Chủ nghĩa tư bản nhà nước kiểu mới - địa vị lịch sử, các cơ hội lịch sử và công cuộc đổi mới

Hy v.;mg chinh dang ciia chung toi la gop m9t ph~n tu tie'ng noi ciia ly tri trie't hQc macxit, cung voi dC1i s6ng thlfc ti€n d~y thang tr~m dQc theo lich sii' chii nghia xa h9i hi~n t

BQ GIAO Dl)C & DAO T~O

CHifNGHIA Tu' BAN NHA Nu'OC KIEU MOl

Ma s6 B 2003-50 CHU NHitM DE TAl: TS Lu'u HA VY

Thanh vi@n : PGS M~C DUONG

~ , A

TS HO BA THAM Thtt ky d~ tai : PGS LE THANH SINH

~.,-, ~··~ ~· · ~ 'Minh, thang 12/2006 s6 &:M~~ 9\\t~ ,~.(n4o

TRV8~§ §~I UQ~ KINH;! TP.HCM

fHfJVI~N

L{li cam dn

Nhung tdin trd tam huye't ciia nhom tac gia chung toi v€ va'n d€ nh~n th«c va

v~n dl;lng chii nghia tu san nha nuoc vao dinh huong xa h9i chii nghia d nuoc ta da co

tU hon 20 nam trliOC, nghia Ia vao dem trUOC CUa cong CUQC d6i moi

Hy v.;mg chinh dang ciia chung toi la gop m9t ph~n tu tie'ng noi ciia ly tri trie't

hQc macxit, cung voi dC1i s6ng thlfc ti€n d~y thang tr~m dQc theo lich sii' chii nghia xa

h9i hi~n thlfc the' ky XX , lam s6ng l~i hQc thuye't kinh te'-chinh tri d~c s~c ciia Le nin vi chu nghia tll ban nha nllbc kiiu mfli vm tll each ml)t dllung llli phat triin duy

nhlit h(lp quy luQ,t de" phat triin san xudt va xii hl)i hoa san xulit noi rieng, va qua dl) len chu nghia xii hl)i noi chung 11 tat ca cac dan tl)c chua kinh qua giai dof!,n phat triin Ill ban chu nghia rna nuoc Nga Xo Vie't da tung trai nghi~m voi nhi€u thanh tlfu ky di~u vao thC1i NEP ( Chinh sach kinh te' moi ) ciia Lenin

Trong nhi€u nam qua, nhung n6 llfc kien trl ciia chung toi theo huong nay da

nh~n dli<JC ngay cang nhi€u Slf chi giao, d<)ng Vien va chia se tnfc tie'p ho~C gian tie'p

ciia cac nha nghien c«u ten tu6i, cac ddng chi Lanh d~o, cac ddng nghi~p, cac nha quan li tren dia ban thanh ph6 Hd Chi Minh va C1 nhi€u noi khac

Nhan dip hoan thanh va bao v~ cong trlnh khoa hQC nay, t~p th~ tac gia chung

toi xin chan th~mh cam on dcSi voi ta't ca cac chi giao, d<)ng vien va chia se quy bau

do Chung toi ra't mong nh~n du<Jc nhi€u y kie'n d6ng gop hon nua quanh hang lo~t

va'n d€ con chua nga ngu trong cong trlnh nay

M9t l~n nua cho phep chung toi gii'i Wi cam on chan thanh va sau sa:c tOi:

- B~i tuong Vo Nguyen Giap, nguyen uv BCT, Chii nhi~m d€ tai khoa hQc ca'p Nha mtoc "Tutudng Hd Chi Minh va con duC1ng each m~ng Vi~t Nam"

- Bdng chi Vo Tr~n Chi, nguyen UV BCT, Bi thu' Thanh uy Tp Hd Chi Minh

-Giao su Nguy€n B«c Blnh, nguyen UV BCT, Chii tich H<)i ddng Ly lu~n

- Vi~n sT-Tie'n sT Nguyen Chdn Trung, nguyen Truong Ban Quan ly cac KCX,KCN TP.HCM cling voi Ban Quan ly KCN Tan T~o TP HCM

- B6ng chi To Dung, nguyen Ph6 Ban Kinh Te' TP H6 Chi Minh

- Giao stt Nguyen Thanh Tuy€n , nguyen Giam do'c Truong B~i hQc Kinh te'

TP HCM

- Tie'n sT Tr§n Du Ljch, Vi~n trttong Vi~n Kinh te' TP H6 Chi Minh

- Va nhi€u d6ng nghi~p (J Phan vi~n KHXH va NV mi€n Nam, Trung tam KHXH va NV TP H6 Chi Minh, Khoa Trie't hQc va Khoa Kinh te' -chinh tq D~i hQc Kinh te' Tp H6 Chi Minh

TP HCM, thang 12/2006

TM T~p the tac gia

TS trie't hQc Lttu Ha Vy

NGHIA T BAN NHA NuuC KIEU M I 5-61

I Tt'J MOT Du' BAO THIEN TAl CUA CHU NGHiA XA HOI KHONG

Tu'dNG-NHA Nlf<lc QUAN LY NGUOI CHUYEN SANG NHA Nlf<lc QUAN LY v! T 5-8

1 Nhln nh~n dt! bao cua chu nghia xa h()i khong tu'dng tu chu nghia xa

h()i khoa h<;>c · 5-7

2 St! khac bic$t tu din ell' gh1a hai dt! bao 7-8

II TU NHUNG D{)' BAO KHOA HOC CUA MAC-ANGGHEN VE CHU NGHiA

XA HOI meN TH c 9-17

1 Dt! bao Ia m()t qua trlnh bic$n chung 9-16

2 Dt! bao ve kha nang "rut ng~n cdn dau de keo dai" len chu nghia xa

h()i 16-17 III HOC THUYET DAC SAC CUA LENIN VE CHU NGHiA Tu' BAN NHA Nu'OC

KIEU MOl 17-61

1 Nhln tu Cu'dng linh t6i thi€u t6i Cu'dng linh t6i da 17-22

2 Chu nghia tu' ban nha nude nhu' m()t kham pha Vl;lch th<1i dl;li 22-24

IV NAM cd HOI qcH siJ cuA CHU NGHiA TV BAN NHA Nu'dc KIEU Mdi 24-61

J Cd h()i thu nha't -dem trudc Cach ml;lng xa h()i chu nghia Thang Mu<1i

va kich ban dfiu tien ; 24-29

2 Cd h()i thu hai- sau Cach ml;lng va tru'6c N()i chie'n 29-40

3 Cd h()i thu ba- NEP ng~n ngui va "nhii'ng dieu ky dic$u Xo vie't" .40-55

4 Cd h()i thu tu' - PEREXTROIKA ta't ye'u nhu'ng mu()n mang va ba't

kha thi 55-60

5 Cd h()i thu nam- cAl CACH, Md ClfA va DOl MOl (1 cac nu'dc tie'p

t\lC di theo con du'<1ng XHCN 60-61

CONG CUQC DOl MOl VI~T NAM 62-97

I NHIN NH!N vAN DE CHU NGHiA Tu' BAN NHA Nu'OC TUTu' Tu'dNG HO

CHf MINH 62-74

1 Tie'p c~n va v~n d\lng cua H6 Chi Minh Ia m()t qua trlnh bic$n chung 63-71

2 Nhii'ng hl;ln che' c6 tinh l!ch sii' khong tranh khoi 71-74

la

II NHIN NHAN NHUNG THANH Tl)U DOl MOl TlJ CNTBNN KIEU MOL 74-82

1 Xet v€ d!nh tinh 75-80

2 Xet v€ dinh htqng 80-82

m NHUNG BJNH HVONG CHIEN uJ(Jc vA NHAT QUAN BOI vo1 NHAN

THuc v A vAN Dl)NG cnu NGHIA TV BAN NHA NU'oc THOI BOI MOL 82-89

1 Nhin nh~n cac "quo'c m.m" tu "ph§n n&i" hay "ph§n chim" ctia tang

bang? 82-83

2 M At Q SO Jn ~d" h hn•A uvng CO ' t' h h" Ill C len uyC va n a quan -~ l•~rl ' h~t ' 84 89 CHUONG III VE TRIEN VONG CUA CHU NGHiA TU' BAN NHA

NU'OC KIEU MOl TRONG TU'ONG LAI 90-97

1 TfNH TAT YEu vA TRIEN voNo cuA cnu· NGHlA Tv BAN NHA Nvac

cCJNG LA TINH TAT YEU v A TRIEN VQNG evA cHu NGHIA xA HOI 90-93

1 Cung mc)t dong chay ctia lich sii' chti nghia xa hc)i hi~n th\l'c the' ky

xx 90-92

2 C , at a yeu Svffi ffiUQn p at ffiv uvng t~t ~ A A h? A d·~~ d" h 1 C 0 ffilll -' h 92 93

-II BOI CANH QUOC TE BVdNG f)~ VA TRIEN VQNG CUA CHU NGHIA TV

BAN NHA NVdc KIEU MOL 93-97

1 Nh' t·"Y m u p uvng H(n c uyng san xua h·~rl d" A lu' l·~rl • ~t th~ e gtvl A" 94

2 Nhin tu phu'dng di~n quan h~ san xua't ci:tng voi phu'dng di~n kinh te'

thi tru'C1ng the' gioi 94-95

3 Nhin tu m~t trai cua kinh te' thi tru'C1ng va h()i nh~p quo'c te', toan c§u

Mli dau

La m9t hi~n tu<;1ng ljch sii' di,ic bi~t, chii nghia tu ban nha nude (CNTBNN) da

di vao ljch sii' chii nghia xa h9i (CNXH) hi~n tht!c the' ky XX tu 90 nam qua nhu m()t bai hQC ldn ddi Vdi nhung nguoi CQng san cffm quy€n tren ca hai phudng di~n ly lu~n

va chinh trj-tht!c ti€n

Vl v~y vi~c tie'p c~n l~i ljch sii' dffy thang trftm ciia CNXH hi~n tht!c tu g6c d(> CNTBNN phai du<;1c coi Ia m9t hudng tie'p c~n tuy~t ddi cftn thie't, m(>t "hit cAt ly lu~n-phuong phap lu~n" rna gidi nghien cll'u macxit hoi,ic chi nhAc qua m(>t each hoi h<;1t, hoi,ic th~m chi gffn nhu hoan toan lang quen

CNTBNN c6 c(>i ngudn tu CNTB hi~n th1,l'c, che' d(> dt!a tren ddi khang giai ca'p cudi cung trong ljch sii' loai nguoi Khat VQng giai ph6ng xa h9i va giai ph6ng con nguoi khoi che' d(> b6c l(>t nguoi cudi cung nay da du<;1c phan anh cung vdi thoi gian qua nhung na'c thang tu tudng-ly lu~n tu CNXH KHONG Tu'dNG tdi CNXH

KHOAHQC

Di,ic bi~t dt! bao ciia CNXH KHONG TVdNG v€ m(>t kiEu NHA NUOC

TlfdNG LAI se chuyEn tu che' d(> QUAN L Y NGUOI sang QUAN L Y VAT da du<;1c Mac-Angghen ca ng<;1i va tan thudng nhu m(>t "Dlj BAO THIEN TAl", du<;1c hai ong lam sang to b~ng lu~n cti' khoa hQc sau sAc va vii'ng chAc ttl QUY LUAT VE Slj

PHU H<)P GIUA QUAN He SAN XUAT VOl TRINH DQ, TINH CHAT vA NHU ~ , K

CAU PHAT TRIEN CUA LljC LU<)NG SAN XUAT

Tu quy lu~t n€n tang nay ciia doi sdng xa h(>i, cung vdi tac d(>ng khach quan ciia CNTB tt! do c~nh tranh, dt! bao ban dffu ciia Mac-Angghen v€ kha nang hi~n tht!c hoa ciia m()t kiEu NHA Nu'OC QUAN L Y VAT du<;1c thie't l~p ngay sau bung nd

va thdng llJi dflng lor.zt ciia each m~ng vo san (1 nhi€u nude phuong Tay m(>t khi da san la'p du<;1c khoang each phat triEn nho hoan thanh cong nghi~p h6a, da khong thi trd thanh hi~n th1,l'c, trudc khi ljch sii' chuyEn sang giai do~n CNTB DOC QUYEN,

Tha nhdt, phu'ong thuc san xua't c~n phai bo qua da to ra 16i thoi v~ ljch sii' Tha hai, phu'ong thuc san xua't rnoi, tie"n b<) honda xua't hi~n va phat huy tinh u'u vi~t }ich sii' cua n6

Tha ba, c~n c6 rn<)t giai ca'p tie"n b<) d~ lanh d~o dan t<)c thl!c hi~n tie"n trlnh phat tri~n nhay VQt nay

Kha nang phat tri~n d;Jc thu nay (rna ngay nay chung ta hay n6i la "di tAt don d~u ") da du'qc thien tai Lenin lu~n chling lien tvc trong bO'i canh CNTB d<)c quy~n

va de" quO'c phat tri€'n khong d~u n6i chung, d;Jc bi~t trong bO'i canh nu'oc N ga quan chu-l~p hie"n con I~c h~u n6i rieng, noi h<)i tv sau sAc va gay gAt cac rnau thuftn cua chu nghia de" quo'c Lenin hi~u ro d6 la kha nang d~u tien cho bung n6 va thAng lqi cua each rn~ng vo san (J rn<)t nu'oc chua kinh qua giai do~n phat tri~n TBCN B6ng thoi, Ngtioi cfing da - v~ch , ra l~n d~u tien cho tie'n trlnh each rn~ng ki€'u rnoi (J Nga

CNXH"; "phong cha di viw CNXH", "na'c thang ljch sii' rna giii'a n6 (tuc na'c thang d6) voi na'c thang du'<;jc gQi la CNXH thi khong co ndc niw i'J giaa ca" 1 •

Tir d6, CNTBNN rna Lenin lu~n chung va v~n dvng vao thoi Chinh sach kinh te" rnoi (NEP) du'qc hi€'u nhu' CNTBNN KIEU Mdi , da di vao lich sii' CNXH hi~n thl!c nhu' rn<)t hQc thuye"t kinh te"-chinh tq d;Jc sAc, nhu' rn()t du'ong IO'i phat tri~n kinh te"-xa h<)i duy nha't h<;1p quy lu~t, du'a nu'oc Nga Xo vie"t thoat ra khoi cu<)c khiing hoang d~u tien ciia CNXH hi~n thl!c voi "nhung di~u ky di~u Xo vie"t"

Vi~n tru'CJng Vi~n Tinh toan va Bi~u khi~n toan Lien Xo ( cfi) - Vi~n si Moixeep tung ca ng<;1i nhii'ng narn thang ngAn ngui thoi NEP cua Lenin, rna ye"u tO' ca'u thanh chu ye'u la CNTBNN, c6 th~ trCJ thanh "cuO'n giao khoa tuy~t voi v~ CNXH thl!c ti€n".2

"CuO'n giao khoa tuy~t voi" nay ngay nay du'qc hQc l~i voi nhii'ng cd h<)i ljch

vie't them m<)t chu'dng moi chu'a tung c6 qua cong CUQC cAl eAcH, Md cU'A cua Trung QuO'c va DOl MOl cua Vi~t Nam, thl ro rang "cuO'n ghio khoa" ffy v~n gii'i' nguyen gia tq, v~n n6ng hdi tinh thoi sl,l', va ngay cang tuy~t voi hdn

D6 la m<)t chan ly ljch sii' Con du'ong cua "CNXH NHA NUOC" ki€u Xtalin voi tfft ca cac nghjch ly va khuye't t~t khong kh~c phvc n6i voi thoi gian, da pha san tham h~i va ngay cang lui xa vao qua khu d€ trd thanh "CNXH cd di€n "

Chung ta c6 quy€n hy VQng v€ tu'dng lai cua CNXH, khi da c6 du din cu d€

kh~ng dinh r~ng "con du'ong chAc ch~n nhfft", rna Lenin tung kh~ng dinh cho quad<)

len CNXH vao thoi NEP, cfing chi c6 th€ la "con du'ong ch~c ch~n nhfft" d~n toi

Jl ,

CNXH trong tu'dng lai - d6 la con du'ong CNTBNN KlEU Mdl

Thanh phd H6 Chi Minh 112007

TM Nhom tac gia

TS triet h(Jc Lrtu Ha Vy

Chlfdng I DlA VJ LJCH sir vAs co HOI LJCH sir evA

CHU NGHiA Tu' BAN NHA Nu'OC KIE u MOl

1- TU MOT Dlf BAO THIEN TAl CUA CHU NGHiA XA HOI KHONG NHA Nu'OC QUAN LY NGUOI CHUYEN SANG NHA Nu'OC QUAN LY v! T

TlfdNG-1 Nhin nhljn dl/ bcio cua CNXH khong tlll!ng tit CNXH khoa h(Jc

M()t trong nhii'ng CQi ngu6n ly lu~n cua chu nghia Mac n6i chung va cua chu nghia xa

h()i khoa hQc n6i rieng la chrl nghia xii hqi khong tui'!ng Vi v~y, nhii'ng bai hQc phan di~n

-tha't b~i thu ho~ch du'qc tir quan h~ kinh te'- chinh trj cua Itch su chu nghia xa h()i hi~n tht;tc the' ky XX khong th€ khong lien quan each nay hay each khac, vOi muc d() nay hay muc d() khac toi chu nghia xa h()i khong tudng Dang tie'c la ph§n Ion cac nghien cll'u macxit duong nhu' lang quen hu'dng tie'p c~n d~c bi~t cdn thie't nay

Khi giai trlnh ffiQt each khoa hQC phu'dng di~n chfnh tq - Xa h()i CUa St;{ nghi~p VO san vdi ph~m tru trung tam sa m?nh ljch sit to{m the' gi(Ji cua giai c{{p vo san, chu nghia xa h()i

khoa hQc du'qc coila h~ qua logic tir cd sd ly lu~n va phttdng phap lu~n tn,tc tie'p Ut trie't hQc

macxit va kinh te'-chfnh tri hQc macxlt Song, con c6 m()t mO'i lien h~ Itch su khac it dttqc

gioi nghien CUu d~ y tdi: chu nghia Xa h()i khong tu'dng da d€ l~i nhfi'ng dffu ffn d~c bi~t sau s~c nhu' the' nao cho chu nghia xa h()i khoa hQc tir binh di~n ly thuye't cd ban cho tdi binh

di~n chlnh tri-tht;tc ti~n?

M()t b~ng chung n6i b~t cho di€u d6la st;t ton vinh NHUNG Dl/ BAO THIEN TAl v€

xa h()i tu'dng lai va nha nude tu'dng lai (hay tu'dng quan kinh te'-chlnh trt tu'dng lai) thi

Mac-Angghen chl trtin tr9ng dimh rieng cho chu nghia xii hl)i khong tui'!ng, chu khong phai danh

cho hai ti€n d€ ly lu~n con l~i cua hQC thuye't Mac (trie't hQC c5 di€n Due va kinh te'-chinh tri c5 di~n Anh) Va, m()t trong nhii'ng dt;t bao thien tai d6 du'qc cac nha kinh di€n cua chu nghia Mac-Lenin nhi€u ·I§n nh~c toi voi st;t d6ng tinh c6 ciin cu khoa hQc va nhi~t thanh tan

thttong - d6 la chac nang ca ban crla nha nu(Jc tU®g lai se chuy€n tir QUAN L Y NGUCH

sang QU.AN LYVAT ·

Thie't nghi, tie'p c~n l~i mo'i lien h? kt thCta-phe phdn-phdt triln giii'a chu nghia Mac vOi

chu nghia xa h()i khong tu'dng, theo chung toi, khong ddn thu§n chi la m()t cau chuy~n }ich

su hQc thu~t, rna vfin n6ng hcSi cii v€ ly lu~n Ifin chinh trj-tht;tc ti~n dO'i vdi v~n m~nh chu nghia xa h()i ngay nay

Chu nghia xa h()i khoa hQc (va chu nghia Mac n6i chung) mai mai chtu cJn chu nghia

Xa hQi khong tu'dng VI du'QC thira hu'dng d d6 nhii'ng di san tinh th§n quy bau nhu' la mqt tU

trao chUa chin mu0i hay mqt y thac h? S(J khai cua giai cap VO san non tre, tu'dng Ung VOi

trlnh d() chu'a chin mu6i cua phu'dng thuc san xua't va trao d5i tu' ban chu nghia (tru'dc khi hoan thanh CUQC each ffil;lng cong nghi~p di~n ra d§u tien d Anh)

Song, gia tq Itch su hay gia tri chan ly VU(Jt thai gian cua chu nghia xa h()i khong

tu'dng khong phiii d tinh th§n nhan d1;10 g~n Vdi St;{ phe phan Va len an sau S~C tr~t tt;{ Xa hQi du'dng thoi, rna chinh la d trong cac dt;t bao thien tai cua n6 v€ tu'dng lai chua dt;tng trong d6

hqJ nhan hqp ly cua tie'n trinh xii hqi h6a scm xudt vO'n b~t ngu6n sau xa va ta't ye'u tir phu'dng

thuc san xua't va trao dcSi tu' ban chu nghia Theo d6, som mu()n thl che' d() so hii'u tu' nhan cuO'i cung cua Itch sii' (tu' ban chu nghia) ~t se bi phu dtnh va chuy€n h6a hqp quy lu~t sang

m~t dO'i l~p bi~n chung cua n6 la sd hii'u xa h()i dO'i vdi cac tu' li~u san xua't

C6 th€ n6i ding, cai "hl;lt nhan hqp ly" kh6ng gl cttong n6i a'y cua tien trlnh phat tri€n san xua't va xa h<)i h6a san xua't U.t ban chu nghia - rna cac nha kh6ng tu'ong chu'a du sue l<)t

ta b~ng ly lu~n - chinh la cot loi v(it chdt-kinh te' d€ chung ta nhln nh~n ll;li ghi tq chan ly fin

gia'u trong dl.f bao thien tai ciia Xanh Xim6ng v~ tu'ong quan giii'a kinh te va chinh tq tt.tong

lai: nha nude chuy€n tu QUAN L Y NGUOI sang QUAN L Y VAT D~c trttng cho bttdc

chuy€n ljch s\i' nay la S1/ t£tdng phan hocm tOCln vi chat giii'a tfft ca cac nha nttdc ki€u CU dl;li

di~n cho ta't ca cac tr~t tl! xa h<)i ki€u cii v6n d6i khang vi thi€u s6, vdi nha nu'dc ki€u mdi

dl;li di~n va h6a than lam mQt vdi tr~t tl! xa h<)i ki€u mdi vi da so'; va do d6, "d6i khang ma't

di" nhtt Lenin tung kh~ng djnh Tu "hit edt" phttong phap lu~n d6i vdi chuc nang co ban ciia

nha nude, Xanh Xim6ng da phac hQa m<)t each tai tlnh net d~c tntng cho sl! tttong phan n6i tren chinh la sl! tu'ong phan giii'a hai lol;li d6i ttt<;fng quan ly ciia nha nude: d6i tttqng cii la

"ngu'C1i ", d6i tttqng mdi Ia "v~t "

NHA NUOC QUAN L Y NGUOI thl!c cha't la nha nude cai tri ngu'C1i dttqc hi€u nhtt la net d~c tru'ng cua mQi nha nude kilu cu vi thilu so: bdt dffu tu nha nude chii n6 de'n nha nude

phong kien, va cu6i cung la nha nude ttt san Ban cha't chung kh6ng c6 ngol;li 1~ o day la b6c lot, ap buc, th6ng tq va no djch da s6 Ban cha't d6i khang va xung d<)t ngay cang gay g~t

giii'a thi€u s6 vdi da s6 bdt ngu6n sau xa tu sl! phan chia va d6i khang giai ca'p gdn li~n vdi nhii'ng che' do tu' hii'u nha't djnh trong ljch sii' Vile d6, chuc nang chinh tq-cai trj ngttC1i vdi ttt

each la chuc nang giai cap cd diln tu ma'y nghln nam qua chi mdt di chitng nao che' d9 tu

hilu vinh vi~n bi lot;zi bo m9t each hf/P quy lu(it khoi dai sortg xii h9i Va, ciing chi khi a'y,

chuc nang ki€u mdi vdi ttt each la chuc nang kinh te'-qudn ly v(it mdi d~c tru'ng cho nha nude

ki€u mdi vl da s6 rna th6i

C6 th€ hinh dung r~ng dt! bao NHA NUOC QUAN L Y VAT danh cho tr~t tl! xa hoi

tu'ong lai, da gii'i g~m va cha't chua trong d6 ta't ca nhii'ng gi rna ljch sii' cac tu' tu'ong xa h<)i

chii nghia kh6ng tttong tu hang nghln nam khat v<;>ng vtton tdi - chung nao kha di con nha nude

Nhii'ng dt! bao hay phong doan thien tai o tffm co a'y va tha'm d~m tinh thffn nhan van

v~ xa hoi tttong lai qua th~t Ia quy va hie'm, nhttng kh6ng h~n Ia duy nha't Chung ta th~t

kh6 ngC1 va ciing th~t thu vj khi bie't r~ng, tren tl;lp chi C<)ng san ciia Dang C<)ng san Phap

(5/1921), Nguyen Ai Qu6c da nhiic tdi "dttong I6i kinh te' cua vj hi~n triet'' Kh6ng Tii' (551 tr.c.ng) khi "khoi Xu'dng thuye't dl;li d6ng Va truy~n ba Sl! binh d~ng V~ tai san"; 6ng khao

khat m<)t "thien hl;l se thai binh khi the gidi dl;li d6ng "1

• d dol;ln ke't trong "Ch6ng Duyrinh "' Angghen ciing he't sue tam ddc vdi dl! bao ciia nha xa hoi hQc My n6i tieng Moocgang khi 6ng cho r~ng, ciing nhu' tien bo cua qua khu, tt.tong lai cua nhan lol;li se tri'J lt;zi v{li nin dan

chu cua cdc thj tQC, nhllng tren CCI si'J cao hdn

Tinh thffn co ban o dt! bao thien tai ciia Xanh Xim6ng v~ NHA NUOC QUAN L Y

vAT hoan toan phu hqp vdi each lu~n giai bi~n chll'ng ciia cac nha kinh di€n cua chu nghia

Mac-Lenin v~ ki€u nha nude tttong lai gdn li~n vdi n~n san xua't thl!c St! du'QC xa hoi h6a

dttdi chii nghia xa hoi chin mu6i Chung ta c6 th€ nh~n ra tinh nha't quan cua cii m<)t h~

th6ng cac lu~n giai khoa hQC nay n6i tie'p nhau qua hang lol;lt cac tru'dc tac kinh di€n quan

tr<;>ng nha't cua cac ong:

- "LC1i n6i dffu" trong "Phe phan trie't hQc phap quy~n ciia Heghen ";

1

H6 Chi Minh: Toan t~p t.l, CTQG,H., 1995, (xem bai "Dong Dl.l'dng")

-"Ban thao kinh t~-tri~t hQc 1844";

- "H~ tu' tu'dng Ehl'c ";

- "Nhfi'ng nguyen ly ciia chii ngh'ia c()ng san";

- "Tuyen ngon ciia Dang C()ng san";

- "Buc thu' (duy v~t ljch si't) gi'ti Vaydomaye (5/311852);

- "L<'!i n6i d§u" trong "Phe phan khoa kinh t~-chfnh tq ";

- "Tu ban lu~n" (k~t lu~n chu'ong "Tfch liiy tu' ban");

- "Chii nghia xa h()i tu khong tu'C1ng d~n khoa hQc ";

- "Ch6ng I>uyrinh ";

- "Phe phan Cuong l'inh Gota ";

- "Ngu6n g6c ciia gia dlnh, ch~ d() tu' hii'u va nha nu'oc ";

- "Hai sach h.t<;fc ";

- "Nna nttoc va each mt;tng";

- "Tai hQa tntoc mat va each phong ngua tai hQa d6 ";

- "Nhfi'ng nhi~m Vl} trttoc mat ciia chfnh quy8n Xo vi~t";

- "Sang ki~n v'i dai "· '

- B~nh ffu tn "ta" khuynh va tfnh tieu ttt san";

- "Ban v8 hop tac "· '

v.v va v.v

Song, chi c6 di8u la ca nha khong tttdng l~n nha khoa hQC - dli thien tai tOi dau di nfi'a

- ciing khong the doan djnh m()t each chac chan va chfnh xac di.ng, ti~n trlnh v'i dt;ti va khong the dao ngtt<;fc ciia xa h()i h6a san xu!t t!t y~u d~n tdi NHA NUOC QU AN L Y V ~ T

Se phiii di€n ra m()t each sinh d()ng Va Cl} the qua nhflng miit khau trung gian n{w, tltong ung Voi nhilng bot cdnh [jch sii dijc thu niw, Va tuy thUQC vao cdc dot sanh fi/C [U(Ing [uon bi(n

ddi nhu tht nao

2 Stf khtic biit til ciin cu ljch sit giila hai dl/ btio

St! khac bi~t tttdng d6i gii.i'a cac nha khong tttdng va cac nha khoa hQc macxH v8 xa

h()i tu'dng lai chi la (1 mac dQ pha tr9n giila cdi hr;p ly va cdi chua hr;p ly; rna suy cho cling,

ca hai chu the dl}' bao d8u phl} thUQC VaO mac dQ phat triln chin muJi tren thi/C tf CUa

phttdng thuc san xu!t va trao d6i ttt ban chii ngh'ia rna thoi

N~u C1 hai xa h()i d6i khang ti8n tu' ban, thl cai "khong tttdng" chi moi nay sinh dttoi dt;tng nhfi'ng m§m m6ng ttt tu'dng xa h()i chii ngh'ia khong tu'dng (th~m chi con dtt<;fc phan anh qua cac khat VQng ton giao)

N~u chii ngh'ia tttban C1 giai dot;tn tfch liiy ban d§u "d§y mau va nttoc mat", va ti~p d6, cong nghi~p h6a clin ban hoan thanh d§u tien C1 nttoc tu' ban phat trien som nh!t (nttoc Anh, 1825), thl xu!t hi~n va truy8n ba r()ng rai m()t chii ngh'ia xa h()i khong tu'C1ng-phe phan C1

nhi8u nttoc Tay Au voi cac ten tu6i v'i dt;ti Xanh Ximong, Phuarie, 6oen

Trong ca hai b6i canh [y, hlnh anh tttdng lai cling voi con du'ong d~n tdi tttdng lai chii

y~u chi la san phflm tinh thdn cua 6c tUCtng tU(Ing-phe phan pha tr()n d§y r~y trong d6 tfnh lang mt;tn v8 tu'dng lai I>i;i.c bi~t con du'ong d~n toi d6 moi chi la "vii khf phe phan" chu

chua bi~t toi "st! phe phan b~ng vii khf" - nhtt danh gia ciia Mac-Angghen, chi la nhfi'ng

thuy~t giao, khuyen bao mang tfnh dt;to due d6i voi cac giai cffp hii'u san

Bong dang tu'dng lai "khong tttC1ng", trong ht;tn ch~ ljch si't d6, dtt<;fc ve ra nhtt "ht;tnh phuc !u thd" ciia cac th6 dan tren m()t "hon dao gifi'a bien khdi" each bi~t! Trong cai tttdng

lai "khong U.tdng" d6, CO ca Sl,l' tie'c nu6i d6i voi "m(>t thoi hoimg kim" xii'a xl.ta, noi con nguoi tl.tng c6 ke't d~ cl.tu mang nhau nhl.t ru9t thjt su6t dem diti mong mu9i thoi tien sii' cua mlnh

Tnii l<,ti, m9t khi phuong thuc san xua't va trao d6i tl.t ban chu nghia can ban djnh hlnh

va trC1 thanh m9t thl,l'c th~ kinh te'-chlnh trj-xa h9i th6ng trj C1 Tay Au va Bfic My, chi ph6i ca

phfin con l<,ti cua the' gioi tren co sd sll'c m<,tnh cong nghic$p va kinh te' hang hmi-thi trl.tong, thlljch sii' ta't ye'u dn de'n nha khoa hQc d~ vuqt len tren nha khong tl.tdng, nho d6 rna chi ra

duqc "slf phe phan bdng vfi khl" chll' khong th~ bftng long voi "vii khi phe phan " Chi c6

tinh thfin "khong he bie't sq" cua phep bic$n chll'ng macxit mdi phat hic$n trong "sl,l' kh6n cung" do chu nghia tl.t ban t<,tO ra "c6 m~t each m<,tng, m~t l~t d6, n6 Se danh d6 Xa hQi CU ",

chll' chiing phai nhu' "trie't hQC ve Slf kh6n ciing" cua Prudong "tha'y Slf kh6n ciing chi Ia slf kh6n ciing "1•

Ba v.a se c6 bie't bao lOi phe phan hay trach ell' ho~m toan sieu hlnh - th~m chi ngay ca

trong hang ngu cac hQC gia macxlt- d6i voi Mac va Angghen ve cai "cong thuc duy nha't" rna hai ong neurad~ "tom tfit toan bQ ly lu~n" cua mlnh la "xoa bo chl dl) tU huu" 2

(trong Tuyen ngon cua Bang C9ng san, 1848), ciing voi slf tan tht1C1ng nhic$t th~mh cua hai ong d6i

voi "dl,l' bao thien tai" cua Xanh Ximong ve NHA NUOC QUAN L y vAT trong nen san xua't tuong lai Ma cu theo dong tu' duy phan bic$n chll'ng va bi quan d6, d6i voi khong it

ngu'oi (ca ch6ng c9ng va c(>ng san), slf sqp d6 tham h<,ti cua Lien Xo va Bong Au vua qua

phai chang la qua du di hili hac cai gQi la "cong thuc duy nha't" "x6a bo che' d9 tu'hii'u" tren

ca blnh dic$n ly thuye't lfin blnh dic$n thlfc hanh?! Va nhl.t the', hQc thuye't Mac cling phai bj

phan xet va khong hCin gi m9t tu' trao khong tl.tdng?! Th~m chi, n6 cling chiing hon gl m9t

ton giao?!

Song, slf th~t vln la sl,l' th~t! Khong phai ai cling dii tu' duy sang su6t va ban linh chlnh

trj vfi'ng vang d€ phan djnh dau la nhilng nguyen ly khoa h9c macxit tung duqc khao nghic$m

va due ke't chinh tu doi s6ng thlfc ti€n sinh d9ng, va do d6, v6n mang gia trj chan ly ben

vfi'ng, voi dau la nhilng df! bao khoa hqc tit nen tang nhfi'ng nguyen ly a'y Va cfing tu'ong tl,l', dau la sai ftim chu quan tit chu th€ cac Bang C(>ng san cftm quyen khi hic$n thlfc h6a hQc

thuye't Mac m9t each xa l<,t voi cac quy lu~t khach quan g~n lien voi nhfi'ng b6i canh ljch

sii'-cq th€ luon bie'n d6i

Cac dl,l' bao ve tl,l' nhien cfing nhu cac quy lu~t tlf nhien (chiing h<,tn dlf bao thoi tie't)

v6n tiiy thu9c vao cac h,tc ll.tqng "mii quang" thufin tuy tlf phat ben ngoai y chi cua con nguoi Trai l<,ti, do'i voi cac dlf bao xa h9i cling nhu' cac quy lu~t xa h9i, tie'n trlnh hic$n thl,l'c h6a chung the' nao cfing bj chi ph6i trlfc tie'p ho~c gian tie'p bdi ddi sanh [f!c [U(Ing luon bien

ddi giua cdc nhan td khach quan Va chu quan, va trf!C tilp hCin fa giua cdc nhan t6 chu quan

VOi nhau, tit quy mO dan tl)c dln qudc tf tit lfnh Vf!C kinh tl dln CQC finh Vf!C ngoai kinh tf

Voi tinh th~n tie'p c~n bic$n chung d6, chung toi tha'y Ia ra't dn thie't va b6 fch ne'u bie't nh~n chan trd l<,ti m9t each tha'u dao ca m9t chu6i ba va'n de n6i ke't nhau nhl.t m9t lich sii'-

logic tu cdc df! bao khoa h9c cua Mac-Angghen ve chu nghia xa h9i hic$n thlfc cho tdi h9c

thuylt d(ic sdc cua Lenin V~ chu nghia tU ban nha nUOC kifu mOi, Va 5 Cd hl)i fjch stl df hi?n thf!c h6a hQc thuye't kinh te'-chinh trj nay d the' ky XX

1

Mac: Slf kh6n cung ctia trie't hQc, ST, H., 1979, tr.145

2 Mac-Angghen: Tuy~n t~p t.l, ST, H., 1980, tr.559

II- TU NHUNG Dlj BAO KHOA HOC CUA MAC-ANGGHEN VE CHU NGHlA

XA H(H HieN THlJC

1 Dt! bao La mQt qua trinh bien chung

Ne'u cac dtf bao thien tai cua chu nghia xa h<)i khong tttC1ng v~ xa h<)i tu'ong lai, rna d~c

sB:c nhfit la v~ NHA NVdc QUAN L Y vAT, moi chi la nhii'ng dt! cam hay phong doan

chua du can ell', thl trai l<;1i, cac dt! bao cua Mac-Angghen ngay tu bu6i dffu v~ chu nghia xa

h<)i hi~n thlfc luon xudt phdt til manh dtlt hi?n thf!c voi "cac di~u ki~n v~t chfit da c6 r6i hay it nhfit cling dang trong qua trlnh hlnh thanh"1

• Tfit cii cac dt! bao cua Mac-Angghen ciing nhu' sau nay cua Lenin va H6 Chi Minh v~ cac xu hu'ong v~n d<)ng va phat tri€n chu

ye'u cua xa h<)i c~n-hi~n d<;ii, k€ cii m<)t s6 dt! bao khong trd thanh hi~n thlfc di nii'a, van xll'ng dang du'Q'c ghi nh~n la cac df! bdo khoa hQc vl d~u co cqi ngu6n til chi~u sau ban chdt

va tdt ye'u cua h? thong cdc quy lu{jt khdch quan

Tinh.dang the' gidi quan duy v~t hi~n d<;ii th6ng nhfit lam m<)t voi phu'ong phap tu' duy bi~n chti'ng, ciing nhtt voi khat vQng tha thie't giai ph6ng con ngttoi khoi mQi d6i khang xa

h<)i, chinh Ia uu the' VU(/t trqi d€ Mac-Angghen tri€n khai ni<)t each vii'ng chB:c h~ th6ng ly

lu~n ki€u moi CUa mlnh ngay tU linh VlfC xufit phat d~C thu CUa xa hQi du'ong thoi - do la n~n

san xudt w;lt chdt tu ban chu nghia dang phat tri€n chin mu6i cung voi CUQC each ffi<;lng cong

nghi~p v6n mangy nghia so'ng con cua n6 I>~c tntng "duy v~t macxit", "duy v~t thlfc ti~n"

hay "duy V~t de'n t~n n6c", Vu'Qt qua ffiQi gioi h<;1n lich sti' CUa tfit Ca cac tru'ong phai trie't hQC c6 d<;!i va c~n ? d<;!i, da in da'u ngay vao cai ten cua m<)t trong nhii'ng tru'oc tac bfit hu dffu tien ? ~ , ,

cua Mac la BAN THAO KINH TE-TRIET HOC 1844

Th~t kh6 ngo ding, da hon 160 nam qua rna m<)t "Ban thao" cua nha hi~n trie't hi~n

d<;1i moi 26 tu6i giii'a the' ky XIX de'n nay vin tran tr~ sll'c so'ng tru'oc ng6n ngang nhii'ng va'n d~ du'ong d<;ii v~ t6n t<;li ngu'oi; dijc bi?t v~ tha hoa lao dqng cua giai cdp nhilng ngudi VO san

lam thue duai che' d9 tu hilu cua tu ban, v~ kie'n giai tfit ye'u phai giai ph6ng lao d<)ng lam

thue b~ng each ffi<;lng xa hQi tri~t d€ nhfit khoi hlnh thli'c tha h6a cuQ'i cung nay CUa ljch sti' I>i~u rfit dang n6i tu "Ban thao" cho cong trlnh khoa hQC nay cua chung toi la df! bdo

Cf!C kY sang suo't nhu mqt lui tien tri cua Mac v~ tinh "tho thi€n" -· "blnh quan"- "ki€u tr<;li

linh" cua m<)t mo hlnh chu nghia xa h<)i tu'ong lai, ne'u che' d<) tu' hii'u bi x6a bo bfit chfip cac

di~u ki~n khach quan chua chin mu6i, chua cho phep Dang tie'c r~ng, m<)t mo hinh chu

nghia xa h<)i chu quan duy y chi nhu' v~y C1 the' ky XX cuo'i cung da khong chju n6i thll' thach cua thoi gian voi qua nhi~u nghjch ly va khuye't t~t khong du'Q'c phat hi~n va xti' ly kip thoi

M<)t ki8u NHA NVdc QUAN L Y VAT d<)t ng<)t thay the' cho ki€u NHA NVdc QUAN L Y

NGUdi ngay sau each ffi<;lng chinh tri - khi rna chu nghia tu' ban moi d<;it toi trlnh d<) trung

blnh hay dttoi trung binh- thllam sao thoat khoi cac bi kjch du'Q'c bao trttoc?!

Xet de'n cung, co sC11y lu~n va phu'ong phap lu~n co y nghia chia khoa cho

Mac-Angghen kham pha lffn dffu tien nhung gila "bi ffn" bi che gifiu xtta nay cua "cd th€ xa h9i" hay "toa nha xa h<)i ", chinh la quy luQ.t phu h(lp giila quan he san xulit v{/i trinh dQ, tinh chat va cac nhu ctiu phat triin khach quan cua lt!c lli(lng slm xuli't Cii mQi dt! bao khoa

hQc cua hai ong va sau nay cua Lenin va H6 Chi Minh v~ tu'ong lai ciing xufit phat tu quy

lu~t CQi ngu6n nay cua ljch sti' Chie'n cong khoa hQC bfit hu cua Mac-Angghen khi phat hi~n

du'Q'c quy lu~t nay (trong "H~ tu' tu'dng I>U'c ", 1845-46) la (1 ch6 l<)t ta m<)t each xac thlfc

1

C.Mac: Gop phdn phe phdn khoa h9c kinh te'-chinh trf Tie'n bo, M., ST, H., 1989, tr.89

"m6i quan h~ song trung" giii'a hai "slf trao d6i cha't" tC;to nen ban chfit d(ic trLtng cho mQi co

th~ xa hoi: d6 Ut life ltt<:tng san xua't- slf trao d6i cha't giii'a ngttoi voi tlf nhien, va quan h~

san xua't- Slf trao d6i cha't giii'a ngttoi voi ngttoi trong qua trlnh san xua't v~t cha't Tinh ta't ye"u "thep" cua tac dong qua lC;ti bi~n chung giii'a hai slf trao d6i cha't nay trttoc he"t dtt<:fc

khAng djnh bdi vai tro quyft djnh thu<Jc v~ life lu{Jng san xudt wJi ban tinh nang dqng-cach

m(lng vdn co cua mznh, va dtt<:tc danh gia mot each khach quan biJi trznh dQ, tinh chdt va cdc nhu c&u phat triln tat ye'u cua m}nh Hon the" nii'a, life ltt<:tng san xua't con dttqc hi~u la C(J sa

vf,lt chat cho Sf! kf thita gifi'a cac the" he$ ngttoi hay gifi'a cac che" dO Xa hoi n6i tie"p nhau - rna

khong mot chu th€ xa hoi nao c6 th€ tuy ti~n llfa chQn hay vat bo Ban tinh khach quan

ciing nhtt ban tinh nang dong-each m~ng cua life lttqng san xua't con dttqc hQC thuye"t Mac

tran trQng ghi nh~n d ch6 n6 la hi?n than vt,lt chat hay thuac do vt,lt chat cua nang life thf!c

tiln rna con ngttoi tung bttoc dC;tt dttqc d€ chinh ph~:tc tf! nhien, lam chu tf! nhien if nhilng thoi d(li kinh tf_ khac nhau

Quy lu~t v€ S\f phu hqp bic$n Chung giii'a llfc }tt<:fng san XUfft voi quan h~ san XUfft con

la n~n tang khach quan d~ hQc thuye"t Mac phat hic$n ra quy lut,lt v~ mo1 quan h? giila ca siY

h(l tdng va kitn true thu{Jng tdng voi ttt each la mot quy lu~t co ban va tuyc$t do'i ph6 bie"n

cua mQi "toa nha xa hoi", cua mQi "co th€ xa hoi" Theo d6, tinh quye"t djnh ta't ye"u thuoc v€ CO Sd hC;t t§ng- tuc toan bo cac quan h~ san XUfft tC;tO thanh CO cffu kinh te" cua nhii'ng che"

do xa hoi nha't djnh trong ljch sti' Va, tac dong t6ng hqp tu hai quy lu~t co ban nha"t nay cua

dC1i so'ng xa hoi da dem lC;ti cho trie"t hQc duy v~t macxit cai quan nic$m khai quat I§n d§u tien

v€ Slf V~n dong va phat tri€n cua cac h}nh thai kinh te"-xa hoi Xtta nay nhtt mQt qua trznh ljch

sii-tf! nhien

VIle d6 rna Lenin hlnh dung chu nghia duy v~t macxit la "duy v~t t~n n6c" va danh

b~t dttqc I§n d§u tien chu nghia duy tam dttoi mQi mau s~c ra khoi "h§m tru in cu6i cung"

cua n6 la linh VlfC xa hoi Lenin khAng djnh: "Chi c6 Slf khai quat d6 moi cho phep chuy€n

tu vic$c mota (vatu vic$c danh gia theo quan di€m ly tttdng) cac hi~n tttqng xa hoi sang vi~c

phan tich cac hi~n tttqng d6 mot each he"t SUC khoa hQC "1

• V oi y nghia d6, hQC thuye"t h}nh

thai kinh te"-xa hoi cua Mac hoan toan xung dang dttqc coila thanh tf!U khoa hQC vi' d(li nhat

cua ljch Slt ttt tttdng nhan loC;ti, rna ban tinh khoa hQC chinh xac CUa n6 khong h€ thua kern g}

so voi "tlf nhien hQc", "dja t§ng hQC", "sinh v~t hQc" hay "bao thai hQc" Nhtt Angghen ly

giai, chu nghia xa hoi chi c6 th€ chuy~n dtt<:fc tu khong ttt<1ng de"n khoa hQc khi rna hQc

thuye"t Mac xay dlfng dttqc "hon da tang" trie"t hQc duy v~t ljch sti' Ia ly lut,ln v~ hinh thai

kinh tf-xii hQi, va tie"p de"n la "honda tang" kinh te"-chinh trj hQC la ly luf,ln V~ gia trj th(ing duma thoi

Dung vii'ng tren n€n tang ly lu~n va phttong phap lu~n d6 cua hQc thuye"t Mac-Lenin,

giOi nghien cll'u macxit hoan toan c6 can cu khoa hQc d~ suy ngfim v€ tinh hqp ly-hqp quy lu~t d nhii'ng dlf bao khoa hQc cua Mac-Angghen v€ chu nghia xa hoi hic$n thlfc, ca nhii'ng dlf bao lC;tc quan Ifin bi kjch c6 th€ c6, ca nhii'ng dlf bao v€ nhi€u kha nang hay nhi€u con

dttong tie"n tdi chu nghia xa hoi

C§n nho r~ng cac nha kinh di€n cua chu nghia Mac-Lenin khong bao giO "vie"t giao khoa" v€ cac quy lu~t v~n dong va phat tri~n ph6 bie"n cua ljch sti' vo'n phuc t(;lp ga'p boi so

voi cac quy lu~t tlf nhien Ciing vi v~y rna cac quy lu~t nay cac ong khong phai trlnh bay

1

V.I.Lenin: Toan t~p, t.l, Tie'n bQ, M., 1974, tr.163

mot lfin hay d mot tac phfim, rna di ctJ,p nhiiu ldn iJ nhiiu tac phdm khac nhau, w1i nhiiu ngfl canh va ngfl nghia khac nhau Chu nghia Mac la "linh h6n s6ng", "la VC;tn nang vl n6 dung"

- rna Lenin ca ng<;Ji - chfnh la vl the' Vl v~y, vi~c nh~n thuc cfing nhtt v~n dl,lng cac quy

lu~t nay k:hong th€ mot lfin la g~t hai ngay dtt<;Jc thanh cong Lenin tung chufin bj tinh th§n

cho nhung ngttoi cong san cung VOi quffn chung lao dong c§n phai "lam di lam lC;ti hang nghln lffn " MQi hC;tn che' hay sai l§m tu nh~n thuc tdi v~n dvng hQc thuye't Mac, suy cho

cung, bj chi ph6i bdi ca nhang hr;m cht cua cdc nhiin to' khach quan duang thai, cung vui

nh11ng hr,zn cht mang tinh au tri cua cdc nhiin to' chu quan kho tranh khoi Ne'u nhln trttoc

dtt<;jc nhii'ng bi Iqch cua cAl MOl b~Iig nhan quan k:hoa hQC macxft - d6 la nhung "bi Iqch

ll;lC quan" hay "nhfi'ng can b~nh CUa Sl! tru'dng thanh ", thl chi CO ni~m tin Va ly tu'dng cong

san moi duy nha't du'<;jc gQi Ut ba't di~t rna thoi! Sue hffp d~n c6 mot k:hong hai cua hQc thuye't

Mac ba't hu cung la d do!

VO'n la quy lu~t n~n tang chi ph6i tft!c tie'p n~n san xua't v~t cha't xa hoi cfing nhtt chi ph6i Sl! hlnh thanh Va tac dong cua ffiQi quy lu~t xa hoi, quy lu~t V~ m6i quan h~ bi~n chung giua quan h~ san xua't voi lt!c ltt<;jng san xua't ngay tu k:hi dtt<;jc ph<H hi~n trong "H~ tu' tttdng

Due" (1845-46), da cho phep Mac-Angghen lu~n chung mot each hoan toan thuye't phl,lc tfnh ta't ye'u phai x6a bo tlnh trl;\ng tha h6a lao dong lam thue gdn li~n voi "slf do(;tn tuy~t

cac che' do sd hfi'u c6 tuy~n" cfing nhu' VOi "slf dOC;ln tuy~t CaC tu' tttdng c6 truy6n"- rna ch~ng phai rieng gl cho mot nude Due quan chu-l~p hie'n Hon nua, hai nha tu' tttdng b~c

th§y ciing l~p tuc canh bao r~ng "ntu chua co du(/c tien di thf!c tiln tuy?t dtfi c&n thift" la

"phat triin san xudt" (chung toi nha'n ffil;lnh-L.H.V) thl "ta't case chi la mot Sf! ngheo nan da

trd thanh ph6 bie'n, rna VOi S\f thie'u th6n thl cfing bdt d§u trd ll;li mot CUOC dffu tranh d€ gianh gilft nhung cai dn thie't, the' la ngttoi ta k:hong tranh k:hoi roi vao ciing slf ti ti~n nhtt trttoc day "1• Thl ra, tfnh "tho thi€n" - · "blnh quan" - "ki€u trl;li Unh" vua dtt<;fc phac hQa va canh bao v6 mot mo hlnh xa hoi tttong lai qua "Ban thao kinh te'-trie't hQC 1844 ", da dtt<;jc Mac-Angghen "to d~m" ngay sau d6 trong "H~ tu' tttdng Due" voi ba du'ong net bi Iqch C\1 th€ khong tach roi nhau:

- "mot Sl! ngheo nan da trd thanh ph6 bie'n ";

- "mot CUOC dffu tranh d€ gianh gilft nhung cai dn thie't";

- "n1i vao cfing Sl!ti ti~n nhtttru'OC day"

Ljch stl' trie't hQc trttoc Mac (rna trlfc tie'p la trie't hQc c6 di~n Due) tung ban tdi sf! tha

hoa cua y ni?m (d trie't hQC duy tam Heghen) va Sf! tha hoa vi ton giao (d trie't hQC duy v~t

nhan ban Phoiobac) Trai ll;li va Vu'Qt h~n hai ti6n bO'i xua't sdc d6 cua mlnh, trie't hQC duy v~t hi~n dl;li macxft k:hong chi da v~ch tr§n sf! tha hoa lao d()ng Lam thue cung voi con du'ong

each m~ng giai thoat Slf tha h6a d6, rna xa bon the', con du tri tu? ban [inh di df! baa m9t

kiiu tha hoa mUi hay ttii tha hoa (J tuang lai, m()t khi cht d() tu hilu CUOt cung cua lich sit bi thu tieu m()t each trai quy lutJ,t Lam sao c6 th~ ch6i cai r~ng, Sl! k:hung hoang va S\}p d6 cua

mo hlnh chu nghia xa hoi vua qua d the' ky XX l~i k:hong la b~ng chung cho mot ki~u tha h6a moi du'QC bao tru'oc hang the' ky nhu' v~y? Tht!c ra, ki€u tha h6a moi la h~ qua logic cua

ca mot qua trlnh tfch t\} cac nghjch ly va k:huye't t~t k:hong du'<:Jc phat hi~n va xtl' ly Iqp thoi

trong diiu ki?n Dang C9ng san cilm quyin Ay v~y rna c6 ngu'oi ll;li to ra "thong thai" toi

1

C.Mac-Angghen: H~ tU tUang Dllc, ST, H., 1984, tr.45

muc "dang tie'c cho mot trong nhii'ng sai lftm ctia chti nghia Mac Ht khong bie't dlf bao sai lftm "?!

Co th€ noi da va se khong co mot hQC thuye't xa hoi nao quan tam va ly giai van dd s1J

hilu voi tinh thftn th{tc Sf! khoa hQC va nhan d{lo bhng hQC thuye't Mac voi tu' each la hQC thuytt giai phong va phat triin phd quat Vl con nguili Ban ch~t t6n t(;li ngu'oi cfing nhu' t6n t(;li xa hoi noi chung ca trong qua khu, hi<$n t(;li va tu'dng lai, ca trong xa hoi c6 hay khong co giai c~p deu du'qc hQc thuye't Mac ly gi<ii xoay quanh m6i quan h<$ xa hoi mang tfnh v~t

chat-edt lOi nhdt ta quan h~ siJ huu Theo d6, quan h<$ sd hii'u vua la nhan t6 xa hoi tac dong trdli;li mot each sau slic nh~t va c6 y nghia chi ph6i nh~t d6i voi cac llfc lu'qng san xu~t quy d!nh ban ch~t ctia cac quan h<$ san xu~t va ciia phu'ong thuc san xu~t n6i chung, quy djnh lqi ich ctia cac giai c~p va ke't c~u giai c~p trong xa hoi c6 giai c~p quy djnh ban ch~t cac hlnh thai kinh te'-xa hoi tu'ong U'ng Ai hi€u du'qc nhu' the' thllit se hi€u rhng, mQi giai c~p boc lot cung voi doi ngii cac dfty tO tu' tu'dng ciia hQ deu cong khai len tie'ng ca ngqi va bao v<$ che'

do tu' hii'u ctia mlnh nhu' mQt cuu canh hay m¥-c dfch t{t than Trie't ly n6i tie'ng mot thoi ctia

nha kinh te' hQc c6 di€n anh Adam Smith-"dong llfc s6ng chti ye'u ctia con ngu'oi Ia long vi

ky ctia ke tu' hii'u"-Ia m()t vf d\1 di€n hlnh Va, gftn 200 nam sau, trong dieu ki<$n van minh ctia "Ian song thu ba" do each m(;lng khoa hQc-cong ngh<$ ao <;1t dffy toi (tie'p sau hai Ian song van minh nong nghi<$p va cong nghi<$p ), cai gQi Ia "v~n de sd hii'u khong con y nghia gl" va Ian song thu ba se "phi chfnh tri h6a t~t ca ", thlfc ch~t ciing chi la mot khuc "bie'n t~u" rna nha tu'ong lai hQC n6i tie'ng ngu'oi My A.Toffler b6 sung vao nhii'ng giai di<$u cii mem ctia cac dfty to tu' tu'dng cho cac che' do boc lot ngu'oi xu'a nay rna thoi!

Gidi nghien cll'u macxft ciing khong bao giO du'qc quen rhng, hQc thuye't Mac da nh~n

m(;lnh v~n de "xoa bo che' d() tu' hii'u" thanh "cong thuc duy nh~t" d€ "tom t~t toan b() ly lu~n ciia mlnh" (Trong Tuyen ngon ~iia .Dang Cong san), thl tuy~t nhien khong hi ly tuiJng hoa v~n de sd hii'u nhu' m()t llfc lu'qng tlf than, mot ffi\lC dich tlf than Vl rhng, nhu' Mac chi

ro, quan h<$ sd hii'u chi la mot "dieu ki<$n ctia san xu~t" hay "hlnh thuc phat tri€n" ctia san

xu~t; quan h<$ sd hii'u cung voi chinh th€ cac quan h<$ san xu~t luon bi quy djnh mQt each tat y{u biJi nQi dung kinh tt-lcy thu~t cua [f!c [UlJng san xua't Ljch sti' cang tie'n tri€n thl noi dung

nay cang trd nen phuc t(;lp d tr(;lng thai tinh-tu'dng d6i 6n djnh ctia ljch sti', n6 du'qc danh gia bhng trlnh do va tfnh ch~t rna llfc lu'qng san xu~t tung di;lt du'qc va tung duy trl; nhu'ng d~c

bi<$t C1 nhii'ng giai do(;ln co tfnh bu'oc ngo~t n6 con ph<ii du'qc xem xet tdi nhii'ng nhu du phat tri€n nffy sinh mot each khach quan ctia llfc lu'qng san xu~t du'ong thoi

Vl v~y ban chtft uu vi~t ctia mot kieu quan h<$ sd hii'u (va ki€u quan h<$ san xu~t noi chung) khong tlf than quye't djnh bC1i do Ia cong hii'u hay tu' hii'u, rna phai du'qc quye't djnh tu

Sf! phu h(lp tfch c{tc-lanh m{lnh gifi'a quan h<$ san XU~t VOi llfC lu'qng san XU~t; hi€n nhien,

trong do, Sf! phu h(lp cua quan h~ siJ huu gi11 vai tro tien quyet Noi each khac, su m<$nh ljch

sti' ctia b~t ky ki€u quan h<$ sd hii'u tie'n bo nao ciing phai du'qc chung thlfc tren thlfc te' hi~u

qua giai phong va phat tritn Vll(/t b~c cac }lfC lu'qng san XU~t du'ong thoi, qua do rna thuc ddy

qua trinh each m{lng h6a t~t ca cac linh VlfC ctia doi s6ng xa hoi Hi<$u qua t6ng hqp nay Ia tieu chi khach quan d€ danh gia vi the' tie'n bo, each m(;lng ctia giai c~p nay hay giai c~p

khac trong lich sti' d~u tranh giai c~p

.E>jnh nghia "Chti nghia cong san la hQC thuye't b~tn ve cac dieu ki<$n giai phong giai c~p vo san" (trong "Nhii'ng nguyen ly ciia chti nghia cong san", vie't vao dem tru'oc Tuyen

ngon ciia Dang Cong san, cu6i 1847- dftu 1848), thien tai Angghen da danh mot lo<;1t cau

va'n-dap d~ ban tdi nhilng diiu ki?n sau xa nhat va ciin cd nhat cho vi~c thii tieu che' d() ttt him Ch!ng hl;ln:

- "Thii tieu che' d() ttt huu Ia each n6i v~n t~t va t6ng quat nha't v€ vi~c cai tl;lo toan b()

xa h()i; vi~c ciii t~o nay Ia ke't qua ciia stfphat tri~n cong nghi~p" (diu 15)

- "Co thl thu tieu chi d9 tu huu bltng bi~n phdp hoa binh duqc khong?

Trd loi: C6 th~ mong muO'n 1a se lam dttqc nhtt v~y, va di nhien ngttoi c()ng san Ia ngttoi phan dO'i vi~c d6, sau tfft ca mQi ngttoi

Ngttoi CQng san bie't r!t ro rhng, mQi ho~t d()ng am mttu d€u khong nhfi'ng vo ich rna th~m chi con c6 h~i nita HQ bie't r!t ro ding, khong th~ lam each m~ng theo dinh kie'n hay tuy ti~n theo y mu6n, rhng (J dau va bao giO, each m~ng cling Ia ke't qua ta't ye'u cua nhfi'ng ho~m canh hoan toan khong ph\1 thu()c vao y mu6n lanh d~o ciia cac dang phai rieng le va

cua ca cac giai c!p" (cau 16)

- "Lifu co thi thu tieu chi d9 tu huu ngay lgp tuc duqc khong?

Trd loi: Khong, khong th~ dttqc, cling nhtt khong th~ lam cho ltfc lttqng san xu!t hi~n

c6 tang len ngay l~p tuc de'n muc cfin thie't d~ xay dtfng m()t n€n kinh te' cong hfi'u " Va, "

chi CO th~ ciii tl;\0 Xa hQi hi~n nay ffiQt each dffn dffn, Va chi CO khi nao da tl;\O nen dl!QC ffiQt

kh6i lttqng tlt li~u san xu!t cho vi~c cai t~o d6 thl khi !y mdi thu tieu dttqc che' dQ tlt huu,

(cau 17)

v.v

- d cau 20, Angghen hlnh dung "ke't qua chu ye'u nh!t" rna vi~c "X6a bo tri~t d~ che'

d() ttt hfi'u" se dtta l~i la "St! lien hi~p chong cua t!t ca mQi thanh vien trong xa h()i nhhm ffilJC dich cung nhau khai thac ltfc lttqng san xufft ffiQt each CO ke' hOI;lCh; S\1' phat tri~n CUa san XUfft tdi ffiUC CO th~ thoa man nhu cfiu CUa mQi ngttoi; Stf XOa bo tlnh tr~ng nhu cfiu CUa

ngttoi nay dl!QC thoa man bhng each hy sinh nhu cfiu cua sQ' ngttoi khac; S\1' tieu di~t hoan toan cac giai cffp va nhfi'ng dQ'i l~p gifi'a cac giai cffp d6; S\1' philt tri~n toan di~n nang ltfC CUa t!t ca mQi thanh vi en trong xa h()i bhng each bo IO'i phan cong eli "

Trttdc khi d~t tdi "St! lien hi~p chong" vdi ttt each Ia xa h()i c()ng san d6, va cling la trttoc khi nha nttoc tieu vong, m()t ki~u NHA Nl.JOC QUAN L Y VAT rna chu nghia xa h()i khong tttCJng tung dtf bao m9t each thien tai, cling dttqc Angghen phac h9a bhng nhfi'ng net can ban (J cau 18 - "CuO'i cung, khi toan bQ ttt ban, toan b() san xu!t, toan b() vi~c trao d6i

da t~p trung vao tay nha nttdc thl che' d() ttt hfi'u se ttf n6 tieu vong, ti€n t~ se trCJ thanh thua,

san xu!t se tang len tdi muc dQ nhtt the' va con ngttoi se thay d6i de'n muc c6 th~ vti'tbo he't thay nhfi'ng hlnh thuc cuO'i cung cua quan h~ xa h()i eli "1• Va chi vdi nhii'ng di€u ki~n chin mu6i !y cua lich sd', nhtt hlnh dung cua Mac trong "Phe phan Cttdng linh Gota ", xa h()i CQng san tltdng lai moi thtfc S\1' bii:t dffu t6n t~i, V~n d{)ng Va phat tri~n tren CCI si'J chfnh ban than minh

Khi vie't "Loi n6i dffu" trong "Gop phffn phe phan khoa kinh te'-chinh tri ", Mac da d~t

tdi nhfi'ng trie't ly duy vgt lich si'l khdi quat nhat v€ di€u ki~n ra doi cda b!t ky in()t ki~u quan

h~ san xu!t mdi nao, cling nhtt b!t ky m()t ki~u hlnh thai kinh te'-xa h()i mdi nao Xet de'n

cung, d6 Ia "stf xung dot hi~n c6 gifi'a ltfc lttqng san xu!t va quan h~ san xu!t xa hoi "2

; "Tu ch6 Ia nhii'ng hlnh thuc phat tri~n cua ltfc lttqng san xua't, quan h~ san xu!t !y trCJ thanh

xi~ng xich ctia h.fc h.t<;1ng san xua't"2• Neu khong c6 du'<;1c nhii'ng "cu(}c dao 19n v~t cha't" bC1i nhung xung d9t n9i t~i nhu' v~y ctia cac phu'dng thuc san xua't m()t khi da 16i thoi, thl Mac

qua quyet rrtng: "Khong m9t hlnh thai xa h9i nao dic$t vong tn.tdc khi ta't ca nhung h.fc lu'<jng san xua't rna hlnh thai xa h9i d6 t~o cho dja ban d6 phat tri6n, vftn chu'a phat tri6n, va nhung

quan he$ san xua't mdi, cao hdn, cling khong bao gio xua't hic$n tru'dc khi nhung di~u kic$n v~t

cha't ctia slf t6n t~i nhii'ng quan he$ do chua chin mu6i trong long xa h9i eli Cho nen nhan

1o~i bao gio cling d~t ra cho mlnh nhii'ng nhic$m Vl:l rna n6 c6 th6 giai quyet du'<Jc, vl m9t slf

xem xet ky hdn bao giO cling cho tha'y r~ng ban than nhic$m v1:1 a'y chi n~y sinh khi nhung

di~u kic$n v~t cha't d6 giai quyet nhic$m Vl:l d6 da c6 r6i hay it nha't cling dang trong qua trlnh

s~ch trdn" tren con du'ong di tdi chti nghia xa h9i hic$n thlfc vftn n6ng h6i tinh thoi slf d6i vdi

djnh hu'dng xa h9i chti nghia ctia ehung ta ngay nay

Dudi g6e d9 kinh tt hQc, ehung toi cling khong th6 d6ng tlnh vdi "slf dang tiee" ctia khong it hQc gia macxit v~ dlf bao ctia Angghen trong "Nhii'ng nguyen ly etia chti nghia

c(}ng san" va d~c bic$t trong "Ch6ng E>uyrinh" r~ng ctic quan hi hang hoa-thi trlliJng khong ton t~i dum chu nghia xii hQi Qua th~t Ia dang tiee eho "slf dang tiee" thieu nghien CUu cong phu nay, VI hQ da chu'a biet tdi ca mt)t h? cdc di€u ki?n chutfn "cdn" Va "du" rna sinh thoi Mac-Angghen da gid djnh chijt che cho slf thiet 1~p che dQ cong hii'u g~n ch~t vdi

mo hlnh NHA Nude QUAN LY v,&T, va do d6, mdi khong con ly do t6n t~i hang h6a-thj

truong

- V ~ phUdng di~n [f!c [U(fng san xuat:

+ E>i~u kic$n c&n, nhu' tren da trlnh bay, la d~t du'<Je trlnh d9 va tinh eha't phat tri6n chin

mu6i tu trong long phu'dng thuc san xua't va trao d6i tu' ban ehti nghia, dam bao tidn dd thlfc tiin IUJfl doi can thiet eho S\f ehuy6n h6a sang m~t dcSi l~p (hay phu djnh bic$n eh(i'ng) la

phu'dng thuc san xua't xa h9i chti nghia thu~n eong hii'u va phi thj tru'ong

+ E>i~U kic$n du, du'Qe gia djnh 1a "dc;ti eong nghic$p da san b~ng Slf phat tri6n xa hQi Cl

trong ta't ca eae nu'de van minh; khien cho (1 kh~p ndi, giai ea'p tu' san va giai dtp vo san trd

thanh hai giai effp CO tae d1:1ng quyet djnh trong Xa hQi Va eu(}e dffu tranh giua hai giai ea'p d6 da trd thanh eu()c da'u tranh ehti yeu ctia thoi d~i ehung ta 1 ( eau 19 trong "Nhung nguyen 1y ") E>i~U kic$n du nay eua llfe lu'<jng san xufft du'QC nh~c l~i ffiQt each th~n trQng ngay SaU d6 trong "Tuyen ngon ctia E>ang c(}ng san" la eac bic$n phap tude do~t tu' hii'u "se e6 th6

dt.t<;1e ap d1:1ng kha ph6 bien" "d6i vdi nhung nude tien tien nha't"1

(dlf kien la Anh, My, Phap, E>ue)

- V~ phUdng di?n each mr;mg chfnh trj:

+ E>i~u kic$n c&n 1a, tren ed sd "ddn gian h6a d6i khang giai ca'p" vua neu (1 tren va du'<je khai quat l~i trong Tuyen ngon, giai ea'p vo san cung vdi d(}i ti~n phong maexit etia

mlnh da tntC1ng thanh, du sue phat d()ng cu9e each mc;tng ehinh trj ki6u mdi d6I~t d6 chuyen chinh tu' san, thiet l~p chuyen chinh vo san

1

• 1 Mac-Angghen: Tuy~n t~p ST, H., 1980 tr 457-458

+ E>i6u ki~n du, nhtt hlnh dung kha ct;t th€ ctia Angghen v6 khong-thoi gian, hay v6 dja-chfnh tq la "cUQC each m~ng CQng san chu nghia khong nhfi'ng SC CO tfnh dan tQC rna SC d6ng thoi xay ra trong ta't cii cac nu'oc van minh, tuc la it nha't CJ Anh, My, Phap, E>uc "1•

Mac-Angghen gQi each m~ng chinh tr.i ki€u moi nay Ia "each m~ng c()ng san chti nghia ", chu khong gQi nhtt tu thoi Lenin v6 sau la "xa h()i chti nghia "; di6u d6 cang kh~ng

djnh ding h~ thO'ng cac di6u ki~n cdn va du tren ca hai phttdng di~n lt;t'c lu'qng san xua't l§n

thu'<;Jng tffng chinh trj-phap ly phdi thf!c sf! chin mu&i nhu thi niw moi c6 th€ "dao l()n toan

b() phu'dng thuc san xua't "2 dt;t'a tren che' d() tu' hCi'u cuO'i cung ctia ljch sti'

HQc thuye't ctia Mac-Angghen v6 "Nha nttoc tieu vong" dttdng nhien ciing khong th€ tach rC1i cac gia dinh chuffn n6i tren v6 kinh te' va chinh tq Hinh anh "Nha nttoc quan ly

v~t" dttqc hai ong, va ca Lenin sau nay (trong "Nha nttoc va each m~ng") thttC1ng sti' dt;tng

d€ thuye't minh cho buac nhdy v9t bi~n chang tu "nha nttoc theo nghia den" sang "nti'a nha

nttoc" va '_'nha nttoc tieu vong" Th~t v~y, "Hanh d()ng dffu tien, trong d6,- nhtt blnh lu~n

xua't s~c ctia Angghen trong "ChO'ng E>uyrinh"-nha nttoc tht;t'c st;t' la d~i di~n ctia toan xa h()i, nhan danh xa h()i rna chie'm hCi'u cac ttt li~u san xua't, cling d6ng thoi la hanh d()ng d()c l~p cuO'i cung ctia n6 voi tli each la nha nu'oc Luc d6, tu linh vt;t'c nay sang linh Vtf.C khac, can thi~p cua chfnh quy6n nha nttoc VaO cac quan h~ Xa h()i d6u trd nen thua, va St;t' can thi~p d6 ttf n6 bie'n dffn di Viec cai tri nglilli nhliUng ch6 cho vi?c quan lj vl)t va cho vi?c

chl df}o ctic quti trinh san xuat (nha'n m~nh cua L.H.V) Nha nu'oc khong bj "x6a bo, n6

"tieu vong "3• Vie't "Nha nttoc va each m~ng" vao dem trttoc E>~i Cach m~ng Thang Mttoi, cling nhtt tu chinh kinh nghi~m ctia Cong xa Pari, Lenin coi qua trlnh chuy€n h6a chuc nang

xa h()i a'y ctia Nha nttoc la "m()t trong nhCi'ng trttC1ng hqp ''lttqng bie'n thanh cha't""4

• Lenin hoan toan d6ng tlnh voi Angghen khi ban v6 "Ngu6n gO'c gia dlnh, che' d() tu' hCi'u va nha nltoc"- rdng " nha nltoc, Va ciing VOi nha nu'oc la uy quy6n chfnh tq, SC mfft dido CUQC each m~ng tt.tdng lai, nghia la nhung chuc nang xa h()i se ma't tinh chinh tq ctia mlnh va se bie'n thanh chuc nang quan ly ddn thuffn, chuc nang cham nom lqi ich ciia xa h()i "5

• Chi tdi luc d6, khi xet "Va'n d6 tttdng quan giCi'a chinh trj va kinh te'" chung ta moi c6 th€ hlnh dung dttqc di6u rna Lenin chi ra "qua trlnh tieu vong ctia nha nttoc: nha nu'oc tieu vong de'n m()t muc nao d6 thl c6 th€ gQi la nha nttoc phi chinh trj "6

Trttoc khi phac thao cac bi~n phap kinh te'-xa h()i c6 th€ ap dt;tng ngay sau "cu()c each m~ng c()ng san chti nghia" a'y, cac tac gia Tuyen ngon ctia E>ang C()ng san da khong quen

danh mt?t sf! thQ.n tr9ng dijc bi~t cho tfnh c~ thi cua mQt chan ly tuilng chitng khong co gi La

kho hilu - rdng "Trong nhung nttoc khac nhau, nhung bi~n phap a'y di nhien se khac

nhau "7• Ay la chua k~ tdi htu y ctia Mac-Angghen trong "LC1i tt;t'a" cho Tuyen ngon (xua't

biin bdng tie'ng E>uc, 1872) Ia vi~c ap dt;tng nhung nguyen ly ctia Tuyen ngon "cling ph<li tuy

theo hoan ciinh ljch sti' dttdng thC1i, va do d6, khong nen qua cau n~ vao nhCi'ng bi~n phap each m~ng neu C1 cuO'i chttdng II E>o~n nay, ngay nay rna vie't l~i thl v6 nhi6u m~t, cling

phai vie't khac di "1 Tie'c ding, sau Lenin, phai qua ma'y the' he$ Hinh dl,lo Dang dm quy~n trong 2/3 the' ky vdi m<)t mo hinh chii nghia xa h<)i du'<;fc sao chep g~n nhu' nguyen xi cho cii

He$ thO'ng xa h<)i chii nghia the' gidi, va cu6i cling phai di vao ng5 cl_lt, ngu'oi ta mdi va le ra

the' nao la tfnh c(.t thi g~n lam m<)t vdi tfnh khach quan ciia ba't ky m<)t chan ly nao v~ chii nghia xa h<)i

2 Dt! bao vi kha nang "rut ngtin cdn dau de keo dai" len CNXH

Dang tran trQng va ton vinh bie't bao y tuC!ng dl)c stic ciia hai b~c thffy chii nghia xa

h<)i khoa hQc v~ khd nang bo qua cht d9 tu ban phat triln di qua d9 ten chu nghla xii h9i tit cdc quan h~ tilu nong con phd bien Qua trlnh ljch sii'-tl_l' nhien ciia nhan lo(,li (rna cac ong khai quat Ia da va se l~n ltt<;ft trai qua cac hinh thai kinh te'-xa h<)i tu tha'p de'n cao) tuyft

nhien khong phai liz dinh m~nh cho ta't ca mQi dan t<)c tren Trai da't Cac ong hoan toan c6ly khi chll'ng minh kha nang nay cho hang lo(,lt dan t<)c xu'a nay tung bo qua m<)t vai phu'ong thuc san x_ua't 16i thoi d8 tie'n len m<)t phttong thll'c san xua't mdi, cao hcfn - ne'u h9i du ba diiu ki~n:

- Tha nhflt, phttong thti'c san xua't dn x6a bo da 16i thoi v~ ljch sii'

- Tha hai, phu'ong thti'c san xua't mdi c~n dl;lt tdi da xua't hic$n va phat huy tinh u'u vic$t tren the' gioi

- Tha ba, c6 m<)t ll_l'c lu'<;fng tie'n b<) hay each m(,lng ciia dan t<)c d8 lanh dl,lo tie'n trinh nhay VQt nay

VO'i kha nang phat triln dl)c thu va rut ngdn nay ciia ljch sii', Mac-Angghen da nhen

len lffn d~u tien ni~m hy vQng v~ m<)t con dttong "nit ng~n con dau de keo dai" len chii nghia xa h<)i, d~c bic$t d6i voi cac dan t<)c ch~m phat tri8n va la n(,ln nhan ciia chfnh sach

thl_l'c dan tu' ban Duong nhien, d8 thich U'ng dtt<;tc voi kha nang khong binh thu'ong nay, va'n

d~ Sd hil'u cling VOi tie'n trlnh each ffi(,lng ki8u moi do giai cffp VO san lanh dl,lO d cac dan tQC ch~m phat tri8n la kh6 khan va phac tr;zp gdp b9i ca v~ ly thuye't l§:n chinh trj-thlfc ti~n Tren

thl_l'c te', do thoi cu9c thay d6i, con du'ong tie'n toi chii nghia xa h<)i hic$n thl_l'c (j the' ky XX da khong th8 di~n ra theo kich ban tot uu vO'i hf cdc diiu ki~n chudn c&n va du rna Mac-Angghen tung dlf bao, tung gia djnh; n6 da di~n ra theo con du'ong "nit ng~n con dau de" cling tung du'<;fc Mac-Angghen dl_l' bao nhu' kich ban thu hai- phue1ng an tha hai voi m<)t he$ cac di~u kic$n khong chudn nhu' kjch ban thti' nha't

Dli la dl.l' bao v~ chii nghia xa h<)i voi kjch ban va he$ di~u kic$n thti' nha't hay thti' hai

-"chuffn" hay "khong chuffn"- di nii'a thl v§:n la dt! bao khoa hQc nhu' da trlnh bay C6t loi khoa hQC cho Ca hai cffp dQ dl_l' bao hay cho hai COn du'ong tie'n toi chu nghia Xa h<)i hic$n

thl_l'c nay v§:n d~u la cdc quy luQ.t phat triln khdch quan cua lich sii trong tu'ong tac bic$n chll'ng giii'a cai ph6 bie'n voi cai d~c thli, giii'a cai khach quan voi cai chii quan Trong d6, vffn d~ Sd hil'u g~n li~n Voi quy lu~t V~ Slf phli h<;fp bic$n chti'ng giii'a quan he$ san XUfft VOi trlnh d<), tinh chfft va cac nhu cfiu phat tri8n cua ll_l'c lu'<;fng san xua't phai dU{Ic nhQ.n thuc va

xii ly he't sac cdn trQng- mQt khi Dang C9ng san c&m quyin Gia trj ly lu~n-phu'ong phap Iu~n bin vilng va qtc lO'n tu ca hai ca'p d<) dlf bao ctia Mac-Angghen v~ chii nghia xa h<)i hic$n thl_l'c chinh la (j d6 C~t nghia cho th~ng l<;fi ciia ta't ca cac CUQC each m(,lng chinh trj ki8u moi (j the' ky XX, va cu6i cling Ia sl_l' pha san tham h~i ciia m<)t mo hinh chii nghia xa h<)i chii quan duy y chi du'<;fc thl_l'c thi ngay sau th~ng l<;ti ctia cac cu<)c dao l<)n chinh trj a'y, theo

1

Sdd, tr.504

chung toi, ciing khong ngoai c()i ngu6n ly lu~n-phu'ong phap lu~n cha't chua trong cac dt;r

xa h()i cii, tu' ban chii nghia B6ng thoi tt! than giai ca'p c6ng nhan ciing phai bie't d6i m~t ca

voi nhflng tfu tri va that b{li dii Va se khong tranh khoi CUa St! nghic$p Vi d~i chu'a tltng CO nay Chung toi nghi rhng, vic$c thu ho~ch l~i nhii'ng gia tri ly lu~n-phu'ong phap lu~n tu cac dt! bao khoa hQc cua Mac-Angghen ve chii nghia xa h()i hic$n tht!c se b6 sung cho hanh trang tinh th~n ciia chung ta nhii'ng di6u th~t st! b6 ich d~ tie'p tt,Ic vii'ng bu'oc di toi tu'ong lai

V oi tinh th~n d6 Va trong gioi h~n nghien CUu de tai, Chung toi co' gfing lam sang to

con du'ong tie'p c~n ciia Lenin d6i voi chii nghia xa h()i, khi rna thoi the' thay d6i, va do d6,

dt! bao hay Iqch ban ban d~u ciia Mac-Angghen da khong th~ trd thanh hic$n tht~c Chfnh thien tai Lenin, trong nhii'ng dieu kic$n moi ciia chii nghia tu' ban d()c quyen-de' qu6c, da

tri~n khai m()t each xua't siic tren tht!c te' cac dt! bao hay Iqch ban thu hai ciia Mac-Angghen

ve chii nghia xa h{)i Theo d6, van di chu nghla Ill blzn nha nlioc kiiu mOi ciia Lenin da du'QC d~t ra ffiQt each lqp thoi dQC theo tie'n trlnh each m~ng ki~U moi - Ca tU dem tru'OC Va

sau B~i each m~ng xa h{)i chii nghia Thang Mu'oi

KIEUMOI

1 Nhin tit CUdNG LINH TOI THIEU tOi CT fdNG LINH TOI BA

D~u rhng va'n de chii nghia tu' ban nha nu'oc ki~u moi tung bj g~t bo m()t each d{)t ng()t ngay tu d~U ffiO hlnh chu nghia Xa hQi ki~U CU duy y chf Va da pha san, d~ r6i l~i du'QC tht!c thi voi hic$u qua ngay cang to Ion rna khong ai ch6i cai du'QC trong c6ng CUQC ciii cach-md cti'a (1 Trung Qu6c va d6i moi (J Vic$t Nam tren du'oi 20 nam r6i, thl ban than va'n de nay van

la mQt trong nhilng tieu diim gay can nhat ve ly lu~n l~n chfnh sach ciia cac Bang C{)ng san cffm quyen trong bo'i canh du'ong d~i ciia dan t()c va qu6c te' Loi d~y ciia Lenin "ta't cii then ch6t ciia va'n de la (J d6 "1 khi N guoi kh~ng djnh vj the' ljch sti' khong gl tha y the' du'qc ciia con du'ong chii nghia tu' ban nha nu'oc nhu' la "con du'ong chile chiin nha't"2 d~ quad{) len chii nghia xa h{)i tu di~m xua't phat con ph6 bie'n Ia quan he$ ti8n tu' ban- loi d~y ciia Ngu'oi

tu nam 1918 a'y, qua bao thang tr~m ciia chii nghia xa h{)i, v~n Ia m<Jt giao hudn bat hu va

giu nguyen gia trj tdi bay giil

Qua th~t la ft ai trong gioi nghien CUu macxft bo cong tlm toi m6i lien hf fjch sit va

logic giii'a va'n de chu nghia tu' ban nha nu'oc voi ca hQC thuye't Lenin ve tie'n trlnh each

m~ng ki~u moi rna Nguoi da lu~n chung m()t each khai quat ngay tu th~p nien cu6i cung the'

ky XIX - th~p nien giao thoi giua thoi d~i tu' ban tt! do c~nh tranh va thoi d~i tu' ban d()c quyen-de' qu6c Bung la da c6 m()t m6i lien he$ sau xa nhu' v~y Vie't "Nhung ngu'oi b~n dan lathe' nao " each day 113 nam (1894, m{)t nam tru'oc khi Angghen qua dC1i), thien tai Lenin

da xac djnh du'qc l~n d~u tien ml)c tieu chfnh tq cho CT fdNG LINH TOI THIEU cua cu9c

each m{lng dan chu tu sdn kilu mai (1 m()t nu'oc kern phat tri~n nhu' nu'oc Nga du'ong thoi chi

c6 th~ la n~n chuyen chinh dan chu-cach m{lng cua cong nhan va nang dan Nho d6 rna tie'n

trlnh each m:;tng ki€u moi se qua dQ tung bttoc m(>t each hoa binh va vung ch~c len chuyen chfnh vo san voi tu' each la CVC1NG LiNH TOI E>A Va nhC1 d6, ljch sii' se giam thi€u du'QC CUQC each m:;tng chfnh tq Xii hQi chii nghia rna "ba dB'" b:;to hfc la khong tranh khoi £>i€u do ciing chll'ng to Lenin dii lam sang to v€ m~t ly lu~n cai y tttC1ng d~c s~c hay dlf bao thien tai ciia Mac-Angghen v€ kha nang qua d9 "nit ng~n" len chii nghia xii h(>i bo qua giai do~n

phat tri€n tu' ban chii nghia, g~n li€n VOi kha nang cac dan tQC l:;tc h~u CO th€ bo qua ffiQt vai

phu'dng thll'c san xua't 16i thoi d€ tie'n toi m(>t phu'dng thll'c san xua't moi cao hc1n

Cilng voi dong chay ciia ljch sii' hi~n thlfc va dong chay ciia tu' duy bi~n chll'ng, khi vie't "Hai sach lu'<jc " trong bo'i canh Cach m:;tng dan chii Nga lffn thll' nha't (1905-07), Lenin dii phe phan dung mll'c tren l~p tru'ong bonsevich ca hai xu hu'ong hii'u khuynh l~n "ta"

khuynh tren cii hai phttdng di~n chlnh tti va kinh te' rdng, chuyen chinh dan chtl-cach mr;mg

cua cong nhan va nong dan co qua khti va tucmg Lai cua minh, qua khti La chuyen chinh tU sdn, tucmg.Lai La chuyen chinh vo sdn NgttC1i v:;tch r5 rhng n€n chuyen chfnh qua d9 giii'a qua

khll' va tu'dng lai nay "se khong th€ d(>ng ch:;tm toi nhung cd sC1 ciia chii nghia tu ban (chil'ng nao each m:;tng chua phat tri€n qua hang lo~t cac giai do~n trung gian) Gioi l~m thi chuyen chfnh d6 chi c6 th€ chia l~i m(>t each tri~t d€ ru(>ng da't cho nong dan, thlfc hanh m(>t chii

nghia dan chii tri~t d€ va dffy dii, cho de'n ca vi~c thanh l~p che' dQ c(>ng hoa, cai thi~n

hoan canh so'ng ciia cong nhan va nang cao mll'c s6ng ciia hQ len, "1

M9t J.q.ch ban chinh

tq-kinh te' cho CVC1NG LINH TOI TRIEU nhtt v~y theo Lenin, ciing la hoan toan xa l:;t voi

1C1i hll'a h~n "xii h(>i h6a ru(>ng da't" ciia bQn dan tuy tru'oc nong dan ngheo con chie'm ty 1~

dang k€ C1 nong thon Nga- ngay sau khi danh d6 n€n chuyen chinh Nga hoang BC1i vi, Lenin dii tien li~u di€u d6 "se c6 suy chii nghia quan lieu" rna thoi!

Ne'u Mac-Angghen dii tung t6ng ke't va gia djnh v€ ba diiu kifn khong th€ thie'u cho

mQt dan tQC ch~m phat tri~n trong ljch sii' CO th€ bo qua mQt vai phu'dng thll'c san xufi"t 16i

thoi d€ tie'n tOi m(>t phu'dng thll'c san xua't moi, cao hdn (nhu' dii trinh bay), thi de'n lu'Qt minh,

Lenin ciing dii chi ra ba n6 Lf!c chu quan tuyft dffi c&n thie't ciia cac chii th€ each m:;tng d€

thlfc hi~n th~ng l<ji tie'n trinh "bonsevich h6a" til' CUC1NG LiNH TOI THIEU de'n cVC1NG

LiNH TOI E>A, rdng:

Thti nhat, giai ca'p vo san phai ciing co' ba quy€n liinh d:;to each m:;tng ciia minh

Thti hai, phai xay dlfng va ciing co' kho'i lien minh cong-nong

Thti ba, ban than n€n chuyen chinh dan chii-cach m:;tng ciia cong nhan va nong dan

phai t:;to dii di€u ki~n (rna cfft ye'u nhat La cCI siJ vQt chdtkY thuQt cho chii nghia xii h9i

-L.H.V nha'n m:;tnh) thi moi chuy€n du'<jc len chuyen chinh vo san

C6 le khong ma'y ai d€ y va tam d~c d6i voi mo'i lien h~ lich sii'-logic khong th€ tach rC1i giua m(>t ben Ia ba diiu kifn dur;c Mac-Angghen gia djnh cho cac dan t(>c ch~m phat

tri~n CO th~ thlfc hi~n bu'oc nhay VQt "rut ng~n" len ffiQt phu'dng thll'c san xufi"t moi, bo qua

m(>t vai phttdng thll'c san xua't 16i thC1i v€ ljch sii', voi m(>t ben la ba diiu kifn dur;c Lenin gid

djnh cho kha nang "bonsevich h6a" tie'n trinh each m:;tng ki~u moi til' Cttdng linh to'i thi~u

de'n Cudng linh to'i da Chil'ng nao mo'i lien h~ lich sii'-logic nhtt m(>t g:;tch no'i ta't ye'u trong dong chay lien t~c va bi~n chll'ng nay ciia tu' duy macxit-leninnit con bj lang quen hay bj

xem thttC1ng, thi win con do mt?t khodng trong, mt?t dn so' vi Ly Lut}.n-phucmg phap Lut}.n cho

1

Lenin: Toan t~p, t.ll Tie'n b(), M., 1979, tr.54

vi~c thuye't minh kha nang qua do len chu nghia xa hoi bo qua giai do;;tn phat tri~n tu' ban chu nghia nhu' mot ta't ye'u ljch sii'

Chi6u rong va chi6u sau ly lu~n-phu'dng phap lu~n cua d hai h~ di6u ki~IHlla hai b~c th~y chii nghia xa hoi khoa h9c n6i tie'p nhau cung gia djnh cho mt)t con duilng dr]c thu tie'n

tdi chu nghia Xa hOi hi~n thJ!C· · _,: la d ch6: hai ong cling dJ! kie'n (vdi cac du'ong net ngay

cang r6 hdn) v6 mQt kilu HINH THAI KINH TE-XA HOI QUA E>O nhu' mot TRUNG GIOI

se t6n t;;ti khach quan giii'a hai hlnh thai kinh te'-xa hoi TIJ BAN CHU NGHiA va XA HOI

CHU NGHiA, khi rna kha nang ph<H tri~n tudng dol dBng diu ciia hlnh thai tu' ban tt! do

qnh tranh khong th~ keo dai du'<Jc - buoc phai nhu'ong bu'dc tru'dc xu hu'dng phdt triln

khong diu cua hlnh thai tu' ban doc quy6n Va nhu' v~y, kha nang qua do trt!C tie'p tll' mot

lo;;tt nude tu' ban phat tri~n nha't len chu nghia xa hoi, vdi sl;t' thie't l~p ngay tll' d~u h~ tho'ng

kinh te' cong hii'u-phi hang h6a va thj tntong cung vdi ca mo hlnh "nha nu'dc quan ly v~t, nhu kjch ~an ban dffu cua Mac-Angghen, hi~n nhien la se khong th~ di8n ra tren thl;t'c te',

-Ne'u "xem xet ky lWn" - nhu' Mac v!n can d~n -do'i vdi "nhung di6u ki~n v~t cha't d~

giai quye't nhi~m Vl)" rna "nhan lo;;ti bao giO cfing d~t ra cho mlnh ", chung ta thffy hai ong

nha'n m;;tnh truoc hit va nhiiu hdn tm hai diiu ki~n khdch quan mang tfnh thai d{li-qudc te'la

phu'dng thuc san xua't cffn phai bo qua da 16i thoi v6 ljch sii', va phu'dng thuc san xua't mdi djnh d~t tdi da xua't hi~n va phat huy tlnh u'u vi~t; con mQt diiu ki~n cho nJ [f!c chu quan moi chl duqc gia dinh qua khdi quat la dn phai c6 mot giai ca'p tie'n bo hay each m;;tng lanh d;;to

tie'n trlnh phat tri~n nhay VQt nay Trai l;;ti, khi phac thao kjch ban chuy~n h6a tri~t d~ tll'

CUdNG LiNH TOI TRIEU sang cVdNG LiNH TOI E>A, ca ba di6u ki~n do Lenin gia

djnh diu gianh cho cdc nJ [f!c chu quan ma cdc chu thi each m{lng kilu moi phai phan ddu

mt)t each phi thuilng moi ddp tlng dur;c: d6 la hai diiu ki~n cdn v6 chlnh trj-xa hoi (cling co'

ba quy6n lanh d;;to ciia doi ti6n phong macxlt va cling co' kho'i lien minh cong nong), va mt)t

diiu ki~n du (di6u ki~n kh6 khan, lau dai, phuc t;;tp, dffy thach thuc, va do d6, kh6 hi~n thgc h6a nha't) la lam chin mu6i cd sd v~t cha't-ky thu~t cho chu nghia xa hoi

Sl;t' khac nhau tu'dng dO'i, chu khong hi mang tfnh nguyen tile hay ban chat, giua Mac va

Lenin khi cung d6 c~p tdi con du'ong d~c thu tie'n toi chu nghia xa hoi suy cho cung Ia do st! v~n dong khach quan cua ljch sii' v6n khong gian ddn nhu' du'ong th~ng, rna luon xen ke

nhung khuc quanh co, ziczac Mo'i lien h~ ljch sii'-logic nhu' v~y vll'a kh~ng djnh va ton vinh dO'i voi mot dt! bao thien tai va tao b;;to ciia Mac ciing nhu' do'i voi mot ki~u m!u v6 long trung thanh vo h;;tn va kha nang phat tri~n sang t;;to c6 mot khong hai cua Lenin do'i vdi hQC

thuye't Mac The' moi bie't cai gQi la "st! do'i l~p" giii'a hQc thuye't Lenin voi h9c thuye't Mac

rna cac nha "Mac h9c" v!n thu'ong reu rao chi la mot tro bjp!

Tren thJ!c te', k~ tll' th~p nien 70 the' ky XIX, tru'oc quy mo tfch tlf, va tQ.p trung tu ban

tang ten VU(/t bQ.c nho ap dl)ng nhung thanh tt!U ky thu~t moi nha't, ngay ca Angghen cling

nh~n ra l~n dffu tien khuynh hulfug dQC quyin dang manh nha xuat hi~n nhu' mot thUOC tfnh

mdi, dO'i l~p vdi thuoc tinh tt! do c;;tnh tranh v6n c6 tll' bu6i ra doi cua tu' ban Va nhu' v~y

kha nang d;;ti cong nghi~p "san b~ng SJ! phat tri~n Xa hoi trong tfft ca CaC nu'OC Van minh"

g~n li6n voi kha nang "ddn gian h6a dO'i khang giai ca'p" giua vo san va tu' san, rna Angghen da som V<;lCh ra vao giua the' XIX, khong th~ tie'p di8n du'<Jc nfi'a B~ng chung khong th~ cho'i cai cho di6u d6 la, da hdn mot the' ky ru'oi k~ tll' khi "Nhii'ng nguyen ly cua

Mac-chii nghia cong san" va "Tuyen ngon cua E>ang Cong san" du'QC cong bo' (1847-48), rna lien minh doc quy6n da qu6c gia v!n giOi h;;tn trong nh6m "G.7" rna thoi, m~c cho nh6m

mtdc dang phat tri~n "G.77" gio day da tang len g~n gffp doi di nii'a- chua k~ toi hang chi,IC

nude doi ngheo C1 t6p cu6i! Phai chang day la xu huung ddn gilm hoa dol khting diin ti)c,

khi rna XU huong "dd'n gian boa d6i khang giai cffp" khong th~ tie'p di€n theo logic phan Cl,l'C

tu n<)i b<) phuong thuc san xua't tu ban chii nghia thoi tl,l' do c~nh tranh?

Th~t ra, xu huong don gian boa d6i khang dan t<)c da duqc Mac-Angghen v~ch ra l~n d~u tien trong Tuyen ngon cda Dang C<)ng san nhu mt)t h~ qud tdt ye'u cda xu hudng don

gian boa d6i khang giai ca'p ngay tu thoi tu ban tl,l' do qnh tranh, chu ch~ng phai dqi toi thoi

tu ban d<)c quy~n-de' qu6c Ne'u don gian boa d6i khang giai ca'p Ut h~ qud ddi nt)i cda sl,l'

phan Cl,l'C tU ban chu nghia thanh giai cffp tU san tUOC do(lt Va giai cffp VO san bj tUOC do(lt, thl

chfnh sach d6i ngo~i thl,l'c dan cda tu ban ta't ye'u dfin toi d6i khang dan t<)c giii'a "cac dan t<)c

ttl' san" hay "phttd'ng Tay" vdi "cac dan tQc nong dan" hay "phttd'ng E>ong " Dung nhtt t6ng ke't cda Tuyen ngon - "Giai ca'p ttl' san biit nong dan phai ph1,1c tung thanh thj Cling nhtt n6

da b~t noi).g dan da ph1,1 thu<)c thanh thj, biit nhii'ng nude da man hay m1'a da man ph1,1 thu<)c

vao cac nude Van minh, no da bi\t cac dan tQC nong dan phl,l thUQC Vao cac dan tQC ttl' San,

Mt phttd'ng Dong phai phl,l thu()c vao phttd'ng Tay"1

•

V oi y nghia nhfft djnh, XU httong dd'n gian hoa d6i khang dan tQC v6n CO tlt thoi tl,l' do qnh tranh va dttqc dffy toi t()t dinh (1 thoi d()c quy~n-de' qu6c da vase lam chQ.m cling nhu

lam dju XU httdng dd'n gian h6a d6i khang giai cffp d khu Vl,l'C cac mtdc tU ban phat tri~n

chfnh qu6c ca tu ljch sa c~n d~i cho tdi ljch sa hic$n d~i

Ghi nh~n "sl,l' so le ljch sa" nay, chung ta co them m<)t "lat ciit" ly lu~n va phud'ng phap lu~n d~ cang nh~n tha'y r~ng con duong ph:H tri~n d~c thu cda nhan lo~i len chd nghia

xa h()i la cang khong dcJn gidn tit trong tie'n trlnh each m~ng chfnh tq giai quye't va'n d~

chfnh quy~n va cang dijc bi~t quanh co hdn trong tie'n trinh each m(lng kinh ti vai nhi~u

khau trung gian phdi chdp nhtJ.n sau khi gianh chfnh quy~n Theo do, hang lo~t quan he$ giai cffp-dan tQC- nhan lo~i-thoi d~i d\ng trd nen phltc t(lp hoa, chu khong phai chi Ia ffiQt qua

trlnh "don gian h6a" rna Tuyen ngon cda Dang c()ng san chi danh d~ nha'n m~nh rieng cho quan he$ d6i khang giai ca'p trong bo'i canh tl,l' do c~nh tranh cda ttl' ban the' ky XIX

Tie'c r~ng, khong phai luc nao va C1 dau cac chfnh dang macxit va d cac chinh dang

dan chd-cach m~ng theo djnh httong macxit cling du ban linh d~ xa ly m()t each t6i ttu cac

quan he$ v6n cl,l'c ky phuc t~p va luon bie'n d6i nay phu hqp voi b6i canh thoi d~i va b6i canh d~c thu cda dan tQC mlnh Sa bien nien d~y thang tr~m cda tie'n trlnh each m~ng ki~u moi,

va d~c bic$t Ia cda chd nghia xa h<)i hic$n thl,l'c cda the' ky XX, minh chung cho di~u do

Buoc sang th~p nien thu hai the' ky XX, chd nghia tu ban d()c quy~n da phat tri~n toi

muc djnh hlnh Ia chu nghia di qudc Lenin da phan tich kip thoi mQt each sau s~c ta't cii nhii'ng d~c di~m ban cha't cda chd nghia de' quo'c nhu Ia "giai do~n cao nha't cda chd nghia ttl'

ban "2 tren cii blnh dic$n kinh te' lfin chinh tQ, d6i nQi Ifin d6i ngo~i V~ch ra dttqc cdc mau

thudn C(J ban ngay cang sau siJc va gay gilt CUa no (VO san VOi ttl' ban, de' qu6c Voi de' qu6c,

de' ijU6c voi thUQC dja) cling nhtt phat hic$n dUQC "quy lu~t tuyc$t d6i" phat triln khong d~u

cua chu nghia de' qu6c, Lenin hoan toan co cd' sC1 d~ tin r~ng tac d()ng t6ng hqp cda bo'i canh

ljch sa moi nay ta't ye'u se dfin tdi m()t "thoi ky ljch sa qua dQ" tu chd nghia ttl' ban len chu nghia xa h()i tren quy mo the' gidi Dung v~y, Ngttoi kh~ng djnh- "1inh tr(lng cdc miiu thudn

1

Mac-Angghen: Tuy~n t~p t.l, H., 1980, tr 546

ngay cang gay gilt la d9ng llfc mr;mh nhat cua thai kY qud d9 (nha'n mt;tnh cua L.H.V), thai ky

belt dftu tu khi tu' ban tai chinh dt;tt du'qc thclng lqi hoan toan "1

•

Ciing vlle d6, Lenin khong chi djnh nghia "chu nghia de' qu6c la chu nghia tu' ban d<)c

quy~n ", rna Ngu'ai con nhln r<)ng hon va xa hon "dja vi ljch sit' cua chu nghia de' qu6c voi tu' each Ut "chu nghia tu' ban phan d9ng, an bam vaiiattgchtt" 2

• Hon ai he't, Ngu'ai nhln tha'y

d chie'n tranh de' qu6c vua Ia h~ qua ta't ye'u cua quy lu~t phat tri6n khong d~u gcln ch~t voi

cac mau thu~n n<)i tc.ti khong th6 di~U hoa CUa n6, VUa la nhan t6 tfl!C tie'p tC;tO ra nhii'ng

"khau ye'u" CUa "sqi xich de' qu6c chu nghia ", va d~c bi~t la, tC;tO ra kha nang khach quan cho SJ! bung n6 Va thclng lqi CUa each mt;tng ki6u moi d ffiQt vai nu'OC - th~m chi d mQt nu'OC chu'a qua giai do~n phat tri6n tu' ban chu nghia nhu' N ga

Ca mQt loc.tt cac phat hi~n coy nghia vr;zch thai dr;zi cua thien tai Lenin khong chi c6 vii

mQt nu'oc Nga phat tri6n trung blnh di tien phong cho each mc.tng the' giOi, rna con cd vii tat

Ca cdc dan_ tQC bj dp b(tc va lr;zc hQ_u vung len doi giai ph6ng - d~C bi~t theo djnh hu'ong each

rn~ng vo san V1 r~ng, nhu' phan tich cua Lenin, va nha't la phan tich v~ sau cua Nguy6n Ai

Qu6c - H6 Chi Minh, tru'oc b6i canh Thai dc.ti moi vua rnd ra tu D~i Cach m~ng Thang Mu'ai, thl nhii'ng "khau ye'u" cho kha nang bung n6 va thclng lqi cua each rn~ng ki6u rnoi nhu' v~y chclc ch~n se xudt hifn II khu vlfc thu9c dja va phf!- thu9c hon la II chfnh qudc Buc

tranh toan canh cua nhfi'ng bao tap each rnt;tng chinh tq fJ the' ky VUa di qua XaC nh~n SJ!

chuy6n h6a dja-chinh tq nay Va qua d6, n6 ciing xac nh~n tinh kha thi cua con du'ang phat tri6n d~c thu len chu nghia xa h<)i rna Mac-Angghen va Lenin tling doan djnh each day

hang tram narn cho cac dan t<)c ch~m phat tri6n

D~c bi~t Ia ngay trong nhii'ng nam Dt;ti chie'n thu nha't, Lenin da nghien cll'u ti mi na'c thang phat tri6n moi voi tu' each la "hlnh thuc hoan hao" hic ba'y gia cua chu nghia tu' ban dQC quy~n la chu nghia t£1 ban d9c quyln-nha nuac Theo d6, ban cha't kinh te'-chinh tri cua

nft'c thang mOi nay chinh la SJ! ke't hQp (hay dung hqp) SUC m~nh tu hai phia (cac t6 chuc dQC quy~n tu' nhan d ht;t t~ng kinh te', va nha nu'oc tu' ban d thu'qng t~ng chinh tri) thanh m9t thl

cht kinh te'-chfnh trj thdng nhdt, nhdm bao vf l{li (ch song con cua cdc td chac d9c quyin va cua ca trQ.t tl! t£1 ban dt quoc n6i chung

Khong ddn thuftn la mQt chinh sach hay giai phap trong giai doc.tn tu' ban dQC quy~n-de'

qu6c, chu nghia tu' ban d9c quy~n-nha nu'oc v6n la m9t h~ th6ng cac quan h~ kinh te'-chinh tq-xa h<)i he't sue phuc t~p SJ! ra dai, t6n tt;ti va phat tri6n cua n6 vua la h~ qua ta't ye'u cua tie'n trlnh phat tri6n san xua't va xa hQi h6a san xua't, vua la tac nhan thuc d§y trd lc.ti tie'n

trlnh d6 di6n ra cang mc.tnh me hon, qua d6, ngay cang lam ch(n mu6i cdc diiu ki?n khdch

quan cho qua d9 len chu nghra xii hQi

Cung voi sJ! chuy6n h6a nhanh chong tu chu nghia tu' ban d<)c quy~n thanh chu nghia tu' ban dQc quy~n - nha nu'oc, va cung voi tlnh the' "chie'n tranh de' qu6c la dern tntoc cua

each mc.tng vo san", cac chu tru'ong mang tfnh ljch sa cua Lenin "Chuy6n chie'n tranh de'

qu6c thanh nQi chie'n each m~ng" va "Toan bQ chinh quy~n v~ tay cac Xo vie't" da du'qc

thJ!c hi~n rn9t each quye't li~t nha't va ciing khon ngoan nha't qua vo s6 eac di6n bie'n d6n d~p va he't sue phuc tC;tp cua hai CUQC Cach m~ng Nga n6 ra chi each nhau 8 thang trong

nam 1917 R6t CUQC, du'ang 16i chie'n-sach lu'QC duy nha't dung dcln cua Lenin nh~m tri~t d6

h6a hay "bonsevich h6a" tntoc he't v~ phudng di?n each m{lng chinh trj (ghii quye't va'n d~

chinh quy~n) ctia tie'n trlnh each rn~ng ki€u rnoi (J rnQt nu'oc chua kinh qua chti nghia tu' ban phat tri€n da thiing l<ji tri~t d€ lffn dffu tien tren the' gioi eo th€ n6i di chuc chinh tri ctia lop

lop cac chie'n si each rn~ng n6i tie'p nhau nga xu6ng tren cac chie'n liiy Pari (tll' each rn~ng

Thang Sau 1848 de'n 72 ngay dern "ta'n cong Troi" ctia eong xa Pari vao rnua Xuan 1871), hay trong cac CUQC bai cong chinh tq va khCJi nghia vii trang tren cac d~i lo Xanh Petecbua ( qua hai CUQC each rn~ng dan chti N ga 1905-07 va Thang Hai 1917) da bie'n thanh hi~n thf!c

rf:(c ra voi each rn~ng xa hQi chti nghia Thang Mttoi vi d~i!

Song, ngoai dt.f kie'n ban dffu ctia Lenin, v§n con d6 "rnQt rn6n n<j ljch sti'" chu'a th€ tra ngay dtt<jc trong mQt sam mQt chi~u hay trong mQt the' h~ Do La ca m9t tie'n trtnh each m{lng kinh te' voi nhi?m v~ edt ytu la xay df:(ng co siJ vQt chat-Icy thuQt cho chu ngh'la xii hl)i, di~u rna Ngu'oi tll'ng xac djnh trong chu'dng trlnh nghj St.f ctia Cuong l'lnh tdi thilu- chuyen

chinh dan_chil-cdch m{lng cua cong nhan va nang dan, chu khong phai cho ettong IInh t6i da

2 CNTBNN nhll m~t khtim PHA v ~CH THai D~I, m~t HQC THUYET KINH TE

- CHiNH TRf D,J.C SAC:

ehinh vao dern tru'oc each rn~ng Thang Mu'oi rnCJ ra Thoi d~i rnoi cho loai ngu'oi qua

dQ len chti nghia xa hQi tren quy rno toan the' giOi, va ciing chinh vao thoi di€m siip chuy€n sang narn ke't thuc cu9c chie'n tranh an cu'op ctia be Iii de' qu6c (1914-18), thien tai Lenin da

Vt,It ngoi sang khi Ngu'oi tlrn ra du'<jc cdi phuong thllc tdi liU a€ xti' ly "rn6n n<j ljch sti'" nay ctia tie'n trlnh each rn~ng ki€u rnoi D6 chi c6 th€ Ia chu ngh'la tll ban dl)c quy€n-nha nuoc,

rna DJA Vl LJeH sa khong gl thay the' du'<jc ctia n6 chinh "la St.f chuffn bj VQt chat dffy dti nha't cho chti nghia xa hQi, la phong chiJ di vao chii nghia xa hQi, la na'c thang ljch sti' rna giii'a n6 (na'c thang d6) voi na'c thang du'<jc gQi la chti nghia xa hQi thl khong co ml)t ndc

thang nao iJ giila cd" 1

Khi neu len lffn dffu tien rnQt lu~n di€rn kinh te'-chinh tri ct.fc ky h~ trQng nhu' v~y trong tac phffrn vie't ngay tru'oc each rn~ng Thang Mttoi (va c6 ve nhu' chi nh~rn xti' ly rnQt tlnh hu6ng rna thoi- "Tai hQa tru'oc rniit va nhii'ng phu'ong phap ngan ngll'a tai hQa d6")2

chiic

h~n ban than Lenin v§n chua th€ lttong trttoc dtt<jc r~ng, lu~n -di€rn co tinh dl)t phd-vr;zch thiJi

dr;zi a'y l~i c6 th€ va dn phai dttqc lu~n chung thanh cd ml)t h9c thuye't kinh te'-chinh tri dijc

sdc nhu' the' nao ngay sau each rn~ng Thang Mu'oi chi nti'a narn! Dung Ia nhu' the'- voi tac

phffrn dffy tinh phe phan va sang t~o "V~ b~nh a'u tri "ta khuynh" va tinh ti€u tu' san" vie't

vao thu'qng tuffn thang 5/1918, ro rang la da CO rnQt hQC thuye't kinh te'-chinh tq O~C siic 1~

thu'ong du'<jc Lenin lu~n chung rnQt each h~ th6ng voi tinh logic khong gl cu'ong n6i ngay tit

bu6i blnh rninh ctia chti nghia xa hQi hi~n tht.fc - va ciing la ctia Dang e9ng san drn quy~n

Hon nii'a, n6 con du'<jc b6 sung, phat tri€n va hoan thi~n khong ngll'ng trong nhung narn ngiin

ngtii ctia NEP (ehinh sach kinh te' rnoi) dttoi st.f chi d~o trt.fc tie'p ctia Lenin; d€ r6i, "nhii'ng di~u ky di~u Xovie't" dtt<jc t~o ra tll' "phep mffu" ctia NEP thl Ngttoi v§n kjp cht1ng kie'n

trttoc khi qua doi, con bao chi phttong Tay dttong thoi thl khong tie'c loi ca ngqi!

Ne'u dja vj ljch sti' ctia chti nghia tu' ban dQc quy~n-de' qu6c du'<jc nhln nh~n tll' ban chat

va sd phtJ,n ctia n6, thl nhu' Lenin chi ra ngay tru'oc D~i chie'n the' gioi thu nha't (1914-18), d6

1

Lenin: Toan t~p, t.34, tr.258

2 Sdd, tr.203-267

Ia "chii nghia ttt ban phan dQng, an bam va dang chtt" 1 ; hon nua, n6 con du'<;fc chung rninh m()t each d~c bi~t tan nhftn qua hai Bt;ti chie'n the' gioi trong the' ky XX, ciing nhtt qua h~

tho'ng cac chinh sach d6i n()i va d6i ngot;ti da trd thanh truy8n th6ng

Trai lt;ti, dja vi ljch sti' ciia chu nghia tu' ban d()c quy8n-nha nude, d~c bi~t rn()t khi nha nu'dc da nftrn trong tay nhan dan lao d()ng va du'qc dftn diit theo cac nguyen tiic ctia chii nghia xa h()i khoa hQC, thi Lenin hoiJ.n toim lr;zc quan v€ tUdng lai each mr;zng ?J khu Vf!C cdc

nuoc chQ.m phdt tritn, nha't la v8 "stf thuc tinh ctia phttong Bong;, voi ba ly le hoa quy~n vao nhau nhu' rn()t chlnh th€ tho'ng nha't - vo lu~n la tie'n trinh each rnt;tng ki€u rnoi (1 d6 phai trai qua m(>t hay hai cu(>c each rnt;tng chinh trj cling v~y:

- Thu nhO.t, d6 la "stf chuffn bj vQ.t chf{t d§y du nha't cho chti nghia xa h(>i ";

- Thu hai, d6 la "phong chiJ di vao chu nghia xa h()i ";

- Thu ba, d6 la "na'c thang qch sti' rna giii'a n6 (na'c thang d6) voi na'c thang du'QC gQi la chti nghia ;x.a h(>i tht khong co mQt ndc thang nao ?J giua ca,

Tii' sau Cach rnt;tng Thang Mttoi, trong di€u ki~n chfnh quy8n da v8 tay nhan dan va

do Dang C(>ng san lanh dt;to, thu(>c tfnh d()c quy€n cua tu' ban de' quo'c khong c6 ly do t6n

tt;ti, do d6, Lenin chi gQi chu nghia til ban nha mJ{/c nhtt Ia chu nghia til ban nha nll{/c kiiu

m{/i nhftm phl,lC V\} chuc nang CO ban Va chu ye'u cua nha nu'oc ki€u rnoi, chuc nang td

chuc-xay dlfng thifng l{li trl)t tl/ xii hl)i m{/i Th~t khong qua JOi ne'u xac nh~n rftng hQC thuye't v8 chu nghia tu' ban nha nude ki€u rnoi la cdng hitn dijc siic nhdt trong toan b(> h<;>c thuye't leninnit v€ qua d() len chu nghia xa h()i tii' vt;tch xua't phat con ph6 bie'n la san xua't nho va cac quan h~ ti8n tu' ban, bo qua che' d(> th6ng trj cua tu' ban

Tie'c rrtng, su6t chi€u dai hai ph~n ba the' ky ctia rn()t rno hinh chu nghia xa h(>i chu quan duy y chi "ki€u Xtalin"- hoan toan xa lt;t voi rno hinh "ki€u Lenin", hot;tt d()ng ly lu~n

macxit ciing cung chung so' ph~n bj "chinh trj h6a" hay "nha nu'oc h6a " Cai gQi Ia "khoa

h<;>c" hay "chan ly" dfi bj d6ng nhdt g&n nhu tuy~t do'i voi chfnh h~ th6ng ly lu~n va Cu'ong linh-chfnh sach cua cac Bang C()ng san drn quy€n Cling c6 nghia la, vi~c giai thich chii nghia Mac-Lenin g~n nhu' Ia d()c quy€n ciia rn(>t thi€u so' Be'n n6i, ca khi rno hinh trai quy

lu~t a'y da lui vao qua khu hon15 narn r6i, va phai bj phil djnh rn(>t each bi~n chung bdi cong

CUQC cai cach-ddi moi hf./P quy fu<J_t du'QC tri€n khai khorrg du'di 20 narn nay, thJ di san tinh

th~n ly lu~n ciia bi kjch ljch sti' d6 vftn khong d€ gi khiic ph\}c rn()t each nha't quan, d~c bi~t

xoay quanh va'n d8 nh~n thuc va v~n d1,lng chti nghia ttt ban nha nude ki€u rnoi

Viec tha'u hi€u va'n d€ BIA VI LICH Slf cua CHU NGHiA TV BAN NHA NUde KIEU Mdl cung voi vi~c vAN Dl)NG MQT eAcH NHAT QUAN hQC thuye't d~c siic nay ciia Lenin c6 y nghia s6ng con nhu' the' nao d6i voi so' ph~n con du'ong phat tri€n d~c thu-rut ngiin len chu nghia xa h(>i? B€ gop rn(>t ph§n ra't quan tr<;>ng vao vi~c tni "rn6n n<;f ljch sti'"

ca v€ ly thuye't lftn chinh trj-thtfC ti€n nay, doi hoi gioi nghien CUu rnacxit chung ta phai thu hOC;lCh lt;ti cho du'QC nhfi'ng nhflng gid trj fy /uQ.n-phUdng phap [u<J_n bJn vflng CUa hQC thuye't Lenin v8 chu nghia ttt ban nha nu'dc ki€u rnoi Ban than va'n d8 d~t ra la ra't khong don gian,

Va cang khong th€ ao tu'dng giai quye't du'QC trong khuon khG ffiQt d8 tai nghien CUu khiern t6n "ca'p b(>" nhu' the' nay

Chi bie't rrtng, rnQi quy lu~t hay tinh ta't ye'u - du la ttf nhien hay xa h()i - thi bao giO ciing c6 each fl! m?J duiJng di trong khong gian va theo thoi gian, ba't cha'p cac trdltfc ljch sti'

1

Dich "dang che't" chuiln hon "dy che't" (tac gia)

c6 th8 t<;tm thoi can duong Tinh quy lu~t hay tinh tat ye'u cua chu nghia tu ban nha nude

ki8u mdi rna Lenin tung lu~n chll'ng va v~n dt.Jng xuat s~c nhu mot "phep mffu" tren que

huong Cach m<;tng Thang Muoi each day non mot the' ky - cang khong phai la trttong h<Jp

"thuffn Nga" hay "ngo<;ti lt$" nhu c6 nguoi vfin nghi! it ai ngo rilng tinh quy lu~t "thep" cua

n6 da c6 th8 mC1 duong di qua 5 CO HOI LJCH SlJ rna sii' bien nien gffn mot the' ky qua da

lffn ht<;ft ghi l<;ti du(jc vdi tung bO'i canh ljch sii'-Ct.J th8 CUa n6 nhu sau:

Ca hQi thu nhdt-dem tntdc Cach m<;tng Thang Muoi va kjch ban dfiu tien;

Ca hQi thu hai co hoi dfiu tien sau Cach m<;tng va trudc Noi chie'n;

Ca hQi thu ba -NEP ngiin ngui va "nhfi'ng di€u ky dit$u Xo vie't";

CCI hQi thu tll -PEREX1R<JIKA tat ye'u va ba't kha thi;

Ca hQi thu nam - chu nghia tu ban nha nude ki8u mdi va cong cuoc cAl eAcH, Md

CUA, DOl M<JI C1 cac nude tie'p tt.Jc con duong xa hoi chu nghia

Hi€n nhien dlng, khong c6 ly do nao d8 kh~ng djnh co hoi thll' 5 dang tri€n khai hit$n

nay la cd hoi cuo'i cling Nhfi'ng tri8n VQng cua chu nghia tu' ban nha nu'dc ki8u mdi trong

tu'dng lai (du'<Jc trlnh bay C1 Chuong III) se la phffn phac thao cho nhfi'ng co hoi ljch sii' tie'p theo C1 the' ky XXI Cuo'i chu'ong I nay, slf tai hit$n cac co hoi ijch sii' c6 th~t n6i tren ch~c ch~n se lam sang to hlln nila tinh tdt ytu cung vo'i tinh da dr;mg va tinh khd thi cda chd nghia

tu ban nha nude ki€u mdi tUng xen ke vdi tie'n trlnh each m~ng ki8u mdi C1 the' ky XX nhu

the' nao N6i each khac, hudng tie'p c~n phuong phap lu~n do'i vdi cac co hoi ljch su d€ hit$n thlfc h6a mot trong nhfi'ng hQC thuye't d~c de nhat cua Lenin se giup chung ta dt nghia mot

each sau s~c so' ph~n d~y thang trffm cua chu nghia xa hoi hit$n thlfc cung vdi so' ph~n cac

Dang Cong san dm quy€n C1 the' ky XX Tat ca nhfi'ng gi la bai hQc chinh dit$n Ifin phan

dit$n thu ho<;tCh du'QC tU phfin tie'p C~n nay - Vdi tU each la S\1' ndi tie'p logic CUa cac phfin tie'p c~n tren- se Ia b6 ich bie't bao do'i vdi cong cuoc DOl MOl cua chung ta

IV- NAM co HOI LJCH SlJ CUA CHU NGHiA TV BAN NHA NUOC KIEU MOl

1 Cu hQi thu nhat - dem trllllc Cdch m(lng xii hQi chu nghia Thdng MIIM va kjch ban ddu lien

Nhu trlnh bay khai quat C1 tren, van d€ chu nghia tu' ban nha nude ki8u mdi du<;fc Lenin khdi xudng vdi tu' each la mQt tdt ytu tuy~t do'i cua tf tllng quan kinh tf-chinh tri (1 cac nude chu'a phat tri€n n6i Chung tren tie'n trlnh each ffi<;tng ki€u moi, d6ng thoi cfing Ia C(J hQi [jch sii d!tu tien d8 hi~n tht!c h6a cai tat ye'u ljch sii' d6 trong bo'i canh d~c thu va Ct.J th€ cua Nga

vao dem truoc Cach m<;tng xa hoi chu nghia Thang Mll'oi 1917

Co hoi dfiu tien nay da troi qua ng6t mot the' ky r6i, nhttng ne'u di sau phan tich, chung

ta cang thay gia tri IOn lao va Hiu b€n cua van d€ rna Lenin d~t ra cho tie'n trlnh each m~ng

ki€u mdi tren nhi€u chau lt.JC o the' ky XX- chll' ch~ng phai rieng gi cho mot dja-chinh tq

Nga trong canh nu'dc soi lua bong vao cu6i D<;ti chie'n thu nhat vo'n la mot "cuoc chie'n tranh

an cu'op" cua be Iii de' qu6c vdi "hai chinh quy€n song song t6n t<;ti" gifi'a Cach m<;tng dan chu Thang Hai va Cach m<;tng xa hoi chu nghia Thang Muoi/1907 (Xo vie't Trung uong con trong tay bQn phan dong Kerenxki, trong khi cac Xo vie't dja phu'ong da v€ tay each m~ng)

Dung the', mot khi Cuong linh to'i thi8u v€ mQt nin chuyen chinh dan chu-cach mr;mg

cua cong nhan va nong dan chu'a du(jc trit$t d€ h6a nhu v~y' nhu phan tich sang suo't cua

Lenin, "mau thufin co ban cua each m~ng nude ta "1 (tll'c Nga) thf!c chat la CUQC da'u tranh

1

Sdd, T.34, tr 257

mang tinh nguyen tdc mf)t mdt mf)t con giua hai sf! lf!a ch9n: ho~c Ia con dttC1ng tien len chu

nghia x;a h(>i, ho~c Ia con dttC1ng ttt ban chu nghia "quan lieu-phan d(>ng" "Khong th€ c6 cai

gl dung (J giil'a dttqc "1 Thl ra, cac giao khoa macxit xtta nay chi biet sii' dt,mg thu~t ngil'

"mau thu§n CO ban" CUa "thC1i ky qua dQ" "giil'a hai con dttC1ng" theo nghia h{!p k€ tu CQt

m6c th~ng lqi ciia each m~ng chinh tr! voi toan b(> chinh quy~n da v~ tay nhan dan - d6 Ia

"ai th~ng ai" giil'a "chu nghia xa h(>i vua th~ng lqi nhttng con non ye'u, voi chu nghia ttt ban vua tha't b~i nhttng chtta bj tieu di~t h~n " Trd l~i voi b6i canh Nga dem trttoc each m~ng

Thang MttC1i, nhu' phan tich cua Lenin, "mau thu§n co ban cua each ffil.\ng" "giil'a hai con

du'C1ng" dn du'qc hi€u theo nghia stJm hdn, rf)ng hdn va sau hdn so vdi each hi~u truy~n

th6ng xu'a nay cua gioi nghien cll'u macxit Hon nil'a, vdi y nghia nha't djnh, each hi~u a'y v§n khong sai a6i vdi ca djnh hu'ong phat tri~n chung-ta't ye'u khach quan cua ca mf)t qua trznh

each m(lng tht gioi thdng nhdt g~n voi THdi D~I MOl qua a(> len chu nghia xa h(>i tren ph~m vi t<?an the gioi chinh thuc md ra tu D~i each ffil.\ng Thang Mu'C1i Th~m chi, tu nhi~u

nam tru'oc each m~ng Thang Mu'C1i, djnh hu'ong phat tri~n chung vdi tu' each Ia "thC1i ky qua

dQ" a'y da tung du'QC Lenin kh~ng djnh ra't som khi nha'n m~nh ding - "Tlnh tr~ng cac mau

thu§n ngay cang gay g~t la d(>ng h!c m~nh nha't ciia thi'li kY quad{), thili kY hilt ddu tit khi tu bdn tai chfnh d(lt duqc thiing l(li hoan toan" (chong toi nha'n m~nh)2•

Va'n d~ dang n6i nha't (J day Ia du "mau thu§n co ban" cua tien trlnh each ffil.\ng ki€u moi du'qc hi~u som-mu(>n hay r(>ng-h~p the nao di nil'a, thl n{)i dung kinh tl-chfnh trj chu ytu

rna n6 ~t phai giai quyet - nhtt h~ th6ng lu~n chll'ng hoan toan khoa hQc ciia Lenin - win

phai thong qua con dUUng phdt tritn tU ban nha nUOC kitu moi - giai phap chien lu'QC duy

nha't du'qc h ta chQn a€ hoan ta't "slf chuffn bi v{it chat d~y au nha't cho chii nghia xa h(>i "; va

chi nhC1 d6 rna kien t~o du'qc "phong chu di vao chu nghia xa hQi " Ljch sii' hi~n d~i da va se xac nh~n khong c6 con du'C1ng thu hai nao khac! ehinh hlnh anh "phong chC1" mang ban tinh trung gidi-qua dQ nay cho phep va doi hoi cht.ing ta hlnh dung ra ca m(>t tien trlnh each

m<.lng h6a d~c thu "di t~t-a6n d~u" nh~m "rut ng~n nhii'ng con dau de keo dai" len chii

nghia xa h(>i nhu' Mac-Angghen tung dlf bao tu the ky XIX Bi'Ji le, "phong chC1" tu' ban nha nu'oc ki~u moi a'y khong chi dam bao lam chin mu6i ti~n d~ v~t cha't-ky thu~t rna tu c6t loi v~t cha't a'y con dam bao lam chin mu6i cd hf thdng cac quan hf xa hf)i cho chu nghia xa hf)i

tit h<Z tdng c(J siJ toi thU(Ing tdng kitn true

V~ kjch ban d~u tien nay ciia chu nghia tu' ban nha nu'oc ki~u moi, con c6 th~ chi ra

ffiQt lO<.it khia C~nh ly lu~n-phu'ong phap lu~n het SUC quan trQng va dang du'QC tie'p c~n trd

l<.ii

Thti nhat, da nhi~u l~n Lenin htu y (ca tru'oc va sau each m~ng Thang Mu'C1i) tdi chinh th~ nha nu'oc chuyen chfnh dan chu - each m(lng cua cong nhan va nong dan - chu chu'a phai

Ia chuyen chinh vo sdn - v§n c6 th~ va dn phai thlfc thi chu nghia tu' ban nha nu'oc ki~u moi

de quad(> hoa blnh len chii nghia xa h(>i eo nghia la, va'n d~ d~t ra hay con trong chu'ong

trlnh nghj sl._t cua Cucmg linh tdi thilu- chu khong nha't thie't phai dqi toi ettong linh t6i da

Khong phai ng§u nhien vao m(>t thC1i kh~c ljch sii' nao d6 rna Lenin d(>t ng(>t phat hi~n

ra kha nang ket hqp h<;1p quy lu~t giil'a mf)t thU{Jng tdng chinh tri kilu moi dan chu-cach

mt;t.ng cua cong-nong (rna khong th~ la dan chu-cach ffil.\ng ki~U cii, ch~ng h~n, cua phai

1

Sdd, tr 257

2

Sdd, T.27, tr 535

Giacobanh trong each m(;lng Phap) voi m9t ht;l t&ng kinh te' tu bdn d~ qua d9 len chu nghia

xa h9i Phat ki€n lich sii' vi d~i nay chi c6 th~ Ia san phffm tuyt$t voi rna lich sii' dtte1ng thoi buc bach doi hoi d m9t stf k€t h<;Jp thtfc stf bit$n chtffig giua ly lu~n khoa hQc voi thtfc ti~n

sinh d9ng, d each ti€p c~n thtfc sl,l' bit$n chung d6i voi chu nghia xa h9i thong qua m9t qua trlnh phat tri~n eue1ng linh t6i thi~u m9t each ngay cang qt thi va chinh xac cho phil h<;1p voi

CaC di~n bi€n phUC t(;lp CUa thoi CUQC bffy giO- d6 la:

- d b6i canh dftu tien giua th~p nien cu6i cling cua th€ ky XIX (ca trttoc khi Angghen qua doi), Lenin da phac thao dttqc eue1ng linh t6i thi~u cho each m~ng Nga (trong "Nhung

ngll'oi b(;ln dan" la th€ nao , 1894) chi moi d phumzg difn thi che' chinh trj [a chu ye'u- nen

chuyen chfnh dan chu-cach m~ng ciia cong nhan va nong dan

- Ti6p d6n a b6i ciinh each m~ng dan chii Nga lftn thu nha't (1905-07), Lenin da ti€n

toi nhilng djnh huang chu ye'u cho vifc gidi quye't van di si'J hilu (trong "Hai sach lttqc " )

th€ nao c~o phil hqp voi eue1ng linh nay- rna khong du'qc nhftm ldn voi "qua khu Ia chuyen chfnh tll' san, Va tl1C1ng lai la chuyen chfnh VO san" (d6la "chu'a th~ dQng ch~m toi nhfi'ng CC1

sd ciia chii nghia tu' ban chirng nao each m~ng chua phat tri~n qua hang lo~t cac giai do<;1n trung gian "; "Gioi lam thl chuyen chfnh d6 chi c6 th~ chi a l<;1i m9t each trit$t d~ ru9ng da't

cho nong dan"; "xay dtfng ch€ d9 c9ng hoa "; "ciii thit$n doi s6ng cong nhan trong nha may")1

- Va, voi b6i canh chin mu&i sau each m(;lng Thang Hai va dem trttoc each m<;1ng Thang Mttoi/1917, hoan toan c6 dii din cu cho Lenin phat hit$n ra vi th€ ljch sii' khong gl thay th€ dtt<;fc ciia chii nghia tu' ban nha nttoc ki~u moi voi ttt each Ia phumzg thuc qua dQ tdng hqp va chu ye'u vi kinh te'-chinh trj di qua dQ hoa b'inh len chu nghla xii hQi n6i chung,

d~ phat tri~n Vu'Qt b~c san XUfft va Xa hQi h6a san XUfft n6i rieng

Xet d€n cling, chinh giai phap v~t cha't mang tinh c6t loi nay c6 y nghia quy€t dinh

nha't d6i voi sg dam bao hai dieu kit$n chfnh tri-xa h9i con l<;1i (gianh va gill la'y ba quyen lanh d<;1o ciia d9i tien phong macxit, duy trl va cling c6 kh6i lien minh cong-nong) cho qua trlnh trit$t d~ h6a-bonsevich h6a til' eue1ng linh t6i thi~u d€n eue1ng linh t6i da

Thl ra, phai mat ng6t mQt ph&n tu the' kY cu6i cling ciia lich sii' c~n d<;1i (1894-1917),

cling VOi logic phat tri~n khach quan cua thoi CUQC cfing nhtt nhung n6 ltfc phi thttong CUa each m(;lng Nga dftu th€ ky XX, bu6i giao thoi cua lich sii' c~n-hit$n d<;1i moi ghi nh~n dU'<;fc

cd hQi ljch sit d&u tien ciia chii nghia ttt ban nha nttoc ki€u moi da xua't hit$n vao dem tru'oc

each m(;lng Thang Mttoi nhtt th€ nao Va theo d6, voi kjch ban kinh t€-chinh tq ddu tien

kha di ciia n6, m9t nha nttoc dan chii-cach ffi<;lng ki€u moi ciia cong nhan va nong dan c6

th~ va cftn phai k6t hqp voi chii nghia tu' ban thanh m9t thi che' kinh te'-chinh trj h(lp quy lu{jt

nhU' th€ nao d~ qua OQ hoa blnh len chii nghia xa hQi, bo qua giai QO(;ln phat tri~n tu' ban chu nghia

Thu hai, d~ lam sang to ban cha't giai ca'p cua th~ ch€ kinh t€-chinh tq d~c thu nay,

Lenin gia dinh "hay dem thay nha nu'oc gioongke-tu' ban, nha nttoc ciia dia chu vatu' ban, bdng nha nttoc dan chu-cach m(J.ng, nghia la m9t nha nttoc dung bit$n phap each ffi<;lng d~

thu tieu m9i d~c quyen, ffiQt nha nu'oc khong SQ dung bit$n phap each ffi(;lng a€ thl,l'c hit$n

m9t ch€ d9 dan chu nha't? eac b<;1n se tha'y rdng trong m9t nttoc dan chii-cach m~ng thtfc sg,

I Sdd, T.l, tr 54

chu nghia tu' ban dOC quy€n-nha nu'oc tfft nhien va nhfft djnh phai CO nghia Ia mot bu'oc, hay nhil'ng bu'oc tie'n len chu nghia xa hoi "1

•

Va ciing voi each hi~u sinh dong d6, trie't ly tran dfty chu nghia l<J.C quan lich sii' cua Lenin v~n ngoi sang tit dem tru'oc Cach m<J.ng Thang Mu'oi cho toi t~n ngay nay- khi rna cac ti€n d€ khach quan cho chu nghia xa h()i d<J.t du'<;fc du'oi chu nghia tu' ban doc quy€n xuyen qu6c gia da vu'<;ft ra't xa chu nghia tu' ban doc quy€n-nha nude thoi Lenin, ding "

ngay nay thl chu nghia xa hoi dang nhln sang chung ta tit ta't ca cac khung cii'a cua chu nghia tu' ban hi~n d<J.i, chu nghia xa hoi dang hi~n ra tn!c tie'p, tren thf!c ti~n, trong m6i bi~n

phap quan trQng t<J.o thanh bu'oc tie'n tren cd si'1 chu nghia tu' ban hi~n d~i a'y "2•

Thu ba, khai quat m6i quan h~ logic "tay ba" gifi'a chien tranh de' qudc vai khiJi

nghia va chu nghia xii hqi, Lenin da chi ra ngay tit cd hoi lich sii' dffu tien nay tinh ta't ye'u

tuy~t dQ'i CUa chu nghia tu' ban dOC quy€n-nha nu'OC nhu' mqt duiJng tr~c v(it chat kinh

tf-chfnh trj xuyen sutft m6i quan h~ phuc t<J.p d6, rhng:

"Cu~c chie'n tranh de' quO'c la dem tru'oc cua each m<J.ng xa hoi chu nghia "3

nhu'ng

"khong cuoc khi'1i nghia nao l~i t<J.o ra chu nghia xa hoi, ne'u chti nghia d6 chua chin mu6i

v€ phu'dng di~n kinh t€"4 "Khong nhfi'ng chi vl nhfi'ng st,t khiing khie'p ciia chie'n tranh da gay ra cuoc khdi nghia VO san, rna con vl chti nghia tu' ban doc - quy€n nha nu'oc la sl}

chu~n bi v(it chdt dfty dii nha't cho chii nghia xa hoi, la phong chi! di vao chii nghia xa hoi, la

na'c thang lich sii' rna gifi'a n6 (tuc na'c thang d6) voi na'c thang du'<;fc goi la chii nghia xa h()i

"thz khong co mqt nac nao (j giila cd" 5 •

V <J.Ch ra du'<;fc cai logic khong gl cu'Cfng n6i a'y (1 budi giao thita lich sti' c~n-hi~n d<J.i,

Lenin da chie'n th~ng du'<;fc mQi dao dong hii'u khuynh va "ta" khuynh ngay trong hang ngfi

each m~ng luc ba'y gio (di~n hlnh la hai can bo cao ca'p ciia E>ang bonsevich Dinoviep va Camenhep- da "tr~ng tr<;fn ra m~t lam phan", "tie't 19 choke thu bie't quye't d!nh t6i quan

trQng va bf m~t ciia E>ang v€ khi'1i nghia" vao h~ tuftn Thang mu'oi, bi Lenin phi nhd "la mot

hanh d()ng phan each m<J.ng" va "d€ ngh! dudi ra khoi E>ang"6

•

H~ th6ng cac lu~n chung dfty sue thuye't ph~c ciia Lenin quanh va'n d€ sinh ttl' nay ciia

Cach ffi<J.ng da c6 vii manh li~t cac doi ngfi each ID<J.ng ciia quffn chung trong cac Xo vie't cong-nong-binh voi st,t dfrn d~t ciia nhfi'ng dang vien bonsevich chan chinh- xong len lam nen ky tich E><J.i Cach ID<J.ng Thang Mu'oi!

Cfing voi cai logic "tay ba" chitn tranh-khiJi nghia-chu nghia xii hqi, sii' bien nien ciia

Cach m<J.ng the' gioi (1 the' ky XX xac nh~n rhng, con du'ong (hay d!nh hu'ong) xa hoi chii

nghia da lffn lu'<;ft du'<;fc mi'1 rong va d~y nhanh qua hai E>~i chie'n thu I va thu II, ciing nhu'

qua hang lo~t cu()c chie'n tranh giai ph6ng dan toe tit Trung-E>ong Au tOi A-Phi-My Latinh

Song, m~t khac, lu~n di~m thien tai ciia Lenin v€ vi the' l!ch sii' ciia chii nghia tu' ban

nha nu'oc ki~u mdi d6i voi ca sl} nghi~p each ffi<J.ng ki~u moi n6i chung cfing du'<;fc tht,tc ti8n

xac nh~n mqt each khong thl chdi ciii ding, c~c di~n each m<J.ng m6i nu'oc tie'n tri~n ra sao, k~ tit sau th~ng l<;fi CUa each ffi<J.ng chfnh tri, rot CUQC tuy thUQC trucJc hft vao Sf! thita nht!.n

hay khong thita nh<J,n, va thita nh<J,n tai mltc dQ nao tren thf!c te' chu nghia tU ban nha nU{/c

voi ttt each la "phong cha di vao chii nghia xa hoi"

Thu tu, kh~ng djnh vj the' ljch sii' ciia chii nghia ttt ban doc quy€n hay chii nghia ttt ban

doc quy€n - nha nttoc, Lenin khong quen phe phan mot each dUt khoat quan diem C(} h9i hilu khuynh rna "sai lfim ph6 bie'n nha:t la loi kh~ng djnh ttt san-cai lttdng" cho ding n6

"khong con la chii nghia ttt ban nii'a, r~ng n6 da c6 the gQi la "chii nghia xa hoi nha nttoc", v.v "1

Bdi le, nhtt Lenin giai thich, du cho cac trum ttt ban doc quy€n c6 bao nhieu di€u chinh kinh te'-xa hoi di nii'a, thl trong tr~t tt,t a:y, " chung ta v~n s6ng dttoi che' do ttt ban chii

nghia", r~ng "chii nghia tu' bandy" tie'p c~n "chii nghia xa hoi" va "each m(,lng xa hoi chii

nghia da de'n gdn ", "chu khong phai la mot cai CO de dung thu Vi~c phu nh~n CUOC each ffi(,lng d6 va to di€m cho chii nghia tu' ban, di€u rna ta:t cii bQn ciii lu'dng chii nghia dang

Htm"2•

D6ng thoi, Lenin cung danh st,t phe phan khong kern kien quye't d6i voi kie'n nghi "c6

ve ra:t tri~t de" ciia cac d6ng chi N.Bukharin va V Xmiecnop chii trttdng "thu tieu hoim

toan Cu'dng linh t6i thieu "3 t(,li Dt;ti hoi ba:t thu'ong ciia Dang bonsevich Nga ban "V€ vi~c

si'ta d6i Cttdng linh cua Dang" vao b6i canh dem trttoc Cach m(,lng Thang Muoi Nguoi

th~ng th~n chi trich mtru toan "ta" khuynh "vat bo Cu'dng linh t6i thieu" chi la huenh hoang r6ng tue'ch thoi ", "vl trttoc he't phai gianh chinh quy€n da, rna chinh quy€n thl chung ta v~n

chua gianh dtt<;Jc "4•

Ngoai ly do chinh tq "che' do cong hoa xo vie't hiiy con chtta ra doi " 5

Lenin d~c bi~t

nha'n ffi(,lnh ly do kinh te', r~ng du each mt;tng c6 "qu6c hfi'u h6a cac ngan hang" va "cac

tdrdt", thl "chung ta cfing khong the nao qu6c hii'u h6a ngay tuc kh~c cac doanh nghi~p

nho" voi ttt each la "nhii'ng ngo nho nhtt v~y ciia cac quan h~ tu' san", va "cfing khong the

nao d~t cac doanh nghi~p a:y du'oi Slf ki~m soat th~t slf ciia cong nhan dtt<jc" Do v~y "c6 the la, th~m chi ch~c ch~n va th~m chi khong con ch6i cai gl dtt<jc Ia chung ta se khong the nao tranh khoi nhi.i'ng "hlnh thuc h6n hQp" ciia bu'oc qua do "6

Chi c6 thien tai Lenin moi c6 th~ ciinh bao trttoc ta:n bi kjch t6i t~ nha:t ne'u vltt bo

cuong lrnh tffi thiiu cua each m{lng khi lich sii chua cho phep - " chung ta se to ra ma:t tri khi chtta dl,lt dtt<jc th~ng l<;fi Va vo lu~n la trttoc khi chie'n th~ng, trong khi dang chie'n th~ng

hay sau khi chie'n th~ng, chung ta cfing khong dtt<jc ma:t tri, vl ne'u chung ta ma:t tri thl chung

quan-duy y chi voi "nha nude quan ly v~t" thay the' "nha nude quan ly nguoi" ngay ttt d§u qua dQ da khong c6 ly dora doi, t6n t~i khung hoang va SlJP d6 d the' ky XX!

Slf phe phan mang tinh nguyen t~c nhu v~y d6i vdi ca hai xu hudng co h()i hii'u khuynh

va "ta" khuynh con duqc Lenin tie'n hanh khong khoan nhuqng (J hai co h()i sau cua chu nghia tu ban nha nude trong di~u ki~n E>ang c§m quyen Va ro rang, n6 v§n giii' nguyen y nghia tuy~t d6i dn thie't trong b6i canh cai each d cac nude tie'p tqc con duong xa h()i chu nghia nhu ngay nay

eo h()i d§u tien cua chu nghia tu ban nha nude ki~u moi vao dem trttdc each m~ng

Thang Muoi - trong gidi h~n va J.qch ban cua Cuong linh t6i thi~u - da khong thanh hi~n

thlfc each m~ng hoan toan khong c6 16i Ly do chinh la if biin chdt phiin dong, ngoan c6,

dao dQng cua khdi lien minh phiin each mt;mg ducmg thili, ciing nhu do d6i sanh llfc lu<;fng

tren chinh trttong Nga duong thoi n6i chung Ne'u ap llfc ciia cac llfc lu<;fng each m~ng du

m~nh tdi ~uc kh~u hi~u "toan b9 chinh quyen v~ tay cac Xo vie't!" duqc thlfc hi~n tri~t d~ b~ng con duong hoa binh sau each m~ng Dan chu Thang Hai, thi dieu d6 d6ng nghia vdi thang l<;1i tri~t d~ v~ phuong di~n chinh tii ciia Cuong linh t6i thi~u Va nhu the', thoi d~i moi

hay ijch s\i' hi~n O~i VJ ta't phai OUQC danh da'u b~ng CQt m6c Cach m~ng chinh tq-b~0 llfc

Thang Muoi/1917 voi "muoi ngay rung chuy~n the' gioi", rna nude Nga v!n c6 th~ quad()

hoa blnh len chu nghia xa h()i - sau thang l<;fi Cach m~ng chinh tq tu san ki~u moi

2 Cll hl)i thrt hai- sau Ctich mt}ng va tntUc Nl)i chien

Trong khi the' d~i thang cua E>~i each m~ng Thang Muoi, t~i E>~i h()i VII ba't thuong Dang bonsevich Nga (6-8/3/1918), Lenin da kien quye't phe phan "phai nhii'ng nguoi c()ng san canh ta" vtta mdi cong khai xua't hi~n vdi nguoi dll'ng dfiu la Bakharin, nguoi rna chinh Lenin c6 hie phai khen la "m()t nha ly lu~n quy nha't va Ion nha't ciia E>ang ta ",nhttng "(J

d6ng chi nay c6 cai gl kinh vi~n chii nghia "1' va ciing l~i Ia nguoi tltng b! Lenin len an ve

ao tudng "vUt bo Cuong linh t6i thi~u" vao dem trudc each m~ng Thang Muoi Phai nay ra't

chu quan-duy y chi quy chqp cho Lenin cung vdi Trung uong E>ang la "hii'u khuynh" trong chinh sach d6i ngo~i (ky hoa udc BrexlitOp vdi E>uc ); va nha't la to ra hu vo chu nghia trong chinh sach d6i n()i - "Mu6n xac djnh ve xa h()i xa h()i chu nghia dudi hlnh thuc phat tri~n

cua n6, tuc la chu nghia c()ng san" Lenin vq.ch ro "cuong linh d6 ciia chung ta ch!ng qua chi la ao tudng", vl nhu v~y la "se khong c6 nha nude nii'a", "se thlfc hi~n nguyen tac: lam

theo nang llfc, hudng theo nhu du" - khi rna "Nhii'ng vi en g~ch dung d~ xay dt;tng chu nghia xa h()i con chua lam xong "2

•••

V oi y nghia d6, Lenin d~y chung ta phai th~n trQng va tinh tao, r~ng- "Chung ta khong th~ nh~n d!nh v~ chii nghia xa h()i duqc, chu nghia xa h()i se nhu the' nao khi n6 d~t tdi nhii'ng hlnh thuc hoan chinh ciia n6, di~u d6 chung ta khong bie't, khong th~ n6i len duqc ";

"Hi~n nay chung ta khong th~ neu len d~c trttng cua chu nghia xa h()i, cho nen nhi~m VlJ d6

la khong dung" Ttt d6, Nguoi yeu du vi~c xay dtfng euong linh ciia E>ang "cffn phai he't sue th~n trQng va chinh xac", thl "dieu d6, va chi c6 dieu d6, mdi se lam cho Cuong linh ciia chung ta c6 sue ha'p d!n "3

Thie't nghi, Cu'ong linh xay dtfng chu nghia xa h9i Ci Vi~t Nam- voi di€m xua't phat

l<;tc h~u hon nude Nga tung d<;tt "ki8u phat tri€n trung blnh" trong tttong quan voi h!c luqng san xua't cua chu nghia tu' ban du'clng thoi, va m~c du du'qc b6 sung dieu chinh qua 20 nam

d6i moi- li~u da "he't sue th~n trQng va chinh xac" chua? Chung toi se trCJ l<;ti va'n de nay Ci

cac ph~n sau

Dfiu danh gia eac sai l~m ao tu'Cing "ta" khuynh cua "nhii'ng ngu'oi c9ng san canh ta"

Ia kh6 tranh khoi nhu' m9t "can b~nh tru'Cing thanh" (hay b~nh "s6t phat ban" Ci tu6i con nit),

thi Lenin cfing nhu' da sO' t~p th€ trong Trung u'clng - trong chung mlfc thffp hon - cfing da mifc phai can b~nh "tntCJng thanh, du'ong nhu' "tfft ye'u, a'y vao bu6i binh minh cua m9t tr~t

tt! xa h9i moi, m<)t thoi d<;ti moi chua he c6 tien 1~ trong ljch sii' Gioi nghien cll'u macxit

chung ta ch~ng bie't tl}' bao gio da qua quen vdi each nghi "xuoi chieu" ve cac b~c th~y chu nghia xa h<)i khoa hQc, rna qua H ngu'oi tie'p c~n du'qc nhfi'ng bu'oc "ziczac" trong tu' duy v6n

ra"t bi~n c~ung cua cac vt khong phai luc nao cfing bift Iqp nhfi'ng bu'oc "ziczac, v6n c6 cua

ban than cu<)c s6ng hi~n thlfc

Chung ta hay trCJ ~<;ti n<)i dung co ban "Muoi de cueing ve Chinh quyen Xo vie't" do

Lenin trinh bay va du'qc thong qua cfing chfnh t<;ti E><;ti h9i VII bfft thu'ong nay cua E>ang

Ch~ng h<;tn ve chinh tq:

(1) "doan ke't va t6 chuc nhii'ng qu§n chung lao d9ng va bj b6c 19t, bj chu nghia tu' ban

ap buc, va chi nhfi'ng qu§n chung d6 thoi, nghia Ia chi nhfi'ng cong nhan va nong dan ngheo, nhfi'ng ngu'oi nii'a vo san, con cac giai cffp b6c 19t va cac d<;ti bi€u giau c6 cua giai cffp ti€u tu' san thi ta't ye'u g<;tt ra ngoai ,

(2) Phe' bo che' d9 d<;ti nghi (Ia che' d9 tach roi cong tac I~p phap va cong tac hanh

phap ); h<;ip nhfft cong tac l~p phap va cong tac hanh phap cua nha nude l<;ti Hqp nh!t cong

tac quan ly va cong tac hqp phap (c6 nghia Ia khong co nha nttflc phap quy~n- each hi8u cua chung toi)

"Thong qua Nha nttoc Xo vie't rna chuy€n sang x6a bo d§n d§n nha nude di "1

Trong linh vl}'c kinh te':

T6 chuc san xu!t tren quy mo toan qu6c theo ki€u xa h9i chu nghia: nhii'ng tfl chuc cong nhan (cong doan, uy ban cong Xu'CJng-nha may V.V ) thl}'c hanh quan ly du'oi S\f lanh

d<;to chung cua chfnh quyen Xo vie't, Ia chinh quy€n duy nhfft co chu quyin

Ciing phai t6 chuc nhtt the' trong cac nganh v~n tai va phan ph6i (tntoc he't thl}'c hi~n

che' d9 d9c quy€n nha nu'oc d6i voi "thu'ong nghi~p", r6i hoan toan va tri~t d€ thay the'

thu'cJng nghi~p b~ng vi~c phan pho'i c6 t6 chuc theo m9t ke' ho<;tch

- T~p hqp m9t each cu'ong bach toan th€ dan cu' vao eac cong xa tieu dung va san xua"t

Khong huy bo (t<;tm thoi) ti€n t~ song tntoc he't chung ta phai quy djnh - b~ng m9t

d<;to lu~t - ding tfft ca nhfi'ng Sl}' giao djch d6 phai thl}'c hi~n thong qua cac cong Xa tieu dung

- T~p trung hoan toan vi~c quan ly ngan hang vao tay nha m.toc, va t~p trung tat cii Stf chu chuy~n ti~n t~-thu'dng nghi~p vao cac ngan hang B~t bu()c phai d~ ti~n C1 cac ngan

hang va chi du'<;fc chuy~n ti€n thong qua cac ngan hang thoi

- Ph6 bie'n h6a che' d() ki~m ke va ki~m so at toan b() san xuat va phan ph6i san phffm

- T6 chuc thi dua giti'a (tat ca) cac cong xa tieu dung va san xuat nhlim nang cao khong ngi'tng tlnh t6 chuc, tinh ky lu~t nang suat lao d()ng, nhlim tie't ki~m lao d()ng va san

phffm; nhlim giam dffn tung bu'oc ngay lao d()ng xu6ng con 6 giO trong m(>t ngay dem, nhlim san bling tat cd cac muc ti€n cong va ti~n lu'dng trong tdt cd cac nganh va cac lo~i

- Thi hftnh nhfi'ng bi~n phap lien t\IC, CO h~ th6ng nhllm the' Vi~c nau an CUa tung gia

d'inh bling vi~c nau an t~p th~ cho nhi~u nh6m gia dinh "1

Chua he't Theo mo hinh chu ngh'ia xa h(>i sd khai mang tinh chdt tr(J.i linh d6, khi khai thao "Nhii'ng nhi~m V\1 tntoc miit cua chinh quy~n Xo vie't" (23/3-26/4/1918), va ciing la

sau khi h~an thanh "nhi~m V\1 gianh chinh quy€n va de b<fp stf phan khang bling quan stf

cua bQn b6c l(>t", Lenin chi hinh dung "nhi~m V\1 quan ly nha nu'oc dang trd nen nhi~m V'\1

hang dffu - Ia d~c di~m chu ye'u" cua thC1i ky qua dQ, "tru'oc he't va tren he't du'<;fc quy l~i

thanh nhi~m V'\1 thuffn tuy kinh te'", "nhi~m V\1 t6 chuc 1~i n€n kinh te'", VOi hai ffi'\IC dich

chinh: 1) ki~m ke va ki~m soat san xua't va phan ph6i 2) nang cao nang suat lao d(>ng"2

Ro rang m(>t mo hinh nhu' v~y thtfc chat la mo hinh "nha nu'oc quan ly v~t" rna n~n

san xua't xa h(>i chua phat tri~n chin mu6i thl tuy~t nhien chua cho phep

Voi y ngh'ia nha't djnh, vftn c6 th~ gQi d6 Ia mo hlnh "chu ngh'ia c(>ng san thC1i chie'n", nhlfng Lenin l~i VQi va ho~ch djnh cho cong CUQC xay dtfng hoa birth - khi rna chie'n tranh Nga-Duc da du'<;fc cha'm dlit voi Hoa u'oc Bretxlitop (til' 14/3/1918), con N(>i chie'n thi chu'a

th~ djnh tru'oc c6 n6 ra hay khong, va bao giC1 moi n6 ra Mau thuftn logic cua Lenin luc nay

la a ch6: m()t m~t Ngu'C1i kh~ng d!nh thtfc cha't cua qua d(> len chu nghia xa h(>i "la C1 ch6

cac nhi~m V'\1 chfnh tQ giii' dja Vj ph'\1 thUQC SO VOi cac nhi~m V\1 kinh te'"3 song ciing theo

Ngu'C1i, chie'n thiing phai d~t du'<;fc trong l'inh vtfc moi nay l~i chi gioi h~n "trong l'inh VtfC t6

chuc kinh te' qu6c dan, t6 chuc san xua't, trong l'inh vtfc ki~m ke va ki~m soat c6 tinh toan dan" thoi Con va'n d~ so hilu da d(J.ng cung vm cdc thimh phOn kinh te' thC1i qua d(> chua kip

du'<;fc Lenin d€ c~p toi Qua Ut v~y Ngu'C1i giai thich: "Du'<;fc stf ling hQ cua cong nhan va d~i

da s6 nong dan", thl "d6i voi chinh quy~n Xo vie't, vi~c thu tieu quy€n sa hii'u tai san chu ye'u C1 trong nu'oc cua bQn dja chu va tu' san khong c6 gila kh6 Qu6c hii'u h6a phffn Ion cac

Cong Xu'dng Va nha may ciing khong kh6 "; cac nhi~m V\1 nhu' V~y "se du'<;fc thtfc hi~n trong

m(>t tu'dng lai gffn day nhat"4

•

Ca voi va'n d~ kinh te' hf/P tdc xii luc nay, Lenin ciing khong tranh khoi ng(> nh~n m(>t each chu quan "lu'<;fng da bie'n thanh cha't" - khi rna Ngu'C1i chii tru'dng xa h()i h6a ca san

XU{t lftn trao d6i qua toan bQ h~ th6ng h<;fp tac xa rna quen tfnh toi m~t bling [f!.C htJ,u va rdt

va con ca "d~i du'dng san xua't nho" nhu' v~y, thl chung ta lam sao rna ddng y voi Lenin,

rling " ne'u h<;fp tac xa du'<;fc ph6 c~p trong toan bQ m(>t xa h(>i rna da't dai da du'<;fc xa h(>i

h6a Va cac cong Xu'dng, nha may da du'<;fC qu6c hii'u h6a, thi d6 la chu ngh'ia Xa hQi ", va rling

" ta't ca cong dan trong mtoc nay trd thanh nhung thanh vien cua m9t h<;fp tac xa toan qu6c

tho'ng nha't, hay n6i cho dung hon, Ia hqp tac xa nha mtoc chung "1

• Ma da the' thi Lenin keu gQi nhil'ng ngu'oi xa h9i chu nghia chi bie't "t6 chuc thi dua voi nhii'ng hinh thuc nhan d~o ",

va "chi da kich qnh tranh thoi "2

Nhrtng h~n che' c6 th~t cua Lenin du'Qc nh3:c l~i d day khong h~ lam gh\m gia trj cua

hQC thuye't leninnit V~ qua dQ len chu nghia xa h{)i n6i Chung, trai l~i, cang Jam sang to

nhrtng gia trj chan ly vi d~i rna chi c6 thien tai co m9t khong hai nhu' Ngu'oi moi d~t toi- khi

c6 du ban IInh bonsevich de Vu'Qt qua tung thach thuc m()t tu ca hai phia khach quan l§n chu quan

Tinh chan ly c6 y nghia d~c bi~t rna Lenin kh~ng djnh du'<;1c vao mi'a nam sau each m~ng Thang Mu'oi la stl tai khilng dfnh tfnh tat ye'u cua chu nghla tU ban nha nUde kiiu mai

lfin dftu tien trong di~u kic$n Dang cfirn quy~n (t~i phien hQp cua Ban Cha'p hanh cac Xo

vie't toan Nga ngay 29/411918) Th~t dang ng~c nhien, du Lenin c6 nhrtng h~n che' "til"

khuynh nht.t vua chi ra khi xac djnh "Nhrtng nhic$rn Vt.J tru'oc m3:t ciia chinh quy~n Xo vie't", nhttng t~i phien hQp quan trQng nay, vai tro ciia chu nghia tu' ban nha nu'oc d6i voi thoi ky qua d9 da du'<;1c Ngu'oi n6i toi khong du'oi 30 lfin! C6 the coi day la CCI hQi lich sil tha hai cua

chii nghia tu' ban nha nt.toc kieu rnoi du'<;1c Lenin cong khai chi ra, tie'p n6i co h9i dftu tien bi

bo qua bdi di~u kic$n khach quan vao dern tru'oc Cach m~ng Thang Mu'oi M9t lo~t ly do

khie'n Lenin nha'n m~nh co h9i nay de'n nhi~u lfin nhu' v~y ch~ng h~n:

- Cfin phan bac phai "nhrtng ngu'oi CQng san canh ta" vi "quen ma't hic$n thtlc" rna gan cho Lenin cai "thien ht.tong bonsevich hrtu khuynh" - khong tha'y "la tai hQa, la ke thu" ciia each m~ng khi phat trien theo hu'ong chu nghia tu'ban nha nu'oc3

•

- "Hic$n nay thtlc hic$n chii nghia tu' ban nha nu'oc la thtlc hic$n che' d9 kiem ke va kiern soat rna tru'oc day giai ca'p tu' san da thtlc hic$n "; " chii nghia tu' ban nha nu'oc Ia m9t stl cll'u nguy d6i vdi chung ta "; " bdi vi chu nghia tt.t ban nha nu'oc la cai gi d6 c6 tinh cha't t~p

trung, du'QC tfnh toan, du'QC ki€rn soat Va du'QC xa hQi h6a , chung ta dang bj de dQa bdi tinh ttl phat ciia cai th6i VO t6 chuc tieu tu' san; tinh ttl phat a'y de ra chu ye'u tu ljch su nu'oc Nga

va tu n~n kinh te' cua n6 "4

- Tru'oc "m6i nguy co chu ye'u" a'y, ne'u "nhil'ng ngu'oi ti€u tu' san pht.J.C tung nhrtng thanh phftn giai ca'p khac, pht.J.c tung chu nghia tu' ban nha nu'oc ", thi "du'di che' d9 Kerenxki, chu nghia tt.t ban nha nt.toc c6 the la rn9t bt.toc tie'n tdi chii nghia xa h9i; con du'oi chinh

quy~n Xo vie't thi chu nghia tu' ban nha nude se c6 th€ Ia 3/4 chu nghia xa h()i; - bC1i vi ngu'oi

nao t6 chuc ra nhrtng xi nghic$p tu' ban-nha nu'oc thi ta c6 the bie'n ngu'oi d6 thanh tr(/ thu cua

minh" ( chung toi nha'n rn~nh)5•

- "Chi c6 phat tri€n chu nghia tu' ban nha nu'oc, chi c6 t6 chuc m9t each chu dao vic$c kiem ke va kiem soat, chi c6 t6 chuc he't sue ch~t che va ky lu~t lao d9ng nghiem ng~t moi d§n chung ta toi chii nghia xa h9i "6

- D~ c6 nhii'ng chuyen gia thanh tht,1c thlfc thi cac giai phap d6, Lenin yeu du "chung

ta phai n~p ti€n ciing b~ng m()t khoan hrong tra cao hon khoan lu'ong rna nhii'ng ke t6 chuc

la bQn tu' ban da tra cho cac anh " "Da'y Ia con dttong dfin toi chu nghia xa hoi, con duong duy nha't, nghia la hua'n luyt;n cong nhan bie't lam cong tac thlfc ti€n quan ly nhii'ng xi

nghi~p kh6ng 15, t6 chuc n€n san xua't IOn va phan ph6i quy mo he't sue IOn "1

•

Th~t ra, Lenin dii co nht1ng Lili dt;~y chf Ly v~ van d~ sa d~ng dl}i ngil chuyen gia tu san nhu La mt?t tdt ytu tuy?t ddi ctin thitt, khi nguoi trlnh bay Ban so thao lffn dffu "Nhii'ng nhi~m

Vl,l tru'oc m~t cua Chfnh quy€n Xo vie't" - trttoc khi chfnh thuc tuyen b6 chu trttong thl,l'c

hit;n chu nghia tu ban nha nude (t~i phien hQp cua Ban cha'p hanh Trung uong cac Xo vie't

ngay 29/4) hon m()t thang Ching h~n "phai hQc t~p chu nghia xa h()i phfin IOn a nhii'ng nguoi lanh d~o cac torot, phai hQC t~p chii nghia xa h()i (1 nhii'ng nha t6 chile Ion nha't cua chii nghia tu' ban Di€u d6 khong phai la chuy~n nguqc doi "2 "Chung ta phai giai quye't ffiQt nhi~~ Vl,l mdi, kh6 khan nhttng Cl,l'C ky cao ca la ke't h<;fp toan bO kinh nghi~m va tri thuc rna cac d~i di~n cua cac giai ca'p b6c lot da tfch liiy duqc, vdi tfnh chu dong sang t~o

vdi nghi ll,l'c va each lam an cua dong dao quffn chung lao d<)ng V1 chi c6 slf ke't hqp a'y mdi c6 th~ t~o ra chie'c cffu dfin tit xa hoi tu ban cii, tu ban chu nghia, sang xa h()i mdi, xa h()i

chii nghia "3; " chung ta phai nha't thie't giai quye't nhit;m vl,l ca'p bach do b~ng each tra ti€n cong (khong cong b~ng) cho cac chuyen gia tu san theo muc cao hon ra't nhi€u"4

v di ta't cil nhii'ng ly le d6, Lenin ke't lu~n "nhii'ng ngu'oi CQng san canh ta" la "khong

thffy dUQC CUOC s6ng hi~n thl,l'C, rna CID sang tac ra nhfi'ng khfiu hi~U CUa mJ.nh thong qua vit;c

ddi LQ,p chu nghfa tu bdn nha nuoc voi chu nghfa xii ht?i Ly tulmg (chung toi nha'n m~nh)5•

Song, chung ta dn lttu y may ht;~n cht cua chfnh Lenin khi neu chu tru'ong thl,l'c hit;n chii nghia tuban nha nuoc (J thai di~m cu6i thang 4/1918 nay:

- Ml}t La, n()i dung kinh te' cua chu nghia tu ban nha nude vita duqc khCJi thao (J day con

qua hf!p- chu ye'u thuoc linh vl,l'c td chac qudn Ly, chua du'qc d€ c~p mot each toan di~n va sau s~c trong t6ng th~ cac quan h~ san xua't va trong cac quan h~ xa h()i phuc t~p khac

- Hai La, nhu phan tfch (J tren, each d~t va'n d€ cua Nguoi v€ chu nghia tu ban nha nude

trong b6i canh nay khong thi khong mau thudn VOi ht; th6ng "nhfi'ng nhit;m Vl,l trltdc m~t CUa Chfnh quy€n Xo vie't" v6n dl,l'a tren chu truong "tuoc do~t ke di tu'dc do~t" hay "Hay cu'op

l~i nhii'ng cai da bi cudp" ngay tit dffu thoi ky qua do - mot d~c trttng co ban cua mo hlnh

"chu nghia cong san thoi chie'n" hay "nha nude quan ly v~t" rna ljch sil' chua cho phep

- Ba La, do do, Lenin da khong khoi ngQ nh~n v€ phfa "ta" khuynh, r~ng " trong bu'dc

qua do tit chu nghia tu ban len chu nghia xa hoi, ke thu chu ytu cua chung ta La giai clip tilu

tu san" (nha'n m~nh cua chung toi)6' thay vi phai gidi h~n la "tfnh tlf phat ti~u tu san" thoi

- Bdn La, tuong ung vdi cac h~n che' d6, tfnh cha't "tuy~t d6i dn thie't" cua chuyen

chfnh vo san nh~m "thing tay trong vit;c tra'n ap bQn b6c l()t ciing nhu bQn lttu manh, da bi

Lenin tuy~t d6i h6a tdi muc coi "nhii'ng nguoi lanh d~o Xo vie't" - rna "nhii'ng mt;nh lt;nh ca

nhan" Clla hQ phai dUQC "phl,IC tung tuy~t d6i" la "nht1ng ngUili dQC tai, dUQC bffu ra ho~C do

cac co quan Xo vie't b6 nhi~m, nhung ngu'C1i c6 toim quy~n d9c tai xi't ly cong vi~c "1

(chung toi nha'n m(,lnh)

Ciing chinh vi v~y rna bai vie't "Chuyen chinh va dan chu "2

he't sue nghiem tl.lc va sau

s~c ctia nu chie'n si cong san Due Roda Luychxembua (vie't 1918 ngay trong nha tii de' qu6c)

de phe phan nhii'ng ht,ln ch€ "ta" khuynh khong tranh khoi cua Lenin trong b6i canh nay, qua th~t khong phai khong c6 ly.2

Ro rang, nhung ht,ln ch€ nhtt the' phan anh ph§n nAo thie'u nhdt qudn, hay mau thudn

logic vdi tinh th§n co ban cua chu nghia tu' ban nha nude rna Lenin nha'n m(,lnh ra't nhi~u I§n

o phien hQp cua Ban cha'p hanh Trung u'ong cac Xo vie't toan Nga (cu6i thang 4/1918), va

ca chu trttong thlfc hi~n trttdc d6 nti'a nam, o b6i ciinh dem trttdc Cach m~ng Thang MttC1i

Nhttng ky di~u thay khd nang fl/ VU(It qua chfnh minh cua Lenin dl niim biit cho kY dU(Ic cdi bi?n chling nQi t{li von tat y(u khdch quan va het sac phtlc t{lp cua ban than dong

chay sinh dong tii' cuoc s6ng hi~n thlfc

Ne'u dQc ky "B~nh a'u tri" "ta" khuynh va tinh tieu tu' san" (vie't xong vao 8/5/1918),

chung ta th~t kh6 tu'ong tu'<;1ng mot Lenin da hoan toan do{ln tuy?t vdi nhii'ng tham VQng "ta"

khuynh rna chinh NgttC1i vii'a mdi kh~ng djnh va cong b6 thanh cac Nghj quye't ctia Dang va Nha nude Xo vie't tttong nhtt chua rao mlfc chi trttdc d6 g~n hai tu~n! H~n Ia mot "dot bie'n"

va ca nhi~u "dot bie'n" tu'ong tlf nhu' v~y trong dong chay bi~n chll'ng ctia tu' duy Lenin vfrn

chua du<;1c bitt tdi ho~c bj lang quen d6i vdi h§u he't gidi nghien cll'u macxit chung ta! Xet de'n cling, chi c6 sue s6ng manh li~t va sue m~nh vo djch ciia phep bi~n chll'ng macxit - vdi

each hieu trie't ly nha't cua Angghen Ia "khong h~ bie't s<;1, vi v~ thl.fc cha't, phep bi~n chll'ng

Ia phe phdn va each m{lng" - mdi giup chung ta tha'u hieu ducjc tinh cha't gai g6c va s6ng

con ctia va'n d~ chu nghia tu ban nha nude kieu mdi Ia the' nao qua trttdc tac ba't hu "B~nh

a'u tri "ta" khuynh " nay

Tie'p tl,lC da'u tranh khong khoan nhucjng vdi "nhung nguC1i cong san canh ta" ngay trong co quan d§u nao bonsevich ch6ng l(,li cac lu~n diem dung d~n cua mlnh v~ chu nghia

tu ban nha nude, d6ng thC1i ciing khong h~ ng§n ng(,li Uf vu(jt qua chinh minh, I§n d§u tien vdi tac ph~m kinh t€-chinh tq ki~t xua't nay, Lenin da trlnh bay mot each co ban va khuc chie't va'n d~ chu nghia tu ban nha nude kieu mdi vdi tu each mot h(Jc thuyet kinh te:chinh

tri dijc siic vi phllllng di?n ly luljn, mQt dllong lffi phat triin duy nhlit tffi llu dll(lc Iva ch(Jn

vi phllllng di?n chinh trj-thvc tiln de qua do hoa blnh va rut ng~n len chu nghia xa hoi

trong di~u ki~n Dang dm quy~n

Noi dung kinh t€ co ban cua duC1ng I6i phat trien d~c thu nay Ia o buc tranh toan canh

5 thanh phdn kinh te' t8n t{li khdch quan va khong tach roi nhau, du<;1c Lenin phan djnh chinh

xac I§n d§u tien:

"1) Kinh t€ nong dan kieu gia trudng, nghia Ia mot ph§n IOn c6 tinh cha't tlf nhien; 2) San xua't hang h6a nho (trong d6 bao g6m dt,li da s6 nong dan ban lua ml); 3) Chti nghia tu ban tu nhan; 4) Chti nghia tu ban nha nude; 5) Chti nghia xa hoi (tuc kinh t€ nha nude-chung toi htu y)

Tii' manh da't hi~n thl.fc san xua't v~t cha't nay, mot lo(,lt va'n d~ c6 y nghia sau s~c v~ ly lu~n Va phuong phap lu~n rfft dang de Chung ta thu hO(,!Ch mot each tam d~C nhfft:

M9t la, co so khach quan quan trQng b~c nha't (ne'u khong n6i Ia duy nha't) de Lenin

phan djnh cac thanh ph§n kinh t€ thC1i ky qua do Ia cac quan h? sCI hilu dffi vai cdc tu li?u

1

Sdd, tr 343

scm xutft xii hl)i Bu'ong nhien, h~ th6ng cac quan h~ so hii'u nay khong th€ U.f than t6n t<.ti va

v~n dQng mQt each bi~t l~p, tach roi cac trlnh dQ va tinh cha't nha't dinh ciia t6ng th€ cac hfc lu'qng san xua't du'dng thoi v6n l(,lC h~u va khong d~u Boi v~y, khong mQt y chi hay sa:c l~nh

nao ap d~H len chung du'qc MQi cu'ong linh kinh te' nhan danh macxit-leninnit khong baa giC1 du'qc vi ph(,lm di~u nay

Hai la, di~u quan tr<;>ng hon ra't nhi~u khong phiii la thua nh~n hay khong thua nh~n slf

t6n t(,li khach quan ciia cac thanh ph~n kinh te' nay, rna chinh la 0 ch6 nh~n cho ro cac tltelng

quan n9i t{li mang tfnh quy lu~t giii'a cac thanh ph~n a'y "Ma ta't cii then ch6t ciia va'n d~,

Lenin nha'n m~nh, chinh Ia o ch6 d6 "1

Vu'qt qua m<;>i h~n che' ciia "bc$nh a'u tri "ta" khuynh va tinh ti€u tu' san", Lenin hlnh

dung kit cdu kinh tl-xii h9i qua d9 "c6 nhii'ng thanh ph~n, nhii'ng bQ ph~n, nhung manh ciia

cd chii nghia tu' ban ldn chii nghia xa hQi "2

"cac lo~i hlnh khac nhau ciia ke't ca'u kinh te'-xa

hQi d~u xen ke voi nhau o trong d6 ", va "B~c di€m ciia tlnh hlnh hic$n nay chinh Ia o d6 "3

The~ d6, hon ai he't, Ngu'oi tha'y "Ra't ro rang, trong mQt nu'oc ti€u nong, tinh tlf phat ti€u tu' san chie'm u'U the' va khong th€ khong chie'm u'U the'"4 Srf th~t l~nh lung nay Lenin con nha'n m~nh hang chvc l~n thoi NEP (Chinh sach kinh te' moi- sau NQi chie'n) Chiing

h~n, t~i B~i hQi IV Qu6c te' CQng san (5/ 11-5/12/1922), Ngu'oi v§:n khiing dinh- " trong

mQt moi tru'ong ti€u tu' san thl chinh thanh ph~n ti€u tu' san chie'm u'U the'"' "va khong th€ nghi khac the' du'qc"5

Vl v~y rna khi Cach m~ng Thang Mttoi vua moi th3:ng lqi vang dQi va tri~t d€ v~ chinh tQ, Lenin "v§:n khong danh gia qua cao nhii'ng m~m m6ng ciing nhu' nhii'ng

co so ciia n~n kinh te' xa hQi chii nghia "6

• Va tren di€n dan Qu6c te' CQng san long tr<;>ng

nay, Ngu'oi v§:n kien trl quan nic$m cho rhng "chii nghia tu' ban nha nu'oc, Ia th~mh phftn cao

hdn (chung toi nha'n m~nh) thanh ph~n kinh te' xa hQi chii nghia "- du cho chinh kie'n d6

"th~t c6 ve ra't ky 1~ d6i voi ta't ca m<;>i ngu'oi "7

•

Khong c6 chan ly trll'u tu'qng, nhu' Lenin v§:n thttong d~y, chan ly bao gio ciing ClJ th€

Chinh vl v~y, chirng nao con t6n t~i ke't ca'u nhi~u thanh ph~n kinh te' thoi qua dQ, thi "cai

chan ly sau day" ciia Lenin- va ciing la logic ciia chinh cuQc s6ng, v§:n nghin lftn

dung-"qua th~t, tO't hon va nen tru'oc he't hay thrfc hi~n chii nghia tu' ban nha nu'oc, d€ r6i, sau d6,

di de'n chu nghia xa hQi "8

• Lenin da di€n d~t di~u nay khi vie't "Bc$nh a'u tri "ta" khuynh "

thea each khac - "Chii nghia tu' ban nha nu'oc vi kinh tl cao hon ra't nhi~u so voi n~n kinh te'

hi~n nay ciia nu'oc ta "9

Ba la, duoi g6c d() ddu tranh giai dlp, tu' duy bi~n chung cua Lenin cang to ra tinh te

Va si1c sao ~~ thu'ang khi nh~n chan thlfc cha't CUQC da'u tranh chu yeu "ai th~ng ai" tren dja h~t kinh te thai qua d() E>ung nhtt Nguai phan tich- "d day khong phcli la chu nghia tu bin nha nll'oc da'u tranh voi chu nghia xa h()i, rna Ia giai ca'p ti€u tU' san c()ng voi chu nghia tU' ban tU' nhan ci'Jng nhau da'u tranh cho'ng l~i ca chu nghia tU' ban nha nu'oc lln chu nghia xa

h()i Giai ca'p ti€u tll' san cho'ng l~i btit dt slf can thi~p ki€m ke va ki€m soat nao cua nha

nu'oc E>6 la mQt Slf th~t khong th€ tranh cai vao dau du'<jc; va ngu6n go'c sai lffm v8 kinh te

CUa "nhfi'ng ngll'ai CQng san canh ta" la (J chfi khong hi€u nGi Slf th~t a'y "1

Ta't ca nhii'ng ai nhan danh each m~ng rna khong nhln ra slf th~t a'y, nhll' che gi8u cua Lenin, chi la "til binh cua nhfi'ng thien kien ti€u tll' san" rna thoi! Va , "nhll' v~y ch~ng khac

gl keo lui v8 phfa chu nghia tll' ban ti€u tu' hii'u "2

• Ca voi slf nghi~p each m~ng tll' san Phap

du'<Jc tieng la vi d~i va tri~t d€ nha't trong l!ch sll' each m~ng tll' san, Lenin ciing hoan toan

nha't tri voi Slf kh~ng d!nh cua Mac-Angghen v8 ban t(nh dao dQng rtit dqc trltng nay cua

giai cdp tilu tU san trong qua trlnh each m~ng dan chu cho'ng phong kien Chfnh ban tfnh

d~c tntng dao d()ng cua llfc lu'<jng xa h()i dong dao nay tltng lam cho d6i sanh llfc lU'<jng tren

chfnh tru'ang Phap nghieng ngii qua lt;li gffn m()t the ky ( 1789-1871) giii'a cac E>e ch6 va cac n8n C()ng hoa, d€ cu6i cung moi dln tdi ket Cl,lC toan th~ng cua chu nghia tu' ban Phap tru'oc

Vu'dng tri8u cu6i cung cua giong d6i Napoleong!

Bon La, Lenin ciing d~c bi~t chu y tdi slf khac nhau giii'a vtin d~ qudc hilu hoa, tjch thu,

voi va'n d8 xii hQi hoa (m(>t each thlfc t6)- hai va'n d8 v6n g~n Ii8n tu dffu voi hai mo hlnh hay hai duang lo'i phat tri€n kinh te-xa h()i d6i l~p nhau d thai ky qua d() Nguai viet-

"Tren va'n d8 qu6c hii'u h6a, tren va'n d8 t!ch thu, c6 th€ c6 thai d() kien quy6t hay khong kien quyet Nhttng ma'u ch6t lad ch6 mu6n chuy€n tu qu6c hii'u h6a va tjch thu dtn xa h()i h6a thi du c6 "tinh kien quyet" Ion nha't tren the gioi ciing vln khong du"3

• N6u "ph§m cha't chu ye'u cua nha chinh tqla tinh kien quy6t" khi ra cac s~c l~nh qu6c hii'u h6a va tjch thu, thl trai l~i, Lenin ciing nhtt chinh thlfc ti8n cu()c s6ng doi hoi d ngttai each m~ng khi thlfc hanh xa h()i h6a "m()t ph§m cha't khac ", d6 Ia "bi6t tinh toan m()t each dung d~n "4 The rna, Ngu'ai v~ch r6 "Ban tinh cua nha each m~ng ti€u tll' san la khong bi6t rhng d6i voi chu nghia

xa h()i thl danh gl,lc, d~p tan, v.v vfin khong du, n6 chi du voi nhii'ng ke ti€u tU' san ua't gi~n

ch6ng l~i bqn d~i tu' hii'u,- rna nha each m~ng vo san thl khong khi nao l~i rdi vao sai lffm

~ ,5

ay

Niim la, "chu nghia tll' ban khong c6 gl dang s<J d6i voi chinh quy8n Xo vi6t, vl m()t

nude Xo vi6t la m()t nude rna trong d6 chfnh quy8n cua cong nhan va nong dan ngheo khG

da dll'<Jc bao dam "6• Lenin th~ng th~n chi trich "nhii'ng ngttai c()ng san canh ta" la "hQ

khong biet gl v8 kinh te chfnh tq hqc ca "' "nen khong hi€u du'<jc nhii'ng chan ly khong th€