Ảnh hưởng của sự tập trung sở hữu đến hoạt động đầu tư và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa ở nước ta

Ho~t d9ng quan trj doanh nghi~p duqc khao sat theo m9t M thfJng cac chi tieu djnh tinh du6i d~ng bim cau hoi rna va chi tieu djnh luQTig nhu qui mo H9i d6ng quan tri, s6 thanh vien d9c

B() GIAO Dl)C VA DAO T ~0 TRUONG D~I HOC KINH TE THANH PH6 HO CHi MINH

•••••••

DE TAl NGHIEN CUu cAP B()

MA SO: 2007-09-44

DQNG DAU TU & HitU QUA TAl CHINH CUA DOANH

NGHI~P NHA NUOC (DNNN) C6 PHAN H6A (CPH) (J

BO GIAO DUC VA DAO TAO

Tr~img I>,i hQc Kinh t~ TP.HCM

M~uOl

NHiJ'NG DIEM MOl CUA BE TAl

1 Tend~ tai: ANH HUONG CUA ST/ T~P TRUNG SO llfru BEN HO~T BQNG BAU TU VA HI:eu QUA TAl CHiNH CUA DOANH NGHI:eP NHA NU'OC (DNNN) CO PHAN HOA (CPH) (J NUOC TA

B 2007 -09-44

2 Chu nhi~m d~ tai: TS VO THJ QUY

3 Ca quan chu tri: TRUONG BH KINH TE TP HCM

4 Thai gian thl,l'c hi~n d~ tai: tu thang 1012007 d~n thang 0812009

NHitNG DIEM MOl

DS tai nghien c(ru nay nghien c(ru Sl,l' t~p trung scr hihl, hi~u qua ddu tu va tai chinh cua cac doanh nghi~p nha nu6c (DNNN) c6 phftn h6a (CPH) v6i nhiing di~m m6i sau day:

1 La nghien c(ru ddu tien v~ tinh hinh quan tri DNNN sau CPH b~ng phuang phap quan sat c6 tham gia K~~ qua nghien c(ru cho thfiy m9t bfrc tranh kha r5 net v~ ho~t d()ng quan trj doanh nghi~p trong nh6m doanh nghi~p nay Ho~t d9ng quan trj doanh nghi~p duqc khao sat theo m9t M thfJng cac chi tieu djnh tinh du6i d~ng bim cau hoi

rna va chi tieu djnh luQTig nhu qui mo H9i d6ng quan tri, s6 thanh vien d9c l~p trong h9i d6ng quan tri, va tY ·~ scr hihl cua ban quan ly cong ty

2 La nghien cfru dftu tien v~ mfrc d9 t~p trung scr hiiu cua cac DNNN CPH niem y~t tren san Giao dich Chfrng khoan TP HCM (HOSE) D~ tai da chi ra giai do~n 2005-

2007 nha nu6c v~n la c6 dong chi ph6i cua nh6m doanh nghi~p nay

3 Day la nghien Clru ddu tien chi ra m6i quan M giua scr hihl cua nh6m c6 dong chu y~u trong DNNN CPH nhu c6 dong nha nu6c, cf> dong chi ph6i, c6 dong quan ly va hi~u qua dftu tu va tai chinh Do d~c di~m cua DNNN CPH rna chi c6 c6 dong quan ly c6 anh huang c6 y nghia d~n hi~u qua dftu tu va tai chinh cua nh6m doanh nghi~p nay

4 f)~ tai nay da phan tich kha tuemg t~n m6i quan h~ d~i di~n giua nha quan ly va cac c6 dong trong cac DNNN CPH, va d~ tai cling da chi ra chi phi d~i di~n rfit cao, bm vi cac nha quan ly t~p trung khai thac cac lqi ich phi tai chinh Trong cac doanh nghi~p

nay cac c6 dong thi~u s6 phai ganh chju chi phi d~i di~n cao

5 f)~ xuftt cac giai phap, ki~n nghj cho cac nha ho~ch djnh chinh sach va cac nha quan

ly nhAm cai thi~n thl,l'c tr~ng quan trj doanh nghi~p va nang cao hi~u qua ddu tu va tai chinh cua nh6m doanh nghi~p nay

vJ miit thtrc tiln: £)~ tai c6 gia tri tham khao va frng dt,mg trong quan ly vi mo va vi

B<) GIAO DT)C & DAO T~O

TruO'ng ll~i hQc Kinh t~ TPHCM

THONG TIN KET QUA NGHIEN CUu

(De tfti, diJ an)

Ten de tai: Anh huirng ciia S\f t'p trung sir hfru d~n ho~t d{)ng d§u tU' va hi~u qua tai chinh ciia doanh nghi~p nha nmrc cA phin boa ir nmrc ta

Chu nhi~m: TS Vo Thj Quy

Thai gian th1Jc hi~n: thang 9/2007 - 9/2009

Ccr quan chu tri: Truang D?i h9c Kinh t€ TP.HCM

KET QUA D~T DUQC:

1 Cac sfm phAm cua de tai:

- Bao cao t6ng hgp de tai NCKH dp B¢ "Anh huang cua SIJ t~p trung sa hfru dSn ho?t d(>ng d~u tu va hi~u qua tai chinh cua doanh nghi~p nha nuac c6 ph~n hoa a nuac ta"

- Thang do ve quan tri doanh nghi~p trong cac cong ty c6 ph~n, la m(>t tham khao t6t cho nhfrng nghien c(ru ve quan tri doanh nghi~p trong cong ty c6 ph~n

- M(>t s6 giai phap va kiSn nghi d~ hoan thi~n ho?t dc)ng quan tri doanh nghi~p trong cac DNNN CPH Cac giai phap d6i vai ccr quan quan ly nha nuac ve phuong thfrc c6 ph~n h6a, va vftn d€ xac djnh ro vai tro cua nguai d?i di~n vf>n nha nuac trong DNNN CPH; h?n chS cy l~ sa hfru cua nha nuac trong cac DNNN CPH

- 01 bai bao dang tren T?p chi Phat tri~n Kinh t€- Truang DH Kinh tS TP.HCM vao Thang 12/2009 "Sa hfru cua nha quan ly & hi~u qua ho?t dc)ng trong cong ty c6 ph~n

la doanh nghi~p nha nuac c6 ph~n h6a"

2 v€ bi quy€t cong ngh~ va cong ngh~ san phAm: khong co

3 Ung dt,mg trong sfm xu§t va hi~u qua kinh tS: Ban d6i m6i va CPH DNNN, cac cong

ty c6 phAn, sinh vh~n cao h<;>c la nhfrng nguai th\1 hu6ng cac kSt qua cua d~ tai nhu danh gia muc d<) hoan thanh m\}c tieu c6 phAn h6a DNNN, cac v~n d~ quan tri doanh

nghi~p m6i quan h~ d~i di~n va chi phi d~i di~n trong DNNN CPH D6i v6i sinh vien d~ tai la m<)t tham khao t6t v~ phuang phap nghien cuu khoa h<;>c

4 Dao t~o: c6 3 sinh vien d~i h<;>c tham gia vao qua trinh thu th~p du li~u kS toan tai chinh, 1 sinh vien cao h<;>c tham gia phong v§n doanh nghi~p

5 Tinh hinh sir d\lng kinh phi:

Chu nhi~m d~ tai da chi 50.000.000 d6ng bao g6m chi phi in ~n de thgc hi~n nghien ctru d~ titi nay (chua tinh chi phi cho h<)i d6ng nghi~m thu d~ tai)

Ngay Thang Nam

Xac nh~n cua ca quan chu tri Chti nhi~m d~ tai

Ml)C Ll)C Trang

Chuang 1 : Ca sa ly thuyet va Mo hinh nghien c(ru 7

1.2 Cac khai ni~m va gia thuyet nghien c(ru 10 Chuang 2: C6 phdn h6a DNNN, va quan tri doanh nghi~p trong 24

cac CTCP niem yet tren HOSE 2.1 T6ng quan v~ ket qua c6 phdn h6a DNNN trong thai 24 gmn qua

2.2 Thl,lc tr~ng quan tri doanh nghi~p va mota mftu di~u 30 tra

Chuang 3: M6i quan h~ gifra Sl,l t~p trung sa hfru, hi~u qua ddu 40

tu va tai chinh cua cac CTCP niem yet tren HOSE

3.1 Phan tich Sl,l tuong quan gifra t~p trung sa hfru, hi~u 40 qua ddu tu va tai chinh cua cac DNNN CPH

3.2 Ki€m djnh gia thuy€t nghien c(ru

3 3 Thao lu~n ket qua nghien c(ru

Ket lu~n va kien nghi

Tai li~u tham khao

Phvlvc

41

45

47

Trang Hinh 1.1: Mo hinh cua Morek va ctg ( 1988) 15 Bang 1.1: Do luang cac bi~n nghien CllU 17 Bang 1.2: Thang do Que:in tri Doanh nghi~p 19 Bang 2.1: K~t qua s~p x~p va d6i m6i DNNN 25 Bimg 2.2: Mo ta th6ng ke cac bi~n nghien ctru 31

Bang 3.2: Anh huang cua sa hfru t~p trung d~n hi~u qua tai chinh 43

va ddu tu cua doanh nghi~p

Bimg 3.3 : Anh huang cua sa hfru Nha nu6c den hi~u qua tai 44 chinh va dftu tu cua doanh nghi~p

Bang 3.3 : Anh huang cua sa hfru quan ly d~n hi~u qua tai chinh 45

va ddu tu cua doanh nghi~p

ANH HUONG CUA SV T~P TRUNG SO Hitu DEN HO~T DQNG DAU TU VA HI¥U QUA TAl CHINH CUA DOANH NGHitP NHA

NUOC (DNNN) CO PHAN HOA (CPH) 0 NUOC TA

sa hfru nu6c ngoai va Sa hfru tu nhan CO anh huang tich ClJC d~n k~t qua

ho~t d()ng cua doanh nghi~p, trong khi sa huu nha nu6c thi c6 tac d()ng ngUQ'C l~i

Ly thuy~t tai chinh da chi ra r~ng trong cong ty c6 phdn (CTCP) S\1' tach rai giua quy~n sa hitu va quy~n ki€m soat, quan ly cong ty da lam phat sinh m6i quan h~ d~i di~n (Agency Relationship) va cling lam gia tang mau thufin v€ lqi ich gifra c6 dong va nha qufm ly, thuang duqc di~n d~t b~ng thu~t ngu "Agency Problem" Trong nhi~u truang hqp cac nha

qufm ly theo du6i ffi\lC tieu cua minh va lam phuong h~i d€n lqi fch CUa cfJ dong V ~ m~it ly thuy€t, chu sa hiiu cang m~nh thi S\1' giam sat va kiem soat ban quan ly cua hQ cang hi~u qua Do d6, nha dAu tu nao c6 tham v<;mg kiem soat ho~t d9ng quan tri se tim each tang tY 1~ n~m giu c6 phAn trong cong ty va k€t qua la lam giam muc d9 da d~ng hoa ho~t d<)ng dAu ttr cua chinh hQ N€u nha dAu tu quy€t dinh tang c6 phAn dAu tu cua minh thi hQ se d6i m~t v6i v~n d~ "free-rider problem", tuc la c6 dong nh6 se huang lqi nr nhfrng n6 lvc kiem soat ho~t d<)ng cong ty cua c6 dong l6n,

va chi phi cho vi~c ki€m soat cfing se phat sinh C6 2 y€u t6 dftn d€n d<)ng CO' tren, theo Holderness (2003) d6 la lqi ich duqc chia se va lqi ich rieng Mikkelson va Ruback (1985) da chung minh r~ng khi nh6m sa hfru chi ph6i (blockholder) hinh thanh thi ti€p sau d6 gia c6 phi€u cong ty tang m()t each h~t thu011g Hi~u (rng d6 duqc t~o ra bai cac c6 dong thieu s6, khi n6i lo sq cua hQ v~ vi~c cong ty c6 the hi ban quan ly chi€m do~t giam di M~t khac, c6 dong chi ph6i c6 th€ sir dt,mg quy~n h,rc ctia hQ de tieu dung tai nguyen cua cong ty cho lqi ich rieng, di~u rna c6 dong nh6 khong th€ lam duqc Vi d1,1 nhu tru011g hqp CTCP Phu Hung Gia, nh6m c6 dong chi ph6i da sir d1,1ng quy~n d~u phi€u de d~t duqc sv thong qua nghi quy€t chia toan b<) thu nh~p ki€m duqc nam 2007 cho c6 dong sang l~p, hao g6m HDQT va Ban kiem soat cty, va tri hoan vi~c chia c6 rue cho c6 dong thieu s6 ben ngoai

Lqi ich cua S\1' kiem soat cong ty duqc chia se c6 th€ lam tang gia tri doanh nghi~p nhung lqi ich rieng l~i lam giam gia tri doanh nghi~p Sv can thi~p cua c6 dong chi ph6i trong qua trinh ra cac quy€t dinh lam giam k€t qua ho~t d()ng, khi rna nha quan ly hi rang hu<)c trong m<)t ph~m vi ra quy€t dinh qua h~p (Burkart & ctg., 1997) Khi c6 phAn chi ph6i tang len,

sv cong b6 thong tin n()i b¢ ra ben ngoai se giam di va do d6 lam giam tinh thanh khoan cua c6 phi€u (Heflin va Shaw, 2000) Tinh thanh khoan giam t~o di~u ki~n cho c6 dong chi ph6i khai thac lqi ich rieng khi thong

tin bao hi~u SlJ chi€m do~t lQ'i ich khong dUQ'C phan anh trong gia cfJ

d~i di~n hay mau thu~n trong m6i quan h~ d~i di~n

khai s~c giai do~n 2005 - 2007 M~t khac, theo thai gian trong cac

cua m9t vai t6 chuc va ca nhan tang len Ia k€t qua cua nhfrng IAn phat

ho~c ca nhan d~i di~n t6 chuc n~m giu cy I~ v6n l6n trong DNNN CPH c6 anh huang nhu th€ nao d€n ho~t d9ng dAu tu va hi~u qua tai chinh cua

Cac tac gia mu6n tim ra m9t can cu de danh gia anh huang cua m9t xu

huang kinh t€ xa h9i t~t y€u da va dang di€n ra ph6 bi€n trong n~n kinh t€ mr6c ta

Tuy nhien st,r bi€u hi~n cua chung khong hofm tofm d6ng nh§t trong cac b6i canh kinh te va n€n kinh t€ khac nhau Ban ch§t cua m6i quan h~ cua S\f t~p trung sa huu va ho~t d9ng dAu tu, hi~u qua tai chinh cua cac doanh

ngoai nu&c quan tam Chung toi mong mu6n Ia nhung nguai dAu tien kham pha m6i quan h~ nay trong thi truong Vi~t Nam

Ml}C tieu va ph~m vi nghien cll'u

Nghien c(ru duqc tht,rc hi~n nh~m:

- Phan anh mire d() t~p trung sa hfru, m6i quan h~ giua sa hfru va ki€m soat cong ty, thvc tr~ng quan tri doanh nghi~p (QTDN) cua cac doanh nghi~p nha nu&c (DNNN) c6 phAn hoa niem yet tren san Chung khoan TP HCM (HOSE)

- Nghien c(ru m6i quan h~ giua sv t~p trung sa huu, ho~t d()ng dAu tu

va hi~u qua tai chinh cua doanh nghi~p

Nghien c(ru nay duqc ti€n hanh tren cac DNNN CPH niem yet tren San Giao dich Chung TP HCM (HOSE) tru&c nam 2007, va ky nghien c(ru Ia

3 nam (2005-2007)

Phlf(rng phap nghien cuu

Nghien c(ru nay vira Ia nghien c(ru mo ta vira Ia nghien c(ru tuang quan gifra St,r t~p trung sa hfru, ho~t d(}ng quan tri doanh nghi~p, hi~u qua dAu tu va tai chinh cua doanh nghi~p Thong tin thu cAp chu yeu Ia cac bao cao tai chinh, ban cao b~ch cua doanh nghi~p duqc thu th~p tir

website cua HOSE va website cua doanh nghi~p Ngoai ra cac thong tin

sa dp thu th~p thong qua phong v§n trt,rc ti€p chinh thuc va khong chinh thuc c6 tham gia c6 dong cua cac cong ty t~i cac D~i h9i d6ng C6 dong thuang nien

Y nghia

K€t qua nghien c(ru se Ia tai li~u tham khao hfru ich cho sinh vien va cac nha nghien c(ru quan tam d€n vAn d€ quan tri doanh nghi~p (QTDN),

ca cAu so hfru doanh nghi~p va kth qua ho~t d()ng ctia doanh nghi~p

N goai ra, nghien ctru nay cho thAy thvc tqmg QTDN ctia cac DNNN sau c6 phAn hoa, muc d9 t~p trung so huu va vai tro cua sa huu t~p trung d6i v6i QTDN, hi~u qua dAu tu va tai chinh cua nh6m doanh nghi~p nay K~t qua nghien ctru c6 th~ Ia m()t tai li~u tham khao c6 y nghia d6i v6i cac nha dAu tu va cac nha quan ly trong cac cong ty c6 phAn

Cau rue e a1 ~ t , dlt'"

D€ tai duqc k~t cAu thanh 3 chuang va duqc trinh bay theo trinh W

nhu du6i day:

0 PhAn mo dAu ban v€ vAn d€ nghien Clru, ml,lC tieu va phuang phap nghien cuu cua d€ tai

0 Chuang 1 trinh bay ca sa ly thuy~t cua d€ tai va cac nghien Clru tru6c c6 lien quan d~n vAn d€ nghien Clru lam ca sa d~ xay dvng

mo hinh nghien Clru va phat tri~n cac gia thuy~t nghien Clru

0 Chuang 2 mo ta thvc tqmg v€ c6 phAn h6a, va tinh hinh quan tri doanh nghi~p trong cac CTCP niem y~t tren HOSE da khao sat

0 Chuang 3 mo ta Sl,l' t~p trung so hfru, hi~u qua dAu tu va tai chinh, d6ng thai phan tich m6i quan h~ cua S\l' t~p trung sa hfru, hi~U qua dAu tu va tai chinh cua doanh nghi~p

0 PhAn k~t lu~n va ki~n nghi tom tAt cac k~t qua nghien CUll ctia d€ tai, neu ra cac ki~n nghi va h~n ch~ ctia d€ tai, cling nhu huang nghien cuu m6i

Qui trinh nghien c(ru

I

~

I

~

CHUONG1

CO SOL Y THUYET VA MO HiNH NGHIEN CUu

Chuang nay trinh bay ca sa ly thuy€t cua vAn d~ nghien ctru, t6ng k€t m¢t s6 k€t qua cua cac nghien cl'ru c6 lien quan t~i Vi~t Nam va tren th€ gi6i trong thai gian g~n day Cac khai ni~m, bi€n nghien c(ru va thang do cua cac khai ni~m nghien c(ru cling duqc d~ c~p m¢t each chi ti€t Cac gia thuy€t duqc xay dl,lllg tren co sa cua mo hinh nghien ctru duqc d~ xuAt 1.1 Ly thuy~t lien quan

C6 rAt nhi~u nghien c(ru trong linh V\l'C kinh t€ va quan ly da chi ra r~ng c6 m6i lien h~ giua s6 luqng c6 ph~n n~m giu va hanh vi cua nha quan ly (Jensen va Warner, 1988; Short, 1994), cling nhu k€t qua kinh doanh va d~u tu Nhiing ly thuy€t lam co sa cho nghien c(ru nay duqc trinh bay du6i day

1.1.1 Thuy~t CO' ciu sO' hii'u - Ownership Structure Theory (Jensen

& Meckling, 1976)

Thuy€t co cAu sa hiiu cho r~ng n€u nguai chu quan ly doanh nghi~p cua chinh minh thi cac quy€t dinh duqc dua ra nh~m t6i da h6a d¢ th6a dt,mg cua chinh hQ Cac quy€t dinh quan ly khong chi mang l~i lqi ich v~ tai chinh rna con mang l~i nhfing lqi ich phi hli chinh khac nhu noi lam vi~c khang trang, may tinh t6t, muc d6ng g6p vao cac quy tir thi~n hay mua sfm phAm cua b~n be Htln hqp t6i uu giua lqi ich tai chinh va lqi ich phi tai chinh cua nha quan ly d~t duqc khi lqi ich bien c6 duqc tir m¢t dan vi chi phi tra them thi b~ng v6i m6i dan vi lqi ich phi tai chinh va b~ng v6i muc th6a dt,mg bien c6 duqc tir m¢t dan vi chi phi sau thu€ Chi phi d~i di~n phat sinh tir S\l' phan chia giua lqi ich cua nguai quan

ly c6 c6 ph~n va c6 dong ben ngoai, bai vi nha quan ly chi ganh chiu m¢t phfrn chi phi, lo~i chi phi t~o ra lqi ich phi tai chinh cua h<;> Khi c6 phAn

cua nha quan ly gh\m xu6ng, lqi ich tai chinh cua hQ se giam va di€u nay

se khuy~n khich hQ chi~m do~t m<)t luqng 16n han cac ngu6n tai nguyen

cua doanh nghi~p du6i hinh thuc d~c quy€n d~c lqi nh~m t6i da h6a lqi ich phi tai chinh cua hQ Di€u nay cling lam cho nh6m c6 dong thieu s6 gia tang mong mu6n tieu dung cac ngu6n h,rc nhi€u han de kiem soat hanh vi cua nha quan ly

1.1.2 ThuySt tin hi~u (Signaling Theory)

Nghien ctru nay ci1ng dl,la tren n€n timg cua Thuy~t Tin hi~u duqc d€ xwit bai Spence (1973) Thuy~t nay cho r~ng n~u S\1' blit can xung v€ thong tin t6n t~i gifra nha qm\n ly va nha ddu tu, trong tru<mg hqp d6

cong ty c6 th~ cung clip thong tin cho nha ddu tu de lo~i bo S\1' blit can xfrng v€ thong tin N6i each khac, n€u S\1' blit can xfrng v€ thong tin t6n tl;li, khong c6 each nao d~ nha ddu tu hieu duqc tinh hinh hoi;it d<)ng th~t

S\1' cua cong ty Cac nghien cuu truoc chi ra r~ng nha ddu tu dl,la vao

thong tin do cong ty cung clip de ra quy~t dinh (Ross, 1877; John & Williams, 1987; Ravid & Saring, 1991 ) Thong tin v€ doanh nghi~p duqc phan anh vao gia tri cua c6 phi€u hay gia tri doanh nghi~p chu y~u bao g6m cac thong tin v€ ho~t d<)ng ddu tu va hi~u qua tai chinh rna doanh nghi~p mang l~i cho nha ddu tu K~t qua d6 lien quan d€n cac n6 ll,lc cua

nhfrng nguai dang di€u hanh doanh nghi~p hay n6i each khac hi~u qua ho~t d<)ng cua doanh nghi~p lien quan d~n hanh vi qufm ly

1.1.3 Mfii quan h~ d\li di~n (Agency Relationship) va chi phi d~i di~n (Agency Costs)

M6i quan h~ d~i di~n duqc dinh nghia nhu m9t hqp d6ng trong d6 m<)t

ben la nha quan ly cam k~t v6i m<)t ben khac la c6 dong Tren danh nghia

cua c6 dong hQ se thl,lc hi~n cac ho~t d<)ng nh~m t6i da h6a lqi ich cua c6

dong, trong d6 bao g6m ca vi~c c6 dong uy quy€n ra quy~t dinh cho

nguai quan ly N~u ca hai ben d€u la nhfrng nguai mu6n t6i da h6a d9 thoa dl,mg cua chinh hQ, c6 ly do hqp ly d~ tin r~ng nha quan ly se khong

luon luon hfmh d(>ng vi lqi ich cao nh~t cua c6 dong c6 dong c6 g~ng h~n ch€ st,r khac bi~t v€ lqi ich gifra h<;> va nha qmin ly bAng each dua ra cac giai phap kich thich phil hqp va ganh chiu chi phi ki~m soat d~ hl;ln ch€ cac hol;lt d(>ng l~ch ll;lC cua nha quan ly Them vao d6, trong m(>t vai truang hqp h<;> se d6ng y cho nha quan ly gia tang vi~c su dvng cac ngu6n h,rc nhAm dam bao rAng nha qmin ly se khong tht,rc hi~n nhfrng vi~c lam phuong h1;1i d€n lqi ich c6 dong vase bi ph1;1t n€u h<;>lam nhu v~y

Cho du, c6 dong Ia nha quan ly thi chi phi cho vi~c dam bao nha quan

ly tht,rc hi~n cac quy€t dinh t6i uu vi lqi ich cua c6 dong cling khong th~ bAng khong Trang hftu h€t cac m6i quan h~ dl;li di~n chi phi dl;li di~n nay t6n t1;1i Va han nfra con CO St,r khac bi~t gifra quy€t djnh cua nha quan }y va nhfrng quy€t dinh lam t6i da h6a lqi ich cua c6 dong Chi phi d1;1i di~n bao g6m nhfrng chi tieu cho ho1;1t d(>ng ki~m soat, chi phi phat sinh trong hqp d6ng v&i nha quan ly va nhfrng t6n th~t khac Khi chi phi nay cimg tang thi hi~u qua tai chinh cang giam St,r t6n t1;1i va qui mo cua chi phi d1;1i di~n phl,l thu(>c vao (1) ban ch~t cua chi phi ki~m soat, st,r uu tien cua nha quan

ly dfJi vai }qi ich tai chinh hay phi tai chinh, va (2) Sl,l t6n t1;1i cac nha quan

ly ti€m nang, nhfrng nguai c6 the tai trq v6n cho toan doanh nghi~p bAng tai san ca nhan N€u chi phi ki~m soat bAng khong thi chi phi dl;li di~n cling bAng khong ho~c n€u cac nha quan ly c6 du 1 00 phftn tram c6 phftn cua cong ty va di€u hanh toan b(> doanh nghi~p trong m(>t nganh thi chi phi d1;1i di~n trong nganh d6 cling se bAng khong

N€u nha quan ly ban c6 phftn cua minh, chi phi d1;1i di~n se phat sinh

do St,r phan tan gifra lqi ich CUa nha quan ly Va lqi ich cua cfJ dong ben ngoai, b6i vi sau d6 nha quan ly chi con ganh m(>t phftn nao d6 cua khoan chi phi t1;1o ra lqi ich phi tai chinh nhAm lam t6i da h6a d(> th6a dvng cua chinh h<;> rna thoi

1.1.4 Thuy~t crr cftu sO' hfru tBi uu (Optimal ownership structure)

Ca cAu sa hfru dugc bi~u thi thong qua cy 1~ sa hfru c6 phAn trong

k~t qua ho1;1t d()ng cua doanh nghi~p Hill va Snell (1989) ciing chi ra r~ng

tr<)i

Ca cAu sa hiiu t6i uu phl,l thu()c vfw muc lgi ich cua ki~m soat n()i b()

c6 dong

1.2.1 CO' ciu sO' hfru (Ownership Structure), S\f t~p trung sO' hfru

niim giu c6 phftn cua rung nh6m chi€m trong tofm be) c6 phftn cua cong

ty d nu6c ta hftu h€t cac CTCP niem y€t tren san giao djch chtrng khoan H6 Chi Minh (HOSE) la cac DNNN CPH va c6 phftn cua cac cong ty nay

co th~ duqc so huu hoi nha nu6c, cac t6 chuc dftu tu, va nha dftu tu ca nhan, trong d6 bao g6m ca cac nha quim ly va nguai lao dc)ng trong doanh nghi~p HQ c6 th~ duqc phan lo(;li thanh:

- c6 dong nc)i be) va c6 dong ben ngoai doanh nghi~p

- c6 dong chi ph6i va c6 dong thi~u s6

- c6 dong quim ly va c6 dong khac (khong tham gia ho(;lt d<)ng quan

ly cong ty)

s6 luqng c6 phftn cua DNNN CPH duqc xac d!nh bAng each chia gia tri doanh nghi~p duqc xac dinh khi CPH cho m~nh gia c6 phftn la 10.000 d6ng (Nghi Dinh 187/NDCP/2004 va 109/NDCP/2005) Ty 1~ so hfru nha mr6c duqc do luang bAng ty 1~ c6 phftn duqc ca quan dC;li di~n nha nu6c

ki€m soat tren t6ng s6 c6 phftn cua cong ty Ty 1~ so hfru cua cac chti th~

khac nhu nguai quan ly, cac t6 chuc hay ca nhan ciing duqc xac djnh m<)t each tuang tg Nhu v~y, CO' cciu sa hiru GU(J'C bidu thi thong qua s6 lor;zi chu thd sa him va m6i quan h? ry I? giua cac lor;zi sa hiru chiim trong t6ng s6 c6 phdn cua cong ty

Cong ty c6 so hfru t~p trung thuang c6 nhfrng c6 dong 16n, nhfrng

nguai n~m giu m<)t luqng dang k~ c6 phi€u ctia cong ty Cac c6 dong 16n

c6 khoim dftu tu tai chinh rdt 16n trong cong ty va hQ thuang rdt quan tam d€n vi~c lam tang gia tri ctia c6 phftn dftu tu cua hQ c6 dong 16n c6 th~

giam sat k€t qua kinh doanh ctia cong ty va anh huang d€n cac quy€t dinh dftu tu chi€n luqc Sl,l t?p trung so hfru duqc bi~u thi qua ty 1~ so hfru ctia

c6 dong 16n nhdt duqc do bAng phftn tram c6 phftn duqc c6 dong 16n nhdt

n~m gifr chi€m trong t6ng s6 c6 phftn cua cong ty Trong nghien c(ru cua Bedo & Acs (2007) thgc hi~n 6 My va cac nu6c thuc)c Chau Au ty 1~ cua c6 dong chi ph6i la tir 5% tro len V€ qui mo thi cac CTCP 6 Vi~t Nam

rftt nho so v6i qui mo cua cac CTCP a cac qu6c gia phat tri€n nen m()t t6 chuc hay ca nhan c6 th€ tang ty I~ n~m gifr cua h<;> len vai chl,lc phdn tram

m¢t each d~ dang Jensen va Warner (1988) cho r~ng c6 m6i quan h~ c6 y nghia gifra C(J cftu sa hfru va k€t qua ho~t d()ng Hill va Snell (1989) ciing

chi ra r~ng m()t cong ty c6 ca cftu sa hfru t~p trung cao c6 k€t qua kinh

doanh vuqt tr()i

1.2.1.1 Vai tro ciia ca dong lun hay ca dong chi ph6i

Sl,I t~p trung sa hfru bi€u thi qua ty 1~ sa hfru cua cac c6 dong 16n trong cong ty Cong ty c6 th€ c6 cac c6 dong 16n (ca nhan ho~c t6 chuc) dftu tu t~p trung vao m()t doanh nghi~p Nhfrng c6 dong nay thubng tham

gia vao ho~t d()ng quan ly va giam sat cong ty Hoskisson & ctg., (1994)

da chi ra r~ng cac c6 dong Ian ( c6 dong chi ph6i) c6 th€ khong cho phep

m()t chi€n luge kinh doanh kern hi~u qua duqc thl,Ic hi~n va do d6 h~n ch€

cac ho~t d()ng kinh doanh va ddu tu kern hi~u qua g6p phdn nang cao hi~u

qua ddu tu va ho~t d()ng Tuy nhien, nghien ctru cua Rostis Lav & ctg tren 150 doanh nghi~p san xuftt a Nga c6 qui mo khac nhau, cong b6 nam

200 1 da chi ra r~ng sv t~p trung sa hfru tuang quan nghjch v6i ddu tu va k€t qua ho~t d()ng cua doanh nghi~p K€t qua nghien cuu cua hQ da khAng

dinh gia thuy€t cho r~ng c6 dong Ian c6 th€ sir dt.mg quy~n Ivc d€ tu6c do~t m()t phdn dang k€ cua cai cua doanh nghi~p, va nhfrng hanh d()ng d6

cua h<;> c6 th€ mang l~i nhfrng h~u qua c6 h~i cho kha nang huy d()ng v6n

c6 phdn d€ tai cftu true hay hi~n d~i h6a doanh nghi~p

M~c du t6n t~i m6i quan h~ gifra sa hfru va k€t qua ho~t d()ng cua cong

ty, tuy nhien S\1' tac d()ng cua ty }~sa hfru t~p trung den hi~u qua dftu tu Va

tai chinh cua doanh nghi~p Ia phi djnh huang, do d6 chung toi d~ xuftt gia

thuy€t nghien ctru nhu sau:

HI: S& hiru ttjp !rung tcic dl)ng c6 y ngh'fa ain hi~u qua adu tu va tai chinh cua doanh nghi~p

1.2.1.2 Anh hU'iYng cua ca dong nha mtuc

Quyen sa hiiu tai san va ly thuy~t ve m6i quan h~ d~i di~n d?t n~n

tang cho phAn 16n cac nghien Clru trong linh V\l'C lien quan d~n sa hiiu nha mr6c va k~t qua ho~t d<)ng cua doanh nghi~p HAu h~t cac nghien c(ru chi

ra r~ng sa hiiu nha nu6c c6 quan h~ nghich v6i k~t qua ho~t d<)ng Qua

trinh tu nhan h6a (c6 phAn h6a) nh~m thay dfJi ca c~u sa hiiu cua DNNN,

chuy€n m<)t b<) ph~n sa hiiu nha nu6c thanh sa hiiu tu nhan Sa hiiu tu nhan Ia sa hiiu cua cac nha dAu tu ca nhan hay t6 chuc ben ngoai khu V\l'C nha nu6c Ca ch~ sa hiiu nay c6 th€ giai quy~t duqc v~n de chi phi d~i

di<$n phat sinh giua nha quan ly khong c6 c6 phAn va c6 dong cong ty hay khong v~n con Ia m<)t cau hoi Theo Boycko va ctg (1994, 1996a,b) nhfrng nguai d~i di~n v6n nha nu6c thuang theo du6i ml,lc tieu chinh tri

Nguai d~i di~n v6n nha nu6c thuang do ca quan chu quan b6 nhi~m va th~m chi c6 truang hqp hQ khong sa hiiu m<)t c6 phAn nao cua cong ty Lgi ich cua hQ dugc t~o ra tir vi tri cong vi~c thay vi tir c6 phdn ddu tu trong cong ty HQ quan tam nhi€u d~n vi~c cling c6 vi tri cong tac trong

qua trinh dieu hanh cong ty Ia m<)t dieu d~ hi€u va c6 th€ giai thich duqc Tuy nhien, vi tri cua hQ l~i ph\1 thu<)c dang k€ vao muc d<) hai long ctia Ianh d~o c~p tren v€ each frng xu cua hQ, rna cac nha Ianh d~o c~p tren I~i

Ia nhfrng chinh tri gia; HQ khong phai Ia nha ddu tu cho nen khong xem trQng khia c~nh tai chinh b~ng cac ml,lc tieu chinh tri, xa h<)i nhu t~o ra

them vi~c lam, gia tang phuc lgi cho nguai lao d<)ng, Tir l~p lu~n tren chung ta c6 th€ de xu~t gia thuy~t nghien ctru sau:

H 2 : Sa hiiu nha nuac c6 quan h? nghjch vai hi?u qua ttdu tu va tai chinh cua doanh nghi¢p

1.2.1.3 Anh h11ung cua ca aong quiin ly

Anh huang cua sa hiiu quan Iy d~n hi~u qua ho~t d<)ng cua doanh

nghi~p dl,l'a tren quan di~m cho r~ng gia trj Cong ty ph\1 thUQC vao Sl,l' phan ph6i quyen sa hiiu gifra nha quim ly va cac chu sa hiiu khac duqc Berle & Means (1932) de xu~t va sau nay duqc Jensen & Meckling (1976) v~n

d\lng Vi nim giu c6 ph~n cua cong ty nen nha qufm ly c6 d()ng h,rc lam

tang hi~u qua ho~t d()ng va d~u tu cua doanh nghi~p ve khia c~nh tam ly,

tri€t ly kinh doanh cho r~ng nha quan ly nim giu nhi€u c6 ph~n cam nh~n v~ ca h()i kinh doanh m6i t6t han nhung nguai nim it c6 phArr Bull (1989) da chung minh r~ng cac nha quan ly mua l~i cong ty (Management Buyout- MBO) xem m1,1c tieu t6i da h6a dong ti€n (Cash Flows) quan trc.>ng han Ia t6i da h6a lqi nhu~n hi~n t~i

Tuy nhien m6i quan h~ giua cy I~ sa hiiu cua nha quan ly va k~t qua

ho:;;tt d()ng cua cong ty khong phai Ia quan h~ d6ng nh~t do ty I~ sa hliu cua h9 d~t d~n m()t muc d() nao d6 c6 th€ d§n d~n d()ng ca chi~m do~t

cong ty thay vi cai thi~n k~t qua ho~t d()ng cua cong ty B~ng each tang ty I~ sa hiiu, h9 tang quy€n d~u phi~u va do d6 h9 c6 th€ th6a man lqi ich

rieng cua hQ C1,1 th€, h9 bi€u quy~t v€ vi~c tra luang va thuang cho ban

quan ly h~u hinh Nghien ctru cua Holderness & Sheehan (1988) da cho

th~y nhung cong ty c6 c6 dong quan ly nim giu cy I~ c6 ph~n cao thi thu

lao cua ban quan ly nhi€u han nhung cong ty c6 c6 dong quan ly sa hfru

ty 1~ c6 phAn th~p

Theo Jensen va Melking (1976) mau thu§n giua ban quan ly (BQL) va m1,1c tieu cong ty giam khi ty l~ sa hliu cua BQL tang len Tuy nhien, Jensen va Ruback (1983) cho r~ng BQL giu cang nhieu c6 phi~u thi h9

cang bao thu trong qua trinh ra quy~t dinh nh~m bao v~ chuc Vl,l cua h9 han Ia t6i da h6a lqi ich cua c6 dong McConnell & Servaes (1990) ciing tim th~y m6i quan h~ phi tuy~n tinh giua Tobin's Q v6i cy 1~ sa hfru c6

ph~n cua nha quan ly Morek & ctg (1988) chi ra r~ng c6 anh huang tich

Cl,l'C cua sa hfru quan ly len k~t qua ho~t d()ng cua doanh nghi~p ( dUQ'C do luang b~ng Tobin's Q) trong khoang tir 0 d~n 5%, tieu eve trong khming

tu 5 d~n 25%, va anh huang tich Cl,l'C n~u ty I~ sa huu ngoai 25%

Gia thuy~t trong nghien Clru cua Morek va ctg (1988) khong dl,l'a tren m()t mo hinh chinh thuc HQ k€t hqp thuy€t d()ng vien va l~p lu~n v€ Sl,l'

c6 thu nhu hinh minh hQa du&i day, dt,r bao r~ng k€t qua ho~t d()ng b~t

d§u tang len v&i m()t muc d() t~p trung sa hfru cao dang k~ Morek va ctg

(1988) giai thich r~ng hi~u ung c6 thu se m~nh han hi~u ung khich thich

d<)ng vien khi rna muc d<) t~p trung sa hfru cua nha quim ly d€n khoang giua V &i ty I~ sa hfru thftp, cac nha quan ly c6 th~ se khong c6 thu bai vi

ty I~ sa hfru cua h9 qua nho d~ c6 th~ cho h9 bftt ky m<)t st,r ki~m soat nao

Han nfra, nha quan ly n~m gifr ty I~ sa hfru cao thi c6 ve nhu hQ se c6

g~ng d~ c6 duqc 1 00% quy€n sa hfru cong ty d~ hQ c6 th~ ki~m smit duqc

mQi thu K€t qua la hi~u ung c6 thu, bam ti"\1 chi phat huy tac d1,mg khi ty 1~ sa hfru cua hQ tlr muc gifra tra len

Hinh 1.1: Mo hinh cua Morek va ctg (1988)

Thuy~t khich thich

Tu nhfrng l~p lu~n tren, gia thuy€t nghien cl:ru sau day duqc d€ xuftt:

H 3: Sa hiru quan ly c6 quan h~ c6 y nghia ain hi~u qua adu tu va

hi~u qua tai chinh cua doanh nghi~p

1.2.2 Qm1n tri doanh nghi~p (QTDN) va k~t qua ho~t d()ng ciia doanh nghi~p

Quan tri doanh nghi~p la chu d€ ngay cang thu hut st,r chu y cua dong

diw cua cac gi&i vi t§m quan trQng cua n6 d6i v&i sue khoe cua doanh

nghi~p va st,r lanh m~nh cua xa h<)i n6i chung Nhi€u djnh nghia khac

nhau v€ QTDN da duqc neu ra, va m6i djnh nghia phan anh m6i quan tam rieng cua tac gia v€ tac d()ng va anh huang cua QTDN trong linh V\IC

nghien cl:ru rna h9 quan tiirn Theo OECD (1999), QTDN la h~ th6ng

dtiqc xay dl,l'l1g d~ di~u khi~n va ki~rn soat cong ty C~u true QTDN chi ra each thuc phan ph6i quy~n hc,m va trach nhi~m gifra cac chli th~ khac nhau trong cong ty, nhu H<)i d6ng qmin trj, ban qmin ly, c6 dong, va nhung chli th~ khac c6 lien quan QTDN ciing giai thich ro qui t~c va thli

tt,lc d~ ra cac quy€t djnh c6 lien quan t&i vi~c v~n hanh cong ty B~ng

each nay, QTDN ciing dua ra cac du true thong qua d6 nguoi ta thi€t l~p

cac rnvc tieu cong ty, va cac phuang ti~n d~ d~t duqc rnvc tieu hay giarn sat k€t qua ho~t d<)ng clia cong ty Nghien cuu nay su dvng khai ni~rn clia

Shleifer & Vishny (1997), "Qulin trj doanh nghi?p bim vJ nhilng each

kidm OU(J'C khoan thu nhgp mong a(J'i tren nhiing khoan adu tu cua minh"

(tr 737)

Y eh, Lee, va Ko (2002) cho r~ng dong g6p l&n nh~t clia QTDN bao g6m vi~c cling c6 k€t qua ho~t d<)ng, ngan ngua cac sai ldm Theo nghien

ctru clia Black, Jang, va Kan (2002), cong ty duqc qmin tri t6t c6 k€t qua

ho~t d<)ng t6t han cac cong ty khong duqc quan tri t6t Ca c~u qmin tri

phu hqp khong chi cung c~p thong tin hii'u ich cho nha ddu tu rna con

giup cong ty hoan thi~n ho~t d<)ng clia n6 H<)i d6ng qmin tri la b9 ph~n

qmin tri cong ty c~p cao va c6 trach nhi~m giam sat ho~t d<)ng clia ban

qufm ly cong ty Cac chi tieu danh gia chuc nang qmin tri clia b<) ph~n nay nhu sau:

Cac thanh vien n<)i b9 thu<'>ng hi~u bi€t nhi~u v~ ho~t d<)ng clia cong

ty, do d6 h9 c6 th~ cling c6 hi~u qua ho?t d<)ng clia HDQT va tinh dung d~n clia cac quy€t dinh (Yermack, 1996; Lang, 1999) Tuy nhien thanh

vien d<)c l~p (thanh vien khong sa hii'u c6 phi€u) thi chuyen nghi~p han

trong di~u hanh doanh nghi~p va c6 th~ d€ dang thl,lc hi~n chuc nang giarn sat, ghirn kha nang c~u k€t thong d6ng giua cac nha quan ly c~p cao,

Vel ngan eh~n SlJ l~m d1,mg eae ngu6n l1Je ella cong ty, Vi V~Y cai thi~n k€t qua ho~t d9ng ella cong ty Qua khao sat sa h9 chung toi hi€t ring chua

e6 CTCP niem y€t m\o ella Vi~t Nam tinh d€n thai di~m hi~n t~i e6 thanh

c Chit tjch HDQT kiem nhi~m chuc V¥ T6ng Giam a6c

Trong truang hqp Chu tjeh HDQT kiem nhi~m chuc v1,1 TGD, hi~u

qua eua ehtre nang giam sat se giam do thi€u tinh d()e l~p (Patton and Baker, 1987) Tuy nhien theo Anderson & Anthony (1996), k€t qua ho~t

d()ng c6 th~ duqe eai thi~n do e6 it mau thu~n gifra chu tjch HDQT va TGD

Bang 1.1 : Do luang eae hi€n nghien cfru

=0

lc;ti = 0

= 0 OWNS30 = OWNS, n~u 10% ~ OWNS < 30%,

Nha nu6c

(Ownership fraction

nguqc l~i = 0 OWNS 50 = OWNS, n~u 30% ~ OWNS < 50%

of the State)

OWNSM50 = OWNS, n~u 50% ~ OWNS, nguqc l~i

= 0 OWNM10 = OWNM, neu OWNM < 10%, nguqc

l~i = 0

Ty I~ sa hfru cua Ban

OWNM30 = OWNM, n~u 10% ~ OWNM < 30%,

di€u himh

l~i = 0 OWNM50 = OWNM, n~u 30% ~ OWNM < 50%

of Management)

OWNMM50 = OWNM, n~u 50%~ OWNM, nguqc

l~i = 0

Ho~t dong d~u tu

D IND = 1' neu c6 nhieu hon 2 nganh kinh

doanh, nguqc l~i = 0 ( sv da d~ng h6a

nganh ngh€ va sufit ROI (Return Thu nh~p tru6c lai va thue (EBIT) tren

On v6n d~u tu trong k)r

sinh lqi tren vdn)

Investment) ROA Thu nh~p sau thue tren t6ng tai san Hi~u qua tai chinh ROE Thu nh~p sau thue tren von chu sa hfru

PM Thu nh~p sau thue tren doanh thu thuan SIZEB So thanh vien trong Hoi Dong QT chu tich DUAL = 1 neu c6 kiem nhi~m , nguqc Quan tri doanh

IIDQT kiem l~i = 0 nghi~p

nam Ky nghien c(ru duqc ch<;>n hi tir 2005-2007, xu§t phat tir tinh thu~n ti~n cua vi~c thu th~p du li~u va tinh 6n djnh cua giai do~n phat trien nay cua n~n kinh t~ Hi~u qua ho~t d(>ng cua doanh nghi~p c6 the do luang b~ng nhi€u tieu chi tuy theo each ti~p c~n v§n d~ nghien c(ru cua tirng tac gia Trong nghien c(ru nay chung toi do luang hi~u qua tai chinh cua doanh nghi~p theo du li~u k~ toan chi~t xu§t tir cac bao cao tai chinh da duqc kiem toan cua doanh nghi~p

1.2.4 Do ltrirng quan trj doanh nghi~p

Dt,ra tren cac nguyen tile QTDN duqc d~ xu§t b6i OECD nam 1999, chung toi xay dt,rng cac bi~n quan sat tinh hinh QTDN trong ban cau hoi nhu duqc the hi~n trong Bang 1.2 trang ben

Bang 1.2: Thang do Quan tri Doanh nghi~p

Phan A Quyen IQ'i ciia co dong

A.l Cong ty c6 cho co dong nhfrng quyen sa hfru khac ngoai quyen b6 phieu

khong?

(i) Chia cJ tuc

(ii) Mua l9i cJ phiiu

A.2 Quy€t dinh thu6ng hang nam cho Ban giam ddc hay ngucri di€u hanh c6 duqc

thong qua cb dong khong?

AJ Thu6ng cho Ban giam ddc duqc dua ra xem xet nhu th€ nao?

A.4 Ch~t luqng cua thong bao hQp cd dong trong nam qua

(i) BJ nhi?m giam tJJc, tlua ra ten va trinh tl9 cua h9

(ii) BJ nhi?m kidm toan vien, tlua ra ten va muc phi cua h9

(iii) Chinh sach chia cJ tuc, tlua ra muc chia va giai thich

A.5 Chu tich h()i ddng quan tri c6 tham dv D1;1i h()i cb dong (DHCD) nam qua

khong?

A.6 (i) Giam a6c aiJu hcmh c6 tham dl! DHCD nam qua khong?

(ii) C6 danh sach ten nhimg nguai tham gia trong ban giam tJJc khong?

A 7 Nhihlg bien ban cua DHCD trong nam qua c6 ghi chep r~ng cac c6 dong c6 ccr

hQi d~ d~t cau hoi hay dua ra v~n d€ kh6ng?

(i) Co m(jt him ghi chep cac cau hoi va cau tra /Oi khong ?

(ii) Co m(Jt him ghi chep cua bat kjJ cac giai phap nao kh6ng ?

A 8 C6 himg rao phong thu chdng l~i nhiing ngum mua l~i c6ng ty khong?

(i) Sil him c6 phdu cheo

(ii) cJ phdn kim (lf thap

(iii) Thanh vi en BGD giu hem 25% cJ phiiu uu iliii

Phin B DBi xfr ding bing gifra cac co dong

B I Cong ty c6 de xuat quyen m()t co phan , m()t phieu bau?

B.2 C6 b~t ky ca ch~ nao cho phep c6 dong thi~u sd imh hu6ng t6i thimh phAn

BGD?

B.3 Da c6 b~t ky truoog hgp mua ban n()i b9 lien quan d~n cac giam ddc hay

nguai quim ly cong ty khong trong vong 2 nam qua khong?

B.4 Cong ty c6 dua ra nhiing ly do ciin ban hay gi1E thich cho nhiing giao dich c6

phi~u c6 anh hu6ng t6i cong ty khong?

B.5 Cong ty c6 tham gia trong nh6m kinh t~ trong d6 nhiing c6 dong Ian cua cong

ty cilng ki~m soat nhfrng nha cung dp chinh , khach hang val hay nhiing cong

ty kinh doanh tuang tv khong?

B.6 C6 b~t ky tru(mg hgp khong ch~p thu~n nao lien quan d~n cac giao dich n()i b9

trong 2 nam qua khong?

B 7 C6ng ty c6 t~o thu~n lqi cho vi~c uy quy€n b6 phi~u khong?

(i) Thong baa cho c6 ilong co chi ro nhiing giay ta c&n thiit iii uy quyJn kh6ng?

(ii) Co bat kj; yeu cdu cdn chu y nao cho vi?c uy quyJn kh6ng?

B 8 C6ng ty glri thong bao d~i h9i c6 dong tru6c bao nhieu ngay?

Phinc Vai tro ctia nhfrng ngtriri co quy~n IQ'i lien quan d~n quan tri doanh

nghi~p

C I Cong ty c6 de c~p ro rang t6i lqi ich va S\f an toan cua nhan vien kh6ng?

C.2 Cong ty c6 d€ c~p ro rang t6i vai tro cua c6 dong chinh ch~ng h~n nhu khach

hang hay chu nQ va nha cung dp kh6ng?

C.3 Cong ty c6 d€ c~p ro rang t6i cac v~n d€ m6i truoog tren cac phuang ti~n

truy~n thong khong?

C.4 Cong ty c6 chuang trinh quy~n chQn mua c6 phi~u hay k~ ho~ch khuy~n

khich diti h~n khac cho nhan vien d€ t~o nen gia tri c6 dong khong?

Phan D Sv minh b'ch va cong bo thong tin

0.1 Cong ty c6 cau true sa hliu minh b~ch khong?

(iii) c6 phiiu nha quem ly khac n&m gift c6 GU(YC cong b6 khong?

0.2 Cong ty c6 c~u true sa hliu phan tan khong?

0.3 C~u trUe sa hliu th~t SlJ cua cong ty c6 bi che d~y bai sa hliu cheo khong?

0.4 Danh gia ch~t luQTig cua bao cao thuemg nien D~c bi~t trong nhiing di~u sau

day:

(iii) Trinh t19 cua thanh vien Ban Giam D6c

0.6 Cong ty c6 ap dJ,mg tieu chuAn k~ toan dugc qu6c t~ cong nh~n khong?

0.8 Cong ty c6 ki€m toan himg nam thvc hi~n bai cac ki€m toan vien d<)c l~p va

c6 dang tin c~y khong?

0.9 Cong ty c6 nhi~u kenh d€ truy c~p thong tin khong?

(iii) Bang tom t&t cac phan tich

0 10 Bao cao tai chinh c6 dugc cong b6 dung thai di6m khong?

0.11 Website cong ty c6 thong tin dugc c~p nh~t thuemg xuyen khong?

(i) Hor;zt a(jng kinh doanh (ii) Cac bao cao tai chinh (iii) An phdm bao chi (iv) Cdu true sCI him c6 phiiu (v) cdu true t6 chuc doanh nghi?p (vi) cdu true nhom cong ty

(vii) Bao cao thuang nien co thi tai vJ GU(/C

(viii) Website co tiing Vi?t va tiing Anh

khong?

nam

(i) Ngudi tham gia (ii) DiJu hanh ben trong (iii) Ngudi quem ly (iv) Nhimg kiim toan vien GU(/C aJ cu (v) T6ng h9P bao cao tai chinh (vi) Tuan thu lw# phap

(vii) Kit luqn va kiin nghi

nghi~p khong?

E.6

(i) Chit tfch h(ji a6ng quem tri ciing Ia m(jt thimh vien a(jc l(ip ?

(ii) Chit tfch h9i a6ng quem tri cilng Ia giam a6c aiJu hanh?

E 7 Cong ty c6 hinh thuc thu6ng my chQn d~ khuy€n khich ban lanh d~o cong ty

khong?

(i) Cong ty c6 hinh thuc thuerng tuy ch9n trong qua khu nhung win con

hi~u life khong?

(ii) Hi~n nay cong ty c6 hinh thuc thuerng tuy ch9n?

E.8 Ban Giam Dac c6 chi dinh nhfrng h()i ddng d()c l~p vcri nhfrng thanh vien d()c

(i) Kidm toan

(ii) Quyit djnh thu&ng

(iii) H9i dJng b6 nhi~m giam c16c

E.9 Ban Giam Dac c6 mdy nguai?

E.lO Bao nhieu nguai trong Ban Giam Dac cling h\m Giam dac rna khong dieu

hanh cong ty?

E.ll Cong ty c6 phat bi~u trong bao cao hfmg nam dinh nghia ve "d()c l~p"

khong?

E.12 Trong Ban Giam Dac, bao nhieu nguai la Giam dac d()c l~p?

E.13 Cong ty c6 cung dp thong tin lien l~c chi ti€t cua nha dAu tu khong?

E.14 Cong ty c6 bao cao cua Ban Giam Dac khong?

E.15 Cong ty c6 cong ba h9 tni cho cac Giam dac d()c l~p bao nhieu khong?

E 16 Cong ty c6 hudn luy~n cho cac Giam Dac ( cac Giam Dac dieu hanh va

khong dieu hanh)

T6m l~i chuang 1 da trinh bay cac ly thuy~t va nhung nghien cl:ru c6 lien quan d~n vfrn de nghien cl:ru cua d€ tai Gia thuy~t nghien cl:ru duqc

xay dvng dva tren co sa ly thuy~t va k~t qua cua cac nghien cl:ru tru&c Thang do bi~n nghien cl:ru va each tinh cac bi~n ciing duqc trinh bay trong chuang, Ia co sa d~ xu ly va phan tich du li~u trong nhii'ng chuang ti~p theo

CHUONG2

CHUNG KHOAN TP HCM (HOSE)

Chuang nay t?p trung phan anh thgc trl;lng qua trinh c6 phAn h6a DNNN a nu6c ta, thgc trl;lng cua hol;lt d9ng quan tri doanh nghi~p trong cac DNNN CPH niem y~t tren HOSE Tru6c tien chung toi t6m dt k~t

qua c6 phAn h6a DNNN trong thai gian qua, sau d6 mo ta th6ng ke cua cac bi~n nghien Clru PhAn trQng tiim cua chuang 1a phan anh thgc trl;lng qmin tri doanh nghi~p cua cac DNNN CPH

CPH DNNN 1a n<)i dung quan tr<;mg nhfrt trong ti~n trinh dfJi m&i va

s~p x~p ll;li DNNN nh~m nang cao hi~u qua va sue c1;1nh tranh cua cac

DNNN trong nen kinh t~ Chinh phu khong mu6n ti~p tl,lC keo dai S\1 t6n tl;li cua cac doanh nghi~p rna v6n va tai san thu<)c sa hliu cua tofm dan, toan xa h<)i nhung khong c6 ai 1a chu sa huu thgc sg Di cimg v6i tinh tr1;1ng doanh nghi~p "vo chu", vftn de hi~u qua kinh doanh cua cac DNNN trong m<)t thai gian dai cling 1a m<)t nguyen nhan cAn thuc dAy qua trinh CPH Thai gian qua tinh tr1;1ng DNNN thua 16 keo dai nhung khong bi xu 1y pha san khong con 1a hi~n tugng ca bi~t trong khu V\IC kinh t~ Nha

nu&c Trong b6i canh chuy€n d6i cua n€n kinh t~ tir kinh doanh theo ca

ch~ bao cftp sang kinh doanh theo ca ch~ thi truang, cung v&i sv h<)i nh?p

ngay cang sau r<)ng cua n€n kinh t~ Vi~t N am vao n€n kinh t~ th€ gi&i va

khu V\IC, thi yeu cAu phai thgc hi~n cai each DNNN 1a m<)t tftt y€u khach

quan Ti€n trinh cai each DNNN a nu&c ta di~n ra v&i cac n<)i dung: (i)

s~p x€p 11;1i DNNN v€ m~t t6 chtrc, thgc hi~n giao, ban, khoan kinh doanh

va cho thue v6i cac DNNN v6n nho, thua 16; (ii) hinh thanh cac DN 16n,

cac t~p dmin kinh t€ m~nh du sue c~nh tranh v6i cac d6i thu tren thi truang; (iii) d6i m6i ca ch€ qmin ly DNNN; (iv) CPH cac DN rna Nha nu6c khong c§n nim 100% sa hfru v6n, trong d6 CPH DNNN Ia n<)i dung duqc coi la quan trQng nhAt

s6 li~u t6ng hqp m6i nhAt cho thAy, tinh d€n h€t nam 2008 ca nu6c da s~p x€p l~i duqc 5.414 doanh nghi~p trong t6ng s6 khoang 6.200 DNNN Trong d6, c6 ph§n h6a 3.836 doanh nghi~p va b<) ph~n doanh nghi~p,

chi€m 70,8% t6ng s6 doanh nghi~p da sip x€p (Di~n Dan Doanh Nghi~p ngay 13 thang 07 nam 2009) s6 li~u chi ti€t duqc trinh bay trong Bang 2.1 duai day

Bimg 2.1: K€t qua sip x€p & d6i m6i DNNN tinh d€n Thang 12/2008

Tinh hinh sap xep, doi m6i DNNN tinh den 31-12-2008

c6 hAn h6a nAm tron s6 doanh nghi~p s~p x~p l~i)

440 2.232

Ngu6n: Di~n Dan Doanh Nghi~p, 13/07/2009

Rieng TP H6 Chi Minh tinh tu thai di~m tri~n khai nam 1992 d€n nam 2008, da tht,rc hi~n c6 phftn h6a duqc 262 DNNN Trong d6 t6ng v6n di€u 1~ cua cac DNNN da c6 phftn h6a h\4.428.975 tri~u d6ng v6i ca cdu v6n Nha nu6c nim giu 37,02% T6ng s6 v6n Nha nu6c tren s6 sach tru6c khi c6 ph§n h6a la 3.033.836 tri~u d6ng, binh quan s6 v6n tren s6 sach cua m<)t doanh nghi~p tru6c khi c6 phftn h6a la 14.585 tri~u d6ng T6ng gia tri doanh nghi~p theo tht,rc te duqc djnh gia l~i d~ c6 phftn h6a Ia

11.611.73 3 tri~u d6ng, v6n Nha nu6c duqc danh gia l~i d€ cfJ ph~n h6a Ia

nghi~p sau cfJ ph~n h6a d~u tang Cv th€, v6n di~u 1~, v6n nha nu6c, lqi nhu~n tru6c thue, doanh thu, thu nh~p binh quan cua nguai lao d9ng d~u

yeu vao cac DNNN c6 quy mo nh6 va vira (HCM CityWeb)

v ~ C(J c~u sa huu cua DNNN t;,li thai diem cfJ phAn h6a, ket qua tfJng

Doanh Nghi~p)

DNnho

Den nay vdn con 1 720 DN 1 00% nha nu6c v6i tfJng v6n khoang 41 0

ho~t d(>ng ctia DNNN con y€u kern Theo bao cao ctia B9 Tai chinh t~i

C6 rAt nhi~u h~ng mvc dfru tu gia tri thAp han nghia V\1 ng do nhfrng dg

ho~t d(>ng va dfru tu cua doanh nghi~p Sau CPH nguoi lao d(>ng chuy€n

2.1.3 v§n con nhi~u VU'(Yng mic trong qua trinh xac djnh gia trj DN Vi~c xac d!nh gia tri DNNN khi c6 phftn h6a con nhi~u b~t c~p, anh hu6ng den tinh chuftn xac cua hi~u qua tai chinh cua daanh nghi~p Ngay 21/8/2008 baa caa giam sat cua Uy Ban Thuang V\1 Qu6c h<)i cho th~y vi~c d!nh gia tai san trong qua trinh CPH trang m<)t s6 dia phuang chua sat thl,l'c te, d~c bi~t Ia tru6'c khi c6 Nghi Dinh 187/2004 Lqi the v~ d~t dai, vi tri d~c dia, cua DNNN chua dugc tinh vaa gia tri daanh nghi~p C\l th~, CTCP du lich NgQc Lan (Lam D6ng) kinh daanh khach s;;tn 6 vi tri dAc dia v6i di~n tich d~t thue 1.292m2

, khi d!nh gia CPH chi c6 3,5 ty d6ng Sau c6 phftn h6a khong bao I au thi truang dinh gia cao g~p 10 lftn

Tuy nhien, thea Chu nhi~m Uy ban - Tai chinh - Ngan sach Phung Qu6c Hi~n, c6 truang hgp dinh gia qua caa c<)ng v6i cac lgi the khac dugc tinh vao gia tri daanh nghi~p d~n t6'i gia tri dugc xac d!nh vugt xa gia thi truang Di~n hinh Ia truang hgp cua Cong ty TNHH m<)t thanh vien Xe Mi~n Dong, neu xac d!nh gia tri DN theo Nghi dinh 187 Ia 60 ty, lgi the gia tri kinh doanh Ia 9 ty nhung khi xac dinh l;;ti gia tri doanh nghi~p thea Nghi dinh 109 Ia 1.121 ty va lgi th~ kinh daanh Ia 1.052 ty d6ng, g~p 31,4 lftn mtrc xac d!nh ban dftu

2.1.4 Cac DN ti~n hanh CPH chu y~u Ia DN vira va nho, vi~c da d~ng

boa sO' hfru trong CPH con h~n ch~

M~c du cac DNNN da thvc hi~n CPH chiem cy trQng Ian v~ m~t s6 lugng (khoang 53%), nhung chi chi~m khaang 8,2% t6ng s6 v6n nha

nuac dftu tu t;;ti DN Cac DNNN da CPH c6 s6 v6n nha nu6c du6i 5 ty d6ng chiem tai gftn 60%; chi c6 18,5% s6 DNNN CPH c6 quy mo v6n nha nu6c tren 1 0 cy dbng

Chuy~n DNNN thfmh cong ty c6 phAn Ia nh~m da d?ng hmi sa hiiu v€ v6n Tuy nhien, trong s6 tren 3.000 DN da CPH chi c6 30% DN Ia Nha

chi~m khoang 28%, tang dfin len 31% nam 2002, 55% nam 2003; 4 7%

2.1.5 Hi~u qua san xuit kinh doanh ciia cac DNNN sau CPH chU'a

cao

s6 chi tieu cua cac DN sau CPH tang kha ngo?n m\lc so v6i tru6c CPH,

Ngmii ra cling c6 bao cao chi ra 28,6% cac DN c6 doanh thu ghim, 10% s6 DN bi 16, 42% cac DN c6 s6 n9p ngan sach giam, 17% s6 DN c6 thu nh~p giam so v6i tru6c c6 phftn hoa s6 li~u nay da phan anh kha ro thvc t€ v€ sv st,1t giam k€t qua san xuAt kinh doanh cua m9t b9 ph~n khong nho cac DN h~u CPH (TufJi Tre Online ngay 23/8/2008)

Tren day la m9t s6 net chinh cua qua trinh CPH DNNN a nu6c ta trong thai gian qua, khai dftu tu nam 1992 cho d€n nay s6 DNNN CPH nhi€u nhung qui mo nho va Ia nhung DN thu9c cac nganh hang khong quan trQng trong n€n kinh t€ Qui trinh CPH con nhi€u bAt c~p, vu6ng m~c lam anh huang d€n ti€n d9 dv ki€n cua Dang va Chinh phu Tht,rc t€ CPH chua d~t duQ'c cac mt,1c tieu kinh t€ - xa h9i nhu da d€ ra trong cac

N ghi Dinh v€ CPH cua Chinh phu D~c bi~t I a vAn d€ h~u CPH nhu ca

cftu sa hiiu va quan tri doanh nghi~p nhu th€ nao da thu hut Sl,l' quan tam khong nho cua cac nha ho~ch dinh chinh sach va c9ng d6ng nghien cfru trong va ngoai nu6c hi~n nay

Vao thai di~m nam 2007 tren Trung tam Giao dich Chung khoan H6 Chi Minh (HOSE) c6 tren 100 CTCP d~i chung niem y€t Nghien ctru nay quan sat 74 cong ty c6 phdn c6 ti€n than Ia doanh nghi~p nha nu6c c6 phftn h6a va niem y€t giao dich chung khoan tren HOSE tu 2007 v€ tru6c Cac chi tieu tai chinh, dftu tu duQ'c xem xet trong thai ky 3 nam (2005-2007) Bang 2.2 du6i day Ia cac s6 li~u th6ng ke tinh dUQ'C tren mftu nghien cuu

Bang 2.2: Mo hi th6ng ke cac bi~n nghien c(ru

Chi tieu s6 quan sat Gia tri toi Gia tri t6i da Gia tri trung

40,1% va trung binh la 18,4% Ty su§t doanh lqi bi~n d()ng kha l6n v&i muc th§p nh§t la 0,3% va cao nh§t la 87,3%, va trung binh la 11, 7% Su§t sinh lqi tren gia tri tai san tinh theo gia tri danh nghia (ROA) la 9,8% Ia rAt th§p so v&i lai su§t cho vay trung binh cling ky cua ngan hang thuong m~i N~u phan tich su§t sinh loi v6n chu sa hfru (ROE) trung binh Ia 18,7% thi se th§y khong chenh l~ch Ian v&i Hii su§t hi~u qua khi DN vay v6n ngan hang Trong ky nghien cuu DN vay ngan hang v&i lai su§t trung binh 1,2% thang, tra lai hang thang thi tuang duong 15,39% nam C6 le chenh l~ch 3,3% binh quan nam khong bu d~p du rui ro d~c thu cua doanh nghi~p phi tai chinh rna c6 dong ganh chiu

2.2.2 Quan trj doanh nghi~p - Th1fc tr~ng

Lien quan dSn v§n d~ quan tri doanh nghi~p, v€ m~t djnh luqng th€ hi~n qua 3 tieu chi: (1) qui mo H()i d6ng qmin tri, (2) cy l~ sa hfru cua Ban qufm ly di~u hanh doanh nghi~p, va (3) sl,l kiem nhi~m vai tro T6ng Giam

d6c cong ty cua Chu tich HDQT Qui rna HDQT nh6 nhdt c6 3 thimh vien

va l6n nhdt la 15 D~i da s6 cac doanh nghi~p c6 s6 thanh vi en trong HDQT la 7 Ty l~ sa hfru cua Ban qmin ly cong ty rdt khac nhau gifra cac doanh nghi~p, th€ hi~n qua gia tri Min = 0%, Max = 61 ,6% Trung binh Ban quan ly cong ty n~m gifr g§n 10% c6 phdn doanh nghi~p Trong h§u het cac doanh nghi~p duqc quan sat deu c6 S\1' kiem nhi~m chuc V\1 T6ng giam d6c cua Chu tich HDQT

Ve cac tieu chi dinh tinh, sir dt,mg BCH duqc trinh bay trong Bang 1.2,

va b~ng phuong phap quan sat c6 tham gia ( cac tac gia trong vai tro la c6 dong tham dl,l' DHDCD thu<mg nien), tinh hinh QTDN trong cac CTCP duqc t6ng hqp nhu du6i day

A Quyin /pi ciia cJ i/ong

Cong ty thuemg bao dam quyen duqc mua c6 phi€u va nh~n c6 tuc cua c6 dong Quy€t dinh thuang hang nam cua Ban dieu hanh duqc thong qua t~i D~i H9i D6ng C6 dong (DHDCD) du6i hinh thuc bi€u quy€t, tuy nhien c6 dong khong duqc giai thich thoa dang ve muc thu6ng hay ty l~ chia thu6ng rna HDQT de nghi va dua ra bi€u quy€t t~i DHDCD thuang nien

ChQn cong ty ki€m toan la m<)t trong cac n<)i dung duqc dua ra thao lu~n va ldy bi€u quy€t t~i DHDCD Tuy nhien, vdn de chQn cong ty ki€m toan thu<mg duqc uy quyen cho HDQT Ten tu6i va muc phi cua cong ty ki€m toan duqc chQn khong duqc cong b6 cho c6 dong

V€ vi~c chia c6 tuc, thong thuang cac CTCP dua racy 1~ chia c6 rue

tren m~nh gia c6 phi€u muc chia can cu vao muc lqi nhu~n ky vQng c6 th€ d~t dUQ'C trong nam t6'i C6 dong thu(mg ky VQng ty ~~ nay l6n hon 15%, vi hQ so v6i lai sudt ti€t ki~m cua ngan hang thuong m~i (khoang 10% nam) Muc chi tra c6 tuc cho c6 dong duqc HDQT d\1' ki€n va dua ra ldy bi€u quy€t t~i DHDCD

Chu tich HDQT luon hi~n di~n trong DHDCD Tru<mg hqp Chu tich

vi rn9t ly do hit kha khang khong dl,l dugc DHDCD vao ngay da in dtnh tl1i D~i h9i phai dugc dai l~i vao ngay khac rna vi Chu tich c6 th~ dtJ

dugc Bien ban hQp D~i h9i d6ng C6 dong ghi chep dfiy du cac cau hoi va Sl,l' giai dap cua nhung nguai hiiu quan TruOng hgp khong th~ tra lai ngay thi D~i h9i bi~u quy~t d~ dugc tra lai bAng van ban

Hi~n tuQ'Dg dfiu tu cheo gifra cac CTCP dien ra kha ph6 bi~n, vi dv Ngan hang Thuang m~i c6 phfin Saigon Thuang tin (STB) n~m giu c6

phi~u cua T~p doan Ca di~n l~nh (REE) va ngugc l~i Tuy nhien hanh vi dfiu tu cheo khong nhAm mvc dich ch6ng l~i SlJ nu6t chung cua d6i thu rna chi nhAm tang thu nh~p qua ho~t d<)ng dfiu tu tai chinh va t~o SlJ thu~n

l<;Yi trong giao dtch kinh doanh H9i d6ng quan tri sa hfru c6 phfin ph6 thong va thuang la nhung nguai d~i di~n v6n Nha nu&c Ty 1~ n~m giu

cua h9 rit cao, thu<mg vu<;Yt muc 25% Khong c6 c6 phi~u uu dai dugc

phat hanh rieng cho HDQT

B DJi xu cong bdng giua ca dong

Quy€n diu phi~u thtJc hi~n tren ca sa m9t c6 phi~u m9t phi~u bftu,

khong tbn t~i hinh thuc d6n phi~u, do d6 c6 dong thi~u s6 khong th~ c6 b§.t ky m9t anh huang nao d~n thanh vien HDQT C6 m9t s6 tru<mg hqp

rnua ban c6 phi~u n9i b9 lien quan d~n thanh vien HDQT va BGD vi ph~m qui djnh v€ cong b6 thong tin Thuang cac giao djch n9i b9 sau d6 dugc cong b6 gai m9t tin hi~u t6t hay xiu d~n thj tru<mg va anh huang

d~n lgi ich c6 dong nhung thu<mg khong c6 m9t SlJ gh'ti thich nao tren phuong ti~n truy€n thong, th~m chi ca trong tru<mg hgp vi ph~m va bi Oy

Ban Chung khoan Nha nu&c ph~t hanh chinh

Thong thu<mg khi gai thu rnai dl,I DHDCD, CTCP c6 gai kern giiy

Oy Quy€n dtJ D~i h9i trong tru<mg hqp c6 dong khong the dtJ dugc

Trong thu mai c6 neu r5 truang hgp uy quy~n nguai khac di dtJ thay cftn