MỐI QUAN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Người ta vẫn thường tự hỏi, trong sự lịch sử phát triển của khoa học tự nhiên, cùng với thành tựu vĩ đại như hôm nay thì triết học đã đóng vai trò như thế nào, từ đó làm rõ vai trò của t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN



BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC

TRIẾT HỌC

ĐỀ TÀI:

MỐI QUAN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ

KHOA HỌC TỰ NHIÊN

HỌC VIÊN : PHẠM THỊ BÍCH HẠNH

MÃ SỐ : CH1301011

GV HƯỚNG DẪN : TS BÙI VĂN MƯA

TP HCM, ngày 10 tháng 08 năm 2014

MỐI QUAN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ KHOA

HỌC TỰ NHIÊN

NỘI DUNG

GIỚI THIỆU

Trong bài tiểu luận sẽ trình bày các vấn đề về mối quan hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên Trong đó, sẽ tập trung giải quyết các câu hỏi liên quan như liệu khoa học tự nhiên có cần đến triết học và ngược lại, và cung cấp một số quan điểm tích cực, hữu ích trong việc phát triển mối quan hệ biện chứng giữa triết học và khoa học tự nhiên Dùng phương pháp chứng minh phản chứng để chứng minh vai trò của triết học đối với khoa học tự nhiên với lập luận rằng triết học không có lợi ích đối với khoa học tự nhiên Và chứng minh với sự phát triển vượt bậc của mình, khoa học tự nhiên sẽ giúp ích điều gì đối với triết học Qua đó

đồng thời khẳng định mối liên hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, thúc đẩy nhau cùng phát triển giữa triết học và khoa học tự nhiên

1 Vai trò của triết học đối với khoa học tự nhiên

Bài tiểu luận sẽ đề cập đến các vấn đề tuy không mới nhưng cũng không dễ

có câu trả lời, đó là “người ta cần triết học để làm gì?”, “liệu khoa học tự nhiên

có cần đến triết học?”, và “triết học có tác dụng gì đối với khoa học tự nhiên?” Người ta vẫn thường tự hỏi, trong sự lịch sử phát triển của khoa học tự nhiên, cùng với thành tựu vĩ đại như hôm nay thì triết học đã đóng vai trò như thế nào,

từ đó làm rõ vai trò của triết học đối với khoa học tự nhiên Những quan điểm triết học căn bản và phổ biến cho đến nay vẫn cho rằng, khác với các khoa học khác, triết học nghiên cứu và giải thích thế giới trong tính chỉnh thể, tính hệ thống của nó Đây là điểm mạnh nhưng cũng là yếu tố khiến người ta xem nhẹ vai trò của triết học, bởi họ quan niệm rằng nghiên cứu cái chung thường là trừu tượng, không cụ thể và vì thế, không thiết thực Cái mà người ta cần là tính hiệu quả và thiết thực trong hoạt động thực tiễn với đối tượng; bởi, xét đến cùng, đó là mục đích của nhận thức Vì vậy ta hãy cùng xét đến hai luận điểm trái ngược nhau được để cập bên dưới để hiểu rõ thêm về sự tác động của triết học đối với khoa học tự nhiên

1.1 Liệu khoa học tự nhiên có cần đến triết học?

Việc xem xét câu hỏi trên càng tỏ ra bức thiết hơn vì trên thực tế, do sự ảnh hưởng của khoa học tự nhiên và các giá trị mà khoa học tự nhiên mang lại, nhiều người có xu hướng tự hỏi không biết ngoài những lối phân biệt vô hại nhưng cũng chẳng có ích gì, và những cuộc tranh cãi về các vấn đề mà khả năng nhận thức của ta không với tới được, triết học còn có cái gì khác đáng quan tâm hơn không?

Quan niệm này về triết học có vẻ như một phần xuất phát từ một quan niệm sai lầm về mục đích, về loại ích lợi mong muốn triết học mang lại Ví dụ khoa

học vật lý, thông qua các phát minh, và cung cấp những lợi ích to lớn; vì thế, ta

dễ dàng thấy được lợi ích mà khoa học vật lý mang lại, không chỉ trước hết vì sự tác động của nó đến người nghiên cứu, mà còn vì sự tác động của nó đối với nhân loại nói chung Những lợi ích kiểu như vậy không thuộc về triết học Như vậy không có triết học thì điều gì sẽ xảy ra?

Nếu ta giả sử loại bỏ hẳn vai trò và lợi ích của triết học thì những câu hỏi của con người về thế giới xung quanh mình, về vị trí của con người trong thế giới

đó, về quan hệ giữa con người với thiên nhiên và với bản thân con người như thế nào? sẽ được giả thích như thế nào? Theo truyền thống, đây là những câu hỏi cho triết học, nhưng triết học đã bị loại bỏ thì khoa học không thể tự mình giải thích được vì không có những hệ thống lý luận, chức năng phương pháp luận được cung cấp từ triết học Từ vấn đề này con người nói chung và cụ thể là các nhà khoa học không được cung cấp những định hướng trong hành động của mình Về nguyên tắc, giá trị định hướng này của triết học không khác với giá trị định hướng của các nguyên lý, quy luật, hệ thống lý luận của các bộ môn khoa học chuyên ngành nào đấy về một lĩnh vực nhất định nào đó của hiện thực, chẳng hạn, không khác với giá trị định hướng của định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng, của quy luật giá trị Cái khác chỉ là ở chỗ, vì các nguyên lý, các khẳng định của triết học là kết quả nhận thức những mặt, những thuộc tính, những mối liên hệ chung nhất của cả tự nhiên, xã hội lẫn tư duy, cho nên chúng

có tác dụng định hướng không phải chỉ trong một phạm vi nhất định nào đấy như trong trường hợp các nguyên lý, quy luật do các khoa học chuyên ngành nêu lên,

mà ở tất cả mọi lĩnh vực các nguyên lý, các khẳng định triết học ấy giúp cho con người khi bắt tay vào nghiên cứu và hoạt động cải biến sự vật bao giờ cũng có được một lập trường xuất phát nhất định

Vì thế một lần nữa khẳng định khoa học tự nhiên không thể có được thành tựu như hôm nay khi mà không cần đến triết học Như vậy thì triết học có vai trò

cụ thể như thế nào đối với khoa học? Ta sẽ tiến hành lý giải ở phần tiếp theo

1.2 Vai trò của triết học đối với khoa học tự nhiên là gì?

Triết học có vai trò rất to lớn đến với sự phát triển của khoa học tự nhiên,

nó là thế giới quan và phương pháp luận cho khoa học tự nhiên, là cơ sở lý luận cho khoa học tự nhiên trong việc đánh giá các thành tựu đạt được, cũng như vạch

ra phương hướng, phương pháp cho quá trình nghiên cứu khoa học Sự hình thành, phát triển của triết học không thể tách rời sự phát triển của khoa học tự nhiên Tuy nhiên, triết học duy vật hay triết học duy tâm, siêu hình học hay thực chứng luận có vai trò không như nhau Trong lịch sử triết học, chủ nghĩa duy vậy đóng vai trò tích cực đối với sự phát triển của khoa học tự nhiên; ngược lại, chủ nghĩa duy tâm thường được sử dụng làm công cụ biện hộ cho tôn giáo và cản trở khoa học tự nhiên phát triển

Vào thời cổ đại khoa học tự nhiên mới bắt đầu hình thành, triết học tự nhiên (một hình thức cơ bản của chủ nghĩa duy vật thời cổ đại) đã trình bày được một bức tranh tổng quát về thế giới, đã có nhiều tư tưởng và dự báo thiên tài định hướng cho khoa học tự nhiên phát triển

Đến thời trung cổ ở phương Tây, triết học kinh viện là công cụ biện hộ cho tôn giáo, cản trở sự phát triển của khoa học tự nhiên

Vào thời Phục hưng và thời cận đại, chủ nghĩa duy vật đã phát triển gắn liền với khoa học tự nhiên, đã góp phần tích cực vào sự phát triển của khoa học tự nhiên, chống lại sự thống trị của giáo hội Tuy nhiên vào thời kỳ này, quan điểm triết học là “khoa học của mọi triết học” vẫn giứ vai trò thống trị cho đến khi chủ nghĩa duy vật biện chứng ra đời

Sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa duy vật biện chứng luôn gắn liền với các thành công của khoa học hiện đại, là sự khái quát các thành tựu khoa học mang lại, đồng thời nó cũng đóng vai trò rất to lớn đối với sự phát triển của khoa học hiện đại

2 Vai trò của khoa học tự nhiên đối với triết học.

2.1 Khoa học tự nhiên và sự phát triển của triết học trước MAC

Trong bước đầu nhận thức về toàn bộ giới tự nhiên ta chỉ thấy được bức tranh tổng quát chưa đạt tới trình độ mổ xẻ, phân tích giới tự nhiên như một chỉnh thể, mối quan hệ phổ biến giữa các hiện tượng tự nhiên chưa được chứng minh chi tiết Trong thời cổ đại các nhà triết học đồng thời cũng là các nhà khoa học tự nhiên như Talet, Pitago,…

Khoa học tự nhiên đã thúc đẩy triết học tiến lên và triết học duy vật đã thay đổi hình thức theo mỗi phát minh trong khoa học tự nhiên

Chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVIII thực tế là một chủ nghĩa duy vật hoàn toàn

cơ giới vì một lí do rất tự nhiên là vào thời kì đó vật lý, hóa học, và sinh học đang còn trong thời kỳ ấu trĩ và tuyệt đối không thể làm cơ sở cho một quan niệm chung về tự nhiên được

2.2 Khoa học tự nhiên với sự ra đời và phát triển của triết học Mac-Lênin

Ba phát minh lớn trong khoa học tự nhiên đầu thế kỉ XIX là tiền đề khoa học tự nhiên cho sự ra đời của chủ nghĩa duy vật biện chứng

 Phát minh thứ nhất: chứng minh được sự chuyển hóa của năng lượng bắt nguồn từ sự khám phá ra đương lượng cơ học của nhiệt Chứng minh sự thống nhất của mọi vận động trong tự nhiên không còn là một quyết đoán triết học mà là một sự kiện khoa học

 Phát minh thứ hai là phát minh ra tế bào hữu cơ Nhờ phát minh này mà việc nghiên cứu những sản phẩm hưu cơ của giới tự nhiên mới có một cơ

sở vững chắc

 Phát minh thứ ba đó là tiến hóa luận được Đácuyn lần đầu tiên xây dựng lên và trình bày một cách có hệ thống Nếu không có phát minh này thì

sự tồn tại của bộ óc biết suy nghĩ của con người vẫn là một sự kỳ lạ

Nhờ ba phát minh vĩ đại ấy mà người ta giải thích được những quá trình chủ yếu của giới tự nhiên và tìm ra được những nguyên nhân của quá trình ấy Nhờ vào đó mà quan điểm duy vật của thế giới tự nhiên đã có được cơ sở vững vàng hơn

Triết học Mac-Lênin ra đời và phát triển trên cơ sở của sự khái quát những thành tựu của triết học, của khoa học tự nhiên và của thực tiễn xã hội suốt hai nghìn năm lịch sử Những thành tựu mới của khoa học tự nhiên không ngừng xác nhận và thúc đẩy triết học phát triển

3 Mối quan hệ biện chứng giữa triết học và khoa học tự nhiên.

Khi khoa học thực nghiệm đã tích lũy được một lượng tài liệu cực lớn nên việc sắp xếp lại một cách có hệ thống và dựa vào mối liên hệ nội tại của chúng trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu riêng biệt là một điều hết sức cấp bách và cần thiết Nhưng làm thế nào để khoa học tự nhiên có thể chuyển sang lĩnh vực lý luận, và trong lĩnh vực này những phương pháp kinh nghiệm không đem lại kết quả, và chỉ có tư duy lý luận mới có thể giúp ích được Khả năng tư duy lý luận cần phải được phát triển và rèn luyện, và muốn rèn luyện nó thì cho tới nay không có cách nào khác là nghiên cứu toàn bộ triết học thời trước Cho nên những thành tựu mà khoa học tự nhiên hiện đại đạt được đã buộc nó phải chuyển sang lĩnh vực lý luận, buộc nó phải vận dụng tư duy lý luận, và các nhà khoa học

tự nhiên dù muốn hay không, cũng phải tiến tới các kết luận chung về lý luận Các nhà khoa học tự nhiên dù có thái độ thế nào đi nữa thì họ vẫn phải bị triết học chi phối Những nhà khoa học thoát khỏi triết học khi họ không quan tâm tới nó nữa hoặc phủ nhận, phỉ bán vai trò của nó Nhưng vì rằng không có tư duy thì khoa học không thể tiếp tục thêm một bước nữa, không thể liên hệ hai sự kiện trong giới tự nhiên lại với nhau, hay không thể hiểu được mối liên hệ giữa hai sự kiện đó Khi không có tư duy lý luận, theo quy luật biện chứng sẽ dẫn tới một tư duy sai lầm và dẫn đến kết quả đối lặp với khởi điểm của nó

Đối với Mac và Engen, triết học không hề có quyền được tồn tại đơn độc,

và tài liệu của nó thì phân bố ở các ngành khoa học khác nhau của khoa học chứng thực Vì vậy chứng minh về mặt triết học có thể hiểu là sự đối chiếu những tiền đề triết học với các quy luật đã được xác định của các ngành khoa học khác hoặc là thực nghiệm việc vận dụng lý luận đó

Chúng ta hiểu rằng nếu không có cở sở triết học vững vàng, thì tuyệt nhiên không có khoa học tự nhiên nào hay chủ nghĩa duy vật nào có thể chống lại sự lấn bước của chủ nghĩa tư sản và sự phục hồi của thế giới quan tư sản Muốn đương đầu với cuộc đấu tranh ấy và đưa nó đến thành công, nhà bác học phải là nhà duy vật hiện đại - một nhà duy vật biện chứng Cho nên sự liên minh giữa các nhà khoa học tự nhiên và các nhà triết học duy vật biện chứng là một yêu cầu cấp bách, đồng thời cũng là một tất yếu lịch sử thời đại

KẾT LUẬN

Sự gắn bó khắn khít giữa triết học và khoa học tự nhiên là không thể tách rời Vì nếu lý luận nhận thức nếu không gắn bó với khoa học chính xác sẽ trở thành những lý thuyết sáo rổng Khoa học chính xác nếu không có lý luận nhận thức sẽ rất ấu trĩ và hỗn độn Nên các khoa học tự nhiên không thể phát triển lên nữa nếu thiếu triết học Và các khái quát hóa triết học cần dựa trên các kết quả khoa học Cho nên một khi đã xuất hiện rộng rãi, chúng thường rất ảnh hưởng đến sự phát triển tiếp tục của tư tưởng khoa học Do đó ta không ngạc nhiên nhiều nhà vật lý lớn, có phát minh vĩ đại trong lĩnh vực vật lý, cũng đồng thời là những người cố gắng giải thích các phát minh này theo một quan điểm triết học nào đó

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] TS Bùi Văn Mưa, Slide bài giảng Triết học

[2] TS Bùi Văn Mưa, Triết learning (Phần I – Đại cương về triết học), TP Hồ Chính Minh, 2011

[3] Nguyễn Văn Nghĩa, Về mối quan hệ giữa Triết học và Khoa học tự nhiên [4] Sebastian de Haro, Science and Philosophy

[5] Dialectical Materialism (A Spirkin), Philosophy and Science: