~ xufit cac giai phap thi~t thvc cho vi~c phat tri€n thi truerng trai phi~u Vi~t Nam- mqt thi truerng h~t su·c ti~m nang hi~n nay

2 MT)C TIEU NGHIEN CUU

D~ tai huang d~n cac mvc tieu nghien cuu sau day:

- H~ th6ng h6a n~n tang ly lu~n v~ trai phi~u va thi truang trai phi~u, d6ng thai, tim hi€u

v~ ho~t d<)ng cua cac thi trucmg trai phiSu lo·n tren th~ gi6'i d€ rut ra kinh nghi~m cho ho~t

dqng cua thi trucmg trai phi~u Vi~t Nam

- T6ng hqp cac quy djnh phap ly lien quan d~n ho~t dqng cua thi truong trai phi~u qua cac

giai do~n d€ tu·ng bu6'c tim hi~u chi ti~t v~ Sl,l' phat tri~n cua thi truong trai phiSu Vi~t Nam

- Phan tich thv·c tr~ng ho~t dqng phat hanh va giao djch cua thi truang, qua d6, t6ng hqp va danh gia nhli·ng m~t con t6n t~i, tim hi€u nguyen nhan anh huang dSn ho~t d<?ng cua thi truong

trai phi~u Vi~t Nam trong thai gian qua

- KiSn nghi cac nh6m giai phap phu hQ'P d€ phat tri€n thi truang phat hanh va thi truo·ng giao djch trai phiSu Vi~t Nam

3 DOl TU'QNG & PH~M VI NGHIEN CUu

D6i tuqng nghien cu·u cua d~ tai Ia cac"Vfin d~ v~ ly lu~n v~ trai phiSu, thi truo·ng tr~i phi~u

va cac vfin d~ V~ thl,I'C tr~ng ho~t dqng cua thj truong phat hanh Va thj truong giao djch trai phi~u t~i Vi~t Nam va d~ xufit mqt s6 giai phap d€ phat tri€n cii hai lo~i thj truo·ng nay t~i Vi~t

Nam trong tho·i gian t6i

Ph~m vi nghien cu·u d~ tai chi phan tich thi truo·ng cho 3 lo~i trai phiSu chinh phu, chinh quy~n dja phuong va trai phi~u doanh nghi~p, trong khoang tho·i gian ttr nam 2004 -30/9/2008 Rieng thi truo·ng giao djch trai phi~u chi nghien cu·u ho~t dqng giao djch tren So·

giao djch chung khoan thanh ph6 H6 Chi Minh va Trung tam giao djch chu·ng khoan Ha Nqi

4 PHu'ONG PHAP NGHIEN C(J'U

D@ giai quy~t cac ml,lC dich rna d~ tai hu6"ng d~n, nh6m tac gia da v~n dl,lng phuung phap nghien c(ru th6ng ke va t6ng hqp gia trj ly lu~n CO' so· cho trai phi~u va thi trm'mg trai phi~u

Ben qmh d6, nh6m tac gia cling sl'r d1,1ng phuang phap th6ng ke s6 li~u ljch sl'r, phuung phap phan tich va so sanh d~ danh gia v~ th1,1·c tr~mg cua thj truemg trai phi~u Vi~t Nam; v~n d1,1ng kinh nghi~m xay dl,l'llg va phat tri~n cua thi tru(mg trai phi~u My, Chau Au, Nh~t Ban va m()t s6 qu6c gia <'>' Chau A d~ lam ca sO" d~ xu~t cac giai phap phu hqp nh~m phat tri~n thi trucmg trai phi~u Vi~t Nam

Chuang 2 kh~c hQa th1,1·c tr~ng thj tru(mg trai phi~u Vi~t Nam thong qua h~ th6ng h6a cac cac qui djnh phap ly CO lien quan d~n Sl,l' hinh thanh va phat tri~n cua thj trm'mg trai phi~u;

d6ng thai phan tich chi ti~t v~ tinh hinh ho~t d()ng cua thj trw'mg phat hanh va thj truemg giao djch cho ba lo~i trai phi~u chinh phu, chinh quy~n dja phuang va doanh nghi~p t~i Vi~t Nam trong tho·i gian qua, qua d6 tim hi~u cac t6n t~i va nguyen nhan d~n d~n cac y~u kern trong

ho~t d()ng cua thi truo·ng n6i rieng va nhling nguyen nhan anh huO"ng d~n ho~t d()ng cua thi truong trai phi~u Vi~t Nam n6i chung

Chuung 3 phac hQa nhli·ng giai phap chi ti~t cho vi~c phat tri~n thj truo·ng phat hanh va thi tnrcmg giao djch trai phi~u Vi~t Nam Trong d6, cac giai phap t~p trung cho tung thj truo·ng phat hanh va giao djch cua 3 lo~i trai phi~u: trai phi~u Chinh phu, trai phi~u Chinh quy~n dja phuung va trai phi~u doanh nghi~p

Khong chi du·ng l~i 6 d6, n()i dung cua d~ tai con gi6"i thi~u chi ti~t v~ thj truo·ng trai phi~u

cl'm cac nu6"c Chau A d~ lam bai hQc kinh nghi~m cho Vi~t Nam N()i dung tren duQ·c b6 tri trong ph~n plll,l l1,1c CUa d~ tai

6 y NGHiA v A (J'NG Dl)NG CUA DE TAl

Yi~c nghien c(ru d~ tai nay c6 y nghTa h€t s(rc quan tn;mg ca v~ ly lu?n cling nhu thvc ti~n cho vi~c phat tri~n thi tm(mg tnii phi€u Vi~t Nam

v~ ly lu?n, d~ tai da giup t6ng hQ'P va h~ th6ng hoa cac ki€n thu·c v~ trai phi€u va thi

truang trai phi€u, dbng thcl'i gi6'i thi~u khai quat v~ thi trucmg trai phi€u o· m(>t s6 nu6'c tren th€

gi6i Qua d6, lam n~n tang co· sa cho nhu·ng nghien cu·u va giai phap phat tri~n thi truong trai

phi€u Vi~t Nam sau nay

v~ thvc t€, d~ tai da t6ng hqp m(>t each tuong d6i h~ th6ng va dfiy du s6 li~u ho~t d(>ng cua

thj truong phat hanh va thi trucmg giao djch cho 3 lo~i trai phi€u Chfnh phu, Chfnh quy~n dja phuung va doanh nghi~p ttr nam 2004 d€n nam 2008, nh~t Ia nhung danh gia, nh?n djnh v~ tbn

t~i va nguyen nhan anh hu·o·ng d€n ho~t d(>ng cua thj truang trai phi€u Cu6i cung, d~ tai da d~ xu~t cac giai phap cho vi~c phat tri~n thi truong phat hanh l~n thi truong giao djch trai phi€u 6' Yi~tNam

Chu·o·ng 1: Tbng quan tlti tru·img trai pltidu

CHU'ONG 1: TONG QUAN THJ TRU'ONG TRAI PHIEU

1.1 Ly lu~n v~ trai phi~u

1.1.1 Khai nifm

Cho d~n nay c6 r~t nhi~u khai ni~m v~ tnii phi~u tir cac tac gia trong va ngoai nu&c Nhung

tJ,ru trung l<;1i, khai ni~m cila trai phi~u dugc d~ c?p nhu Ia m9t hinh thuc vay ng cila m9t t6

chuc, trong d6 ngum vay se phat hanh m9t chl1ng chi c6 lai su~t xac dinh, gQi Ia lai su~t trai phi~u (coupon) va dam bao thanh toan vao m9t thai gian dao h(;ln xac dinh trong tuong lai

Hay n6i each khac, trai phi~u chinh Ia S\f thS hi~n cam k~t cila nguai phat hanh se thanh

toan m9t s6 ti~n xac dinh vao m9t ngay xac dinh trong tuong lai v&i m9t muc lai su~t nao d6

Cac trai phi~u thuang c6 m~nh gia, ngay dao h<;1n va Iai su~t Khi thvc hi~n vi~c mua trai phi~u, nguai mua trai phi~u dugc xem nhu da cho t6 chuc phat hanh vay m9t khoan ti~n va

trai phi~u Ia b~ng chl1ng thS hi~n sv lien M giua ngum cho vay (nguai mua trai phi~u) va

nguai di vay (t6 chuc phat hanh trai phi~u)

Do d6, c6 thS n6i, trai phi~u thvc ch~t Ia m9t lo<;1i ch11ng khoan nq, thS hi~n nghla vv cila

nguai phat hanh (nguai di vay) phai thanh toan cho nguai n~m gifr chl1ng khoan (nguai cho

vay) m9t khoan ti~n xac dinh, thuang Ia trong nhfrng khoang thai gian Cl) th~ va phai tra

khoan cho vay ban dfru khi dao h<;1n Thong thuang, trai phi~u c6 thai gian dao h<;1n tren m9t

nam, phan bi~t v&i cac chtrng khoan ng khac tren thi truang tai chinh c6 thai gian dao h(;ln du&i m9t nam gQi Ia tin phi~u

1.1.2 Di;ic di~m

Trai phi~u c6 nhfrng d?c di~m nhu sau:

1.1.2.1 NgU'oi phat himh

Ban ch~t cila ngum phat hanh Ia m9t d?c trung quan trQng cila trai phi~u C6 hai lo<;1i nguai

phat hanh chinh Ia Chinh phil (Trung uong, Dia phuong) va cong ty Chinh phil Ia nguai phat hanh dang tin c?y nh~t do c6 dugc nhfrng di~u ki~n dam bao cao nh~t cho vi~c hoan tra v6n

g6c va H'ii Con trong khu V\fC doanh nghi~p thi nguai phat hanh c6 nhi~u lo(;li, m6i lo(;li c6 kha

nang khac nhau trong vi~c dap 11ng cac nghla vv da thoa thu?n v&i nguai cho vay N6i each khac, c6 th~ coi rui ro thanh toan cila trai phi~u Chinh phil Ia b~ng 0 con cac trai phi~u doanh

nghi~p khac nhau c6 muc d9 rili ro thanh toan khac nhau

Ngoai rili ro thanh toan, trai phi~u Chinh phil vfin phai chiu cac lo<;1i rili ro khac gi6ng

nhu b~t ky m9t trai phi~u doanh nghi~p nao nhu rili ro lai su~t, rui ro do l(;lm phat gay ra

Chu·o·ng 1: Tbng quan thi trm'Jng tnii phiiu

1.1.2.2 Thiri h~n

Thai h<;1n cua tnii phi~u Ia s6 narn rna theo d6 nguai phat hanh hua ht;n dap ung nhfrng

di~u ki~n cua trai phi~u Thai h(;ln cua trai phi~u Ia ngay chfrrn dlrt SIJ t6n t(;li cua khoim nq, nguai phat h<'mh se thu h6i tnii phi~u b~ng each hoan tn't khoim vay g6c Thai h<;1n miy con duqc gQi Ia thai gian dao h<;1,n cua tnii phi~u

N6i chung, nhfrng trai phi~u c6 thai h<;1n tu 1 d~n 5 narn duqc gQi Ia trai phi~u ng~n h<;1n;

tu 5 d~n 10 narn duqc gQi Ia trai phi~u trung h<;1n; tren 12 narn Ia nhung tn1i phi~u dai h<;1n Thai gian dao h<;1n cua trai phi~u quan tn,mg vi 3 ly do sau:

Cho bi~t khoimg thai gian ma nguai n~rn gifr trai phi~u c6 th~ mong dqi nh?n duqc

cac khm'tn thanh tmin lai dtnh ky va cho bi~t s6 narn tru&c khi khoim vay g6c duqc hoan tra toan b(>

Lqi tuc cua trai phi~u tuy thu(>c vao thai h<;1n cua trai phi~u

Gia cua trai phi~u se bi~n d6i khi lai suftt tren tht truang thay d6i - tinh bi~n d(>ng cua gia trai phi~u ph\1 thu(>c vao thai gian dao h<;1n cua trai phi~u N~u cac y~u t6 khac khong thay d6i, thai gian dao h(;ln cua trai phi~u cang dai thi tinh bi~n d(>ng gia cua trai

phi~u dmg l&n tru&c rn(>t SIJ thay d6i cua lai suftt thi truang

1.1.2.3 M~nh gia va lai su~t trai phi~u

M~nh gia cua rn(>t trai phi~u Ia s6 ti~n duqc ghi tren b~ rn~t cua trai phi~u ma nguai phat hanh d6ng y hoan tra cho nguai n~rn giu trai phi~u t<;1i thai di~rn dao h<;1n

Lai sufrt trai phi~u, con gQi Ia lai suftt danh nghla, Ia lai sufrt ma nguai phat hanh d6ng y tn\ cho nguai sa huu trai phi~u trong su6t thai h(;ln cua trai phi~u

Thong thuang, cac trai phi~u d~u tra lai trai phi~u theo dinh ky, rn6i narn rn(>t ho~c hai lcln, tru lo<;1i trai phi~u khong tra lai djnh ky (Zero- coupon bond) Nguai n~m giu trai phi~u

nay nh?n duqc ti~n lai do vi~c rnua trai phi~u v&i gia thfrp hon so v&i m~nh gia cua n6 Khi trai phi~u dao h(;ln, lai se duqc tra, chinh b~ng khoan chenh l~ch gifra m~nh gia trai phi~u va gia da tra d~ mua trai phi~u do

Cling c6 ca trai phi~u c6 lai sufrt tha n6i v&i lai sufrt trai phi~u duqc djnh ky frn djnh l<;1i theo rn(>t chucln nao d6 duqc djnh tru&c

Ngoai vi~c cho bi~t cac khoim thanh toan lai trai phi~u rna nguai dclu tu c6 th~ nh?n duqc

trong thai h(;ln cua trai phi~u, lai sufrt trai phi~u con chi ra rnuc d(> rna theo d6 gia cua trai

phi~u se chiu SIJ tac d(>ng cua nhfrng thay d6i lai suk N~u cac y~u t6 khac khong d6i, lai sufrt trai phi~u cang cao, gia trai phi~u cang it thay d6i tru&c rn(>t thay d6i cua lai sufrt K~t qua Ia

Chu·o·ng 1: Timg quan tlti tru·img trai pltiiu

ai suAt tnii phi~u va thai gian dao h<;1n c6 nhfrng hi~u tmg nguqc chi~u d6i v6i tinh bi~n d<)ng

gia cua m<)t trai phi~u

1.1.3 Phan Io~i trai phi~u

Trai phi~u c6 th~ phan lo<;1i theo nhi~u tieu chi khac nhau

1.1.3.1 Theo chu th~ phat hanh

•:• Trai phi~u Nha nu6c (State bond)

Trai phi~u Nha nu6c la chtmg khoan nq do Chinh phu ho~c Chinh quy~n dja phuong phat

hanh nh~m ml,lC dich bu d~p S\f thi~u hl,lt ngan sach va tai trq cac dl,f an xay dl,fng CaC CO' SO hl;l d.ng, cong trinh phuc lqi cong c<)ng trung trong va dja phtrong ho~C lam cong Cl,l di~u ti~t ti~n

t~

Tnii phi~u Nha nu6c, d~c bi~t la trai phi~u Chinh phu la lo<;1i chtmg khoan khong c6 rui

ro thanh toan va cling la lol;li trai phi~u c6 tinh thanh khoan cao Do d~c di~m d6, lai suAt cua

trai phi~u Chinh phu duqc xem la lai suAt chu&n d~ lam can Clr An djnh lai suAt cua cac cong

Cl,l nq khac CO cung ky hl;ln

XuAt phat tu nhu du chi tieu cua Chinh phu hay Chinh quy~n dja phuong, c6 th~ phat

hanh trai phi~u: ng~n h<;1n, trung h<;1n hay dai h(;ln Trai phi~u Chinh phu c6 cac lo<;1i tieu bi~u

sau:

);;- Trai phi~u Chinh phu hay trai phi~u kho b<;1c (Treasury bond) la nhfrng trai phi~u c6 ky

h<;1n tu 5 d~n 30 nam hay hon nfra do Kho b<;1c phat hl'mh nh~m bu d~p b<)i chi ngan sach

);;- Trai phi~u do thi (Municipal bond) la nhfrng trai phi~u c6 ky h<;1n tu 10 d~n 30 nam, do

Chinh quy~n dja phuong phat hanh nh~m huy d<)ng v6n cho nhfrng mvc dich cv th~, thuang la

tai trq cho cac dl,f an dllu tU CO' SO hl;l tllng nhtr xay dl,fng tru<Jng hQC, tu bb, phat tri@n QUCYng

sa, c:lu cang, san bay

•:• Trai phi~u doanh nghi~p (Corporate bond)

Tnii phi~u doanh nghi~p la nhfrng tnii phi~u do cac doanh nghi~p phat hanh nh~m huy d<)ng

v6n trung va dai h(;ln d~ phvc Vl,l cho dllu tu phat tri~n nhu mo r<)ng qui mo san xuAt va dbi

m6i thi~t bj, cong ngh~ cua doanh nghi~p Cac doanh nghi~p phat hanh trai phi~u khi mu6n

huy d<)ng m<)t s6 v6n Ian va c6 tinh chAt dai h<;1n, khi d6 doanh nghi~p la nguai di vay va cam k~t tra cho nguai mua tnii phi~u ca g6c va lai theo nhfrng quy djnh trong hqp dbng phat hanh tnii phi~u £)~ quy~t djnh vi~c phat hanh trai phi~u, doanh nghi~p dn can Clr vao cac nhan t6:

tinh hinh cua doanh nghi~p, tinh hinh thi truang, tinh hinh Iai suAt ngan hang, tinh chAt cua d¥

an dllu tu Trai phi~u doanh nghi~p c6 rAt nhi~u lo(;li, tuy thu<)c vao di~u ki~n, S\f tinh toan cua

doanh nghi~p c6 th~ ll,fa chQn m<)t trong nhfrng lo<;1i trai phi~u d~c trung sau d~ phat hanh:

Chu·o·ng 1: TBng quan thi tnrimg trai phiiu

? Tnii phi~u th~ chfrp (Mortagage bond) con gQi 1<1 tnii phi~u bao dam (Secured bond): la lo~i tnii phi~u khi phat hanh doi hoi doanh nghi~p phai co m<)t luqng tai san tum1g ung ky

thac t<;ti C(J quan uy thac d~ dam bao ch~c ch~n kha nang hoan tra v6n va lai cho trai phi~u Tai

san th~ chfrp co th~ la nha may, thi~t bi, chtrng khoan (c6 phi~u rna doanh nghi~p mua cua

doanh nghi~p khac, trai phi~u Chinh phu va trai phi~u Chinh quy~n dja phuang) do doanh nghi~p n~m gifr Trai phi~u th~ chfrp la lo~i duqc x~p h~ng bao v~ cao, co hai lo~i:

• Trai phi~u dong: lo~i nay khong cho phep doanh nghi~p phat hanh bfrt ky mQt lo~i

chtrng khoan b6 sung m\o d6i v6'i nhfrng tai san da duqc th~ chfrp

• Trai phi~u rna: lo<;ti nay cho phep doanh nghi~p phat hanh chtrng khoan b6 sung

d6i v&i tai san da duqc th~ chfrp theo ty 1~ qui dinh Lo~i nay thu<mg co lai sufrt cao han so

v&i trai phi~u th~ chfrp dong

~ Trai phi~u tin chfrp (Debenture bond) hay con gQi la trai phi~u khong bao dam

(Unsecured bond): la lo~i trai phi~u chi d\fa vao uy tin cua doanh nghi~p d~ phat hanh Doanh nghi~p khong dua bfrt d<)ng san hay tai san gi khac lam v?t dam bao cho trai phi~u Lo~i nay

chi co cac doanh nghi~p 16'n, co danh ti~ng, uy tin mm phat hanh

~ Trai phi~u chuy~n d6i (Convertible bond): la lo~i trai phi~u rna khi phat hanh co kern di~u khoan cho phep ngm'ri sa hfru trai phi~u d~c quy~n, duqc chuy~n d6i trai phi~u sang m<)t

s6 luqng nhfrt djnh c6 phi~u thu<mg v&i h~ s6 va thai gian chuy~n d6i da duqc xac djnh Lo~i

trai phi~u chuy~n d6i nay co lai sufrt chi~t khfru thu<mg thfrp han trai phi~u thong thu<mg

Nhung bu l<;ti, khi doanh nghi~p co k~t qua kinh doanh t6t, c6 phi~u len gia, nguai n~m gifr

trai phi~u chuy~n d6i se ki~m duqc lqi nhu?n do chenh l~ch gia c6 phi~u V 6'i di~u khoan chuy~n d6i da lam tang ca h<)i ki~m lai cho nguai mua trai phi~u n~u gia c6 phi~u tang tren

thi tru<mg Vi v?y, trai phi~u chuy~n d6i la lo<;ti trai phi~u rfrt hfrp d~n, thu<mg duqc nhi~u

cong ty c6 phfin ap dvng

~ Trai phi~u thu nh?p (Income bond): la lo<;ti trai phi~u thu<mg duqc sir dvng khi t6 chtrc

l<;ti doanh nghi~p ho~c trong cac tinh hu6ng khac khi doanh nghi~p bi suy thoai v~ tai chinh

Theo do, trai phi~u thu nh?p co lqi tuc duqc tra tuy thu<)c vao lqi nhu?n cua doanh nghi~p va

kh6ng cao han lai sufrt ghi tren trai phi~u Day la lo<;ti chung khoan lai t<;tp gifra trai phi~u va

c6 phi~u thu<mg, no co phfin uu tien v~ lqi nhu?n han c6 phi~u co nghia la trai chu nh?n duqc

lai tru&c khi c6 dong nh?n c6 tuc

? Trai phi~u co th~ mua l<;ti (Callable bond): la trai phi~u co quy dinh di~u khoan cho

phep doanh nghi~p c6 th~ mua l~i m<)t phfin hay toan b<) trai phi~u da phat hanh, tuc la tra l<;ti

v6n cho nguai n~m gifr trai phi~u tru&c khi d~n h<;tn Chinh nhfrng d~c tinh do rna lo<;ti trai

Chu·o'llg 1: TJng quan thi tru·o·ng tnii phiiu

phi~u nay thuemg dugc phat hanh vai H'ii suftt cao han so vai nhfrng tnii phi~u khac c6 cung

ky h<;1n Vi~c phat hanh hanh trai phi~u nay thucmg dugc ap dvng khi lai suftt tren thi truemg giam xu6ng N~u doanh nghi~p phat hanh thgc hi~n quy~n nay, h9 c6 th~ huy d(>ng dugc

khoan v6n khac thay th~ cho s6 trai phi~u nay vm m(>t muc chi phi c6 lgi han Cho nen,

doanh nghi~p phat hanh thgc hi~n di~u khoan mua l<;1i trai phi~u vai gia "gia tang d~ giam bat

ng"

~ Trai phi~u c6 th~ ban l<;1i (Putable bond): la lo<;1i trai phi~u c6 quy dinh di~u khoan cho

phep ngum n~m gifr trai phi~u dugc quy~n ban l<;1i trai phi~u cho ben phat hanh truac khi trai

phi~u dao h(;ln Quy~n chu d(>ng trong truemg hgp nay thu(>c v~ nha d~u tu, do d6 lai suftt cua trai phi~u nay c6 th~ thftp han so vai nhfrng trai phi~u khac c6 cung thai h(;ln Quy~n ban l<;li

cling c6 tac dvng lo<;1i b6 rui ro lai suftt cho ngum n~m gifr trai phi~u N~u lai suftt thi truemg

tang khi~n cho gia trai phi~u giam xu6ng, ngum n~m gifr trai phi~u c6 th~ tranh dugc khoan

thua 16 b~ng each thgc hi~n quy~n ban l(;li d6 va v6i s6 v6n thu h6i v~ hQ c6 th~ d~u tu vao

m(>t cong C\1 khac dem l<;1i lai suftt cao han, phu hgp vai XU th~ cua lai suftt tren thj truemg

Ngoai ra, con c6 m(>t s6 lo<;1i trai phi~u cai bien ho~c lai t<;1p gifra cac lo<;1i trai phi~u tren,

nhu la: trai phi~u dg ph~n (Participating bond), trai phi~u tra ng (Refunding bond), trai phi~u

c6 quy~n b~u cu (voting bond), trai phi~u dang ky v6n g6c va lai suftt (Registered as to

principal and interest), trai phi~u bftt d(>ng san (Real estate bond), trai phi~u bn djnh

(Stabilized bond), trai phi~u vang (Gold bond), trai phi~u dg tinh (Assumed bond), trai phi~u

duqc dam bao hay trai phi~u ky h~u (Guaranteed bond or endorsed bond), trai phi~u tbng hgp

(Consolidated bond), trai phi~u vTnh vi~n (Irredeemable bond), trai phi~u thanh toan b~ng hai

d6ng ti~n (Dual currency bond)

1.1.3.2 Theo each thu·c ghi ten dfii tm,mg so· hti·u

•!• Trai phi~u vo danh

Trai phi~u vo danh la lo<;1i trai phi~u khong ghi ten nguai chu sa hfru trai phi~u ca tren trai phi~u va ca tren sb ngum phat hanh Nguai dm gifr trai phi~u la nguai sa hfru trai phi~u

Theo d6, nhfrng phi~u tra lai dinh theo trai phi~u vo danh, va khi d~n h<;1n tra lai, nguai gifr trai phi~u mang phi~u tra lai d~ nh~n lai Khi trai phi~u dao h<;1n, nguai dm gifr trai phi~u mang

trai phi~u d~ nh~n l<;1i khoim cho vay

•!• Trai phi~u ghi danh

Trai phi~u ghi d~nh la lo<;1i trai phi~u c6 ghi ten va dia chi nguai sa hfru ca tren trai phi~u va

sb nguai phat hanh Hinh thuc ghi danh c6 th~ chi thgc hi~n cho ph~n v6n g6c, cling c6 th~ la

ghi danh toan b(>, ca g6c lfin lai D<;1ng ghi danh toan b(> dang ngay cang phb bi~n la hinh thuc

Chu'O'Itg 1: TJng quan thi tnl'img trai phiiu

ghi s6 Tnii phi~u ghi s6 hoan toan khong c6 d:;mg v:(it chAt, quy~n sa hfru duqc xck nh:(in b~ng

vi~c Juu gifr ten va dja chi cua chu sa hfru tren nuiy tinh

1.1.3.3 Theo h,ri tu·c cua tnii phi~u

•!• Tnii phi~u lfii suAt chi~t khAu (Zero - coupon bond):

Tnii phi~u Hli suAt chi~t khAu Ia Jo~i tnii phi~u duqc tni lai ngay khi phat hanh, duqc khAu tn:r

vao v6n mua trai phi~u Theo d6, gia ban trai phi~u thAp hon m~nh gia va khi dao h~n duqc

nh:(in l~i v6n g6c b~ng m~nh gia cua trai phi~u Hay n6i each khac, day Ia lo~i trai phi~u

khong tni lai va duqc ban theo nguyen t~c chi~t khAu nen duqc gQi Ia trai phi~u lai suat chi~t

khAu

•!• Trai phi~u tni lai (coupon bond):

Trai phi~u tn\ lai bao g6m hai lo~i Ia trai phi~u c6 Jai suAt 6n djnh va trai phi~u c6 lai suAt tha

n6i

~ Trai phi~u c6 lai suAt 6n djnh (Level coupon bond ) Ia lo~i trai phi~u vm lai suAt 6n

djnh duqc tra theo djnh ky D}nh ky c6 th~ Ia nfra nam ho?c m()t nam Vf>n g6c cua trai phi~u b~ng v&i m~nh gia trai phi~u duqc tra m()t l~n khi dao h~n

~ Trai phi~u lai suAt tha n6i (Floating rate bonds): Ia lo~i tnii phi~u c6 lai suAt duqc di~u

chinh theo ttmg thai ky cho phil hqp v&i lai suAt tren thi truang (lai suAt tin dvng) ho?c bi chi ph6i beri bi~u gia, ch~ng h~n nhu chi s6 ban le Lo~i tnii phi~u nay c6 lai thu duqc khong c6 djnh rna thay d6i theo SlJ bi~n d()ng cua lai suAt tren thi truang, do d6, lo~i trai phi~u nay duqc

bao hi~m, ch6ng l~i ph~n nao l~m phat va SlJ gia tang cua lai suAt tin d~;mg Day Ia lo~i tnii phi~u thu()c d~ng ch(mg khoan duqc chi s6 h6a (Index -linked) Nhu v:(iy, c6ng ty phat hanh

va nhfrng ngueri d~u tu c6 th~ duqc bao v~ ph~n nao tru&c rui ro lai suk

1.1.3.4 Theo thj trrrirng phat hanh

H~u h~t cac t6 chuc phat hanh, du Ia Chinh phu, Chinh quy~n dja phuong hay doanh nghi~p,

thuang su d~;mg thi truang n()i dja d~ phat hanh trai phi~u Tuy nhien, cfing c6 th~ phat hanh

trai phi~u ra thi truang qu6c t~ Nhung d6i v&i cac t6 chuc da qu6c gia nhu ngan hang th~ gi&i

(World bank), do khong c6 thi truang trong nu&c nen chi c6 th~ phat hanh trai phi~u ra thi

truang qu6c te

Do d6, n~u din cu vao thi truang phat hanh trai phi~u, c6 th~ chia trai phi~u Jam 2 lo~i:

•!• Trai phi~u phat hanh trong nu&c hay trai phi~u qu6c n()i: Ia lo~i trai phi~u duqc cac t6

chuc phat hanh (Chinh phu, Chinh quy~n dja phuong, doanh nghi~p) phat hanh t~i thi truang

v6n n()i dja nh~m huy d()ng v6n nhan reli cua cac t6 chuc kinh t~ xa h()i va ca nhan trong

nu&c

Chu·o·ng 1: T6ng quan thi tndmg trai phiiu

•:• Tnii phi~u phat h~mh ra nu&c ngoai hay tnii phi~u qu6c t~: la lo<;li tnii phi~u duqc cac

t6 chuc phat hanh (Chfnh phu, Chfnh quy~n dja phuong, doanh nghi¢p) phat hanh t~i thj tru6ng v6n khong phai la thj truang v6n n(>i dia cua minh v&i ly do chi phf thAp, kha nang huy d(>ng nhanh chong va thu~n ti¢n Theo d6, t6 ch(rc phat hanh phai dap ung duqc yeu du v~

dang ky cua Sa giao djch chll'ng khoan va h¢ thflng phap ly lien quan d~n vi¢c phat hanh trai phi~u ra nu&c ngoai cua qu6c gia phat hanh va qu6c gia c6 lien quan

1.1.4 Rui ro trong ho~t d(}ng d~u tU' trai phi~u

TAt ca cac khoan d~u tu luon t6n t~i nhfrng rui ro nhAt djnh D~u tu chtrng khoan n6i chung va d~u tu trai phi~u n6i rieng, c6 th~ g~p m(>t s6 rui ro nhu: rui ro Hii suAt, rui ro do l?m phat gay

ra, rui ro tai chfnh va rui ro thanh khoan, rui ro v~ bi~n d(>ng gia Do d6, nh~n di¢n rui ro trong

ho<;lt d(>ng d~u tu trai phi~u la di~u ki~n quan trQng dfli v&i nha d~u tu, nha phat hanh va nha quan ly Thong qua d6, c6 th~ giam thi~u rui ro cling nhu thi~t l~p danh mvc d~u tu t6i uu cho nha d~u tu ho~c giup Chinh phu va nha quan ly d~ ra cac bi¢n phap h~n ch~ rui ro cho nha d~u

tu va tang tinh hAp d~n cua trai phi~u

1.1.4.1 Rui ro Hii su~t

Uii suAt la y~u t6 thuang xuyen lien tvc bi~n d(>ng, phfm anh nhfrng thay d6i v~ tuong quan

cung du v6n ti~n t¢, cung dp v6n ti~n t¢, cung dp tin dvng tren thj truang tai chinh Cling tir

d6 d~n d~n nhfrng thay d6i lien tvc v~ ty suAt sinh lai dn thi~t cua trai phi~u Gia cua m(>t trai phi~u se thay d6i theo huang nguqc l?i v&i lai suAt thj truang Khi lai suAt tang lam cho trai phi~u v&i muc lai suAt thAp hon nen kern hAp d~n hon, gia tnii phi~u se giam Nguqc l<;li, khi lai suAt giam thi gia tnii phi~u tang Day chinh la rui ro lai suAt rna nha d~u tu phai ganh chju

khi d~u tu trai phi~u

Cac lo~i trai phi~u d~u ti~m An rui ro lai suAt Khi Chinh phu tham hvt ngan sach se huy d(>ng v6n b~ng each phat hanh them trai phi~u, khi d6 Chinh phu mu6n huy d(>ng duqc v6n

thi phai tang lai suAt trai phi~u, con dfli v&i cac nha d~u tu chi mua khi lai suAt trai phi~u m&i

phat hanh cao hon lai suAt cac trai phi~u dang luu hanh, do d6, nhung nguai dang n~m giu trai phi~u se bj thi¢t h~i do gia trai phi~u giam Lai suAt tnii phi~u Chinh phu tang se d~n d~n h¢

qua, cac nha d~u tu thay vi mua trai phi~u doanh nghi¢p se chuy~n sang mua trai phi~u Chfnh

phU, do d6 lai suAt trai phi~u doanh nghi¢p cling phai tang len

1.1.4.2 Rui ro l~m phat

L<;liTI phat la SIJ suy giam sue mua cua ti~n t¢ nen l<;lm phat tang se lam thi¢t h~i nhAt djnh cho

cac nha d~u tu trai phi~u L?m phat cang cao, lai suAt thgc cua trai phi~u cang giam, do v~y l~un mAt gia trj cua trai phi~u Trai phi~u Chinh phu duqc coi la an toan nhAt (theo nghia la

Chu·ung 1: Tang quan thi trU'l'lllg trtii phiiu

khong c6 kha nang khong duqc thanh tmin) nhung vfin c6 rui ro lc;tm phat Ngay ca tnii phi~u

c6 lai su~t tha n6i vfrn c6 th~ phai ganh chiu rui ro lc;tm phat n~u lai su~t khong phan anh h~t

lc;tm phat Lc;tm phat cimg cao thi rui ro dftu tu trai phi~u cimg cao Trong b6i canh lc;tm phat

cao d~ dam bao lai su~t thiJc dmmg thi lai su~t trai phi~u phai tang

1.1.4.3 Rui ro thanh khoan

Rui ro thanh khoan xu~t hi~n trong dftu tu trai phi~u d~ c~p d~n kha nang chuy~n d6i trai phi~u th~mh ti~n miftt tren thi truang, bao g6m ca y~u t6 thai gian va gia ca chuy~n d6i

Tren thi truang trai phi~u, xu~t hi~n hai dc;tng nha dftu tu khac nhau Thu nh~t, dc;tng dfiu

tu tnii phi~u nh~m tim ki~m lqi tuc trai phi~u khi dao hc;tn, it quan tam d~n thanh khoan d~ chuy~n nhuqng trai phi~u tru6c hc;tn vi rui ro thanh khoan trong truang hqp nay khong quan

trQng d6i v6i nha dfiu tu Thu hai, nha dfiu tu nh~m mvc dich huemg chenh l~ch gia cua trai phi~u thong qua vi~c chuy~n nhuqng trai phi~u khi gia trai phi~u gia tang tren thi truang Nha

dfiu tu thu hai r~t quan tam d~n tinh thanh khoan cua trai phi~u vi hoc;tt d()ng dftu tu va chuy~n

nhuqng thuang xuyen di~n ra tren thi truang Rui ro v~ kha nang thanh khoan hay rui ro c6 th~ ban duqc trai phi~u tren thi truang phv thu9c vao trai phi~u duqc ban v6i b~ng hoi[tc gfin

v6i m~nh gia Thu6c do chinh cua kha nang thanh khofm Ia bien d9 gifra gia mua va gia ban cua nha moi gi6i trai phi~u Bien d9 cua nha moi gim cang r()ng thi rui ro thanh khoan cang

Ian

Do d6, tren thiJc t~, d~ tang tinh thanh khoan cho trai phi~u, nha dftu tu bu9c phai tang

muc chi~t kh~u trai phi~u, do d6 gia trai phi~u bi d~y xu6ng Luc nay, nha dftu tu da phai ganh

chju thi~t hc;ti v~ gia trj Khoan thi~t hc;ti nay se 16n khi thi truang thi~u tinh thanh khoan va

diftc bi~t Ia trong di~u ki~n chua c6 d9i ngu tc;to l~p thi truang lam cho nha dftu tu kh6 tim duqc

nguai mua trai phi~u va kh6 c6 th~ ban duqc v6i muc gia t6t nhk

1.1.4.4 Rui ro tin dl]ng

Rui ro v~ kha nang thanh toan, khi t6 chuc phat hanh trai phi~u khong du kha nang tai chinh d~ hoan tra dfty du, dung hc;tn v6n g6c va lai nhu da cam k~t v6i trai chu

Trai phi~u Chinh phu thuang duqc coi la khong c6 rui ro v~ kha nang thanh toan vi Chinh phu

c6 th~ tang thu~ hay in them ti~n d~ chi tra lai va v6n g6c khi d~n hc;tn M9t truang hqp hi~m th~y khi Chinh phu khong th~ thanh toan duqc nq Ia CUQC khung hoang d6ng Rup cua Chinh phu Nga nam 1998

Nguqc lc;ti v6i trai phi~u Chinh phu, d6i v6i trai phi~u doanh nghi~p thi day Ia loc;ti rui ro

dang ngc;ti nh~t, di[tc bi~t Ia trai phi~u tin ch~p Day la lo<;1i rui ro triJC ti~p va doi khi tham h<;1i

do doanh nghi~p phat hanh bi pha san de d9a nha dfiu tu bi thi~t hc;ti m9t phftn hoi[tc toan b9 s6

Chu·o·ng 1: TJng quan thi tru·irng tnii phiiu

ti~n da mua tnii phi~u Rui ro tai chinh cua tn1i phi~u doanh nghi~p g~n li~n v&i h~ s6 tin

nhi~m cua doanh nghi~p, h~ s6 tin nhi~m cang cao thi trai phi~u cang duqc danh gia an toan

1.1.4.5 Rui ro v~ bi~n d()ng gia

Gia cua trai phi~u v&i nhfrng quy~n chQn phv thu(>c vao lai suAt th! tru<'mg va nhfrng nhan t6

<'mh huang d~n nhfrng quy~n chQn nay M(>t trong nhfrng nhan t6 nay Ia SlJ bi~n d(>ng cua lai

suAt mong dqi Cv th~ Ia gia cua quy~n chQn tang khi lai suAt mong mu6n tang D6i vm trai phi~u c6 th~ mua l?i (Callable bond) ho~c trai phi~u c6 dam Mo (Mortgage - backed

secutrity), nha d~u tu cho phep nguai vay m(>t quy~n chQn, gia cua trai phi~u luc nay se giam

bai vi nha d~u tu da cung dp nhi~u quy~n chQn c6 gia tr! cho nha phat hanh Rui ro rna m(>t

sv thay d6i anh huang bAt lqi d~n gia trai phi~u chinh Ia rui ro v~ bi~n d(>ng gia (Volatility

risk)

1.2 Ly lu~n v~ thi trll'()'ng trai phi~u

1.2.1 Qua trinh hinh thimh va phat tri~n cua thj tru(mg trai phi~u

Thj tru<'mg trai phi~u (Bond market)- nai di~n ra ho?t d(>ng mua ho?c ban cac chlrl1g khoan

nq - Ia m(>t b(> pMn cua thi tru<'mg chung khoan, da hinh thanh tu gifra th~ ky 17 khi th!

tru<'mg chUng kho{m chuy~n sang giai do?n phat tri~n ID?nh me ca v~ luqng va chAt v&i s6

thanh vien tham gia dong dao, hang h6a da d?ng va nhi~u n(>i dung khac nhau di~n ra kh~p

cac khu VlJC tren th~ gi&i tu Bi, Anh, Phap, Due, Ha Lan sang cac nu&c B~c Au, cac nu&c Tay

Au khac va ca B~c My Nhung thi tru<'mg trai phi~u da khong thu hut cac nha d~u tu trong su6t cac th~ ky ti~p theo do thi tru<'mg nay kha phtrc t?p va khong c6 mtrc lqi ti~m nang cao

nhu thj tru<'mg c6 phi~u Trong khi d6, th! tru<'mg c6 phi~u, da phat tri~n ffi?nh me cung v&i SlJ

tang truang cua n~n kinh t~ th~ gi&i, d?c bi~t phat tri~n huy hoang trong th~ ky 19 va d~u th~

ky 20 do SlJ phat tri~n cua khoa hQC ky thu~t cong ngh~ da dem l?i hi~u qua va chAt luqng cho

cac giao d\ch tren th\ tru<'mg Nhung d~n "ngay thtr nam den t6i", ttrc ngay 29-10-1929, th\ tru<'mg chtrng khoan Tay Au, B~c Au va Nh~t Ban da khung hoang Mai cho t&i khi chi~n

tranh th~ giai thtr hai k~t thuc, cac th\ tru<'mg mai d~n hf>i ph\lC va phat tri~n ID?nh va cho tai

nam 1987, m(>t l~n nfra cac thi tru<'mg ch(mg khoan tren th~ gi&i da dien dao v&i "ngay thtr

Hai den t6i" do M th6ng thanh toan kern coi khong dam duang duqc yeu du cua giao djch,

svt gia chung khoan m~nh, gay mAt long tin va phan u·ng day chuy~n rna h~u qua cua no con n~ng n~ han CUQC khung hoang nam 1929 G~n day nhfrt, thi tru<'mg chlrl1g khoan a cac nu&c

va khu VlJC Dong A, Nga va m(>t s6 thi tru<'mg a chau My cling l'O'i vao vong xoay cua can I6c khung hoang tai chinh ti~n t~, giam long tin va c6 tinh chAt lay Jan, t?o ra sv suy giam ghe

g&m chi s6 gia chung khoan

Chu·o·ng 1: Ti3ng quan thi tru·img trai phiiu

Nhu v~y, c6 th~ th~y thi truemg chung khoan tren th~ gi&i da tnii qua m()t giai do~n thang

tdm nhung da danh d~u S\1' phat tri~n m~nh me cua thi truemg c6 phi~u tren th~ gi&i Trong

khi d6, thi truemg tnii phi~u th~ gi&i trong lich sfr, d~c bi~t la th~ ky 20, da khong t~o nhi~u d~u ~n do muc lqi nhu~n va kho<'m bu rui ro (Risk premium) tren trai phi~u qua th~p d~ c6 th~

thu hut cac nha d~u tu Di~u nay xu~t phat ttr vi~c Chinh phu cac nu&c da tang cuemg khoan

ngan sach kh6ng 16 cho CUQC chi~n tranh th~ gi&i thu I va thu II da dfin d~n hi~n tuqng l~m

phat tang cao tren toan th~ gi&i Do d6, Chinh phu cac nu&c, ngay ca My, b~t bu()c phai duy

tri m()t muc Uii su~t th~p tren tnii phi~u d~ t~o di~u ki~n V\l'C d?y n~n kinh t~ vao nhfrng thai di~m khi chi~n tranh k~t thuc Tuy nhien, di~u nay da khong duy tri duqc lau va lai su~t cua

trai phi~u da tang cao sau nam 1951, phan anh duqc ph~n nfw muc d() l~m phat trong giai do~n l<;1m phat m&i cua n~n kinh t~ th~ gi&i (Vi dv, tu muc lai su~t th~p 1.9% nam 1951, tnii phi~u dai h<;1n cua My da tang lai su~t len khoang 15% nam 1981 ) S\1' tang giam cua lai su~t

v&i bien d() dao d()ng l&n c()ng v&i xu hu&ng toan du h6a ngay cfmg Ian r()ng trong n~n kinh t~ th~ gi&i da c6 nhfrng tac d()ng tfch C1Jc cho thi truemg trai phi~u th~ gi&i Chinh vi th~, da c6 r~t nhi~u nha kinh t~ da nh~n djnh r~ng, "thi truemg trai phi~u da phat tri~n va c6 nhfi'ng bu&c

d()t pha trong hai th?p ky cu6i cua th~ ky 20 nhi~u hon ca t~t ca nhfrng gi rna thi truemg trai phi~u da d<;1t duqc trong hai th~ ky tru&c c()ng l<;1i" (theo Daniel Fuss 2001 article "Fixed

Income Management: Past, Present And Future) C6 nhi~u lo<;1i tai san tai chinh da ra dai nhu

ch(rng khoan dw;rc bao v~ khoi I <;1m phat (Inflation - protected securities), chfrng khoan dam bao b~ng tai san (Asset - backed securities - ABS), chung khoan dam bao b~ng b~t d()ng san

(Mortgage-backed securities), chung khoan lqi tuc cao (High-yield securities) da duqc t<;1o

ra trong thai ky nay C6 nhfrng nha d~u tu dfiu tien da d?t duqc m()t khoan d~n bu thich dang

cho CCY hQi quan tam d~u ttr va djnh gia d6i v&i nhfrng tai san m&i nay tren thj truemg

Bu&c sang th~ ky 21, thi truemg trai phi~u da c6 nhfrng bu&c phat tri~n chua tlmg th~y,

tra thanh m()t thi truemg tang tru&ng l&n nhfrt tu tru&c d~n nay Di~u nay xufrt phat tu vi~c lqi

tuc trai phi~u trung va dai h?n da bi d6n nen tu muc cao khoang 15% nam 1 981 da giam

xu6ng con 7% khi k~t thuc th~ ky 20, da dfin d~n gia trai phi~u tang cao Nhfrng bu&c cai ti~n,

d6i m&i tren thi truemg trai phi~u cling tang trong hai th?p ky cu6i cua th~ ky 20 va vfin duqc ti~p tvc duy tri Hon nfra, chung khoan h6a khong c6 dfru hi~u dfrng l<;1i, va mQi thu, mQi tai

san c6 dong ngan luu ti~n m~t trong tuong lai d~u c6 th~ tra thanh m()t khuynh hu&ng d~u tu

tren thi truemg- chfrng khoan h6a tai san ABS Vi dv, nhfrng khoan cham soc sue khoe nh~n duqc, phi h6 trq va khoan vay sinh vi en chi Ia m()t trong nhfrng di~u ki~n c6 th~ phat tri~n cho thi truemg ABS Ngoai ra, S\1' phat tri~n cua thi truemg trai phi~u chinh la nha Sl,l' phat tri~n cac

Chu·o·ng 1: TJng quan thi tntimg trai phiiu

chtmg khoan phai sinh, v6i cac san phAm nhu hQP d6ng giao sau lai su~t, hoan dfli lai su~t va

hoan dfli cac khoan tin dvng kh6 doi

Tinh den nam 2006, kich cO' cua thj tm<'mg trai phieu toan du da ma r(>ng, u6c tinh d~t

khoang 45 nghin ti USD, trong d6 thi tm<'mg tnii phieu cua My va Chau Au la hai thi tm<'mg luon d&n dfru va duy tri vi tri uy the trong thj tm<'mg trai phieu toan du, xu~t phat tlr tinh

thanh khoan cao va uu di~m trong vi~c phat hanh nhfrng trai phieu h~p d&n v~ lai su~t, thai h~n va d(> an toan Di~n hinh la thi tm<'mg trai phieu My - m(>t thj tm<'mg 16n nh~t c6 doanh s6 d~t khoang 25.2 nghin ti USD Trong d6 chiem ty tn;mg Ian, khoang 923 tri~u USD m6i ngay,

}a giao djch gifra Cclc nha moi gi6i tn1i phieu va cac tfl chtrc dfru tU' tren thj truemg trai phieu phi t~p trung- OTC Va hang h6a duqc giao dich chu yeu tren thi tm<'mg trai phieu thu<'mg la tn1i phieu Chinh phu vi nhfrng uu di~m rieng bi~t cua n6 v~ s6 luQ'Bg giao djch, d(> thanh

khoan cao, rui ro tin dvng th~p va nh~y cam v6i lai suk D6ng thai, do m6i quan h~ nghjch chi~u gifra lai su~t va gia trai phieu, khi xem xet thj tm<'mg trai phieu, cac nha dfru tu thu<'mg xem xet den SIJ khac bi~t Va bien d(>ng CUa lai SU~t ho~C hinh anh cua duemg cong lai SU~t trai

phieu Chinh phu Con d6i vm trai phieu doanh nghi~p, c6 m(>t s6 luQ'Bg tnli phieu nho, chu y~u Ia trai phi~u m(>t s6 doanh nghi~p c6 uy tin, duqc niem yet va giao djch tren thi tm<'mg t~p

trung

Nhu v~y, c6 th~ n6i ljch su cua thi tru<'mg trai phieu trong nhUng the ky tm6c (tm6c the

ky 21) da trai qua giai do~n c6 it bien d(>ng, doanh s6 giao djch th~p, khong c6 nhi~u d~u ~n, tri~n VQng sinh lqi cho cac nha dfru tu Tuy nhien, v6i nhu du dfru tU' vao trai phieu gia tang

hi~n nay da tra thanh d(>ng lgc quan trQng d~ da d~ng h6a cac lo~i trai phieu tll' nhfrng trai

phieu khong h~p dfin den trai phi~u hQP thm, thu hut nhi~u nha dfru tu va cu6i cimg la hoan

thi~n phat tri~n thi tru<'mg trai phieu trong tuong lai

1.2.2 Chii th~ tham gia viw thj tru·img trai phiiu

Chu th~ tham gia thj tm<'mg trai phieu cling gi6ng nhu nhling chu th~ tren hfru bet cac thj

tm<'mg tai chinh, cling c6 nguai di vay ( cong ty phat hanh trai phi~u) va nguai cho vay ( cac t6

chuc, ca nhan) ho~c c6 ca hai tham gia tren thi tru<'mg Trong d6, cac t6 chuc, ca nhan tham

gia thj tm<'mg trai phi~u duqc chia thanh 3 nh6m chinh sau: nha phat hanh (Issuers), nha dfru

tu (Investors), chu th~ trung gian (Bond brokers)

•!• Nha phat hanh (Issuers)

Nha phat hanh la cac t6 chuc thgc hi~n huy d(>ng v6n b~ng each phat hanh cung dp trai phi~u

- hang h6a tren thi tru<'mg trai phieu Nha phat hanh bao g6m Chinh phu, cac ca quan Chinh

Chu'0'11g 1: Tiing quan thi tru'img tnii phiiu

phu, cac t6 chtrc 1i1i chinh, cac doanh nghi~p va cong ty c6 ph~n, trong d6 chu y~u la Chinh phu va cong ty c6 ph~n

D6i v&i Nha nu&c, toan b() cac khoan chi tieu d~u d!Ja vao cac khoan thu c6 h<;1n tu ngan sach- chu y~u la thu~, phi, 1~ phi- nhung ngan sach thu6ng khong du chi D€ giai quy~t nhu

du v6n cho cac d!J an d~u tu phat tri€n va bu d~p tham hvt ngan sach qu6c gia, Chinh phu

phai huy d()ng v6n thong qua vi~c phat hanh trai phi~u Chinh phu Cac Chinh phu thu6ng

giao cho B() tai chinh ho?c Kho b<;1c Nha nu&c phat hanh trai phi~u Chinh phu Ngoai ra,

Chinh quy~n dia phuong cling phat hanh trai phi~u nh~m huy d()ng v6n cho cac dv an xay d~Jng CO' sa h<;l t~ng nhu tru(mg hQC, b~nh Vi~n, h~ th6ng di~n nu&c va cac dl,f an khac cho ffi\}C

dich cong Ngan hang trung uong (theo S\f uy nhiem cua B() tai chinh) cling la chu th~ phat

hanh cac trai phieu ng~n h<;1n (COn gQi }a tin phi~U kho b<;l.C) nh~m thl,fC hi~n nghi~p V\} thi

tru(mg rna, di~u chinh chinh sach ti~n t~ phl}C V\} cho ffi\}C tieu tang truang kinh t~ trong ttrng

thai ky Thong thu6ng, lo<;1i tin phi~u nay thu6ng duqc giao dich tren thi trm'mg ti~n t~

Chu th€ phat hanh thu hai - chu th€ cung dp trai phieu cho thi tru6ng - la chu th€ c6 nhu du l&n va thu6ng xuyen v~ v6n phvc vv cho nhu du san xuM kinh doanh, tai trq cho

ho<;lt d()ng kinh doanh chinh la cac doanh nghi~p, cong ty c6 ph~n va cac t6 chtrc tai chinh

•!• Nha d~u tu (Investors)

Nha d~u tu la nhfrng nguai thvc Sl,f mua va ban trai phieu tren thj tru6ng nh~m ffi\}C tieu tim

ki€m lqi nhu?n tren lqi ttrc trai phi~u va chenh l~ch gia, c6 th€ chia thanh 2 lo<;li: nha d~u tu ca

nhan (Individuals) va nha d~u tu c6 t6 chtrc (Institutional investors)

)o- Nha d~u tu ca nhan la nhfrng nguai c6 v6n t<;1m thai, tham gia mua ban tren thj tru6ng nh~m mvc dich lqi nhu?n Tuy nhien, trong d~u tu thi lqi nhu?n luon g~n v&i rui ro, lqi nhu?n

cang cao thi rui ro cang l&n Chinh vi v?y, cac nha d~u tu ca nhan luon phai Iva chQn hinh

thtrc d~u tu phu hqp v&i kha nang cling nhu muc d() chclp nh?n rui ro cua minh

)o- Cac nha d~u tu c6 t6 chuc, ho?c con gQi la cac djnh ch~ d~u tu, thu6ng xuyen mua ban

trai phi~u v&i s6 luqng l&n tren thj tru6ng Cac t6 chtrc nay thu6ng c6 cac b() ph?n chuc nang

bao g&m nhi~u chuyen gia c6 kinh nghi~m d€ nghien ctru thj tru6ng va dua ra cac quy~t djnh d~u tu M()t s6 nha d~u chuyen nghi~p chinh tren thj tru6ng trai phi~u la cac ngan hang

thuong nwi, cong ty tai chinh, quy d~u tu, cac cong ty bao hi€m, cong ty chtrng khoan, quy

huu tri va cac quy bao hi€m xa h()i D~u tu thong qua cac t6 chtrc d~u tu c6 U'U di€m n6i b?t la

CO th€ da d<;1ng h6a danh ffi\}C d~u tu va cac quy~t djnh d~u tU dUQ'C thl,fC hi~n bai cac chuyen

gia c6 kinh nghi~m

Cltu·o'llg 1: Tbng quan thi tru'img trai phiiu

•!• Nha moi gi&i (Brokers)

Nha moi gi&i la m(>t trung gian tren thi tnremg tnii phi~u, c6 vai tro la chi~c du n6i cho m(>t

ben ho?c ca hai ben trong m(>t giao djch Nha moi gi&i khac v&i ngum mua nguai ban chinh th(rc vi hQ khong bo v6n ra d~ thiJC hi~n giao djch ma nha moi giai nh?n l~nh mua/ban va theo

doi chung, tim nguai c6 nhu du ban/mua, ti~n hanh thoa thu?n d~ d~t duqc muc gia t6t nhAt,

la tam di~m cua giao djch va thi hanh l~nh d?t mua/ban Nha moi gi&i se nh?n hoa h6ng tu

nguai d?t l~nh va hoa h6ng duqc xem nhu phi giao djch tren thi tnremg chung khoan n6i

chung va thi tnremg tnii phi~u n6i rieng

•!• Cac t6 chuc c6 lien quan d~n thi tnremg

Cac t6 chuc lien quan d~n thi tnremg trai phi~u la nhiing t6 chuc quan ly giam sat v~ ho~t

d(>ng ph:it hanh va kinh doanh chtrng khoan nh~m dam bao S\1' ho~t d(>ng binh thuemg, f>n djnh

cua thi truemg

);;> Ca quan quan ly Nha nu&c

D~u tien, thi tnremg chu·ng khoan hinh thanh m(>t each tg phat khi c6 SIJ xuAt hi~n cua c6

phi~u va trai phi~u va h~u nhu chua c6 S\1' quan ly Nhung nh?n thAy dn c6 S\1' bao v~ lqi ich

cho nha d~u tu va dam bao cho S\1' ho~t d(>ng binh thuemg, f>n djnh cua thj tnremg chtrng

khoan, ban than cac nha kinh doanh chtrng khoan va cac qu6c gia c6 thi tnremg chung khoan

ho~t d(>ng cho r~ng ccln phai CO CO' quan quan ly va giam Sat V~ ho~t d(>ng phat hanh va kinh

doanh chung khoan Chinh vi v?y, ca quan quan ly, giam sat thi tnremg chung khoan da ra dai

Ca quan quan ly, giam sat thi tnremg chll'ng khmin duqc hinh thanh du&i nhi~u mo hinh ho~t d(>ng khac nhau, c6 nu&c do cac t6 chuc W quan thanh l?p, c6 nu&c ca quan nay trgc thu(>c Chinh phu nhung c6 nu&c l~i c6 S\1' k~t hqp quan ly gifra cac t6 chtrc w quan va Nha nu&c Nhung nhin chung, CO' quan nay do Chinh phu cua cac nu&c l?p, nh~m mvc dich bao v~

lqi ich cua nguai d~u tu va bao dam cho thi tnremg chtrng khoan ho~t d(>ng lanh m~nh, suon

se va phat tri~n viing ch~c Ca quan nay c6 th~ c6 nhiing ten gQi khac nhau, tuy thu(>c tung

nu&c va n6 duqc thanh l?p d~ th1,rc hi~n chuc nang quan ly Nha nu&c d6i v&i thi tnremg chll'ng

khoan

M9t s6 ca quan quan ly giam sat ho~t d(>ng cua thi tnremg chll'ng khoan t~i cac nu&c nhu

CO' quan Giam quan chung khoan cua Trung Qu6c (tn,rc thu(>c Qu6c h9i vi~n Trung Qu6c), Uy

ban d~u tu chung khoan Nha nu&c cua Anh, Uy ban chll'ng khoan va giao djch chung khoan

(SEC - Securities Exchange Commission) cua My, Uy ban giam sat chtrng khoan va giao djch chtrng khoan cua Nh?t Ban (ESC- Exchange Surveillance Commission) sau nay dbi ten

Chu·ung 1: Tbng quan thj tru'img tnii phiiu

thanh ca quan giam sat tai chinh (FSA- Financial Supervision Agency) v&i chuc nang ca ban

Ia ti~n hanh di~u tra va Xlr ly cac giao djch gian l~n tren thi truemg chung khoan, con chuc

nang qm\n ly thi truemg chtrng khoan chung do B(> tai chinh Nh~t Ban dam nhi~m Con t~i

Vi~t Nam, ca quan quan ly Nha nu&c va giam sat ho~t d(>ng cua thi truemg chung khoan Ia Uy ban chung khoan Nha nu&c

~ S& giao djch chtrng khoan

S& giao djch chung khoan thvc hi~n v~n hanh thi truemg thong qua b(> may t6 chuc bao g6m nhi~u b(> ph~n khac nhau phl,lc V\1 cac ho~t d(>ng tren S& giao djch Ngoai ra, S& giao djch

cling ban hanh nhfrng quy djnh di~u chinh cac ho~t d(>ng giao djch chtrng khoan tren S& giao

djch va phu hqp v&i lu~t phap va Uy ban chtrng khoan Nha nu&c

~ Hi~p h(>i cac nha kinh doanh chung khoan

Hi~p h(>i cac nha kinh doanh chtrng khoan Ia t6 chuc cua cac cong ty chung khoan va m(>t s6

thanh vien khac ho~t d(>ng trong nganh chtrng khoan, duqc thanh l~p v&i m\}c dich bao v~ lqi ich cho cac cong ty thanh vien n6i rieng va toan nganh chtrng khoan n6i chung

Hi~p h(>i cac nha kinh doanh chtrng khoan Ia m(>t t6 chuc tv quan, thvc hi~n cac chuc

nang chinh nhu: khuy~n khich ho~t d(>ng d.iu tu va kinh doanh chung khoan, ban hanh va

thgc hi~n cac quy t~c w di~u hanh tren ca sa cac quy djnh phap lu~t v~ chtrng khoan, di~u tra

va giai quy~t tranh chftp gifra cac thanh vien, tieu chufin h6a cac thong I~ va nguyen t~c trong

nganh chtrng khoan, hqp tac v&i Chinh phu va cac ca quan chuc nang khac d~ giai quy~t vftn d~ c6 tac d(>ng d~n ho~t d(>ng kinh doanh chtrng khoan

~ T6 chuc luu ky va thanh toan bu tru chung khoan

La t6 chuc nh?n luu gifr cac chung khoan va ti~n hanh cac nghi~p V\1 thanh toan bu tru cho cac giao djch chu·ng khoan

~ Cong ty djch V\1 may tinh chung khoan

La t6 chuc phl,l trq, phl,lC V\} cho cac giao djch chtrng khoan Cong ty nay cung dp h~ th6ng

may tinh v&i cac chuang trinh d~ thong qua d6 c6 th~ thgc hi~n duqc cac l~nh giao djch m(>t

each chinh xac, nhanh chong Thong thuemg, cong ty djch V\} may tinh chung khoan ra dai khi thi truemg chung khoan da phat tri~n d~n m(>t muc d(> nhftt djnh, b~t d.iu di vao w d(>ng h6a cac giao djch

~ Cac t6 chuc tai trq chung khoan

La cac t6 chuc duqc thanh l~p v&i m\}C dich khuy~n khich m& r(>ng va tang tru&ng cua thi

truemg chtrng khoan thong qua cac ho~t d(>ng cho vay ti~n d~ mua c6 phi~u, trai phi~u va cho

Cltu·o·ng 1: Tbng quan thi tru·img trai pltiiu

vay d€ ban trong cac giao dich bao chfrng Cac t6 chtrc tai trq chtrng khoan a cac mr6c khac nhau c6 d~c di€m khac nhau, c6 m9t s6 mr6c khong c6 lo:;ti t6 chuc nay

'Y Cong ty dinh muc tin nhi~m

Theo dinh nghla cua NRI, cong ty dinh muc tin nhi~m (CRA- Credit Rating Agency) Ia cong

ty chuyen cung dp dich V\} danh gia dinh tinh va dinh Juqng nang h,rc thanh toan CUa CaC khoan v6n g6c va lai dung thai h:;tn va theo nhfrng di~u khoan da cam k~t cua t6 chuc phat

hanh d6i v6i m9t dqt phat hanh C\l th€

Tuy nhien, cac muc M s6 tin nhi~m thuang duqc g~n cho m9t dqt phat hanh chu khong

phai cho m9t minh t6 chuc phat hanh, vi th~ m9t t6 chile phat hanh c6 th€ mang nhi~u muc h~

s6 tin nhi~m cho cac dqt phat hanh cua n6 Trong khi d6, t6 chuc phat hanh c6 th€ Ia cac

doanh nghi~p, Chinh quy~n dia phuong va qu6c gia trong truang hqp phat hanh nq cua Chinh phu H~ s6 dinh muc tin nhi~m d6i v6i cac cong C\l thi truang trai phi~u va thi truang ti~n t~

duqc thvc hi~n ph6 bi~n a cac thi truang tai chinh phat tri€n

D€ ho:;tt d9ng duqc tren thi truang mQt each hi~u qua, cac CRA cling c~n d:;tt duqc m9t

s6 tieu chu~n nh~t dinh Sau day Ia cac tieu chu~n chinh cua CRA dn phai d:;tt duqc th6ng nh~t tren toan cfru gifra nhfrng thanh ph~n tham gia th} truang va cac CO' quan quan Jy

Thu nh~t, cac CRA phai dam bao tinh cong b~ng, khach quan va minh b:;tch d€ t:;to ni~m

tin vfrng ch~c cho cac thanh ph~n tham gia thi truang, dam bao uy tin cho cong ty dinh muc

tin nhi~m

Thu hai, cac CRA phai dam bao tinh dQC l~p tuc Ia khong ph\} thUQC vao sue ep chinh tri

ho~c kinh t~ d€ cac k~t qua dua ra duqc chinh xac va cong minh nh~t

Thu ba, cac CRA phai dam bao v~ m~t tai chinh, ky thu~t va CO' sa h:;t t~ng thong tin d~

nang cao ch~t luqng phl,lC V\} khach hang va d€ dam bao ho:;tt d9ng !au dai D~ dam bao m9t

each t6t nh~t nhfrng yeu du ma mQt CRA cfrn phai c6 duqc da neu a tren (dam bao tinh dQc

J~p khach quan, kha nang tai chinh, kha nang ky thu~t, CO' sa h:;t t~ng ) thuang hinh thuc

cong ty c6 ph~n Ia phu hqp hon ca

V a, cu6i cung Ia, cac CRA phai dam bao tinh bao m~t thong tin D€ cung dp m9t

phuong phap dinh muc tin nhi~m chinh xac d6i v6i cac rui ro tin dl,lng, cac CRA thuang yeu c~u cac thong tin chi ti~t, d~c bi~t Ia cac thong tin v~ tinh hinh ho:;tt d9ng va tai chinh cua t6

chuc phat hanh Thong thuang, nhfrng thong tin d~u vao doi hoi d6i v6i vi~c dinh muc tin nhi~m Ia thong tin n9i bQ, a mu·c chi ti~t va toan di~n hon cac thong tin cong b6 cong khai; do

d6 tinh bao m~t Ia t6i quan trQng (xem phl,ll\lc 1)

Chu·o·ng 1: T6ng qmm thi trm'Jng trai phiiu

1.2.3 Phan lo~i thi truirng tnii phi~u

Thi truemg tnii phi~u duqc du thanh b&i hai b('> ph?n D6 la thi truemg phat hanh (hay con gQi

la thi truemg SO' c§.p) Vll thi truemg giao dich (thi truemg thtr dp)

1.2.3.1 Thj truimg SO' cip

Thi truemg sa dp tnii phi~u la nai t?p trung di~n ra qua trinh rnua ban l~n dfiu d6i v&i cac lo?i trai phi~u Chinh phu, Chinh quy€n dia phu0'11g va trai phi~u doanh nghi~p rn&i phat hanh Thi truemg SO' dp con dU'Q'C gQi }a thi truemg dp rn('>t hay thi truemg phat hanh

Hi~n nay, tuy theo lo(;li hinh trai phi~u, c6 rn('>t s6 hinh thuc phat hanh chu y~u nhu sau:

1.2.3.1.1 Phat hanh ban Ie thong qua Kho b~c Nha nm>·c

Phat hanh ban le thong qua Kho b?c Nha nu&c la hinh thuc phat hanh duqc su dvng chu y~u

cho trai phi~u Chinh phu va Chinh quy€n dia phu0'11g, g6rn hai hinh thtrc chu y~u:

•!• Kho b?c Nha nu&c phat hanh tn,rc ti~p

Cac d0'11 vi Kho b?c Nha nu&c cac tinh, thanh ph6, cac qu?n, huy~n tn,rc ti~p t6 chuc phat hanh CaC lo?i trai phi~u Kho bC;lC va trai phi~u cong trinh cho df>i tUQ'llg rnua tnii phi~u theo quy dinh cua B('> tai chinh va huang diln Cl,l th~ cua Kho b?C Nha nu&c trung UO'l1g

•!• Kho b?C nha nu&c phat hanh thong qua cac d?i ly

Cac d0'11 vi Kho b?c Nha nu&c tinh, thanh ph6 Iva chQn va ky hqp d6ng v&i d0'11 vi d?i ly phat hanh tnii phi~u Chinh phu theo huang diln cua Kho b?c Nha nu&c trung u0'11g Cu6i rn6i ngay, dC;li ly ban trai phi~u Chinh phu va trai phi~u Chinh quy~n dia phu0'11g hay tnii phi~u cong trinh phai chuy~n tien thu ban trai phi~u vao Kho b?c Nha nu&c Cac dC;li ly phat hanh trai

phi~u c6 th~ bao g6rn: cac ngan hang thu0'11g rn?i, cong ty tai chinh, cong ty bao hi~rn, t6 chtrc tin d1,1ng dp tinh va dp trung UO'l1g quan ly

1.2.3.1.2 Diu thiu qua NHNN va thj trU'iYDg chu·ng khoan chinh thu·c

6 qu6c gia phat tri~n, phu0'11g phap dtlu thfiu la phu0'11g phap chu y~u duqc su dvng khi phat hanh tin phi~u Kho bC;lc ho?c trai phi~u Chinh phu M(lc du, c6 rn('>t s6 phu0'11g phap dtlu thfiu khac nhau duqc Slr dvng nhung ttlt ca cac ky thu?t c6 nhieu d(lc di~rn gi6ng nhau Hi~n nay,

tn~n th~ gi&i c6 2 phu0'11g phap dtlu th~u duqc su d1,1ng ph6 bi~n la dtlu th~u ki~u Ha Lan va

ki~u Anh

•!• Dtlu thfiu ki~u Ha Lan ( dtlu th~u ngang gia)

Day la ki~u dtlu thfiu rna trong d6 cac rnuc d?t thfiu duqc s~p x~p theo gia tu· cao nhtlt d~n thtlp nhtlt va ttlt ca trai phi~u trung thfiu trong dqt dtlu thfiu duqc ban a cung rn('>t rnuc gia Gia trung

th~u la muc gia thtlp nhtlt rna t?i d6 kh6i luQ'11g trai phi~u luy k~ duqc ban h~t v&i nhung rnuc

bo gia tu0'11g ll'ng ti.r cao xu6ng thtlp

Chu·o·ng 1: TBng quan tlti tru·img tnii pltiiu

Phuong th(rc d~u thfru nay khuy~n khich vi~c d~t thfru nhi~u hon va khuy~n khich nhi~u ca

nhan va t6 chuc tham gia d~t thfru, t~o IuQTig du ti~m nang cao hon v~ trai phi~u Chinh phu ho~c tin phi~u kho b~c va c6 th~ Iw thAp chi phi huy d<)ng v6n cua Chinh phu

•!• D~u thfru ki~u Anh ( dAu thfru qnh tranh gia)

Day Ia hinh thuc dAu thfru ma theo d6 nhfrng ngm'Ji trung thfru Ia nhfrng ngm'Ji bo gia cao nhAt

va d6 cfing chinh Ia muc gia hQ phai thanh toan Do d6, trong m<)t dQt dAu thfru qmh tranh gia

se c6 nhi~u muc gia trung thfru khac nhau tuy theo muc gia bo thfru va kh6i IuQTig trung thfru

Phuong thu·c d~u thfru ki~u Anh se c6 Iqi cho t6 chuc phat hanh va khuy~n khich nguai d~t thfru phai d~t gia mua cao n~u mu6n trung thfru nhung do d~c di~m phai thanh toan b~ng

gia d~t mua nen ty I~ thu nMp cua hQ se thAp di so v&i nhfrng nguai mua cling Io~i tn1i phi~u

v&i gia thAp hon

1.2.3.1.3 Bao lanh phat himh trai phi~u

Bao Ianh phat hanh Ia m<)t vi~c m<)t ho~c m<)t s6 t6 chuc dfrng ra giup t6 chuc phat hanh thvc hi~n cac thu tt;tc tru&c va sau khi chao ban tnii phi~u nhu chufin bi h6 sa xin phep phat hanh,

phan ph6i trai phi~u Bao Ianh phat hanh g6m 3 khau ca ban: ( 1) tu vAn cho t6 chuc phat hanh

v~ di~u khoan va thm di~m cho cac dQt phat hanh, (2) mua trai phi~u tu t6 chuc phat hanh, (3)

phan ph6i trai phi~u m&i phat hanh cho cong chung

Nguyen nhan chinh Slr dvng phuong phap bao Ianh phat hanh Ia d~ giam ap Ivc tren thi

truang sa dp, d~c bi~t Ia trong nhfing giai do~n hinh thanh thi truang khi tinh tr~ng cung

VUQ"t cfru V~ cac Io~i trai phi~U

Trong vi~c ban trai phi~u m&i phat hanh, t6 chuc bao Ianh phat hanh khong nhAt thi~t

ph:ii thvc hi~n ch(rc nang thu (2) - mua tn1i phi~u tu t6 chuc phat hanh M<)t t6 chuc bao Ianh

phat hanh c6 th~ chi ho~t d<)ng v&i tu each Ia tu vAn hay phan ph6i trai phi~u m&i Tuy nhien,

chuc nang mua td1i phi~u tu t6 chu·c phat hanh m&i duqc gQi Ia bao Ianh Do d6, khi t6 chu·c bao Ianh phat hanh mua tn1i phi~u tu t6 chuc phat hanh c6 ngh'ia I a hQ se phai chAp nh?n rui ro

ban trai phi~u cho nha dfru tu v&i muc gia thAp han

Cac t6 chuc duqc Iva chQn bao Ianh phat hanh tnii phi~u nhu: cac cong ty chung khoc'm,

ngan hang thuong m~i ho~c ngan hang dfru tu (t~i My, ngan hang dfru tu thong thuang duqc

Iva chQn Ia t6 chuc bao Ianh phat hanh), cong ty tai chinh se phan ph6i r<)ng rai cac Io~i trai phi~u d~n nha dfru tu

Cac t6 chuc bao Ianh phat hanh duqc hu6ng phi bao Ianh ho~c m<)t ty I~ hoa h6ng nhAt

dinh tren s6 ti~n thu duqc tu dQt phat hanh Phi bao Ianh phat hanh chinh Ia muc chenh I~ch

gifra gia ban trai phi~u cho nha dfru tu va s6 ti~n t6 chuc phat hanh nh?n duqc Muc chenh

Chu·o·ng 1: TiJng qumt thi tru'img trai phiiu

l~ch nay con duqc gQi Ia chenh l~ch bao tieu (Gross spread) ho?c chi~t khfru bao lanh

(Underwriter discount)

Trong nhi~u truemg hqp, tuy theo kh6i luqng phat hanh cua m6i dqt, c6 th~ c6 m9t ho?c m9t

s6 don vi dung ra bao lanh ho?c dbng bao Hinh phat hanh Nh6m tb chuc dbng bao lanh bao

gbm cac dinh ch~ tai chinh khac nhau Cac thanh vien se dbng y v&i t6 chuc phat hanh trai phi~u (Chinh phu, Chinh quy~n dia phuong ho?c doanh nghi~p) nh~m bao lanh toan b9 dqt

phat hanh trai phi~u B§.t ky luqng trai phi~u nao rna cac thfmh vien khong th~ ban duqc cho cong chung trong thai gian dang ky se duqc t6 chuc bao lanh bao tieu hoi;ic tra l?i cho nha phat hanh trai phi~U di~u nay tuy thUQC vao nhfrng thoa thu~n C\1 th~ gifra nha phat hanh va tf>

chuc bao lanh cho dqt phat hanh trai phi~u d6

1.2.3.2 Th! trU'img thlf dp

Thi truemg thu c§.p Ia thi truemg giao dich cac lo?i trai phi~u nh~m t?O tinh thanh khoan cho

trai phi~u Khac v<'ri thi truemg sa c§.p, ti~n ban trai phi~u tren thi truemg thu c§.p thu9c v~ cac

nha dfru tu va nha kinh doanh chl'r khong thu9c v~ cac t6 chuc phat hanh trai phi~u Do d6, n~u thi truemg thu dp c6 tinh thanh khoan cang cao thi sv quan Him cua nha dfru tu d6i v&i thi truemg trai phi~u se tang len Day chinh Ia di~u ki~n t6t d~ phat tri~n thi truemg trai phi~u

Xet v~ phuong thuc t6 chuc va giao dich, thi truemg thu c§.p trai phi~u bao gbm 2 lo?i:

Thu nhfrt, thi truemg t~p trung - Ia thi truemg giao dich trai phi~u theo phuong thuc kh&p l~nh ho?c thoa thu~n t?i m9t dia di~m t~p trung Ia Sa giao dich chll'ng khoan

Thu hai, thi truemg phi t~p trung (OTC) - Ia thi truemg rna khong c6 dia di~m C\1 th~, trai phi~u chi duqc giao dich trvc ti~p thong qua cac nha moi gi&i trai phi~u

Tren thvc t~, hfru h~t cac giao dich v~ trai phi~u tren th~ gi&i d~u thong qua thi truemg

OTC Day Ia di~m khac bi~t gifra thi truemg thu dp c6 phi~u va thi truemg thu dp trai phi~u

Sv khac bi~t nay dfin d~n nhfrng k~t qua sau:

~ Phat sinh v§.n d~ thi~u minh b?ch v~ gia ca Trong khi cac t6 chuc l&n c6 duqc gia tu· cac nha giao dich trai phi~u, cac nha dfru tu nho le thi khong duqc Tuy nhien, tinh tr?ng nay dang dfrn duqc cai thi~n m?c du muc d9 minh b?ch tren thi truemg trai phi~u hi~n vfin chua

bao dam tinh dfry du

~ Ca ch~ thanh toan bu tnx khong ap dvng cho giao dich trai phi~u Cac bu&c trong CO' ch~ giao dich trai phi~u thuemg duqc ti~n hanh nhu sau: (i) thoa thu~n v~ lo?i trai phi~u, gia

cava s6 luqng, (ii) chuy~n ti~n tu tai khoan nguai mua sang tai khoan nguai ban, (iii) chuy~n

tnii phi~u tu tai khoan nguai ban sang tai khoan ngum mua

Chu'0"11g 1: TiJng quan thi tru·img trai phiiu

Tru&c day, giao dich tnii phi~u dU'Q'C ti~n hanh chu y~u t?i bc'm cua nha moi gi6i va no doi hoi

phai hoan tAt m<)t s6 thu tvc d(!t I~nh mua hay ban Nhu·ng nam gfrn day, co sv cai ti~n thien v~

si'r dvng giao djch trai phi~u di~n ti'r Giao djch di~n ti'r gop phfrn tang tinh thanh khoan cho thj

tru6ng trai phi~u va dn duqc ti~p tvc phat tri~n Giao dich di~n ti'r mang l?i m<)t s6 thu?n lqi

nhu: cung dp tinh thanh khoan cho thj tru6ng, tim gia ( d(!c bi~t cho thi tru6ng tinh thanh

khoan kern), Slr d1,1ng cong ngh~ mai va nang cao hi~u qua quan Jy danh illl,lC va giao djch

Hi~n nay, co 5 mo hinh M th6ng giao djch trai phi~u di~n ti'r: (1) M th6ng dAu gia (Auction system), (2) h~ th6ng kh&p l~nh cheo (Cross -matching system), (3) h~ th6ng lien djnh ch~

(Interdealer system), (4) h~ thfJng da djnh ch~ (Multi- dealer system) va (5) h~ thfJng m<)t nha

kinh doanh (Single dealer system)

Cling luu y Ia, t?i thj tru<mg trai phi~u cac nu&c tren th~ gi&i, vi~c giao djch t?i Sa giao djch Ia h~t sue dn thi~t vi dong vai tro t?o Hii sdt chufrn va du6ng cong H'ii suAt cho thj

tru6ng Them vao do, t?i Sa giao djch c6 h~ th6ng bao gia qua Iai suAt, t?o di~u ki~n cho nha

dfru tu d~ dang so sanh cac cong Cl,l tai chinh cung thai h<;ln Khac v&i thj tru6ng OTC, thj tru6ng t?p trung giao djch t?i Sa giao djch se giup cac nha dfru tu khong phai tim dfJi tac, giam chi phi giao djch va gia ca se khong bj b6p meo

1.2.4 Vai tro cua thj tru·o·ng trai phi~u d6i vo·i Sl}' phat tri~n n~n kinh t~

Thj tru6ng trai phi~u Ia nai giao djch mua ban cac lo?i trai phi~u da phat hanh, cac lo?i trai phi~u nay do Chinh phu ho(!c Chinh quy~n dja phuang va cac cong ty phat hanh Thj tru6ng

trai phi~u dong vai tro quan trQng d6i v&i n~n kinh t~, d6i v&i cac doanh nghi~p cling nhu cac

nha dfru tu

1.2.4.1 Dfii vo·i n~n kinh t~

• Thu nhAt, thj tru6ng tnii phi~u Ia kenh huy d<)ng v6n nhanh chong va hi~u qua

Thj tru6ng trai phi~u la m<)t b<) ph?n cua thj tru6ng v6n trung dai h?n, thl,l'C hi~n chuc nang

cua thj tru6ng tai chinh la cung dp ngu6n v6n trung, dai h?n cho n~n kinh t~ Day Ia thj

tru6ng co kha nang huy d<)ng cac ngu6n v6n phan tan, t?m thai nhan rfli trong toan xa h<)i vao cong CUQC dfru tU

D6i v&i Nha nu&c/Chinh phu, toan b<) cac khoan chi tieu khflng 16 d~u trong cha vao cac

khoan thu cua ngan sach (trong do chu y~u Ia ngu6n thu tu thu~) nhung ngan sach Nha nu&c

Iuon dt1ng tru&c nguy ca tham hvt Chinh phu dt dn ngu6n tai chinh d~ giai quy~t nhu du

v6n cho cac dl,l' an dfru tu va bu d~p thi~u hl,lt ngan sach qu6c gia Tai trq b~ng each in ti~n rAt d~ tri~n khai nhung thu6ng d~ l?i h?u qua kho lu6ng ca tru&c m~t lfrn ]au dai, ca cho mQi

thanh ph~n kinh t~, dan cu va Chinh phu Vi v?y, Chinh phu phai huy d<)ng v6n thong qua

Chu·o·ng 1: TiJng quan thi tnnl'ng trai phiiu

vi~c phat himh tnii phi~u Tuy theo mvc dich su dvng, Chinh phti c6 th~ phat hanh tnii phi~u

n<)i t~ hay ngo<;ti t~ va v6i cac ky h<;tn khac nhau

• Thu hai, thj truemg trai phi~u phat tri~n giup Chinh phu thl,l'c hi~n chinh sach ti~n t~

Tren thi truemg v6n, trai phi~u Ia m<)t hang h6a quan trQng, d~c bi~t Ia trai phi~u Chinh phu v6i d~c tinh it rui ro nh~t, da tra thanh himg h6a chu d<;to tren thj truemg, g6p phfrn hinh thanh lai su~t tren thi truemg Do d6, trai phi~u do Chinh phu phat hanh se thu hut m<)t kh6i luQTig v6n nhan r6i trong luu thong d~ dua vao su dvng cho nhu du dfru tu phat tri~n Nha v~y, ciin df>i ti~n hang duqc di~U chinh tich Cl,fC, tang tf>c d<) vong quay vf>n, giam ap h;c cfru ti~n mi;lt CUa n~n kinh t~, fm djnh moi truemg ti~n t~, gop phfrn nang cao hi~u qua Slr dvng CaC ngu6n h,rc tai chinh trong nu6c

• Thu ba, thj truemg trai phi~u phat tri~n se lam hoan thi~n va da d<;tng han thj truemg

von

Thj truemg trai phi~u phat tri~n se h6 trq t6t han nhu du v6n dfru tu trung va dai h<;tn trong

n~n kinh t~, g6p phfrn t:;Io ra m<)t du true thi truemg vfrng ch~c, t<;to sv can d6i gifra thj truemg vay nq ngan hang, thi truemg trai phi~u va thi truemg c6 phi~u trong tuang lai Do d6, t:;IO di~u ki~n thuc d~y SlJ phat tri~n b~n vfrng, fJn djnh CUa thj truemg vf>n

Huy d<)ng v6n qua lo<;ti hinh trai phi~u se lam giam SlJ t~p trung vao h~ th6ng ngan hang, di;lc bi~t Ia thj truemg trai phi~u doanh nghi~p N~u nhu tru6c day, doanh nghi~p chi c6 ngu6n tai trq duy nh~t tlr ngan hang thi khi thj truemg trai phi~u phat tri~n da t<;tO them cho cac doanh

nghi~p ngu6n cung tin dvng hfru hi~u Nhu v~y, thi truemg trai phi~u phat tri~n t<;to di~u ki~n

cho vi~c tai trq d~ dang han v6i cac dv an trung dai h:;In, rui ro cao va giup giam chi phi v6n cho n~n kinh t~

• Cu6i cling Ia, thi truemg trai phi~u giup Chinh phu thl,l'c thi c6 hi~u qua chuc nang quan ly vi mo n~n kinh t~ - xa h<)i

M<)t trong nhfrng chuc nang quan trQng cua Chinh phu Ia quan ly vi mo n~n kinh t~ dam bao vai tro cua "ngu<Ji trQng tai" t:;IO moi truemg binh d~ng, thu~n Jqi cho toan b<) n~n kinh t~ - xa h<)i phat tri~n b~n vfrng Thong qua phat hanh trai phi~u va dfru tu b~ng v6n tu trai phi~u Nha nu6c gop phfrn nang cao hi~u qua CUa vi~c phan phf>i va tai phan phf>i ngubn ll,l'C tai chinh, djnh huang ho<;tt d<)ng dfru tu trong n~n kinh t~

1.2.4.2 DBi voi doanh nghi~p

M9i doanh nghi~p d~u c6 nhu du to 16n v~ v6n d~ hinh thanh, tang tru&ng va phat tri~n D6i v6i doanh nghi~p, thuemg c6 ba each d~ huy d<)ng v6n: vay ngan hang, phat hanh trai phi~u va phat hanh c6 phi~u D6i v6i tll'ng phuang thuc huy d<)ng v6n d~u c6 nhfrng th~ m<;tnh rieng,

Cltu·o'llg 1: TJng quan thi tnl'img frlii phiiu

tuy theo tinh hinh Cl,l th~ cua n~n kinh t~ va cua doanh nghi~p, d~ tlr do doanh nghi~p dua ra quy~t djnh phuong thfrc tai trq t6i uu nhfrt

Phat hanh tnii phi~u v6i cac uu di~m hon so v6i cac hinh thfrc khac nhu:

Phat hanh trai phi~u dam bao cho doanh nghi~p sl.r dvng m<)t ngu6n v6n 6n djnh va dai

h1;1n, khong bi h1;1n ch~ qui mo (mi~n la doanh nghi~p c6 phuong an sl.r d1,mg s6 v6n

huy d<)ng m<)t each hqp ly, c6 tinh kha thi va c6 kha nang hoan tra lai va g6c) trong khi vay ngan hang thuemg la ngAn h1;1n hon, bi gi6i h1;1n qui mo v6n dfru tu

Phat hanh trai phi~u c6 nhi~u lqi hon phat hanh c6 phi~u nhu: khong bi loang quy~n

sa hfru, khong phai tra cfJ tfrc cao theo hi~U qua kinh doanh, khong SQ' bj thao tung rna

lqi tfrc chia se cling chi h1;1n ch~ trong ph1;1m vi lai sufrt trai phi~u khi phat hanh Ngoai

ra, trai phi~u la cong cv huy d<)ng v6n c6 thai h1;1n nen trach nhi~m cua doanh nghi~p

d6i v6i trai chu se k~t thuc khi trai phi~u dao h1;1n, trong khi doanh nghi~p phai c6

trach nhi~m d6i v6i c6 dong trong su6t thai gian doanh nghi~p t6n t1;1i

Chi phi sl.r dvng v6n khi phat hanh trai phi~u thfrp hon phat hanh c6 phi~u, do d~c di~m cua trai phi~u c6 tinh 6n djnh va chua dvng it rui ro hon c6 phi~u Hon nfra,

trong truemg hqp cong ty giai th~ ho~c bi pha san thi trai chu duqc uu tien tn1 nq tru6c r6i m6i d~n cac c6 dong Chinh vi th~, nha dfru tu luon danh gia mfrc d<) rui ro cua trai phi~u thfrp hon c6 phi~u va tuong frng hQ dua ra mfrc bu rui ro d6i vm trai phi~u thfrp

hon d6i v6i c6 phi~u

D~ tham gia thi truemg trai phi~u v6i tu each la nha phat hanh, cac doanh nghi~p phai dap frng

cac yeu du v~ d<) tin c?y d6i v6i nha dfru tu nhu quy mo ho1;1t d<)ng, h~ th6ng k~ toan - ki~m

toan, djnh mfrc tin nhi~m Di~u nay d~c bi~t quan trQng va khong th~ thi~u khi doanh nghi~p

mu6n phat hanh trai phi~u ra cong chung va niem y~t trai phi~u tren Sa giao dich chfrng

khoan Chinh nhfrng yeu du d~t ra d6i v6i cac doanh nghi~p doi hoi doanh nghi~p phai luon

cung cf> b<) may tfJ chfrc quan ly, nang cao tinh Ci;lnh tranh va hi~u qua kinh doanh, nang cao

mfrc d<) tin nhi~m d6i v6i nhfrng nguai dfru tu Day cling c6 th~ coi la m<)t tac d<)ng mang tinh

gian ti~p cua thj truemg trai phi~u df>i v6i Sl,l' phat tri~n cua cac doanh nghi~p n6i rieng va cua

ca n~n kinh t~ n6i chung

Thong qua chi dfru tu b~ng v6n trai phi~u Chinh phu, khi Chinh phu dfru tu vao nganh,

llnh Vl,l'C nao Se giup thuc dfiy h01;1t d<)ng dfru tU vao nganh, llnh Vl,l'C do CUa thc\nh phfrn kinh t~

phi Nha nu6c

Chu·o·ng 1: T6ng quan thi tndmg tnii phiiu

1.2.4.3 Dfli vo·i nha dAu tu

Thi tnr6ng tnii phi~u g6p phcln lam da d<;1ng hoa cac san ph~m tai chinh, cung dp cho cac nha

dclu tu ngay cang nhi~u Iva chQn d~ da d<;1ng h6a danh mvc dclu tu phu hqp v6i nhfrng kh~u vi

rui ro khac nhau Trai phi~u chinh phu v6i d(> an toan cao nhung lai su~t khong h~p dfrn b~ng

trai phi~u doanh nghi~p Ben c(;lnh d6, dclu tu vao c6 phi~u se dem l<;1i cho nha dclu tu ty su~t

lqi nhu~n cao h011 tu011g (mg v6i mfrc rui ro cao h011 Thi tnr6ng trai phi~u v6i cac lo<;1i trai phi~u va ky h(;ln khac nhau t(;lO them cho nha dclu tu Iva chQn phuOTig an dclu tu phu hqp 1.3 Gio·i thi~u th! trU'irng trai phi~u t~i m()t sA quAe gia tren th~ gio·i

Thi tnr6ng trai phi~u My Ia thi tnr6ng phat tri~n nh~t tren th~ gi6i chi~m khoang m(>t nua

doanh s6 kinh doanh tren thi tnr6ng trai phi~u toan du K~ d~n Ia, thi tnr6ng trai phi~u Chau

Au, thi trm'mg trai phi~u Anh, Nh~t Day Ia nhfrng thi tnr6ng dfrn dclu thi tnr6ng trai phi~u

toan du

Hi~n nay, nhfrng qu6c gia nhu Han Qu6c, Trung Qu6c, Singapore, An D(> ci1ng da c6

nhfi'ng bu6c phat tri~n m<;1nh v6i thj tnr6ng trai phi~u n(>i dja cua hQ

D~ hi~u ro h011 v~ thj tnr6ng trai phi~u toan du, trong phcln nay, d~ tai se t~p trung gi6i thi~u v~ thj tnr6ng trai phi~u cua m(>t s6 nu6c tren th~ gi6i nhu thi tnremg trai phi~u My, thi tnremg trai phi~u Chau Au, va thi tnr6ng trai phi~u Chau A (Nh~t Ban, Trung Qu6c, Han

Qu6c va m(>t s6 thi tnremg trai phi~u Chau A khac)

1.3.1 Thj tru·img trai phi~u My

Thi tnr6ng trai phi~u My Ia thi tnremg 16n nh~t th~ gi6i, chi~m h011 phan nua thi tnremg trai phi~u toan du Di~u nay da phan anh duqc vj tri va mfrc d(> cua m(>t n~n kinh t~ 16n nh~t th~

gi6i cling nhu vai tro va tclm anh huemg quan trQng cua n~n kinh t~ My v6i n~n kinh t~ th~

gi6i

Gi6ng nhu thi tnr6ng trai phi~u cua cac nu6c, thj tnremg trai phi~u My ho<;1t d(>ng du6i d<;1ng phi t~p trung Trang d6, thi tnr6ng trai phi~u sa dp c6 40 nha t<;1o l~p thi tnremg v6i hinh

thfrc d~u thclu, chu y~u giao djch trai phi~u Chinh phu Thj tnremg luc nay khong b6 tri truy~n

th6ng du6i d<;1ng m(>t Sa giao djch t~p trung ma chu y~u giao djch qua thj tnremg thong qua

bang gia - thi tnr6ng phi t~p trung Tuy nhien, thi tnremg trai phi~u My vfrn c6 m(>t thi tnremg

t~p trung c6 qui mo dt 16n, duqc xem Ia 16n nh~t tren th~ gi6i D6 chinh Ia thi tnremg chung

khoan Newyork- thj tnr6ng trai phi~u t~p trung 16n nh~t tren th~ gi6i va giao djch chu y~u Ia

trai phi~u doanh nghi~p Ngoai ra, con c6 cac thi tnremg trai phi~u nho hOTI, thu(>c cac khu vvc

khac nhu Chicago, LosAngeles, Boston, Philadelphia Do d6, c6 th~ n6i thi tnremg trai

Chu·o·ng 1: TiJng quan thi trtdmg trai phiiu

phi€u My phat tri~n r~t da d<;mg, soi d(>ng, r(>ng 16n v~ qui mo va ca d6i tm;mg tham gia giao

dich

•!• Thi tru0ng tn'li phi€u Chinh phu

Thi tru0ng tnii phi€u Chinh phu My da cung dp nhi~u lo~i tnii phi€u v&i nhi~u d~c tinh khac

nhau nh~m tai trq cho tham h\lt ngan sach Chinh phu th!JC hi~n chinh sach phat hanh trai

phieu cho cac nha d~u tu ca nhan, qui d~u tu, cong ty bao hi~m, cong ty chung khoan va cac

ngan hang trong va ngoai nu&c Cac trai phi€u Chinh phu My r~t da d~ng, g6m trai phieu

Chinh phu c6 th~ va khong th~ chuy~n nhuqng, trai phi€u tiet ki~m, tin phieu Kho b?c, tin

phi€u B(> tai chinh, ky phieu va trai phieu B(> tai chinh

Thi trubng trai phieu Chinh phu My chia thanh 2 cfip, thi trubng sa cfip va thi tru0ng thu

dp Trong d6, thi trubng sa dp Ia thi tru0ng do C\lc dv trfr lien bang My di~u tiet, giao dich

chu yeu b~ng hinh thuc d~u gia ec;mh tranh gifra 40 nha t?o l~p t~i trubng nhu Citibank, Chase,

Merrill Lynch, Goldman Sachs Con thi trubng thu cfip- nai giao dich cua cac t6 chuc kinh doanh trai phieu, nha d~u tu -Ia m(>t thi trubng giao dich du&i hinh thuc phi t~p trung Giao

dich tren thi trubng trai phieu Chinh phu r~t 16n, trung binh nhi~u g~p 20 l~n giao dich m(>t

ngay binh thubng tren thi trubng chilng khoan Newyork Giao dich thong thubng duqc thvc

hi~n tu 9h sang den 4h chieu theo gia Newyork nhung thubng keo dai qua gia qui dinh khi thi

trubng giao dich soi d(>ng Hi~n nay, trai phieu Chinh phu My duqc giao dich ngay cang

nhi~u va da ma r(>ng tren ph?m vi toan c~u

•!• Thi tru0ng trai phieu doanh nghi~p

Thi tru0ng trai phieu doanh nghi~p My Ia m(>t b(> ph~n quan trQng trong thi trubng trai phieu

My n6i rieng va thi trubng tai chinh n6i chung Day Ia m(>t thi trubng c6 doanh s6 giao dich kha soi d(>ng do c6 nhi~u chung lo?i trai phieu khac nhau, g6m tnii phieu c6 th~ chuy~n d6i

(Convertible bond), trai phieu khong th~ chuy~n d6i (Unconvertible bond) va trai phieu thai v~n (Junk bond) Ngoai ra, xu~t phat tu d~c tinh rieng cua trai phieu doanh nghi~p Ia di~u ki~n

thu httt nha d~u tu, vi trai phieu thubng c6 muc lai su~t cao han tnii phieu Chinh phu va

Chinh quy~n dia phuang, an toan han c6 phieu va c6 th~ chuy~n d6i sang c6 phieu thubng a

m(>t muc gia xac dinh ( d6i v&i lo?i trai phieu chuy~n d6i) ho~c d~c bi~t Ia lo?i trai phieu c6 lai su~t cao (Junk bond)

Tuy theo ch~t luqng trai phieu (theo tieu chufin xep h?ng ch~t luqng cua Standard Poor's

va Moody's), trai phieu doanh nghi~p duqc giao dich a cac thi trubng khac nhau Trong khi nhfrng doanh nghi~p 16n duqc niem yet va giao dich a thi trubng chinh thuc Ia Sa giao dich chung khoan Newyork thi ph~n 16n trai phieu doanh nghi~p Ia giao dich a thi trubng phi t~p

Chu·O'ng 1: Tang quan thi tru·img tnii phiiu

trung Tuc Ia, vi~c giao djch se duqc thvc hi~n thong qua nhli"ng nha kinh doanh tnii phi€u, giao djch qua di~n tho?i, d~ tim ra l~nh d?t mua, ban t6t nh~t cho kh6i luqng 16n trai phi€u

Tuy nhien, d~ thu~n ti~n trong giao djch, cac nha kinh doanh trai phi€u d~u duy tri h~ th6ng

thong tin treil may tinh, ghi nh~n nhli"ng thong tin lien quan d€n nhu cfru mua va ban, d?c bi~t

Ia nhli"ng trai phi€u dang duqc cac nha dfru tu Ian n~m gifr Quan trQng hon h~t, con giup cho

nha kinh doanh trai phi€u c6 th~ thvc hi~n bao lanh vai trai phi€u hQ mua duqc vi hfru h€t

nhli"ng trai phi€u doanh nghi~p duqc ban thong qua hinh thuc bao lanh cua cac doanh nghi~p,

nha kinh doanh trai phi€u

1.3.2 Thj trU'irng tnii phi~u Chau Au

Khi dbng EUR ra dai vao ngay 111/1999, thi truang trai phi€u (y khu Vl)'C kinh t€ Chau Au da duqc gQi Ia thi truang Chau Au K~ tu d6, thi truang trai phi€u Chau Au tra thanh m<)t trong nhli"ng thi truang d~n dfru th~ giai, vai doanh s6 chi€m khofmg gfrn b~ng m<)t phfrn tu t6ng doanh s6 trai phi€u th€ giai Trong d6, 3 qu6c gia thu<)c thi truang Chau Au c6 doanh s6 phat hanh trai phi€u 16n nh~t Ia Phap, Due va Y

Chfnh vi th€ EUR - m<)t trong 2 dbng ti~n m?nh nh~t, sv da d?ng v~ chung lo?i trai phi~u phat hanh, xu th€ toan du va tinh thanh khoim cao cua thi truang da khi€n thu hut luqng v6n dfru tu 16n cho thi truang Chau Au, giup thi truang nay tra thanh m<)t trong nhli"ng thi truang dung dfru th€ gi&i

M?c du thi truang tnii phi€u My chi~m uu th€ v~ doanh s6 giao djch trai phi€u va chung

lo?i trai phi€u phat hanh nhung thi truang trai phi€u va c6 phi€u c6 kich c5' tuong dbng vai nhau Trong khi d6, thi truang trai phi€u Chau Au c6 sv phan b6 khac nhau, trai phi€u duqc luu hanh tren thi truang thi da d?ng v~ chung lo?i, d?c bi~t trai phi~u chi€m d€n 2/3 t6ng s6

luqng chung khoan duqc luu hanh tren toan thi truang tai chinh n6i chung

Thi truang trai phi€u Chau Au thu hut luqng v6n dfru tu trong va ngoai kim Vl)'C Chau

Au, co ca nba ct<iu tu ca nh:in va nha d<iu tu t6 chuc nhung nhin chung s6 Iuqng nba dfru tu t6 chuc tham gia nhi~u hon Ia nha dfru tu ca nhan Phfrn 16n nha dfru tu t6 chuc tren thi truang Ia cac quy huu tri, cong ty bao hi~m va ngan· hang

•:• Thi truang trai phi€u Chinh phu Chau Au

Trai phi€u "sovereign bonds" duqc phat hanh bai Lien minh kinh t€ va ti~n t~ cua C<)ng dbng

Chau Au, va duqc phat hanh bai Chinh phu cua cac qu6c gia thanh vien 6 Anh, trai phi€u Chinh phu gQi Ia GILTS, a Phap la OATs, a Due Ia Bunds, a Y gQi Ia BTPs

M6i Chinh phu thu<)c Chau Au phat hanh cac lo?i trai phi€u khac nhau va nha dfru tu ca nhan cua cac qu6c gia Chau Au se mua trai phi€u (y qu6c gia rna hQ djnh cu ho?c cua cac qu6c

Chu·o'llg 1: TiJng quail thi tru'img triii phiifu

gia khac trong Chau Au ho?c a nu&c ngoai Nhung nha d~u tu cling d~u tu vao trai phi~u

Chinh phu duqc phat hanh a ben ngoai qu6c gia hQ v m SIJ phat tri~n cua dbng ti€n chung

Euro, nha d~u tu khu VIJC nay cling c6 th~ mua trai phi~u cua cac qu6c gia khac trong khu VIJC

dbng ti€n chung Euro rna khong phai ganh ch\u rui ro ti€n t~

•!• Th\ tmemg trai phi~u doanh nghi~p

Thi tmemg trai phi~u doanh nghi~p Ia khu vvc ian thu hai sau khu vvc thi tmemg trai phi~u

Chinh phu Theo Merrill Lynch, g~n 30% trai phi~u n6i b~t, dang chu y tren th\ tm<'mg toan

du Ia trai phi~u doanh nghi~p 6 Chau Au, thi tmemg trai phi~u doanh nghi~p ti~p t\}c tang

tm&ng va phat tri~n m?c du t6c d() tang tm&ng cua thi tm<'mg trong thm gian g~n day c6 ch?m

i?i

Nha dfiu tu ca nhan it d~u tu trvc ti~p tren thi tmemg trai phi~u doanh nghi~p a Chau Au hon Ia a My Hi~n nay, nhi€u nha dfiu tu ca nhan dfiu tu vao cac quy trai phi~u doanh nghi~p

va cac lo?i hinh quy dfiu tu chung khac hon Ia d~u tu rieng le vao trai phi~u doanh nghi~p D~

giai thich ly do cho sv ki~n tren, c6 nhi€u gia thuy~t khac nhau da duqc dua ra Theo nghien

Clru g~n day tren cac nha d~u tu ca nhan t?i Chau Au cho bi~t, da s6 nha dfiu tu ca nhan Chau

Au cho rilng phfin l&n khoan dfiu tu rieng le vao trai phi~u tm6'c day Ia t~p trung a thi tm<'mg trai phi~u Chinh phu nen cac nha dfiu tu chua c6 th6i quen cling nhu chua hi~u ro v€ trai phi~u doanh nghi~p va muc d() rui ro se gia tang khi dfiu tu vao cac khoan nq, trai phi~u

doanh nghi~p Ngoai ra, vi~c danh gia chftt luqng tin nhi~m cua nha phat hanh trai phi~u

doanh nghi~p Ia rftt quan trQng v6'i nha dfiu tu ca nhan bai vi nha dfiu tu ca nhan tm6'c day chi

dfiu tu vao trai phi~u Chinh phu thi khi chuy~n sang dfiu tu trai phi~u dn gia tang v€ vi~c

danh gia chftt luqng tin nhi~m va rui ro tac d()ng d~n khoan d~u tu vao trai phi~u doanh

nghi~p

Tom i?i, thi tmemg trai phi~u Chau Au Ia mQt thi tm<'mg tang tm&ng soi d()ng dung thu

hai tren th~ gi6'i tren ca thi tm<'mg trai phi~u Chinh phu va doanh nghi~p

1.3.3 Thj truirng trai phi~u Nh~t Ban

Thi tmemg trai phi~u a m()t s6 nu6'c Chau A chu y~u thvc hi~n ch(rc nang Ia nai t~p trung thu

hut luqng v6n d~u tu trung va dai h?n cho cac cong ty, t~p doan va ca Chinh phu Thi tmemg

trai phi~u Chau A Ia m()t th\ tmemg dang tang tm&ng va tftt ca cac qu6c gia thu()c chau l\}C nay dang hqp sue v6'i nhau d~ giup th\ tm<'mg phat tri~n 6n d\nh Th\ tm<'mg trai phi~u cua

m()t s6 nu&c Chau A nhu th\ tmemg trai phi~u Nh?t Ban, Trung Qu6c, Han Qu6c va m()t s6

thi tm<'mg trai phi~u Chau A khac da g6p phfin t?O nen m()t thi tm<'mg trai phi~u Chau A nang d()ng (Ph\1 h,1c 2)

Chu·o·ng 1: TJng quan thi tru·o'llg trai phiiu

Thi tnremg tn\i phi~u Nh~t Ban Ia m()t trong nhfrng thi tnremg d(mg d~u th~ gi&i, x~p sau thi

tnremg My va Chau Au Nam 1997 Ia nam danh dfru bu&c ngo~t l&n cho thi tnremg trai phi~u Nh~t Ban Thi tnr6ng da bi anh huemg nang n~ cua CUQC khung hoang ti~n t~ Dong NamA, bi~u hi~n S\1' suy giam m(;lnh chi s6 gia cua hang ho<;1t trai phi~u Chinh phu, doanh nghi~p tren

thj tnremg f)i~U nay xufrt phat ttr S\1' db YO hang io(;li trai phi~U CUa cac doanh nghi~p phat

hanh ra cong chung nhu Yaohan, cong ty chung khoan Sanyo, ngan hang Hokkaio Takushoku va S\1' S\lP db cua hang lo(;lt cac tb chuc tin dl,lng ian nhu ngan hang tin dl,lng dai h<;1n Nh~t ban va ngan hang tin d1,1ng Nippon K~ tu d6 cho d~n nay, thi tru6ng trai phi~u Nh~t

da c6 nhfrng thay dbi m(;lnh me sau khi Chinh phu da su d1,1ng nhi~u bi~n phap v&i quy~t tam

giup n~n kinh t~ khic ph\}C S\1' giam phat va khung hoang Uti chinh trong n~n kinh t~

•!• Thi tnremg trai phi~u Chinh phu Nh~t Ban

K~ tu sau cu()c khung hoang tai chinh Dong NamA, Nh~t Banda tang s6 lm;mg phat hanh trai phi~u Chinh phu dang k~ tren thi tru6ng nh~m tai trq cho S\1' thi~u h1,1t trong chi tieu cua Chinh

phu, chu y~u b~ng hinh thuc phat hanh trai phi~u Chinh phu (Japanese Government Bonds

-JGBs) va tin phi~u tai chinh (Financing Bills- FBs) Thi tru6ng trai phi~u Chinh phu da phat

hC:mh nhi~u chung lo<;1i trai phi~u Chinh phu (vi~t tAt Ia JGBs) v&i nhi~u thai h<m, lai sufrt va m~nh gia khac nhau phl,lC V\} da d(;lng nhu du CUa CclC khong chi cac nha d~U tU' Ca nhan va tb

chuc t<;1i Nh~t rna con v&i cac nha d~u tu tren khip th~ gi&i Tinh d~n 31.3.2008, thi truemg da

phat hanh JGBs, d<;1t gia tri khoang 776017 ti ¥

Di~m chinh tren thi tru6ng trai phi~u Nh~t chinh Ia S\1' da d<;1ng v~ lo<;1i hinh trai phi~u

Chinh phu va CO' ch~ phat hanh rieng bi~t cho tung lo(;li trai phi~u Cl,l th~, n~u xet theo d~c

tinh va m1,1c dich phat hanh, trai phi~u Chinh phu Nh~t (JGBs) bao gflm trai phi~u xay d1,1ng

(construction bonds), trai phi~u bu d~p thi~u h1,1t ngan sach (deficit-financing bonds), trai phi~u hoan tra (refunding bond) ho~c trai phi~u vay tai chinh (fiscal loan bonds)

Ngoai ra, n~u xet theo thai h<;1n phat hanh thi JGBs bao g6m 6 lo<;1i:

- Tin phi~u ng~n h<;1n (T- bills) Ia lo<;1i trai phi~u chi~t khfru, c6 thai h<;1n 6 thang ho~c 1

nam v&i m~nh gia t6i thi~u 10 tri~u JPY, duqc phat hanh cong khai ho~c thong qua ngan hang

nh~t ban BOJ

- Trai phi~u trung h<;1n c6 ky h<;1n 2 nam ho~c 5 nam, tra coupon, c6 m~nh gia t6i thi~u

50000 JPY Trai phi~u nay duqc phat hanh cong khai, mua ban phi t~p trung ho~c nhu trai phi~u vay nq hang nam (Fiscal Loan Bonds) tr\l'C ti~p duqc mua b&i c:k qui huu tri va qui ti~t

ki~m buu di~n

Chu·o·ng 1: Tfmg quan thi tru·img trai phiiu

- Tn1i phi~u dai h<;m, phat hanh hang thang, co ky h~n I 0 nam, tra lai coupon va co m~nh

gia t6i thi~u 50000JPY; Trai phi~u nay duqc phat hanh cong khai, mua ban phi t~p trung ho?c

nhu trai phi~u vay nq hang nam (Fiscal Loan Bonds) tn,rc ti~p duqc mua b&i cac qui huu tri va

qui ti~t ki~m buu di~n

- Trai phi~u sieu dai h~n, co thm h<;m I5 nam (lai su~t tha n6i) va 20 nam, 30 nam (tra lai coupon hang nam) Trai phi~u I5 nam co m~nh gia I OOOOOJPY va lo~i 20 - 30 nam co m~nh

gia 50000JPY Chung duqc phat hanh cong khai ngo~i tru trai phi~u 20 nam thi cling duqc phat hanh gi6ng nhu lo~i trai phi~u vay nq hang nam (Fiscal Loan Bonds)

- Trai phi~u Chinh phu nh?t duqc phat hanh cho nha d~u tu ca nhan co d?c di~m lai su~t

tha n6i v&i ky h~n 10 nam ho?c 5 nam vm lai su~t c6 dinh, m~nh gia t6i thi€u 1 OOOOJPY, phat hanh cong khai ra cong chung va phat hanh h~ng qui, h~n ch~ chuy~n nhu<)'l1g

- Trai phi~u di~u chinh thea chi s6 l~m phat (inflation index bonds) co thm h~n 10 nam v&i m~nh gia t6i thi~u 1 OOOOOJPY va phat hanh cong khai v&i gia niem y~t & muc lai su~t c~nh tranh ho?c phat hanh thong qua hinh thuc d~u th~u ki~u Ha Lan Trai phi~u nay duqc

phat hanh 2 l~n m()t thang

- Ngoai ra, vao thang 1I nam 2007, m()t lo~i trai phi~u sieu dai h~n da duqc chfnh phu

Nh?t phat hanh l~n d~u tien v&i ky h~n 40 nam, lai su~t 2.4% va t6ng s6 luQ'11g phat hanh khoang 0.1 nghin ti JPY va da tang len 0.4 nghin ti JPY vao nam 2008

Co th~ noi, Chfnh phu Ia nha phat hanh trai phi€u l&n nh~t tren thi tru6ng trai phi~u

Nh?t K~ d~n Ia trai phi~u do cac nha phat hanh khac, baa g6m: t6 chuc g~n gi6ng chinh phu

(Quasi-government institution) va ngan hang dia phucmg duqc chinh phu baa lanh va cac t~p

doan, cong ty l&n T6 chuc Zaito va cac Chinh quy~n dia phucmg (Zaito Institutions and

Municipals) Ia m()t trong cac t6 chtrc phat hanh duqc xem g~n nhu Chinh phu Trai phi~u

nu&c ngoai duqc phat hanh t~i Nh~t baa g6m trai phi~u Samurai va trai phi~u Shogun Nhilng

nha phat hanh nay baa g6m nhi~u qu6c gia, chinh phu cua cac nu&c chau A va ngueri di vay a

nu&c khac (Offshore borrower) thong qua hinh thuc phat hanh trai phi~u baa g6m ngan hang

va cac doanh nghi~p

Tom l~i, hi~n nay, thi tru6ng trai phi~u Chfnh phu Nh~t Banda co nhil'ng bu&c phat tri~n

dang k~, d?c bi~t Ia S\f da d~ng v~ chtmg lo~i trai phi~u phat hanh Ngoai nhil'ng cong Cl,l nq

truy~n th6ng nhu khoan vay, trai phi~u doanh nghi~p, trai phi~u Chfnh phu va gi~y ter co gia

trong thucmg m~i, san phfim cht'rng khoan hoa dang ngay cang m& r()ng tren thi tru6ng tin

d1.111g nh~t ban nai ma rui 1'0 tin d1.111g khac nhau gop ph~n VcYi gia tri cua cac tai san CO' SCr VU'<)'t tr()i va rui ro duqc th\)'c hi~n b&i nha d~u tu