những vấn đề chung về kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán độc lập

ánh giá khách hàng ..... ch ng trình ki m tra chéo cho các công ty ki m toán.

K IL

M

MUÏC LUÏC

L i m đ u

Ch ng 1: Nh ng v n đ chung v ki m soát

ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

1.1 T ng quan v ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 05

1.1.1 Khái ni m ch t l ng ho t đ ng ki m toán và ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 06

1.1.2 Các c p đ c a ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 07

1.1.2.1 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên trong 08

1.1.2.2 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên ngoài 08

1.2 Ki m soát ch t l ng t bên trong theo chu n m c ki m toán qu c t 09

1.2.1 L ch s phát tri n chu n m c ki m soát ch t l ng 09

1.2.2 N i dung c a chu n m c ki m toán qu c t s 220 hi n hành 11

1.2.3 N i dung chu n m c qu c t v ki m soát ch t l ng d ch v đ m b o 13

1.3 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i Hoa k 18

1.3.1 Ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Hoa K 18

1.3.1.1 L c s ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Hoa K 18

1.3.1.2 Các y ban ph trách ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 21

1.3.2 Ki m soát ch t l ng t bên trong t i Hoa K 24

1.4 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i Pháp 24

1.4.1 Ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Pháp 24

1.4.1.1 L c s ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Pháp 24

K IL

M

1.4.1.2 Các c quan ch u trách nhi m ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán 25

1.4.2 Ki m soát ch t l ng t bên trong t i Pháp 27

1.4.2.1 ánh giá khách hàng 27

1.4.2.2 Ki m soát ch t l ng h s ki m toán 28

1.4.2.3 ánh giá s hài lòng c a khách hàng 29

1.5 Bài h c kinh nghi m t các mô hình ki m soát ch t l ng cho Vi t Nam 29

1.5.1 Vi c ti n hành ki m soát ch t l ng là yêu c u t t y u khách quan 29

1.5.2 Vai trò c a ki m soát ch t l ng đ i v i s phát tri n, hoàn thi n c a ngh nghi p ki m toán 29

1.5.3 Các c p đ c a h th ng ki m soát ch t l ng 30

1.5.3.1 Ki m soát ch t l ng t bên ngoài 31

1.5.3.2 Ki m soát ch t l ng t bên trong 31

1.5.4 Vai trò c a H i ngh nghi p, Nhà n c trong ki m soát ch t l ng 32

Ch ng 2: Th c tr ng công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 2.1 c đi m ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 33

2.1.1 Các quy đ nh pháp lý 33

2.1.2 Ho t đ ng c a t ch c ngh nghi p 35

2.1.3 Hình th c pháp lý c a các công ty ki m toán đ c l p 36

2.1.4 Các d ch v c a các công ty ki m toán 37

2.1.5 Th tr ng ki m toán đ c l p 37

2.1.6 i ng ki m toán viên 38

2.2 Th c tr ng v h th ng các quy đ nh liên quan đ n ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam 39

2.2.1 Chu n m c Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m (VAS 220) 39

2.2.2 Các quy đ nh pháp lý liên quan đ n ki m soát ch t l ng ki m

toán đ c l p t bên ngoài 40

2.3 Th c tr ng v ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i

Vi t Nam 43

2.3.1 Th c tr ng vi c thi t l p chính sách ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán t i các công ty ki m toán 43

2.3.1.1 i v i các công ty ki m toán thu c Big four t i Vi t Nam 43

2.3.1.2 i v i các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô trung

bình tr lên (trên 50 nhân viên) 45

2.3.1.3 i v i các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô nh 48

2.3.2 Th c tr ng vi c th c hi n chính sách ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán t i các công ty ki m toán 49

2.3.2.1 T i các công ty ki m toán thu c Big four Vi t Nam 49

2.3.2.2 T i các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô trung bình

tr lên (trên 50 nhân viên) 50

2.3.2.3 T i các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô nh 53

2.3.3 Th c tr ng v ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên

K IL

M

2.4.2.1 T n t i v các quy đ nh liên quan đ n ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán đ c l p 63

2.4.2.2 Nh ng t n t i trong công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên trong các công ty ki m toán đ c l p 63

2.4.2.3 Nh ng t n t i trong công tác ki m soát ch t l ng t bên ngoài đ i v i các công ty ki m toán đ c l p 66

Ch ng 3: Ph ng h ng và gi i pháp nh m nâng cao công tác ki m soát ch t l ng ki m toán đ c l p Vi t Nam 3.1 Yêu c u có tính nguyên t c trong vi c thi t l p các gi i pháp nh m nâng cao ki m soát ch t l ng cho ho t đ ng ki m toán 68

3.2 Ph ng h ng nâng cao công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 69

3.3 Gi i pháp nâng cao công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam 70

3.3.1 Gi i pháp v phía Nhà n c 70

3.3.2 Gi i pháp đ i v i đ i v i các Công ty ki m toán đ c l p 74

3.3.3 Gi i pháp đ i v i H i ngh nghi p 77

3.3.3.1 Ki n toàn ho t đ ng c a t ch c ngh nghi p 77

3.3.3.2 Ki n toàn b máy t ch c, chuyên nghi p hóa các Ban chuyên môn c a H i ngh nghi p 78

3.3.3.3 Xây d ng quy trình ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p 82

3.3.4 Các gi i pháp khác 93

K t lu n

(WTO) vào tháng 11/2006 Tham gia vào n n kinh t toàn c u, bên c nh nh ng c

h i thu n l i, Vi t Nam đang ph i đ i m t v i nh ng thách th c to l n đó là s c ép

c nh tranh trong b i c nh toàn c u hóa Vì v y, làm th nào đ nâng cao kh n ng

c nh tranh là m t công vi c mang tính c p bách và s ng còn c a các doanh nghi p,

trong đó có các doanh nghi p ki m toán Theo l trình phát tri n sau khi gia nh p

WTO, Vi t Nam s m c a hoàn toàn d ch v tài chính, trong đó có d ch v k toán

- ki m toán i u này d n đ n m t th c t là th tr ng tài chính, đ c bi t là d ch v

k toán - ki m toán, b o hi m c ng nh th tr ng ch ng khoán s có s tham gia

c a r t nhi u nhà đ u t n c ngoài Và do v y, doanh nghi p ki m toán c ng nh

các doanh nghi p khác ch u s canh tranh gay g t Mu n t n t i và phát tri n, các

doanh nghi p ki m toán ph i hoàn thi n ch t l ng ho t đ ng c a mình

Bên c nh đó, t khi ngh đ nh 187/2004/N -CP ngày 16 tháng 11 n m 2004

c a Chính ph v vi c “Chuy n công ty Nhà n c thành công ty c ph n” có hi u

l c, nhu c u v xác đ nh giá tr doanh nghi p và ki m toán tr c khi c ph n hóa

t ng lên m t cách đ t bi n i u này đòi h i ph i có m t đ i ng ki m toán viên đ t

n ng l c và trình đ chuyên môn cao đ đáp ng v i nhu c u này, nh m xác đ nh

m t cách đúng đ n giá tr tài s n c a Nhà n c tr c khi c ph n hóa, tránh nh ng

th t thoát và lãng phí

Nh v y có th th y r ng, ho t đ ng ki m toán đ c l p là m t trong nh ng

công c quan tr ng trong công tác qu n lý v mô n n kinh t đ t n c Tr c h t nó

ph c v vì l i ích thi t th c cho các ch s h u, các nhà đ u t và sau đó là góp

ph n ng n ch n các sai ph m v kinh t - tài chính, giúp cho Chính ph , c quan

Nhà n c ki m soát đ c ho t đ ng kinh t - tài chính, n đ nh th tr ng ch ng

khoán h i nh p kinh t th gi i, đ phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam,

m t trong nh ng bi n pháp là d ch v ki m toán ph i có ch t l ng cao Mu n v y

c n t ng c ng ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

V i lý do trên, tác gi đã th c hi n đ tài “Ph ng h ng và gi i pháp nh m

nâng cao công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam”

v i mong mu n đ a ch t l ng d ch v ki m toán đ c l p t i Vi t Nam đ t chu n

qu c t trong quá trình phát tri n n n kinh t nói chung và th tr ng tài chính nói

riêng Vi t Nam

2 i t ng và ph m vi nghiên c u:

Lu n v n t p trung nghiên c u vi c ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán đ c l p trên c hai khía c nh:ki m soát t bên trong c a công ty ki m toán đ c

l p và ki m soát t bên ngoài c a H i ngh nghi p và Nhà n c Lu n v n ch t p

trung vào ki m toán đ c l p, không nghiên c u các lo i ki m toán khác nh ki m

toán n i b và ki m toán nhà n c nh m đem l i m t b c tranh t ng th v i m t

cách nhìn toàn di n v công tác ki m soát ch t l ng ki m toán đ c l p Vi t

qu n lý quan tâm trong nh ng n m v a qua

- Tìm hi u, kh o sát và đánh giá th c tr ng công tác ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam

- Trên c s th c ti n ho t đ ng ki m toán đ c l p n c ta hi n nay, lu n v n

đã đánh giá nh ng u đi m và t n t i trong công tác ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán c a các công ty ki m toán đ c l p, t đó đ a ra các gi i pháp

nh m nâng cao ch t l ng trong công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

- G i phi u kh o sát: Tìm hi u công tác soát xét ch t l ng ho t đ ng ki m toán

t i m t s Công ty ki m toán đ c l p thông qua các các câu h i ghi trên phi u

trong công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p và các bài h c

kinh nghi m t các qu c gia khác

Ki m toán là m t ho t đ ng đã có lâu đ i k t th i k thông tin đ c phê

chu n b ng cách đ c lên trong bu i h p công khai Cùng v i s phát tri n c a n n

kinh t , s ra đ i c a công ty c ph n và th tr ng ch ng khoán đã d n đ n s tách

r i gi a quy n s h u và quy n qu n lý T đó, xu t hi n nhu c u c n ki m tra c a

ng i ch s h u đ ch ng l i s gian l n c a ng i qu n lý l n ng i làm công

Ki m toán đ c l p đã ra đ i vào th k 18 nh m đáp ng cho nhu c u này n th

k 19, v i vi c bành tr ng thu c đ a c a Anh đã kéo theo s m r ng đ u t c a

các nhà t b n Anh sang các qu c gia thu c đ a Do s cách tr v đ a lý nên các

nhà đ u t c n có ng i giám sát các kho n đ u t khi h v ng m t, nhi m v này

đã đ c trao cho các ki m toán viên Trong th i k này, đ t ng đ tin c y vào ki m

toán viên, các nhà đ u t Anh ch c m ki m toán viên làm vi c cho công ty đ c

ki m toán h n là chú tr ng vào ch t l ng c a các cu c ki m toán do ki m toán

viên th c hi n

Cu i th k 19 và đ u th k 20, do có s d ch chuy n v n t qu c gia này

sang qu c gia khác và h p nh t các công ty l n Anh trong ngành khai thác m ,

đ ng s t, nhiên li u, đã d n đ n s thay đ i trong quan đi m v m c đích, b n

ch t và ngu n v n đ u t vào các công ty T đó nhi m v c a ki m toán viên

chuy n sang ph c v cho c đông trong c ng đ ng nhi u h n là l i ích c a ng i

ch s h u v ng m t Nhóm c đông trong c ng đ ng ch y u là các nhà đ u t đ a

ph ng, mà th ng là các ngân hàng l n hay các nhà đ u t l n và nhóm này ngày

càng gia t ng Chính nhóm c đông này đã làm thay đ i quan đi m v ch t l ng

c a ho t đ ng ki m toán, vì h mong mu n r ng nh ng thông tin mà h nh n đ c

t các báo cáo tài chính đã đ c ki m toán mang tính trung th c và khách quan cao

Chính vì th , vào th i gian này các công ty ki m toán b t đ u chú tr ng đ n công

Cùng v i quá trình phát tri n c a kinh t , yêu c u c a xã h i đ i v i ki m

toán ngày càng cao Ki m soát ch t l ng ngày càng tr thành m i quan tâm hàng

cung c p d ch v v i m c đích nâng cao ch t l ng thông tin tài chính c a đ n v

Do v y, t ng t nh các ngành ngh khác, ki m toán ch có th t n t i khi cung

c p d ch v có ch t l ng cao, đ c ng i s d ng tin c y Ch t l ng ki m toán

đ c đo b i s th a mãn nhu c u c a ng i s d ng

Theo chu n m c ki m toán Vi t Nam s 220 (VSA 220 - Ki m soát ch t

l ng ho t đ ng ki m toán): “Ch t l ng ho t đ ng ki m toán là m c đ th a mãn

c a các đ i t ng s d ng k t qu ki m toán v tính khách quan và đ tin c y vào ý

ki n ki m toán c a ki m toán viên; đ ng th i th a mãn mong mu n c a đ n v

đ c ki m toán v nh ng ý ki n đóng góp c a ki m toán viên nh m nâng cao hi u

qu ho t đ ng kinh doanh, trong th i gian đ nh tr c v i giá phí h p lý.”

Nh v y, ch t l ng ho t đ ng ki m toán có th đ c xem xét d i ba góc đ :

- M c đ ng i s d ng thông tin th a mãn đ i v i tính khách quan và đ tin

c y c a k t qu ki m toán;

nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh;

- Báo cáo ki m toán đ c l p và phát hành theo đúng th i gian đã đ ra trong

h p đ ng ki m toán và chi phí d ch v ki m toán m c h p lý

Do v y, mu n nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán đòi h i ph i có s

ki m soát ch t l ng.Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán là m t b ph n c u

thành trong quy trình th c hi n d ch v ki m toán nh m cung c p d ch v v i ch t

l ng cao Nó là m t quá trình trong đó công ty ki m toán th c hi n nhi u th t c

nh h ng d n, giao vi c, giám sát, ki m tra công vi c mà các ki m toán viên th c

hi n và ki m tra các nh n xét, k t lu n c a nhóm ki m toán tr c khi phát hành báo

cáo ki m toán

1.1.2 Các c p đ c a ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán:

Ch t l ng ki m toán đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c t o ra uy tín

c a các công ty ki m toán nói riêng và uy tín ngh nghi p nói chung c a m i m t

qu c gia Vì v y, ngoài vi c ch u s ki m soát c a h th ng ki m soát ch t l ng

ngay trong b n thân công ty, ch t l ng ki m toán còn ch u s ki m tra t bên

ngoài c a các c quan ch c n ng, h i ngh nghi p và các công ty ki m toán khác

1.1.2.1 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t bên trong:

Tùy vào quy mô và n ng l c, m i công ty ki m toán t xây d ng m t quy

trình ki m soát ch t l ng phù h p, nh ng nhìn chung quy trình ki m soát ch t

l ng bao g m các giai đo n sau: ánh giá khách hàng trong giai đo n ch p nh n

khách hàng m i và duy trì khách hàng c , ki m soát ch t l ng h s ki m toán đ

nâng cao ch t l ng th c hi n ki m toán, đánh giá s hài lòng c a khách hàng

1.1.2.2 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t bên ngoài:

nâng cao ch t l ng d ch v ki m toán, các qu c gia luôn có các t ch c

đ c l p đ ti n hành soát xét l i d ch v mà các công ty ki m toán đã cung c p cho

khách hàng Tùy vào đ c đi m kinh t , chính tr và yêu c u qu n lý c a t ng qu c

gia mà ch th ki m soát đ c l p đó có th là các công ty ki m toán khác, h i ngh

nghi p ho c c quan nhà n c ph trách v k toán, ki m toán th c hi n công tác

ki m soát ch t l ng t bên ngoài M c dù, các ch th ki m soát có th khác nhau

nh ng nhìn chung quy trình và th t c ki m soát ch t l ng t bên ngoài đ c th c

hi n qua các giai đo n: Chu n b ki m soát, th c hi n ki m soát, phát hành báo cáo

ki m soát, theo dõi sau ki m soát

Công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên ngoài nh m m c tiêu:

- Giúp cho các c quan qu n lý, c quan ch c n ng liên quan ki m soát vi c xây

d ng và th c hi n các chính sách, th t c ki m soát ch t l ng ki m toán c a

các công ty ki m toán đ c l p có đ c ti n hành phù h p v i các chu n m c

ki m toán t đó đ xu t các bi n pháp thích h p;

- Giúp cho các công ty ki m toán k p th i kh c ph c nh ng sai sót, t n t i trong

quá trình l p k ho ch, th c hi n ki m toán, c ng nh tìm ra nguyên nhân và

hoàn thi n các ph ng pháp, k n ng làm vi c c a các ki m toán viên nh m góp

ph n hoàn thi n quy trình nghi p v đem l i m t d ch v ki m toán có ch t

l ng cao cho ng i s d ng

1 2 Ki m soát ch t l ng t bên trong theo chu n m c ki m toán qu c t :

1 2 1 L ch s phát tri n chu n m c ki m soát ch t l ng:

Nh m phát tri n và t ng c ng ph i h p c a ngành ngh m t cách hài hòa

trên toàn th gi i, vào n m 1977 Liên đoàn các nhà k toán qu c t (IFAC) đã đ c

thành l p N m 1981, y ban th c hành ki m toán qu c t (IAPC) tr c thu c IFAC

đã ban hành Nguyên t c ch đ o ki m toán qu c t Trong các nguyên t c ch đ o

ki m toán qu c t , có nguyên t c s 7 bàn v ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán Nguyên t c này đ a ra h ng d n v nh ng ph ng pháp mà công ty ki m

toán áp d ng nh m ki m soát các công vi c y thác cho các tr lý trong m t cu c

ki m toán; nh ng qui ch , các b c công vi c mà m t công ty ki m toán c n thi t

l p đ đ m b o ch t l ng ki m toán nh [25]:

- Giao vi c:công vi c ki m toán ph i đ c giao cho ki m toán viên có đ y đ

n ng l c và trình đ ; ki m toán viên ph i xem xét k n ng và trình đ c a

các tr lý trong quá trình làm vi c đ xác đ nh ph m vi h ng d n, giám sát

Vi c h ng d n bao g m: thông báo cho h v trách nhi m, m c đích, các

b c công vi c c n th c hi n và đ c đi m kinh doanh c a doanh nghi p,

nh ng v n đ c n l u ý khi th c hi n công vi c ki m toán

- Giám sát:trong quá trình th c hi n cu c ki m toán cán b ph trách giám sát

nh m b o đ m r ng: các tr lý t ra có đ y đ k n ng, trình đ nghi p v đ

th c hi n công vi c mà mình đ c giao; các tr lý hi u rõ các h ng d n

ki m toán Ti n hành gi i quy t s khác nhau v m t xét đoán nghi p v

gi a các cán b cùng tham gia cu c ki m toán

- Soát xét l i: các ph n vi c do các tr lý th c hi n c n ph i đ c ng i th

hai có trình đ t ng đ ng ho c cao h n soát xét l i Trong m t cu c ki m

toán có th xác đ nh các giai đo n soát xét chính sau: Soát xét k ho ch ki m

toán và ch ng trình ki m toán ban đ u; Soát xét vi c nghiên c u và đánh

giá các quy ch ki m soát n i b k c các ph ng pháp tuân th ; Soát xét

các b ng ch ng ki m toán đã thu th p đ c và các k t lu n rút ra t b ng

ch ng này; Soát xét báo cáo tài chính và d th o báo cáo ki m toán

- Ki m tra ch t l ng nói chung: ki m tra ch t l ng là quy ch các b c

công vi c mà các hãng ki m toán ph i làm theo đ có các cam k t h p lý

r ng m i ph n vi c, m i cu c ki m toán mà công ty ki m toán đã th c hi n

là phù h p v i các nguyên t c c b n c a ki m toán N i dung và ph m vi

c a các th t c ki m tra ch t l ng tùy thu c vào các y u t nh quy mô và

lo i hình hành ngh , đ a bàn ho t đ ng, c c u t ch c, chi phí thích h p và

s cân nh c v l i ích c a công ty ki m toán

n n m 1994, IAPC đã s a đ i các nguyên t c th c hành ki m toán qu c t

và ban hành chu n m c ki m toán qu c t s 220 (ISA 220 - Ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán)

Cu i th k 20, quá trình toàn c u hóa và s phát tri n th tr ng tài chính

qu c t đã làm t ng nhu c u thông tin ph c v cho các nhà đ u t S phát tri n c a

công ngh thông tin đòi h i vi c ki m tra, ki m soát ch c ch các h th ng và quy

trình liên quan đ n thông tin Các thay đ i này d n đ n s hình thành hàng lo t nhu

c u xã h i đ i v i vi c nâng cao ch t l ng thông tin C ng trong th i gian này, s

s p đ hàng lo t các công ty hàng đ u trên th gi i nh Enron, Worlcom, trong đó

có l i c a công ty ki m toán S s p đ và th t b i trong các cu c ki m toán bu c

ngh nghi p ph i xem xét l i các chu n m c đã đ c ban hành Vào n m 2002,

IFAC ban hành chu n m c v d ch v đ m b o có tên là ISAE100 T m quan tr ng

c a d ch v đ m b o đ c th hi n thông qua vi c y ban th c hành ki m toán

qu c t (IAPC) đ i tên thành y ban qu c t v chu n m c ki m toán và d ch v

đ m b o (IAASB) Trong c u trúc các chu n m c ban hành b i IAASB, chu n m c

ki m soát ch t l ng qu c t (ISCQ) đ c áp d ng cho t t c các d ch v n m trong

ph m vi quy đ nh b i IAASB và chu n m c ISA 220 “Ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán áp d ng cho ki m toán các thông tin tài chính l ch s ”

1.2.2 N i dung c a chu n m c ki m toán qu c t s 220 hi n hành :

Chu n m c ki m toán qu c t s 220 hi n hành (có hi u l c 15/06/2005) có tên là

Ki m soát ch t l ng cho các cu c ki m toán v thông tin tài chính l ch s

Chu n m c trình bày các n i dung c b n sau:

a M c đích c a chu n m c là qui đ nh các nguyên t c, th t c c b n và h ng

d n th th c áp d ng các nguyên t c và th t c c b n trong vi c ki m soát ch t

l ng ho t đ ng ki m toán trên các ph ng di n:

- Các chính sách và th t c c a công ty ki m toán liên quan đ n ho t đ ng

ki m toán;

- Nh ng th t c liên quan đ n công vi c đ c giao cho ki m toán viên và tr

lý ki m toán trong m t cu c ki m toán c th

b Trách nhi m c a ng i lãnh đ o v ch t l ng cu c ki m toán :

Ch ph n hùn ph trách h p đ ng ph i ch u trách nhi m chung v ch t l ng c a

h p đ ng ki m toán mà h ph trách

Cán b , nhân viên chuyên nghi p c a công ty ki m toán ph i tuân th các nguyên

t c đ o đ c ngh nghi p đ c quy đ nh ph n A và B c a chu n m c đ o đ c ngh

nghi p do IFAC ban hành, g m: chính tr c, khách quan, n ng l c chuyên môn, tính

th n tr ng, bí m t, t cách ngh nghi p

Ch ph n hùn ph trách h p đ ng ki m toán c n đ a ra k t lu n v s tuân th yêu

c u đ c l p áp d ng cho cu c ki m toán phù h p ph n B c a chu n m c đ o đ c

ngh nghi p do IFAC ban hành

Công vi c ki m toán ph i đ c giao cho nh ng cán b , nhân viên chuyên nghi p

đ c đào t o và có đ y đ k n ng và n ng l c chuyên môn đáp ng đ c yêu c u

th c t

Công vi c ki m toán ph i đ c h ng d n, giám sát th c hi n đ y đ t t c các

c p cán b , nhân viên nh m đ m b o là công vi c ki m toán đã đ c th c hi n phù

h p v i chu n m c ki m toán và các quy đ nh có liên quan

- Ch u trách nhi m tham kh o ý ki n t v n c a chuyên gia trong công ty

ho c ngoài công ty v các v n đ ph c t p hay đang tranh t ng;

ch ph n hùn ph trách h p đ ng v i ng i xét duy t, nhóm ki m toán nên tuân th

chính sách và các th t c gi i quy t mâu thu n ý ki n c a công ty

k Soát xét vi c ki m soát ch t l ng h p đ ng :

i v i các cu c ki m toán cho các công ty niêm y t, ch ph n hùn nên:

- Ch đ nh ng i soát xét vi c ki m soát ch t l ng h p đ ng ki m toán;

Công ty c n thi t l p chính sách và th t c đ cung c p b o đ m h p lý r ng chính

sách th t c liên quan đ n h th ng ki m soát là phù h p, đ y đ , ho t đ ng h u

hi u và áp d ng trong th c t

1 2 3 N i dung chu n m c qu c t v ki m soát ch t l ng d ch v đ m b o :

S s p đ c a các t p đoàn l n nh Enron, Worldcom, Hyundai và Xerox đã

khi n công chúng chú ý nhi u đ n ch t l ng các công ty ki m toán cùng v i s

phát tri n nhi u d ch v m i, IAASB đã tái c u trúc h th ng chu n m c ki m toán

qu c t Trong h th ng chu n m c hi n hành, có chu n m c ki m soát ch t l ng

qu c t s 1 (ISQC1 - International Standard on Quality Control có hi u l c t ngày

15/6/2005) Chu n m c này áp d ng đ ki m soát ch t l ng đ i v i nh ng công ty

th c hi n vi c ki m toán, soát xét thông tin tài chính, các d ch v đ m b o và các

d ch v liên quan khác

V c b n ISQC1 không có khác bi t nhi u so v i ISA 220 N i dung chính

là yêu c u các công ty thi t l p m t h th ng ki m soát ch t l ng trên toàn công ty

đ t đ c m c tiêu c a công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán, các công ty ki m toán ph i xây d ng m t h th ng ki m soát ch t l ng mang

tính toàn di n N i dung chính c a chu n m c đ c p đ n các v n đ chính sauđây:

a Trách nhi m c a ng i lãnh đ o đ i v i ch t l ng ki m toán c a công ty :

Công ty nên thi t l p các chính sách và th t c đ t o thành v n hóa c a công

ty d a trên quan đi m ch t l ng là tiêu chu n hàng đ u Ch t l ng ho t đ ng

ki m toán ph thu c r t nhi u vào thái đ c a nhà qu n lý N u ng i qu n lý c p

cao nh t cho r ng ki m soát ch t l ng là m t v n đ quan tr ng thì các thành viên

khác trong đ n v c ng s c m th y đi u đó và luôn tuân th các th t c và các

chính sách đã đ c thi t l p Ng c l i, n u ng i qu n lý ch hô hào ki m soát mà

không có nh ng hành đ ng, truy n đ t thông tin rõ ràng, th ng nh t và mang tính

th ng xuyên chú tr ng vào ch t l ng thì các m c tiêu ki m soát ch t l ng s

không đ t đ c

Các nhà qu n lý c n thi t l p các chính sách và th t c ki m soát ch t l ng

đ đ y m nh nh n th c c a các thành viên khác trong công ty xem ch t l ng là

m t tiêu chí s ng còn trong ho t đ ng c a công ty đ t đ c đi u này, ban lãnh

đ o công ty ph i đ m b o r ng:

- Nh ng y u t cân nh c v th ng m i không bao gi quan tr ng h n v n đ

ch t l ng;

- Các chính sách, th t c c a công ty liên quan đ n vi c đánh giá thành tích

đ t đ c, chính sách b i th ng và c h i th ng ti n cho các nhân viên đ u

ph i t p trung vào vi c c i thi n, nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán;

- Có đ ngu n l c đ th c hi n vi c phát tri n, l p h s và h tr các chính

sách và th t c ki m soát ch t l ng

b Các yêu c u v đ o đ c ngh nghi p:

Công ty ki m toán ph i thi t l p các chính sách và th t c nh m đ m b o

h p lý r ng công ty và cán b c a công ty tuân th nguyên t c đ o đ c ngh nghi p

ki m toán, g m: đ c l p, chính tr c, khách quan, n ng l c chuyên môn và tính th n

tr ng, tính bí m t, t cách ngh nghi p và tuân th chu n m c chuyên môn

Các chính sách và th t c c a công ty t p trung vào các nguyên t c c b n

đ c th c thi b i: Ban lãnh đ o công ty và thông qua giáo d c,đào t o, giám sát và

quá trình gi i quy t vi c không tuân th c a nhân viên

C n ph i thông tin, báo cáo v nh ng tr ng h p vi ph m tính đ c l p

Ngoài ra c n ph i có xác nh n b ng v n b n, ít nh t là th ng niên v s tuân th

các yêu c u v tính đ c l p c a t t c nhân viên trong công ty

Các công ty c ng c n ph i thi t l p các ph ng ti n b o v đ đ m b o tuân

th các nguyên t c đ o đ c ngh nghi p (ví d nh : luân chuy n công tác, ki m tra

h s ki m toán sau khi báo cáo ki m toán đã đ c ban hành), s d ng nhân viên có

kinh nghi m công tác lâu n m v d ch v b o đ m C n cân nh c nh ng y u t đ c

bi t khác đ c áp d ng cho nh ng ng i làm vi c v i các h p đ ng d ch v cho các

công ty niêm y t

c Duy trì và ch p nh n khách hàng:

Trong quá trình duy trì khách hàng hi n h u và đánh giá khách hàng ti m

n ng, công ty ki m toán ph i cân nh c đ n tính đ c l p, th i gian, n ng l c c a

công ty ki m toán và tính chính tr c c a khách hàng khi ch p nh n th c hi n h p

đ ng

Công ty ki m toán ph i thi t l p các chính sách và th t c v ch p nh n và

duy trì các quan h v i khách hàng và các h p đ ng ki m toán khi công ty đã cân

nh c đ n tính chính tr c c a khách hàng, trình đ chuyên môn và th i gian đ th c

hi n cu c ki m toán

d Ngu n nhân l c:

Cán b , nhân viên chuyên nghi p c a công ty ki m toán ph i có k n ng và

n ng l c chuyên môn, ph i th ng xuyên duy trì, c p nh t và nâng cao ki n th c đ

hoàn thành nhi m v đ c giao Công vi c ki m toán ph i đ c giao cho nh ng cán

b , nhân viên chuyên nghi p có đ trình đ và kinh nghi m th c hi n, đáp ng

đ c yêu c u th c t

Công ty ki m toán nên thi t l p các chính sách và th t c đ gi i quy t

nh ng v n đ v nhân l c nh : tuy n d ng, đánh giá th c hi n công vi c, n ng l c,

trình đ ch yên môn, phát tri n ngh nghi p, th ng ti n, khen th ng và c c u

nhân s Vi c gi i quy t nh ng v n đ này cho phép công ty ki m toán n m ch c v

s l ng và đ c đi m nhân s c n thi t cho ho t đ ng ki m toán c a công ty

Quá trình tuy n d ng c a công ty ki m toán bao g m các th t c giúp công

ty l a ch n các nhân viên chính tr c có kh n ng phát tri n nhân l c và trình đ

chuyên môn c n thi t đ th c hi n công vi c ki m toán

e Th c hi n h p đ ng:

Công vi c ki m toán ph i đ c h ng d n, giám sát th c hi n đ y đ t t c

các c p cán b , nhân viên nh m đ m b o r ng công vi c ki m toán đã đ c th c

hi n phù h p v i chu n m c ki m toán và các quy đ nh có liên quan

Thông qua các chính sách và th t c c a mình, công ty ki m toán ph i n l c

xây d ng tính đ ng b v ch t l ng trong khi th c hi n ki m toán i u này

th ng đ c th c hi n thông qua s tay, tài li u h ng d n chuyên môn, các công

c ph n m m ho c các hình th c tài li u khác v m c tiêu, các ch ng trình làm

vi c và ph ng pháp ki m toán

Chú tr ng nhi u h n đ n tiêu chu n v t v n nh ng v n đ khó x y ra ho c

liên t c, bao g m các chính sách và th t c c n thi t k nh m cung c p đ m b o

h p lý r ng: khi c n thi t, ki m toán viên và công ty ki m toán ph i tham kh o ý

ki n t v n c a chuyên gia trong công ty ho c ngoài công ty

Vi c trao đ i v i các nhà chuyên môn khác đòi h i nh ng ng i tham kh o

ph i đ c cung c p t t c các d ki n liên quan đ h có th đ a ra nh ng l i

khuyên v chuyên môn, đ o đ c ngh nghi p ho c nh ng v n đ khác Các th t c

trao đ i, tham kh o đòi h i ph i đ c th c hi n v i nh ng ng i có ki n th c, thâm

niên và kinh nghi m phù h p

f Giám sát:

Giám sát là s đánh giá m t cách th ng xuyên và đ nh k c a các nhà qu n

lý đ i v i h th ng ki m soát ch t l ng nh m xem xét ho t đ ng c a nó có đúng

nh thi t k và c n ph i đi u ch nh gì cho phù h p v i th c ti n không

Công ty ki m toán ph i thi t l p các chính sách và th t c liên quan đ n vi c

đánh giá liên t c, xem xét và giám sát tính phù h p, thích đáng, hi u qu ho t đ ng

và s tuân th h th ng ki m soát ch t l ng c a công ty Các chính sách và th t c

đó ph i có s cân nh c và đánh giá v h th ng ki m soát ch t l ng c a công ty

đang đ c ti n hành, bao g m ki m tra đ nh k có l a ch n các h p đ ng ki m toán

m c ngh nghi p, quy đ nh và các yêu c u c a pháp lu t

Quá trình ki m tra bao g m vi c l a ch n các h p đ ng ki m toán, m t s

h p đ ng trong s đ c ch n có th không đ c báo tr c Ng i th c hi n ki m

tra các d ch v ki m toán này không đ c tham gia th c hi n các d ch v ki m toán

Trong quá trình xác đ nh ph m vi c a các cu c ki m tra công ty có th xét đ n

ph m vi ho c các k t lu n c a m t ch ng trình ki m tra bên ngoài đ c l p

Nh ng sai sót mang tính h th ng, l p đi l p l i ho c các sai sót quan tr ng

khác c n ph i l p t c đ c s a ch a Có th ti n hành kh c ph c đ i v i nh ng sai

sót phát sinh b ng m t trong các bi n pháp sau:

- Hành đ ng kh c ph c liên quan đ n h p đ ng ki m toán ho c nhân s ;

- Liên h v i nh ng ng i ch u trách nhi m đào t o và phát tri n ngh nghi p;

- Thay đ i các chính sách và th t c ki m soát ch t l ng;

- Có bi n pháp k lu t thích đáng, đ c bi t là đ i v i nh ng ng i vi ph m

liên t c

1 3 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i Hoa K :

1 3 1 Ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Hoa K :

1 3 1.1 L c s k i m soát ch t l ng t bên ngoài t i Hoa K :

Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên ngoài c a Hoa K ra đ i t

th p niên 60 Trong giai đo n đ u, vi c ki m soát ch t l ng ch y u do b n thân

công ty ki m toán ti n hành nh m nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán và tuân

th yêu c u chu n m c ngh nghi p Cùng v i s phát tri n c a n n kinh t , yêu c u

v ch t l ng ho t đ ng ki m toán ngày càng cao, vi c ki m tra ch do b n thân

công ty ki m toán th c hi n ch a đáp ng đ c yêu c u c a xã h i Vào n m 1960,

b t đ u xu t hi n ki m tra chéo (peer review),ki m tra chéo kh i đ u là cu c ki m

tra đ c s d ng trong các công ty ki m toán l n Các công ty s d ng ki m tra

chéo nh m t cách th c đ đ m b o r ng các chi nhánh c a h đ u duy trì cùng m t

ch t l ng n n m 1977, H c vi n k toán viên công ch ng Hoa K (AICPA -

American institute of Certified Pulic Accountants) đã chính th c yêu c u ti n hành

ch ng trình ki m tra chéo cho các công ty ki m toán Vào th i gian này, AICPA

đã thành l p y ban ph trách ki m tra chéo Vi c ki m tra chéo ban đ u d a vào

s t nguy n c a các công ty ki m toán và đã g t hái nhi u thành công vì thông qua

các cu c ki m tra, các công ty ki m toán d n d n c i thi n đ c ch t l ng ho t

đ ng c a mình Tuy nhiên, bên c nh thành công nói trên, các nhà kinh t cho r ng

k t qu ki m tra không ph n nh ch t l ng ho t đ ng ki m toán nói chung b i l

các công ty đ c ki m tra đ u là công ty tham gia t nguy n Th ng ch nh ng

công ty ki m toán nào t tin v ch t l ng ho t đ ng, thì h m i tham gia vào cu c

ki m tra này

H n n a, vào gi a th p niên 70 và đ u th p niên 80, đã x y ra s phá s n c a

m t s ngân hàng t i Hoa k , trong đó có l i các công ty ki m toán y ban ch ng

khoán Hoa K đã gây áp l c lên H i ngh nghi p ki m toán V n đ đ t ra là ngh

nghi p ch p nh n vai trò t ki m soát hay là đ cho Chính ph đ m nh n trách

nhi m thay h D i áp l c này, H i ngh nghi p đã đ ng ra đ m nh n nhi m v t

ki m soát N m 1987, AICPA đã chính th c yêu c u b t bu c ki m tra chéo trong

các công ty ki m toán ba n m m t l n N m 1988, AICPA đã phê chu n hai ch ng

trình ki m tra chéo khác nhau Ch ng trình ki m tra chéo cho các công ty ki m

toán ki m toán cho các công ty niêm y t, đ th c hi n ti u ban ph trách ki m tra

chéo ph i ph i h p v i ti u ban c a y ban ch ng khoán (SECPS - Securities and

Exchange Commission Practice Section) ph trách tài chính, k toán Ch ng trình

còn l i (PCPS) ti n hành ki m tra cho các công ty ki m toán ki m toán cho các

công ty không ph i là công ty niêm y t

Trong giai đo n đ u, ki m tra chéo đ c xem nh ch ng trình giáo d c

nh m giúp các công ty th y rõ các khi m khuy t trong quá trình th c hi n nh m gia

t ng ch t l ng ki m toán h n là đ đ a ra bi n pháp k lu t Do v y, k t qu c a

ki m tra chéo th ng b o m t tuy t đ i

Cùng v i s phát tri n, vi c ki m tra này không ch nh m giúp các công ty

ki m toán nh n th c các khi m khuy t mà còn giúp công chúng g m c các ch n ,

các ng i s d ng khác, các nhà l p pháp c ng nh khách hàng bi t rõ v ch t

l ng ho t đ ng ki m toán Công chúng hy v ng qua k t qu ki m tra s có th

đánh giá ch t l ng công vi c c a công ty ki m toán cho các m c đích khác nhau

Bên c nh đó, các công ty ki m toán c ng mu n thông qua cu c ki m tra này đ

thông báo cho khách hàng v ch t l ng cu c ki m toán mà h đã cung c p có k t

qu t t Do v y, trong th p niên 90, cu c ki m tra này g n nh tr thành m t h

th ng ki m tra đ thông qua đó s nh n xét t t hay không t t v công ty ki m toán

ph n l n các ti u bang c a Hoa K , ki m tra chéo đ c xem nh m t đi u ki n

đ đ c c p phép hành ngh Vào th i đi m hi n nay, 46 trong 54 ti u bang Hoa K

yêu c u c n có ki m tra chéo nh m t đi u ki n c p phép hành ngh , 20 ti u bang

ngoài yêu c u này còn đ a thêm yêu c u ph i công b k t qu c a vi c ki m soát

này (tháng 05/2004, y ban ki m tra chéo khuy n cáo r ng m t s thông tin t

ki m tra chéo này s đ c công b )

Vào đ u th k 21, các v bê b i tài chính các t p đoàn l n trên th gi i

liên t c x y ra, đ c bi t là v gian l n tài chính c a Enron đã d n đ n s tan rã c a

m t trong n m công ty ki m hàng đ u trên th gi i là Arthur Andersen, đi u này đã

làm gi m đáng k lòng tin c a công chúng đ i v i thông tin đ c cung c p b i các

ki m toán viên Do đó, đ v c l i lòng tin c a công chúng và n đ nh th tr ng tài

chính, các n c trên th gi i nh n th y r ng c n có s can thi p c a chính ph vào

công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán h n là đ cho các công ty ki m

toán và h i ngh nghi p th c hi n công vi c này T s th t b i c a ngh nghi p

trong qu n lý và giám sát ch t l ng ho t đ ng ki m toán, nhà n c Hoa K b t

đ u can thi p vào ho t đ ng ki m toán thông qua vi c ban hành lu t

Sarbanes-Oxley Vi c ban hành đ o lu t Sarbanes là m t thay đ i r t l n đ i v i ngh nghi p

ki m toán Hoa K Nó th hi n s can thi p c a Nhà n c vào ho t đ ng ki m toán

và làm thay đ i t mô hình t ki m soát sang mô hình có s ki m soát c a Nhà

n c Trong đ o lu t Sarbanes-Oxley có đ a ra quy đ nh nh cho phép y ban

giám sát k toán và ki m toán các công ty niêm y t (PCAOB - Public Company

Accounting Oversight Board) thu c SEC s :

+ Qu n lý vi c đ ng ký các công ty ki m toán đ c phép ki m toán cho các

+ Thi t l p hay ch p nh n b ng lu t l đ i v i các quy đ nh liên quan đ n

ki m soát ch t l ng, đ o đ c, tính đ c l p và các chu n m c khác liên

quan đ n vi c so n th o báo cáo ki m toán;

+ Th c hi n vi c giám sát đ i v i các công ty ki m toán

1 3 1.2 Các y ban ph trách ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán:

Hi n nay, ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán Hoa K đ c th c hi n b i các

y ban sau:

1 3 1.2.1 y ban giám sát ho t đ ng ki m toán các công ty niêm y t (PCAOB -

Public Company Accounting Oversight Board):

Nh ta đã bi t, cho đ n n m 2002, ngh nghi p ki m toán Hoa K đ c

th c hi n theo h th ng t ki m soát, h th ng này luôn đ c c i thi n đ đáp ng

lòng tin c a công chúng v tính trung th c và đáng tin c y c a báo cáo tài chính

n n m 1977, Th ng vi n Hoa K đã th o lu n đ xem li u Nhà n c có

c n ban hành các quy đ nh đ can thi p đ i v i ngh nghi p hay v n đ cho h

th ng t ki m soát Vì th , vào ngày 17/9/1977, sau khi th a thu n v i SEC,

AICPA đã thi t l p m t khuôn kh t ki m soát b ng cách:

- Thành l p m t ti u ban tr c thu c AICPA ph trách các công ty ki m toán

- Thành l p y ban giám sát (POB - Public Oversight Board), POB ch u trách

nhi m giám sát ch t l ng ho t đ ng ki m toán thông qua vi c ki m tra

chéo POB cho r ng có th duy trì tính đ c l p c a ngh nghi p nh vi c t

ki m soát này

T đó, trong nhi u n m, POB đã th c hi n s m ng giám sát và đ a ra các

phê bình v ch t l ng các cu c ki m toán báo cáo tài chính POB tin r ng n u

ch ng trình ki m soát ch t l ng c a mình đ c th c hi n t t h s ph c v t t

cho l i ích c a c ng đ ng

n n m 2002, lu t Sarbanes-Oxley quy đ nh ph i thành l p y ban giám sát

ho t đ ng ki m toán (PCAOB) và đây là c quan giám sát các công ty ki m toán

th c hi n ki m toán cho các công ty niêm y t, dù là công ty c a Hoa K hay c a

Theo lu t Sarbanes-Oxley, ki m toán viên cho các công ty niêm y t ph i

đ ng ký v i PCAOB và đ ng ý r ng các cu c ki m toán c a h s đ c ki m tra

đ u đ n b i các ki m tra viên c a PCAOB

PCAOB ch u trách nhi m ki m tra các công ty ki m toán ki m toán cho các

công ty niêm y t Do v y, vi c ki m tra c a PCAOB đ c hy v ng ít nhi u có th

thay th cho vi c ki m tra chéo đ i v i các công ty ki m toán ki m toán cho công ty

niêm y t Riêng vi c ki m tra chéo do H i ngh nghi p ti n hành v n đ c áp d ng

đ i v i nh ng công ty ki m toán ki m toán cho các công ty không niêm y t

1 3.1.2.2 y ban ki m tra chéo (AICPA's Peer Review Board ) :

M c đích c a ki m tra chéo là đ b o đ m các công ty ki m toán cung c p

d ch v ki m toán và d ch v k toán cho các công ty niêm y t ph i có h th ng

ki m soát ch t l ng h u hi u và đã tuân th chu n m c ngh nghi p

Cùng v i vi c ki m tra chéo đ i v i các công ty ki m toán ki m toán cho các

công ty niêm y t, ch ng trình này còn th c hi n cho các công ty ki m toán ki m

toán cho các công ty không niêm y t T ng t nh ki m tra chéo đ i v i thành

viên c a SECPS (B ph n ph trách ki m toán c a SEC), vi c ki m tra các công ty

ki m toán ki m toán cho các công ty không niêm y t đ c giám sát b i y ban

ki m tra chéo c a AICPA

Các công ty ki m toán đ c t ch n các công ty khác đ ki m tra cho công

ty mình theo đ nh k ba n m m t l n ây là yêu c u b t bu c và đ c xem nh là

m t ph n trong ch ng trình t ki m soát c a ngh nghi p theo quy đ nh c a

AICPA, đây c ng là m t ph n c a k ho ch tái c u trúc t ch c ngh nghi p

1 3 1.2.3 y ban đi u tra ch t l ng ( QCIC- Quality Control Inquiry Committee):

QCIC thành l p vào n m 1979 nh m đi u tra các cu c ki m toán đ c cho là

không tuân th đ y đ chu n m c chuyên môn (có khi m khuy t) nh m b o đ m

h p lý r ng các công ty ki m toán đã tuân th chu n m c ngh nghi p và gia t ng

tính h u hi u c a quá trình ki m toán

SECPS ph i báo cáo cho QCIC v b t c các v ki n t ng nào, hay b t c

tr ng h p nào đ c cho là có khi m khuy t trong vi c th c hi n ki m toán c a các

công ty ki m toán đ i v i khách hàng c a SEC Cu c đi u tra c a QCIC th ng

ph i hoàn t t trong vòng 5-6 tháng, n u QCIC phát hi n b t c các khi m khuy t

hay y u kém nào trong h th ng ki m soát ch t l ng c a công ty ki m toán, h s

yêu c u công ty ph i đi u ch nh ngay h th ng

M c tiêu chính các cu c đi u tra c a QCIC là nh m xác đ nh li u sai ph m

c a công ty ki m toán có mang tính h th ng hay không Tuy nhiên, n u qua đi u

tra và nh n th y r ng có sai ph m v đ o đ c ngh nghi p c a ki m toán viên, h s

chuy n sang cho y ban đ o đ c ngh nghi p (PEEC - Division of Professional

Ethics Exective) xem xét

1 3 1.2.4 V ph ng pháp ki m tra:

Các công ty ki m toán đ c t ch n các công ty khác đ ki m tra cho công ty

mình trong đ nh k ba n m m t l n, thành viên tham gia đoàn ki m tra ch y u là do

công ty đ c ki m tra l a ch n Ki m tra viên ph i là thành viên c a AICPA và là

ng i có trình đ chuyên môn cao, đ o đ c t t, ph i có kinh nghi m làm vi c 5 n m

các v trí nh ch ph n hùn, ki m toán viên đi u hành ho c c p t ng đ ng th c

hi n công tác giám sát trong l nh v c ki m toán Cu c ki m tra bao g m xem xét

vi c tuân th chu n m c ki m toán thông qua h s ki m toán, các d ch v th c

hi n

1 3 2 Ki m soát ch t l ng t bên trong t i Hoa K :

Chu n m c ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán ra đ i r t s m Sau nhi u l n

thay đ i, chu n m c hi n hành đ c p đ n hai n i dung chính:

- Chính sách chung: đ t đ c m c tiêu ki m soát ch t l ng ho t đ ng

ki m toán, các công ty ki m toán c n chú ý n m v n đ chính sau: Duy trì

tính đ c l p, chính tr c khách quan; qu n lý nhân viên; thi t l p các h ng

d n v ch p nh n khách hàng; th c hi n h p đ ng; giám sát chính sách và

th t c ki m soát ch t l ng hi n h u

các v n đ chính trong các khâu: giao vi c, ký cam k t v tính đ c l p, xem

xét n ng l c chuyên môn c a ki m toán viên, giám sát vi c ki m tra h s

ki m toán, đào t o liên t c, đánh giá thành tích c a nhân viên đ phát tri n,

xét duy t khách hàng c , tham kh o ý ki n

1 4 Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i Pháp:

1 4 1 Ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Pháp:

1 4 1.1 L c s ki m soát ch t l ng t bên ngoài t i Pháp :

Ho t đ ng ki m toán c a Pháp ch u nh h ng r t l n b i các quy đ nh c a

các c quan ch c n ng c a Nhà n c Ho t đ ng ki m toán đ c l p c a Pháp hình

thành t s ra đ i c a Lu t Th ng m i (1863) và Lu t Công ty (1867), trong hai

lu t này đã đ c p đ n thu t ng ki m toán

Sau đó, Lu t Th ng m i đã b sung nhi u yêu c u liên quan đ n vi c hành

ngh ki m toán, ví d đ c p đ n vi c thành l p t ch c ngh nghi p ki m toán và

ki m soát ngh nghi p Theo quy đ nh c a Lu t Công ty, ch nh ng ng i có tên

trong danh sách chính th c c a ki m toán viên m i đ c th c hi n cu c ki m toán

theo lu t đ nh Ki m toán viên có th hành ngh d i danh ngh a cá nhân hay công

ty T t c ki m toán viên hành ngh đ u ph i là thành viên c a Liên đoàn qu c gia

các chuyên viên k toán (CNCC - Compagnie Nationale des Commissaires aux

Comptes), CNCC đ t d i s qu n lý c a B T pháp

Chính vì v y, ho t đ ng ki m toán không ch ch u s giám sát c a t ng công

ty ki m toán mà còn ch u s giám sát b i các c quan ch c n ng có liên quan

1 4 1.2 Các c quan ch u trách nhi m ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán:

1 4 1.2.1 y ban t i cao c a ki m toán viên (Haut conseil du commissaire aux

comptes - H3C) :

y ban t i cao c a ki m toán viên ch u trách nhi m ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán, y ban này đ c thành l p là do yêu c u c a Lu t th ng m i

Lu t này c ng nêu rõ y ban này v a là m t t ch c ngh nghi p v a là m t c

ây là y ban ch u s lãnh đ o c a B t pháp và H i ngh nghi p y ban

này có ch c n ng sau: Giám sát ho t đ ng ngh nghi p; giám sát vi c tuân th đ o

đ c ngh nghi p và tính đ c l p c a ki m toán viên; t ch c các ch ng trình ki m

soát đ nh k v ch t l ng ho t đ ng ki m toán; x lý k lu t ki m toán viên (H3C

có t cách t ng t nh m t Tòa phúc th m vùng)

1 4 1.2.2 y ban ki m tra qu c gia v ho t đ ng ki m toán (Le Comité đe

l’Examen National d’Activeté - CENA):

CENA là m t y ban đ c bi t tr c thu c CNCC, ch u trách nhi m ki m soát

ch t l ng ho t đ ng ki m toán cùng v i vi c ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán đ i v i các công ty niêm y t

Vào nh ng n m cu i th k 20, vi c x y ra các v gian l n trên báo cáo tài

chính t i Pháp và m t s các qu c gia khác trên th gi i, đã làm gi m sút ni m tin

c a xã h i vào ngh nghi p ki m toán Do v y, đ nâng cao ch t l ng báo cáo tài

chính đ c ki m toán mà các công ty niêm y t cung c p, Ch t ch y ban ch ng

khoán và Ch t ch CNCC đã th a thu n đ CENA ph trách ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán đ i v i các công ty đ c niêm y t

Vi c ki m soát c a CENA th ng th c hi n theo ch ng trình k t h p v i

y ban ch ng khoán (COB - Commission des opérations de Bourse) đ i v i các

công ty niêm y t Sau m i đ t ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán, CENA s

thông báo cho y ban đ o đ c ngh nghi p v tính đ c l p c a ki m toán viên (CDI

–Comité đe déontologie đe l’indépendence) v các v n đ c n ph i xem xét

1 4 1.2.3 Ph ng pháp ki m soát:

Ki m soát ch t l ng Pháp th ng đ c ti n hành theo mô hình có hai h

th ng ki m soát đ c l p là: ki m soát theo chi u ngang và ki m soát theo chi u

d c

- Ki m soát theo chi u ngang là ki m soát quy trình và đánh giá h th ng

xem công ty ki m toán có các bi n pháp đ m b o công tác ki m soát ch t l ng, đ

th c hi n đi u này c n ph i soát xét các khía c nh nh : trách nhi m c a lãnh đ o

đ i v i ch t l ng trong ph m vi công ty; c c u c a công ty ki m toán; h th ng

ki m soát ch t l ng n i b ;đ o đ c ngh nghi p; ch p nh n và duy trì h p đ ng;

k n ng và n ng l c chuyên; ch ng trình đào t o; h s ki m toán; v n đ b o

hi m trong ho t đ ng ki m toán

- Ki m soát theo chi u d c là vi c ki m soát và đánh giá h s ki m toán

xem ki m toán viên tuân th các chu n m c ngh nghi p nh th nào và vi c áp

d ng đúng các chu n m c ngh nghi p, bao g m các n i dung sau: Tiêu chu n

chung c a h s ; ch p nh n c a khách hàng; các v n đ riêng bi t khác; kinh

nghi m c a các cán b ch ch t; đánh giá r i ro và l p ch ng trình ki m toán;

đánh giá và ki m tra vi c ki m soát n i b ; gi i pháp cho các v n đ mà ki m toán

viên phát hi n; n i dung c a báo cáo tài chính và tính đ y đ c a báo cáo; th gi i

trình c a ban giám đ c; b ng ch ng v quy trình ki m soát n i b đã áp d ng cho

ki m toán

N i dung c b n c a quy trình th c hi n các th t c ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán đ c th c hi n qua các giai đo n: l p k ho ch, ki m soát

ki m toán viên và t ng h p - k t lu n

Các thành viên tham gia đoàn ki m tra ph i do H i đ ng c p cao ch đ nh,

các thành viên ki m tra có th bao g m các cán b ki m tra làm vi c toàn th i gian

và bán th i gian

Tùy vào qui mô ho t đ ng c a m i công ty ki m toán mà chu k ki m soát

ch t l ng là khác nhau, th ng thì n m trong kho ng t ba n m đ n sáu n m Công

tác ki m soát ch t đ c th c hi n mang tính b t bu c và có thu phí đ i v i m i cu c

ki m tra

1 4 2 Ki m soát ch t l ng t bên trong t i Pháp :

đ t đ c m c tiêu ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán, các công ty ki m

toán th ng t p trung vào ba v n đ sau: đánh giá khách hàng, ki m soát h s và

đánh giá s hài lòng c a khách hàng

1.4.2.1 ánh giá khách hàng:

Tr c khi ch p nh n m t khách hàng, ki m toán viên và công ty ki m toán

c n đánh giá m c đ c l p c a công ty, kh n ng đáp ng yêu c u c a khách hàng

c ng nh m c đ liêm khi t c a ban lãnh đ o khách hàng

Th t c đánh giá trong giai đo n này th ng đ c áp d ng là: thu th p thông

tin v l nh v c ho t đ ng, lo i hình doanh nghi p, hình th c s n xu t, công ngh s n

xu t, cách th c t ch c b máy c a khách hàng; phân tích báo cáo tài chính c a

n m tr c li n k và n m tài chính c a khách hàng; thu th p thêm các thông tin v

khách hàng thông qua: ki m toán viên ti n nhi m, lu t s , ngân hàng và các nhà

Là ti n hành ki m soát vi c s d ng đúng các k thu t ki m toán, ki m soát

vi c áp d ng đúng các th t c ki m toán M c tiêu c a ki m soát h s là xem xét

công tác ki m toán đã th c hi n phù h p v i chu n m c ki m toán qu c t , qu c gia

và c a công ty; xác đ nh nh ng l nh v c c n đ c đào t o hay h tr thêm; xác đ nh

nh ng nhà qu n lý, ki m toán viên y u kém; đào t o nh ng ng i s ch u trách

nhi m ki m tra ch t l ng

Các công ty ki m toán th ng l p ra b ph n ki m soát ch t l ng đ ti n

hành ki m soát ch t l ng c a công ty Các nhân viên làm vi c trong phòng này đòi

h i ph i đ c l p, ph i đ c Ban giám đ c b nhi m, ít nh t ph i có m t ng i ph

trách là thành viên trong Ban giám đ c, nh ng c ng s cùng làm v i ng i ph

trách ít nh t ph i là ki m toán viên chính

Các th t c c n áp d ng khi ki m tra h s : Ch n các h s ki m toán; ch n

ng i ki m soát; ki m tra ph n hình th c c a h s đ đáp ng cho m c tiêu ch t

l ng, th o lu n v i các c ng s trong nhóm v h s ki m toán đó, ki m tra m c

đ tuân th các chính sách ki m soát ch t l ng mà công ty đã thi t k

Khi đã xem xét xong, b ph n ki m soát ch t l ng c n theo dõi m c đ

th c hi n các hành đ ng c n c i ti n đã nêu lên trong k t lu n ghi báo cáo ki m

soát ng th i ghi nh n l i nh ng thông tin ph n h i c a các nhóm ki m toán đ

hoàn thi n h th ng ki m soát ch t l ng hi n t i công ty đang áp d ng

1.4.2.3 ánh giá s hài lòng c a khách hàng:

Ho t đ ng sau cùng liên quan đ n h th ng ki m soát ch t l ng ki m toán

là thu th p nh ng thông tin ph n h i t phía khách hàng đ đánh giá s hài lòng c a

h đ i v i d ch v mà công ty đã cung c p M m t cu c đi u tra v thái đ làm

vi c, cách c x c a nhóm ki m toán trong quá trình làm vi c; các th i h n v g i

th , làm vi c, g i báo cáo ki m toán, có đ c các ki m toán viên th c hi n đúng

nh trong k ho ch đã cam k t đ i v i khách hàng không

1 5 Bài h c kinh nghi m t các mô hình ki m soát ch t l ng cho V i t N am :

Thông qua kh o sát mô hình ki m soát ch t l ng c a các qu c gia trên th gi i và

chu n m c qu c t , có th rút ra m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam nh sau:

1 5 1 Vi c ti n hành ki m soát ch t l ng là yêu c u t t y u khách quan:

Th c v y, ki m soát ch t l ng là ph ng ti n đ nâng cao ch t l ng ho t

đ ng ki m toán B n ch t c a ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán là vi c rà

soát l i quá trình cung c p các d ch v mà ki m toán viên ho c công ty ki m toán đã

th c hi n có phù h p các qui đ nh c a lu t pháp và chu n m c ngh nghi p hay

không và do v y, nó là khâu không th thi u nh m nâng cao ch t l ng d ch v

ki m toán

1 5 2 Vai trò c a ki m soát ch t l ng đ i v i s phát tri n, hoàn thi n c a

ngh nghi p ki m toán:

Ngay t khi ra đ i cho đ n nh ng n m đ u th k 20, vi c ki m soát ch t

l ng ho t đ ng ki m toán ch a đ c quan tâm đúng m c Nh ng n m cu i th k

20, đ u th k 21, nhi u v gian l n v tài chính đã d n đ n s s p đ c a các t p

đoàn l n trong đó có l i r t l n c a các công ty ki m toán thì ch t l ng ki m toán

đã tr thành m t nhân t quan tr ng quy t đ nh s t n t i hay phá s n c a m t công

ty ki m toán

L ch s phát tri n ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán cho th y công

tác ki m soát ch t l ng là m t b ph n không th thi u trong t ng th d ch v ki m

toán N u các chu n m c ki m toán là nh ng quy đ nh và h ng d n v các nguyên

t c và th t c ki m toán thì riêng các quy đ nh c a chu n m c ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán s giúp nâng cao kh n ng áp d ng các chu n m c này vào

th c t

đáp ng s phát tri n c a n n kinh t , đ c bi t là s phát tri n c a th

tr ng tài chính, th tr ng ch ng khoán, ch t l ng d ch v ki m toán ph i ngày

càng đ c nâng cao Có th nói, công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán

là m t công c giúp t ng c ng ch t l ng các thông tin niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán, t đó góp ph n n đ nh và phát tri n th tr ng ch ng khoán Ng c

l i, n u công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán không đáp ng đ c v i

s phát tri n c a n n kinh t và không đáp ng đ c nhu c u thông tin c a công

chúng thì s c n tr vi c phát tri n th tr ng ch ng khoán

H n n a nh có công tác ki m soát ch t l ng mà các nhà qu n lý có th

nh n th y nh ng y u kém trong quy trình ki m toán đ t đó có th nhanh chóng

đ a ra nh ng bi n pháp gi i quy t k p th i, h n ch đ c nh ng h u qu nghiêm

tr ng x y ra, luôn ki n toàn l i b máy t ch c nh m cung c p cho khách hàng m t

d ch v ngày càng t t h n Qua đó, ta có th th y công tác ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán đóng m t vai trò quan tr ng trong quá trình phát tri n th tr ng và

hoàn thi n ngh nghi p ki m toán

1 5 3 Các c p đ c a h th ng ki m soát ch t l ng:

Hoa K và Pháp là hai qu c gia có n n kinh t th tr ng lâu đ i và phát tri n Ki m

soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ u bao g m haic p đ c b n sau:

1 5 3 1 Ki m soát ch t l ng t b ên ngoài:

Ki m soát ch t l ng t bên ngoài th ng bao g m:

- Ki m soát h th ng: là vi c xem xét cách th c t ch c c a công ty ki m toán,

đánh giá tình hình tuân th các quy đ nh c a Nhà n c và H i ngh nghi p trong

quá trình ho t đ ng và cung c p d ch v c a công ty ki m toán, đ ng th i ch ra

đ c nh ng đi m m nh và nh ng y u kém trong các ph ng pháp và quy trình

ki m toán c a các công ty ki m toán Ki m soát h th ng đ c ti n hành d a

trên c s các quy t c và chu n m c ngh nghi p, do đó các ki m soát viên ph i

d a vào các quy t c và chu n m c ngh nghi p đ đánh giá xem ph ng pháp t

ch c c a công ty ki m toán có cho phép th c hi n đ c các nghi p v c a mình

m t cách h p lý hay không

- Ki m soát k thu t: là vi c l a ch n m t s h s ki m toán nh m đánh giá

vi c tuân th các chu n m c ngh nghi p Vi c ch n h s ki m toán đ c d a

trên c s k t lu n t cu c ki m soát h th ng, đ c bi t c n chú ý đ n các đi m

m nh y u mà ki m tra h th ng đã ch ra, c ng nh các ch ng trình do công ty

ki m toán đ m nh n đ c ti n hành d a trên các chu n m c và quy t c hi n

hành Ki m soát k thu t đ c ti n hành d a trên các quy t c và chu n m c

ngh nghi p có hi u l c t i th i đi m ti n hành các nghi p v

1 5 3 2 Ki m soát ch t l ng t bên trong:

th c hi n công tác ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t bên

trong, các công ty ki m toán th ng thi t l p các chính sách và th t c ki m soát

t p trung vào:

- o đ c ngh nghi p;

- K n ng và trình đ c a nhân viên ki m toán;

- Tuân th m t cách đ y đ theo các chu n m c ngh nghi p đã qui đ nh

Vi c ki m tra này th ng đ c ti n hành b i m t nhân viên có trình đ cao h n

1 5 4 Vai trò c a H i ngh nghi p, N hà n c trong ki m soát ch t l ng:

Qua nghiên c u kinh nghi m ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán c a

m t s qu c gia trên th gi i cho th y có hai mô hình chính đó là: mô hình t ki m

soát và mô hình theo lu t đ nh Mô hình t ki m soát là vi c ki m soát ch t l ng

đ c ti n hành b i h i ngh nghi p mà tiêu bi u là Hoa K và mô hình theo lu t

đ nh là vi c ki m soát ch t l ng đ c ti n hành d a trên c s s c l nh c a Chính

ph tiêu bi u là Pháp Tuy nhiên đ n n m 2002, mô hình t ki m soát đã có nh ng

thay đ i nh t đ nh thông qua s can thi p nh t đ nh c a Nhà n c Nh v y có th

th y, xu h ng hi n nay là Nhà n c ngày càng can thi p sâu trong l nh v c ki m

soát nh m nâng cao ch t l ng hoat đ ng ki m toán

Ngoài ra, t i hai qu c gia khi ti n hành ki m soát ch t l ng đ i v i các

công ty niêm y t, th ng có s k t h p gi a h i ngh nghi p và y ban ch ng

khoán Hoa K đó là y ban giám sát ho t đ ng ki m toán (PCAOB), Pháp đó

là y ban ki m tra qu c gia v ho t đ ng ki m toán (CENA) Nh v y khuynh

h ng chung đ ki m soát ch t l ng cho các công ty niêm y t th ng ph i có s

k t h p v i y ban ch ng khoán

2.1 c đi m ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam:

Ho t đ ng Ki m toán đ c l p Vi t Nam ra đ i và phát tri n t khi n n kinh

t n c ta chuy n t ch đ k ho ch hóa sang n n kinh t th tr ng và đ c bi t sau

khi lu t đ u t đ c ban hành vào n m 1989 nh m thu hút v n đ u t n c ngoài

Tháng 5 n m 1991, ho t đ ng ki m toán đ c l p ra đ i đ c đánh d u b ng

s thành l p c a hai công ty ki m toán đ u tiên tr c thu c B tài chính là Công ty

ki m toán Vi t Nam (VACO), Công ty D ch v T v n Tài chính K toán và Ki m

toán (AASC) v i 13 nhân viên S ra đ i c a hai công ty nói trên đã t o ti n đ cho

s ra đ i c a các công ty ki m toán ti p theo b i s ho t đ ng tích c c và có hi u

qu c ng nh đáp ng đ c nhu c u đòi h i c p thi t c a n n kinh t n c ta trong

th i k đ i m i

S phát tri n m nh m c a ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam trong

th i gian này ngoài vi c đ c Chính ph h tr m t cách tích c c, s n l c không

ng ng c a các cá nhân và t ch c trong n c, mà còn nh s h tr và giúp đ t

các t ch c ngh nghi p qu c t , đ c bi t là có s tham gia c a các công ty ki m

toán hàng đ u th gi i nh : Deloitte Touche Tohmatsu, Ernst & Young (EY),

KPMG, Pricewaterhouse Coopers (PWC) Các công ty này trong th i gian đ u đã

đ a nh ng ph ng pháp, cách th c t ch c qu n lý hi n đ i và nh ng ph ng pháp

đào t o nhân l c mang ch t l ng qu c t du nh p vào th tr ng ki m toán Vi t

Nam, khi h ti n hành ho t đ ng trong l nh v c này

2.1.1 Các quy đ nh pháp lý:

Quy đ nh pháp lý đ u tiên liên quan đ n ho t đ ng ki m toán đ c l p là ngh

đ nh s 07/CP c a Chính ph ra đ i ngày 29/01/1994 Ti p theo đó, các ngh đ nh

và thông t khác l n l t ra đ i nh sau:

- N m 1994: Bên c nh Ngh đ nh s 07/CP quy đ nh v Ki m toán đ c l p

trong n n kinh t qu c dân còn có Thông t s 22 TC/C KT h ng d n th c

hi n Ngh đ nh 07/CP; Quy t đ nh s 237 TC/C KT ban hành Quy ch thi

tuy n và c p ch ng ch ki m toán viên

- N m 1997: Thông t s 60 TC/C KT h ng d n k toán và ki m toán đ i

v i doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài, yêu c u báo cáo tài chính c a

các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài ph i đ c ki m toán b i các

công ty ki m toán đ c l p hàng n m L n đ u tiên, v n b n pháp lý v ki m

toán dùng các thu t ng ki m toán nh “báo cáo ki m toán”, “trung th c và

h p lý”, “tuân th các nguyên t c k toán”, “mâu thu n l i ích trong vi c

cung c p các d ch v t v n” Tuy nhiên Thông t này ch a đ a ra đ nh

ngh a cho các thu t ng đó

- N m 1999: Quy t đ nh s 120/1999/Q -BTC ngày 27/9/1999 c a B tài

chính v vi c ban hành và công b 4 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 1;

Quy t đ nh s 322/1999/Q -NHNN v ki m toán n i b các t ch c tín

d ng, Quy t đ nh này h u nh ch nh c l i các v n đ v “tiêu chu n ki m

toán viên, quy n và ngh a v c a ki m toán” nh trong Ngh đ nh s 07/CP

n m 1994, nh ng có b sung thêm ph n “th t c b nhi m đ n v ki m

toán”, th t c b nhi m đ n v ki m toán ph i có s đ ng ý c a Ngân hàng

Nhà n c Vi t Nam

- N m 2000: Quy t đ nh s 38/2000/Q -BTC ngày 29/12/2000 c a B tài

chính v vi c ban hành và công b 6 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 2

- N m 2001: Quy t đ nh s 143/2001/Q -BTC ngày 21/12/2001 c a B tài

chính v vi c ban hành và công b 6 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 3

- N m 2003: Quy t đ nh s 28/2003/Q -BTC ngày 14/03/2003 c a B tài

chính v vi c ban hành và công b 5 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 4;

Quy t đ nh s 195/2003/Q -BTC ngày 28/11/2003 c a B tài chính v vi c

ban hành và công b 6 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 5

- N m 2004: Ngh đ nh s 105/2004/N -CP v Ki m toán đ c l p (thay th

cho Ngh đ nh s 07/CP n m 1994); Thông t s 64/2004/TT-BTC h ng

- N m 2005: Quy t đ nh s 03/2003/Q -BTC ngày 18/01/2005 c a B tài

chính v vi c ban hành và công b 6 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 6;

Ngh đ nh s 133/2005/N CP s a đ i b sung Ngh đ nh s 105/2004/N

-CP; Quy t đ nh s 87/2005/Q -BTC ngày 01/12/2005 v vi c ban hành và

công b Chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán Vi t Nam;

Quy t đ nh s 101/2005/Q -BTC ngày 29/12/2005 c a B tài chính v vi c

ban hành và công b 4 chu n m c ki m toán Vi t Nam đ t 7

V c b n, h th ng v n b n pháp lu t do Nhà n c ban hành đã t ng đ i

hoàn ch nh, t o c s pháp lý cho vi c thành l p và ho t đ ng c a các t ch c ki m

toán đ c l p, vi c hình thành đ i ng ki m toán viên, b i d ng, thi tuy n c p

ch ng ch và qu n lý đ i ng ki m toán viên, t đó t o môi tr ng lành m nh cho

s nghi p ho t đ ng và phát tri n nh m nâng cao ch t l ng ki m toán, c ng nh

t ng b c m c a và h i nh p qu c t v d ch v ki m toán

2.1.2 Ho t đ ng c a t ch c ngh nghi p:

H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam (VACPA - Vietnam Association of

Certified Public Accountants) là t ch c thành viên c a H i k toán và ki m toán

Vi t Nam (VAA) VAA đ c thành l p chính th c vào n m 1994, đây ch là m t t

ch c mang tính qu n chúng, do nh ng ng i hành ngh k toán, ki m toán thành

l p

S ra đ i c a các quy đ nh pháp lý nh Lu t b o hi m, Lu t tín d ng, Ngh

đ nh 187/2004/N -CP ngày 16/11/2004 c a Chính ph “v vi c chuy n công ty nhà

n c thành công ty c ph n”, đã làm cho ho t đ ng ki m toán ngày càng m

r ng Ho t đ ng ki m toán ngày càng m r ng nh ng b máy qu n lý hành chính

Nhà n c thì không th m r ng theo, song song đó theo cam k t c a Chính ph

Vi t Nam v i các t ch c qu c t (WTO, WB, ) trong quá trình h i nh p B tài

chính s chuy n giao ch c n ng qu n lý hành ngh k toán, ki m toán cho H i ngh

nghi p

V i nh ng yêu c u trên, VACPA đã ra đ i vào 15/4/2005, ho t đ ng v i

m c đích là: T p h p, đoàn k t các ki m toán viên; Duy trì, phát tri n ngh nghi p,

nâng cao trình đ và danh ti ng ki m toán viên, nâng cao ch t l ng d ch v k

toán, ki m toán, gi gìn ph m ch t đ o đ c ngh nghi p nh m góp ph n t ng c ng

qu n lý kinh t , tài chính cho các doanh nghi p và đ t n c; m r ng quan h h p

tác, h i nh p v i các t ch c ngh nghi p k toán, ki m toán các n c trong khu

v c và th gi i

2.1.3 Hình th c pháp lý c a các công ty ki m toán đ c l p:

Khi m i ra đ i, các công ty ki m toán đ c thành l p d i d ng doanh

nghi p Nhà n c Sau khi có Lu t Doanh nghi p ra đ i vào n m 1999 thì s l ng

các công ty ki m toán t ng nhanh m t cách đáng k và ch y u đ c thành l p d i

d ng công ty trách nhi m h u h n n n m 2004, Ngh đ nh s 105/2004/N -CP

ngày 30/3/2004 c a chính ph v ki m toán đ c l p có hi u l c, ch cho phép thành

l p m i công ty ki m toán d i hai hình th c là công ty h p danh và doanh nghi p

t nhân, s l ng công ty đ c thành l p gi m đáng k Tr c tình hình đó, đ thúc

đ y s phát tri n c a ho t đ ng ki m toán tr l i, ngày 31/10/2005 Chính ph đã

ban hành Ngh đ nh 133/2005/N -CP v vi c s a đ i, b sung ngh đ nh s

105/2004/N -CP quy đ nh “Doanh nghi p ki m toán đ c thành l p và ho t đ ng

theo quy đ nh c a pháp lu t theo các hình th c: công ty trách nhi m h u h n, công

ty h p danh, doanh nghi p t nhân và doanh nghi p theo Lu t u t n c ngoài

t i Vi t Nam; chuy n đ i Doanh nghi p nhà n c ki m toán, công ty c ph n ki m

toán đã thành l p và ho t đ ng chuy n đ i theo m t trong ba hình th c doanh

nghi p quy đ nh nh trên” [17], k t qu là s l ng các công ty ki m toán đã t ng

nhanh tr l i

Tính cho đ n tháng 3 n m 2007 c n c đã có 126 công ty ki m toán đ c l p

thu c đ các thành ph n kinh t , g m có 3 công ty là doanh nghi p Nhà n c

(AASC, AISC và ACC), 95 công ty trách nhi m h u h n, 4 công ty 100% v n đ u

t n c ngoài (E&Y, PwC, KPMG và G.T), 9 công ty c ph n và 15 công ty h p

doanh Trong đó có 12 công ty đã tr thành thành viên c a các hãng ki m toán qu c

t l n trên th gi i (xem ph l c 1)

Vào n m 2002, do s s p đ c a các công ty hàng đ u trên th gi i trong đó

có l i c a công ty ki m toán và đ c bi t s s p đ c a công ty ki m toán Arthur

Andersen, các qu c gia trên th gi i đã đ a ra quy đ nh không đ c cung c p đ ng

th i d ch v ki m toán và phi ki m toán Vào n m 2004, Nhà n c đã ban hành

Ngh đ nh s 105/2004/N -CP ngày 30/3/2004, trong đó có quy đ nh:

- Doanh nghi p ki m toán đ c đ ng ký th c hi n các d ch v ki m toán sau:

Ki m toán báo cáo tài chính; ki m toán báo cáo tài chính vì m c đích thu và d ch v

quy t toán thu ; ki m toán ho t đ ng; ki m toán tuân th ; ki m toán n i b ; ki m

toán báo cáo quy t toán v n đ u t hoàn thành (k c báo cáo tài chính hàng n m);

ki m toán báo cáo quy t toán d án; ki m toán thông tin tài chính; ki m tra thông

tin tài chính trên c s các th t c th a thu n tr c

- Doanh nghi p ki m toán đ c đ ng ký th c hi n các d ch v khác sau:

T v n tài chính; t v n thu ; t v n ngu n nhân l c; t v n ng d ng công ngh

thông tin; t v n qu n lý; d ch v k toán; d ch v đ nh giá tài s n; d ch v b i

d ng, c p nh t ki n th c tài chính, k toán, ki m toán; các d ch v liên quan khác

v tài chính, k toán, thu theo quy đ nh c a pháp lu t; d ch v soát xét báo cáo tài

chính Nh ng các d ch v này không đ c ti n hành đ ng th i v i d ch v ki m

toán

2.1.5 Th tr ng ki m toán đ c l p:

Trong nh ng n m đ u ho t đ ng, do đây là m t l nh v c đòi h i ph i có trình

đ cao và còn r t m i m so v i n n kinh t Vi t Nam nên th tr ng ki m toán đ c

l p nhìn chung ch a th t s sôi đ ng K t n m 1997 t c đ t ng tr ng c a ho t

đ ng ki m toán đ c l p đã đ t m t t l cao, s phát tri n th tr ng ki m toán đ c

l p đ c đánh d u m nh m nh t là vào n m 2004, v i s ra đ i Ngh đ nh s

105/N -CP ngày 30/3/2004 c a Chính ph “V ki m toán đ c l p” Yêu c u v

ki m toán đã chuy n t ch mang tính ch t “khuy n khích” đ i v i các doanh

nghi p theo Ngh đ nh s 07/N -CP này 29/01994 c a Chính ph “Quy đ nh v

ki m toán đôc l p trong n n kinh t qu c dân” thành “b t bu c” đ i v i nhi u doanh

nghi p các khu v c kinh t và ngành ngh khác K t qu là làm cho t ng doanh

thu ho t đ ng ki m toán đ c l p t ng t 461.699 tri u đ ng n m 2004 lên

622.255,19 tri u đ ng vào n m 2005 (xem ph l c 2), đ t t l là 135% cao nh t so

v i t tr c đ n nay [22], n m 2006 t ng doanh thu đ t 888.662,12 tri u đ ng [16]

Nhìn chung, th tr ng ki m toán Vi t Nam đ c chia thành th ph n c a các

công ty trong n c và th ph n c a các công ty có v n đ u t n c ngoài Khách

hàng c a các công ty ki m toán n c ngoài đa s là các công ty có v n đ u t n c

ngoài trong đó các khách hàng toàn c u chi m m t t tr ng l n, còn khách hàng c a

các công ty ki m toán trong n c ch y u là các doanh nghi p trong n c và các

công ty liên doanh

2.1.6 i ng ki m toán viên:

Tr c s bùng n v nhu c u ki m toán hi n nay, ngu n nhân l c ki m toán

c a Vi t Nam đang tình tr ng thi u h t tr m tr ng Tháng 10 n m 1994, l n đ u

tiên B tài chính t ch c thi tuy n và c p ch ng ch đ c cách cho 49 ng i đ đi u

ki n, tiêu chu n ki m toán viên chuyên nghi p, thì cho đ n ngày 31 tháng 3 n m

2007, B tài chính đã t ch c 13 k thi tuy n ki m toán viên cho ng i Vi t Nam

và 8 k thi sát h ch cho ng i n c ngoài và đã c p 1.300 ch ng ch ki m toán viên

cho nh ng ng i đ t k t qu thi (trong đó có 203 ng i v a thi đ ki m toán viên

c p Nhà n c n m 2006)

Tính đ n ngày 31 tháng 12 n m 2006, c n c có 4.410 nhân viên làm vi c

trong các công ty ki m toán, trong đó có 3.325 nhân viên chuyên nghi p và 1.085

nhân viên khác Trong đó s có ch ng ch ki m toán viên làm vi c trong các công

ty ki m toán là 888, trong các ki m toán viên ng i Vi t Nam đã có 69 ng i đ t

trình đ và đ c c p ch ng ch ki m toán viên qu c t (Xem ph l c 3)

2.2.1 Chu n m c Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán (VAS 220):

N i dung, quy mô và trình t ti n hành th t c ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán đ c v n d ng tùy thu c vào đi u ki n c th c a t ng cu c ki m

toán Tuy nhiên, có nh ng chính sách và th t c ki m soát ch t l ng ho t đ ng

ki m toán mà các công ty ki m toán ph i xây d ng và th c hi n trong m i cu c

ki m toán đ phù h p v i chu n m c ki m toán Vi t Nam [10] ó là:

Th nh t, các công ty ki m toán ph i luôn xem xét v tính tuân th nguyên

t c đ o đ c ngh nghi p c a các nhân viên c a mình Vi c theo dõi, ki m tra s

tuân th nguyên t c đ o đ c ngh nghi p bao g m ki m tra tính đ c l p, chính tr c,

khách quan, n ng l c chuyên môn, tính th n tr ng, bí m t, t cách ngh nghi p

Phân công m t ng i ho c m t nhóm ng i ch u trách nhi m h ng d n và gi i

quy t nh ng v n đ v tính đ c l p, tính chính tr c, tính khách quan và tính bí m t,

công ty ki m toán có th yêu c u cán b , công nhân viên chuyên nghi p n p b n

gi i trình v tính đ c l p đ i v i khách hàng Trong quá trình đào t o và quá trình

h ng d n, giám sát và ki m tra m t cu c ki m toán c n nh n m nh đ n tính đ c

l p và t cách ngh nghi p

Th hai, công ty ki m toán ph i xem xét đ n k n ng và n ng l c chuyên

môn c a các nhân viên chuyên nghi p Mu n cung c p m t d ch v v i ch t l ng

cao không nh ng ph i tuy n ch n các nhân viên có k n ng và n ng l c chuyên

môn cao mà còn ph i th ng xuyên duy trì, c p nh p và nâng cao ki n th c cho h

trong quá trình đào t o và đào t o l i

Th ba, công vi c ki m toán ph i đ c giao cho nh ng cán b , nhân viên

chuyên nghi p đ c đào t o và có đ y đ k n ng và n ng l c chuyên môn đáp ng

đ c yêu c u th c t C n l p k ho ch v th i gian và nhân s cho m t cu c ki m

toán, phân công công vi c cho h m t cách c th rõ ràng

Th t , công vi c ki m toán ph i đ c h ng d n, giám sát th c hi n đ y đ

t t c các c p cán b , nhân viên nh m đ m b o là công vi c ki m toán đã đ c

th c hi n phù h p v i chu n m c ki m toán và các quy đ nh có liên quan

Th n m, các công ty ki m toán khi c n thi t có th tham kh o ý ki n t v n

c a chuyên gia trong công ty ho c ngoài công ty Vi c tham kh o ý ki n t v n c a

chuyên gia s t ng m c đ tin c y c a ý ki n ki m toán v các l nh v c chuyên môn

ph c t p, nh ng ngành ngh kinh doanh ph c t p

Th sáu, vi c duy trì khách hàng hi n có và đánh giá khách hàng ti m n ng,

công ty ki m toán ph i cân nh c đ n tính đ c l p, n ng l c ph c v khách hàng c a

công ty ki m toán và tính chính tr c c a Ban lãnh đ o c a khách hàng, là nhân t

quan tr ng quy t đ nh đ n ch t l ng ki m toán

Th b y, công ty ki m toán ph i th ng xuyên theo dõi, ki m tra quá trình

th c hi n các chính sách và th t c ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán c a

công ty d i nhi u hình th c nh : đánh giá tính đ c l p c a ki m toán viên, l a

ch n đ ki m tra ch t l ng và công vi c t ng h p đ ng ki m toán

Bên c nh chu n m c này, xuyên su t trong h th ng các chu n m c ki m

toán đ u có nh ng quy đ nh v tuân th các nguyên t c và th t c c b n liên quan

đ n ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán Vi c áp d ng các quy đ nh này

nh m giúp cho ki m toán viên và công ty ki m toán th c hi n công vi c m t cách

khoa h c, trên c s đó đ t đ c nh ng m c tiêu trong công tác ki m soát ch t

l ng d ch v ki m toán

2.2.2 Các quy đ nh pháp lý liên quan đ n ki m soát ch t l ng ho t đ ng

ki m toán đ c l p t bên ngoài:

Tr c tiên vào n m 1994, chính ph ban hành Ngh đ nh s 07-CP ngày

29/01/1994 v “Ki m toán đ c l p trong n n kinh t qu c dân”, trong đó quy đ nh

B tài chính ch u trách nhi m tr c Chính ph tr c ti p th c hi n ch c n ng ki m

soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

n n m 2004, Chính ph ban hành ngh đ nh 105/2004/N -CP v vi c

ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p Trong ngh đ nh này, vi c ki m

soát ch t l ng v n do B tài chính th c hi n Theo quy đ nh t i đi u 33 c a Ngh

đ nh s 105/2004/N -CP ngày 30/03/2004 thì B tài chính có nhi m v [12]: