Phân tích tình hình huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần phát triển mê kông.doc

Phân tích tình hình huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần phát triển mê kông

PHẦN THỨ NHẤT

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Trong quá trình phát triển nền kinh tế xã hội, công việc đầu tư phát triển cơ

sở hạ tầng là một trong những vấn đề then chốt nhất Thực hiện đường lối đổi mớicủa Đảng và Nhà nước về phát triển đất nước, đặc biệt được sự hỗ trợ của nguồnvốn ngân sách Nhà nước (NSNN), các tổ chức quốc tế và nguồn huy động từ nội bộnền kinh tế của tỉnh Quảng Bình, công tác đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB) ở thànhphố Đồng Hới thời gian qua đã có nhiều khởi sắc, góp phần làm cho diện mạo của

đô thị ngày một đổi mới Kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị từng bước hiện đại hoá và

hệ thống "điện, đường, trường, trạm" ngày càng được đồng bộ hoá đã tạo tiền đềcho KT-XH thành phố không ngừng tăng trưởng, hoà nhập chung vào sự phát triểncủa tỉnh và cả nước Bên cạnh những kết quả đạt được của việc sử dụng vốn NSNNcho đầu tư xây dựng cơ bản, còn có những tồn đọng và hạn chế như: đầu tư manhmún, dàn trải dẫn đến kém hiệu quả và làm thất thoát nguồn vốn của Nhà nước.Đồng Hới là một thành phố có nền kinh tế với xuất phát điểm thấp, việc huy độngnguồn vốn đầu tư từ nội bộ nền kinh tế của tỉnh còn hạn chế, chủ yếu dựa vàonguồn hỗ trợ của ngân sách Trung ương và khai thác quỹ đất, nên việc tiết kiệm và

sử dụng hiệu quả vốn đầu tư (VĐT) nói chung và đầu tư XDCB từ nguồn vốn ngânsách nói riêng càng mang tính cấp thiết Về yếu kém trong đầu tư và sử dụng vốn

NSNN, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X nhận định: “Đầu tư của Nhà nước còn dàn trải, hiệu quả chưa cao, thất thoát nhiều Lãng phí chi tiêu NSNN… còn nghiêm trọng” Nghị quyết của Đại hội nêu rõ: “Phải xoá bỏ cơ chế “xin cho”, nếu còn cơ chế này thì sẽ phát sinh tiêu cực…Đồng thời phải cải cách thủ tục hành chính, phân cấp đầu tư hợp lý Trong lĩnh vực XDCB phải chấn chỉnh từ khâu dự toán, thiết kế đến thi công”.

Từ những cơ sở trên đặt ra yêu cầu, cần phải sử dụng hiệu quả vốn đầu tưXDCB từ NSNN, đây là vấn đề hết sức phức tạp và khó khăn không thể giải quyết

triệt để cùng một lúc Để góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và hoàn thiện việc sửdụng có hiệu quả nguồn vốn NSNN cho đầu tư XDCB, tác giả đã chọn đề tài

"Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản ở thành phố Đồng Hới" để làm luận văn thạc sỹ kinh tế.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn thuộcNSNN cho đầu tư XDCB ở thành phố Đồng Hới

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hoá những lý luận về sử dụng vốn đầu tư XDCB thuộc NSNN

- Xây dựng chỉ tiêu và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn XDCB thuộc NSNN ởthành phố Đồng Hới

- Chống thất thoát vốn NSNN trong đầu tư XDCB

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn XDCB thuộc NSNN ở thànhphố Đồng Hới

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vốn của NSNN cho đầu tư XDCB

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung

Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB, bao gồm nhiềunội dung và lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên, do hạn chế về thời gian nên đề tài tậptrung nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn NSNN do thành phố Đồng Hớiquản lý đầu tư vào xây dựng cơ bản từ năm 2001 đến 2007

+ Số liệu sơ cấp: điều tra các công trình đang xây dựng từ năm 2001 đến

2007 có sử dụng vốn NSNN, trên cơ sở đó đề xuất các định hướng, giải pháp nhằmnâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN trên địa bàn thành phố Đồng Hới từ nay đếnnăm 2015

3.3 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tổng hợp và phân tích thống kê số liệu thứ cấp theo thời gian

- Phương pháp điều tra, thu thập sơ cấp từ các đơn vị cơ sở, sử dụng cácphép kiểm định thống kê và phân tích số liệu đa biến nhằm xác định những nhân tốảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNN về đầu tư XDCB

- Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo

3.4 Kết cấu luận văn

Tên luận văn " Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Ngân sách Nhà nước cho đầu tư xây dựng cơ bản ở thành phố Đồng Hới"

Ngoài các phần mở đầu, kiến nghị và kết luận, danh mục các tài liệu thamkhảo và phụ lục, nội dung luận văn bao gồm 4 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn về đầu tư XDCB và vai trò vốnđầu tư XDCB thuộc nguồn vốn NSNN

Chương 2: Đặc điểm địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng sử dụng vốn NSNN cho đầu tư XDCB ở thành phốĐồng Hới thời kỳ 2001 - 2007

Chương 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn NSNNcho đầu tư XDCB ở thành phố Đồng Hới

PHẦN THỨ HAI NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.1 Khái niệm về đầu tư xây dựng cơ bản

Theo cách hiểu chung nhất, đầu tư là hoạt động bỏ vốn vào các lĩnh vực kinh tế

xã hội (KT-XH) để mong thu được lợi ích dưới các hình thức khác nhau trongtương lai Đầu tư hay hoạt động đầu tư là việc huy động các nguồn lực hiện tại đểtiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai.Nguồn lực bỏ ra đó có thể là tiền, tài nguyên thiên nhiên, sức lao động, tài sản vậtchất khác [27] Biểu hiện của tất cả nguồn lực bỏ ra nói trên gọi chung là VĐT.Những kết quả đó có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vậtchất (nhà máy, đường giao thông…), tài sản trí tuệ (trình độ văn hoá, chuyên môn,khoa học kỹ thuật…) và nguồn nhân lực Có nhiều cách phân loại đầu tư, nhưngxuất phát từ bản chất và phạm vi lợi ích do đầu tư đem lại, người ta phân chia rathành [5]

- Đầu tư tài chính: là loại đầu tư trong đó người ta bỏ tiền ra cho vay hoặc muachứng chỉ có giá để hưởng lãi suất định trước (gửi tiết kiệm, mua trái phiếu Chínhphủ) hoặc lãi suất tuỳ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của công ty pháthành (mua cổ phiếu, trái phiếu công ty)

- Đầu tư thương mại: là loại đầu tư trong đó người có tiền bỏ tiền ra để muahàng hoá và sau đó bán với giá cao hơn nhằm thu lại lợi nhuận do chênh lệch giákhi mua và khi bán

- Đầu tư tài sản vật chất và nguồn nhân lực: là loại đầu tư trong đó người cótiền bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động nhằm trực tiếp tạo ra tài sản mới chonền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh hoặc hoạt động xã hội khác

- Đầu tư cơ bản: là hoạt động đầu tư để tạo ra các tài sản cố định (TSCĐ) đưavào hoạt động trong các lĩnh vực KT - XH khác nhau Trong hoạt động đầu tư, cácnhà đầu tư phải quan tâm đến các yếu tố: sức lao động, tư liệu lao động, đối tượnglao động Khác với đối tượng lao động (nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, bánthành phẩm…) các tư liệu lao động (như máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiệnvận tải…) là những phương tiện vật chất mà con người sử dụng để tác động vào đốitượng lao động, biến đổi nó thành mục đích của mình Xét về mặt tổng thể thìkhông một hoạt động đầu tư nào mà không cần phải có các TSCĐ, nó bao gồm toàn

bộ cơ sở kỹ thuật đủ tiêu chuẩn theo quy định của Nhà nước và có thể được điềuchỉnh cho phù hợp với giá cả từng thời kỳ

Hoạt động đầu tư cơ bản thực hiện bằng cách tiến hành xây dựng mới cácTSCĐ được gọi là đầu tư XDCB

XDCB chỉ là một khâu trong hoạt động đầu tư XDCB XDCB là các hoạt động

cụ thể để tạo ra TSCĐ (như khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt….) Kết quả củahoạt động XDCB là các TSCĐ, có một năng lực sản xuất và phục vụ nhất định Nhưvậy, XDCB là một quá trình đổi mới và tái sản xuất mở rộng có kế hoạch về cácTSCĐ của nền kinh tế quốc dân trong các ngành sản xuất vật chất cũng như khôngsản xuất vật chất Nó là quá trình xây dựng cơ sở vật chất cho một quốc gia [5].Đầu tư XDCB là hoạt đồng đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mụcđích của người đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vật chất tạo ra các TSCĐ và tạo ra cơ sở vậtchất kỹ thuật cho xã hội Đầu tư XDCB là một hoạt động kinh tế

1.1.2 Vai trò, đặc điểm và nội dung của đầu tư XDCB

1.1.2.1 Vai trò của đầu tư XDCB

Trước hết cần phải xác định rõ rằng đầu tư nói chung đóng một vai trò quantrọng trong nền kinh tế, là động lực để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăngtrưởng Nếu không có đầu tư thì không có phát triển

Một là, đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là công cụ kinh tế quan trọng để Nhà

nước trực tiếp tác động đến quá trình phát triển KT - XH, điều tiết vĩ mô, thúc đẩytăng trưởng kinh tế, giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước Bằng việc cung

cấp các dịch vụ công cộng như hạ tầng KT - XH, an ninh - quốc phòng…mà cácthành phần kinh tế khác không muốn, không thể hoặc không đầu tư; các dự án đầu tư

từ NSNN được triển khai ở các vị trí quan trọng, then chốt nhất đảm bảo cho nền KT

- XH phát triển ổn định theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nhìn trên giác độ toàn bộ nền kinh tế của đất nước, đầu tư vừa tác động đếntổng cung, vừa tác động đến tổng cầu Về cầu, đầu tư chiếm tỷ trọng lớn trong tổngcầu Theo số liệu của ngân hàng thế giới, đầu tư chiếm khoảng 24 - 28% trong cơcấu tổng cầu của các nước trên thế giới Đầu tư có tác động to lớn đến việc tăngcường khả năng khoa học và công nghệ của đất nước Đầu tư còn có mối quan hệchặt chẽ với chuyển dịch cơ cấu kinh tế Kinh nghiệm của một số nước trên thế giớicho thấy, nếu muốn tốc độ phát triển kinh tế tăng cao (9 - 10%) thì phải tăng cườngđầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở khu công nghiệp và dịch vụ Ngoài ra đầu tư còn

có tác động giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, xoáđói giảm nghèo, phát huy lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế chính trị…của những vùng có khả năng phát triển nhanh để làm đầu tàu cho vùng khác Đầu tưtác động đến tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế Kết quả nghiên cứu của cácnhà kinh tế cho thấy, muốn giữ tốc độ tăng trưởng ở mức trung bình thì tỷ lệ đầu tư

ít nhất phải đạt từ 15 - 20% so với GDP tuỳ thuộc vào ICOR của mỗi nước [5]

Hai là, đầu tư XDCB có vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh tế bởi vì nó

tạo ra các TSCĐ Đầu tư XDCB là hoạt động đầu tư để sản xuất ra của cải vật chất,đặc biệt là tạo cơ sở vật chất và kỹ thuật ban đầu cho xã hội Tất cả các ngành kinh

tế chỉ tăng nhanh khi có đầu tư XDCB, đổi mới công nghệ, xây dựng mới để tăngnăng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất Đầu tư XDCB nhằm xây dựng kết cấu

hạ tầng kinh tế, tạo điều kiện cho các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước đầu tư

mở rộng sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy sự tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh

tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đầu tư XDCB sẽ tạo điều kiện để pháttriển mới, đầu tư chiều sâu, mở rộng sản xuất ở các doanh nghiệp Đầu tư XDCB sẽgóp phần phát triển nguồn nhân lực, cải thiện cơ sở vật chất của giáo dục và đàotạo, khoa học và công nghệ, phát triển y tế, văn hoá và các mặt xã hội khác Đầu tư

XDCB góp phần thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm, phát triển cơ

sở hạ tầng, cải thiện điều kiện sống ở các địa phương nghèo, vùng sâu và vùng xa,phát triển nguồn nhân lực, xây dựng các cơ sở sản xuất và dịch vụ, tạo ra những tácđộng tích cực cho vùng nghèo, người nghèo, hộ nghèo khai thác các tiềm năng củavùng để vươn lên phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo Từ đó đảm bảo tỷ lệ cânđối vùng miền, ngành nghề, khu vực và phân bổ hợp lý sức sản xuất, tận dụng lợithế so sánh

Ba là, đầu tư XDCB của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng

XHCN với xuất phát điểm thấp như nước ta hiện nay có một vai trò hết sức quantrọng, bởi vì vốn dành cho đầu tư XDCB của Nhà nước chiếm một tỷ lệ lớn trongtổng vốn đầu tư XDCB của toàn xã hội Đầu tư XDCB của Nhà nước góp phầnkhắc phục những thất bại của thị trường, tạo cân bằng trong cơ cấu đầu tư, giảiquyết các vấn đề xã hội Mặt khác đầu tư XDCB của Nhà nước được tập trung vàonhững công trình trọng điểm, sử dụng nguồn vốn lớn, có khả năng tác động mạnhđến đời sống KT - XH Bên cạnh đó cũng cần phải thấy rằng đầu tư XDCB của Nhànước nếu không được quản lý một cách hợp lý sẽ gây ra thất thoát, lãng phí, kémhiệu quả hơn là đầu tư XDCB từ các nguồn vốn khác

1.1.2.2 Đặc điểm của đầu tư XDCB

Bất kỳ nền kinh tế nào thì đầu tư XDCB cũng mang những đặc điểm cơ bản sau:

Thứ nhất: đầu tư XDCB là khâu mở đầu của mọi quá trình sản xuất và tái sản

xuất nhằm tạo ra năng lực sản xuất cho nền kinh tế Đầu tư XDCB chính là mộtphần tiết kiệm những tiêu dùng của xã hội thay vì những tiêu dùng lớn hơn trongtương lai

Để tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế, là những điều kiện kỹ thuật cần thiếtđảm bảo cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế: xây dựng hệ thống hạ tầng, cácnhà máy và mua sắm các thiết bị, dây chuyền công nghệ tiên tiến hiện đại…đầu tưXDCB cần một lượng vốn lớn

Muốn đáp ứng được điều đó, các quốc gia phải phát huy mọi tiềm năng nguồnlực trong nước như: tiết kiệm từ nội bộ nền kinh tế, huy động mọi nguồn lực trong

các tầng lớp dân cư, đồng thời phải tìm mọi giải pháp để thu hút các nguồn lực nướcngoài như: vốn ODA, FDI, NGO…

Xuất phát từ đặc điểm này đòi hỏi chúng ta trong việc huy động và sử dụngvốn đầu tư XDCB phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng, nếukhông giải quyết tốt mối quan hệ này sẽ xuất hiện mâu thuẫn gay gắt giữa đầu tư vàtiêu dùng

Thứ hai: quá trình đầu tư XDCB phải trải qua một thời gian lao động rất dài

mới có thể đưa vào sử dụng được, thời gian hoàn vốn lâu vì sản phẩm XDCB mangtính chất đặc biệt và tổng hợp Sản xuất không theo dây chuyền hàng loạt mà mỗicông trình dự án có kiểu cách, tính chất khác nhau lại phụ thuộc nhiều vào yếu tố tựnhiên, địa điểm hoạt động lại thay đổi liên tục và phân tán Thời gian khai thác và

sử dụng lâu dài, thường là 10 năm, 20 năm, 50 năm hoặc lâu hơn tuỳ thuộc vào tínhchất dự án

Quá trình đầu tư XDCB gồm 3 giai đoạn: xây dựng dự án, thực hiện dự án vàkhai thác dự án

Xây dựng dự án và thực hiện dự án là hai giai đoạn có thời gian dài nhưng lạikhông tạo ra sản phẩm, đây là nguyên nhân chính gây ra mâu thuẫn giữa đầu tư vàtiêu dùng Các nhà kinh tế cho rằng đầu tư là quá trình làm bất động hoá một số vốnnhằm thu lợi nhuận trong nhiều thời kỳ nối tiếp sau này Muốn nâng cao hiệu quảvốn đầu tư XDCB cần chú ý tập trung các điều kiện đầu tư có trọng điểm, nhằm đưanhanh các dự án đầu tư vào khai thác sử dụng

Khi xét hiệu quả vốn đầu tư XDCB cần quan tâm xem xét cả 3 giai đoạn củaquá trình đầu tư, tránh tình trạng thiên lệch, chỉ tập trung vào giai đoạn thực hiện dự

án, tức là việc đầu tư vào xây dựng các dự án mà không chú ý thời gian khai thác dự

án Việc coi trọng hiệu quả kinh tế do đầu tư XDCB mang lại là hết sức cần thiếtnên phải có phương án lựa chọn tối ưu, đảm bảo trình tự XDCB Chính vì chu kỳsản xuất kéo dài nên việc hoàn vốn được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm, phải lựachọn trình tự bỏ vốn cho thích hợp để giảm đến mức tối đa thiệt hại do ứ động vốn

ở sản phẩm dở dang

Thứ ba: đầu tư là lĩnh vực có mức độ rủi ro lớn và mạo hiểm, đầu tư chính là

việc đánh đổi những tiêu dùng chắc chắn của hiện tại để mong nhận được nhữngtiêu dùng lớn hơn nhưng chưa thật chắc chắn trong tương lai, “Chưa thật chắc chắn”chính là yếu tố rủi ro mạo hiểm Vì vậy có nhà kinh tế đã nói rằng đấu tư là đánhbạc với tương lai [29]

Rủi ro trong lĩnh vực đầu tư XDCB chủ yếu do thời gian của quá trình đầu tưkéo dài Trong thời gian này các yếu tố kinh tế, chính trị và cả tự nhiên ảnh h ưởng

sẽ gây nên những tổn thất mà các nhà đầu tư không lường định hết khi lập dự án.Các yếu tố bão lụt, động đất, chiến tranh có thể tàn phá các công trình được đầu tư

Sự thay đổi chính sách như quốc hữu hoá các cơ sở sản xuất, thay đổi chính sáchthuế, mức lãi suất, sự thay đổi thị trường, thay đổi nhu cầu sản phẩm cũng có thểgây nên thiệt hại cho nhà đầu tư

Đặc điểm này chỉ ra rằng, muốn khuyến khích đầu tư cần phải quan tâm đếnlợi ích của các nhà đầu tư Lợi ích mà các nhà đầu tư quan tâm nhất là hoàn đủ vốnđầu tư cho họ và lợi nhuận tối đa thu được nhờ hạn chế và tránh được rủi ro Vì vậycác chính sách khuyến khích đầu tư cần quan tâm đến là ưu đãi, miễn giảm thuế,khấu hao cao, lãi suất vốn vay thấp, cơ chế thanh toán vốn nhanh, kịp thời…

Thứ tư: sản phẩm của đầu tư XDCB là những công trình xây dựng như nhà máy,

công trình công cộng, nhà ở, cầu cống, sân bay, cảng biển… có tính cố định gắn liềnvới đất đai Vì thế nên trước khi đầu tư các công trình phải được quy hoạch cụ thể, khithi công xây lắp thường gặp phải khó khăn trong đền bù giải toả giải phóng mặt bằng,khi đã hoàn thành công trình thì sản phẩm đầu tư khó di chuyển đi nơi khác [29].Sản phẩm của đầu tư XDCB là những TSCĐ, có chức năng tạo ra sản phẩm vàdịch vụ khác cho xã hội, thường có vốn đầu tư lớn, do nhiều người, thậm chí donhiều cơ quan đơn vị khác cùng tạo ra

Sản phẩm của đầu tư XDCB mang tính đặc biệt và tổng hợp, sản xuất khôngtheo một dây chuyền mà có tính cá biệt Mỗi công trình đều có điểm riêng nhấtđịnh Ngay trong một công trình kết cấu các phần cũng không hoàn toàn giốngnhau Với những công trình công nghệ cao, có vòng đời thay đổi công nghệ ngắn

như: công trình bưu chính viễn thông, công nghệ thông tin, điện tử… thì việc thayđổi công nghệ, kiểu dáng luôn xảy ra.

Giá thành sản phẩm XDCB rất phức tạp và thường xuyên thay đổi theo từnggiai đoạn Sản phẩm đầu tư XDCB không chỉ mang ý nghĩa kinh tế kỹ thuật mà cònmang tính nghệ thuật Sản phẩm đầu tư XDCB phản ánh trình độ kinh tế, trình độkhoa học kỹ thuật và trình độ của từng giai đoạn lịch sử nhất định của một đất nước.Quá trình XDCB bị tác động bởi nhiều yếu tố tự nhiên như tình hình địa chấtthuỷ văn, ảnh hưởng của khí hậu thời tiết, mưa bão, động đất Trong đầu tư XDCBchu kỳ sản xuất thường dài và chi phí sản xuất thường lớn Vì vậy, chọn công trình

để bỏ vốn thích hợp nhằm giảm mức tối đa thiệt hại do công trình xây dựng dở dang

là một thách thức lớn đối với các nhà thầu

Nơi làm việc và lực lượng lao động không ổn định là điều bất lợi cho quá trìnhXDCB, dẫn đến thời gian ngừng làm việc nhiều, năng suất lao động thấp, dễ gây tâm

lý tạm bợ, tuỳ tiện trong làm việc và sinh hoạt của cán bộ công nhân công trường

Để thực hiện một dự án đầu tư XDCB phải trải qua nhiều giai đoạn, có rấtnhiều đơn vị tham gia thực hiện Trên một công trường có thể có hàng chục đơn vịlàm các công việc khác nhau, nhưng các đơn vị này cùng hoạt động trên một khônggian và thời gian, vì vậy trong tổ chức thi công cần phải phối hợp chặt chẽ với nhaubằng các hợp đồng giao nhận thầu xây dựng Tuy vậy hiện nay cách thức giao nhậnthầu chưa được cải tiến, giá bán được định trước khi chế tạo sản phẩm Tức là trướckhi nhà thầu biết giá thành thực tế của mình, việc ước lượng đúng đắn giá cả vàphương tiện thi công rất khó khăn vì phải dựa trên những giả thiết mà rất có thể khithi công thực tế bị phủ định

Điều phụ thuộc này buộc nhà thầu phải nắm chắc dự toán và kiểm tra thườngxuyên trong quá trình thi công

Ngoài những đặc điểm của đầu tư XDCB nói chung thì đầu tư XDCB củaNSNN còn có đặc điểm riêng, đó là quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn đầu tưXDCB bị tách rời nhau

Vốn đầu tư XDCB của NSNN là thuộc quyền sở hữu Nhà nước Nhà nước làchủ thể có quyền chi phối và định đoạt nguồn vốn NSNN dành cho đầu tư XDCB

và là người đề ra chủ trương đầu tư, có thẩm quyền quyết định đầu tư, phê duyệtthiết kế dự toán (tổng dự toán) Song quyền sử dụng vốn đầu tư XDCB Nhà nướclại giao cho một tổ chức bằng việc thành lập các chủ đầu tư, các Ban quản lý dự án.Chủ đầu tư và các Ban quản lý dự án là người được Nhà nước giao trách nhiệm trựctiếp quản lý và sử dụng vốn để thực hiện đầu tư theo quy định của pháp luật [21].Xuất phát từ đặc điểm này mà trong quản lý vốn đầu tư XDCB của NSNN dễ

bị thất thoát Nếu các chủ đầu tư, các Ban quản lý dự án không ngừng nâng cao tinhthần trách nhiệm, trình độ chuyên môn nghiệp vụ không đáp ứng yêu cầu quản lý;Nhà nước không tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra bằng những cơ chế chínhsách ràng buộc trách nhiệm thì thất thoát lãng phí trong đầu tư XDCB thuộc vốnNSNN là không thể tránh khỏi

1.1.2.3 Các bước của quá trình đầu tư XDCB

* Trình tự đầu tư

Dự án đầu tư được hình thành và phát triển với nhiều giai đoạn riêng biệt,nhưng gắn kết chặt chẽ với nhau, thậm chí đan xen nhau theo một tiến trình lôgic.Mặc dù vậy, có thể nghiên cứu chúng một cách tương đối độc lập và trên các góc độkhác nhau để hiểu chúng một cách hệ thống hơn, toàn diện hơn Trên cơ sở quyhoạch đã được phê duyệt, trình tự thực hiện dự án đầu tư bao gồm 8 bước côngviệc, phân thành hai giai đoạn theo sơ đồ sau:

Qua sơ đồ ta thấy: bước trước là cơ sở để thực hiện bước sau, giai đoạntrước là cơ sở thực hiện giai đoạn sau Tuy nhiên, do tính chất và quy mô của dự

án mà một vài bước có thể gộp vào nhau như ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đối với

dự án vừa và nhỏ thì có thể không cần phải có bước nghiên cứu cơ hội đầu tư vàbước nghiên cứu dự án tiền khả thi mà xây dựng luôn dự án khả thi, thậm chí chỉcần lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đối với những dự án quá nhỏ và những dự án

có thiết kế mẫu

Sơ đồ 1.1 Trình tự trong hoạt động đầu tư [29].

Khi bước trước đã thực hiện xong, trước khi triển khai thực hiện bước tiếptheo phải kiểm tra và đánh giá đủ các khía cạnh về kinh tế, tài chính, kỹ thuật củabước đó, nếu đạt yêu cầu về các tiêu chuẩn, quy phạm (nếu có) cho bước đó vàđược cấp có thẩm quyền chấp nhận mới được thực hiện bước tiếp theo Đáng lưu ýnhất là thực hiện trình tự theo giai đoạn chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư dự án

- Nội dung công việc thực hiện ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư gồm:

+ Nghiên cứu sự cần thiết phải đầu tư và quy mô đầu tư

+ Tiến hành thăm dò, xem xét thị trường để xác định nhu cầu tiêu thụ; tìmnguồn cung ứng thiết bị, vật tư cho sản xuất, xem xét khả năng về nguồn vốn đầu tư

và lựa chọn hình thức đầu tư

+ Tiến hành điều tra, khảo sát và chọn địa điểm xây dựng

Giai đoạn IChuẩn bị đầu tư

Nghiên cứu cơ

hội đầu tư Nghiên cứu dự án tiền khả thi Nghiên cứu dự án khả thi phê duyệt dự ánThẩm định và

Giai đoạn IIThực hiện đầu tư

Thiết kế, lập

tổng dự toán,

dự toán

Ký kết HĐ: xây dựng, thiết bị

Thi công xây dựng, đào tạo, CN,CBKT,QL

Chạy thử nghiệm thu, quyết toán

Đưa vào khai thác sử dụng

+ Lập dự án đầu tư.

+ Gửi hồ sơ dự án và văn bản của cơ quan có thẩm quyền quyết định đầu tư,

tổ chức cho vay vốn đầu tư và cơ quan có chức năng thẩm quyền lập dự án đầu tư

- Nội dung công việc ở giai đoạn thực hiện dự án bao gồm:

+ Xin giao đất hoặc thuê đất theo quy định của Nhà nước, mặt biển và thềmlục địa

+ Xin giấy phép xây dựng và giấy phép khai thác tài nguyên (nếu có)

+ Ký kết hợp đồng kinh tế với nhà thầu đã trúng thầu

+ Thi công xây lắp công trình

+ Kiểm tra giám sát thực hiện các hợp đồng

* Phân loại dự án đầu tư

Trên thực tế, các dự án đầu tư rất đa dạng về cấp độ loại hình, quy mô vàthời hạn Do vậy, tuỳ theo mục đích nghiên cứu và quản lý mà người ta có thể phânloại dự án đầu tư theo các tiêu thức khác nhau

* Theo tính chất của dự án: người ta có thể chia dự án đầu tư thành các loại

dự án: dự án đầu tư sản xuất kinh doanh, dự án đầu tư phát triển KT - XH, dự ánđầu tư nhân đạo

* Theo nguồn vốn đầu tư: có dự án đầu tư bằng vốn trong nước, vốn đầu tưtrực tiếp từ nước ngoài, vốn ODA, vốn đầu tư của Chính phủ, vốn đầu tư của khuvực tư nhân, vốn liên doanh và vốn cổ phần…

* Theo ngành, lĩnh vực đầu tư: dự án thuộc ngành công nghiệp, nông nghiệp,lâm nghiệp, kết cấu hạ tầng dịch vụ…

* Theo quy mô: dự án đầu tư quy mô lớn, dự án đầu tư quy mô vừa và nhỏ

Phân loại dự án theo yêu cầu phân cấp quản lý của Nhà nước thì trong luậtXây dựng và Nghị định số 16/2005/NĐ-CP ngày 07/02/2005 của Chính phủ vềquản lý dự án đầu tư xây dựng công trình [7,20] đã phân dự án thành ba nhómnhư sau:

Dự án nhóm A

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: thuộc lĩnh vực bảo vệ an ninh quốcphòng có tính chất bảo mật quốc gia, có ý nghĩa chính trị xã hội quan trọng, dự ánsản xuất chất độc hại, hạ tầng khu công nghiệp (không kể mức vốn)

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Công nghiệp điện, dầu khí, hoá chất,phân bón, chế tạo máy, xi măng, luyện kim, khai thác, chế biến khoáng sản, các dự

án giao thông (cầu, cảng biển, sân bay, đường sắt, đường quốc lộ), xây dựng khunhà ở với tổng mức đầu tư trên 600 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Thuỷ lợi, giao thông (khác với cácđiểm trên) cấp thoát nước và công trình kỹ thuật hạ tầng, kỹ thuật điện, sản xuấtthiết bị thông tin, điện tử tin học, hoá dược, công trình cơ khí khác, sản xuất vật liệubưu chính viễn thông với tổng mức đầu tư trên 400 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Công nghiệp nhẹ, sành sứ, thuỷ tinh,vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷsản, chế biến nông - lâm sản với tổng mức đầu tư trên 300 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Y tế, văn hoá, giáo dục, phát thanhtruyền hình, xây dựng dân dụng khác (trừ xây dựng dân dụng nhà ở), kho tàng, dulịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác với tổng mức đầu tưtrên 200 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Thuỷ lợi, giao thông (khác với cácđiểm trên) cấp thoát nước và công trình kỹ thuật hạ tầng, kỹ thuật điện, sản xuấtthiết bị thông tin, điện tử tin học, hoá dược, công trình cơ khí khác, sản xuất vật liệubưu chính viễn thông với tổng mức đầu tư từ 20 tỷ đồng đến 400 tỷ đồng.

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Công nghiệp nhẹ, sành sứ, thuỷ tinh,vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷsản, chế biến nông, lâm sản với tổng mức đầu tư từ 15 tỷ đồng đến 300 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Y tế, văn hoá, giáo dục, phát thanhtruyền hình, xây dựng dân dụng khác (trừ xây dựng dân dụng nhà ở), kho tàng, dulịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác với tổng mức đầu tư

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp nhẹ, sành sứ, thuỷ tinh,vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, sản xuất nông lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷsản, chế biến nông, lâm sản với tổng mức đầu tư dưới 15 tỷ đồng

- Các dự án đầu tư xây dựng công trình: Y tế, văn hoá, giáo dục, phát thanhtruyền hình, xây dựng dân dụng khác (trừ xây dựng dân dụng nhà ở), kho tàng, dulịch, thể dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác với tổng mức đầu tưdưới 7 tỷ đồng

1.1.3 Chức năng của đầu tư xây dựng cơ bản

Đầu tư với tư cách là làm tăng trưởng và thay đổi kết cấu của TSCĐ thực hiệnmột loạt chức năng, trong đó có các chức năng quan trọng nhất thường được chú ý:

Một là chức năng năng lực

Chức năng năng lực là chức năng tạo ra năng lực mới của đầu tư XDCB Cácnăng lực mới cho đầu tư XDCB tạo ra có giá trị sử dụng cá thể và thông qua đó cácnhu cầu cá thể được thoả mãn Vì vậy chức năng năng lực được tạo ra khả năngđảm bảo duy trì hoặc phát triển sản xuất sản phẩm dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầucuối cùng hoặc khả năng bảo vệ và cải tạo môi trường nhằm hạn chế khắc phụcnhững ảnh hưởng xấu đến sản xuất và tiêu dùng

Chức năng năng lực được coi là chức năng đầu tiên của đầu tư XDCB Cácchức năng khác được suy ra hoặc hỗ trợ chức năng này

Hai là chức năng thay thế

Chức năng thay thế của đầu tư XDCB biểu hiện khả năng thay đổi từng tổ hợpcác nhân tố sản xuất và khả năng thay thế lẫn nhau của từng nhân tố này do kết quảcủa quá trình đầu tư XDCB Tuy nhiên, ý nghĩa của chức năng thay thế phải đượcbiểu hiện ở tiết kiệm chi phí, ở các khu vực sản xuất vật chất nhờ quá trình đầu tưXDCB thay thế hợp lý các nhân tố sản xuất mà đảm bảo tiết kiệm các chi phí sảnxuất Tương tự như vậy đầu tư XDCB vào khu vực dịch vụ, trước hết là dịch vụ tiêudùng cũng đảm bảo hợp lý các nhân tố tiêu dùng cuối cùng nhằm thoả mãn nhu cầunày với chi phí xã hội ít hơn

Vai trò, chức năng thay thế đầu tư XDCB ngày càng tăng lên cùng với sự pháttriển khoa học kỹ thuật (vì bản chất của nó chính là việc sử dụng vật liệu và côngnghệ mới, cao cấp hơn thay thế các vật liệu cũ và công nghệ hiện đang dùng) và vớiviệc hướng dần nền kinh tế vào loại hình phát triển chiều sâu mà đặc trưng là thaythế có hiệu quả các yếu tố sản xuất

Ba là chức năng thu nhập và sinh lời

Chức năng thu nhập và sinh lời của đầu tư XDCB được xác định bởi khả năngtạo ra thu nhập và sinh lời do quá trình đầu tư XDCB mang lại Chức năng thu nhập

và sinh lời ở đây chính là sự kết hợp của chức năng năng lực và chức năng thay thế

để tạo điều kiện tăng tổng sản phẩm quốc nội và tổng sản phẩm quốc gia Đặc trưngkết quả thu nhập là ở chỗ đánh giá công dụng của đầu tư XDCB về phương diệnảnh hưởng của nó, tạo ra mối quan hệ giá trị và thu nhập trong nền kinh tế Do đóchức năng thu nhập và sinh lời của đầu tư XDCB chính là tác động của nó trongviệc tạo ra và phân phối thu nhập quốc dân Nói một cách chính xác hơn là tạo ra vàtăng thu nhập của từng chủ thể trong hệ thống kinh tế, mà trước hết là ảnh hưởngđến tăng thu nhập của các tổ chức và cá nhân tham gia vào quá trình đầu tư, làm ảnhhưởng đến việc tăng lợi nhuận và tổng thu nhập của các tổ chức kinh doanh và cáctầng lớp dân cư trong nền kinh tế

1.1.4 Hiệu quả sử dụng vốn NSNN vào đầu tư XDCB

1.1.4.1 Vốn NSNN

Vốn là toàn bộ giá trị của đầu tư để tạo ra các sản phẩm nhằm mục tiêu thu nhậptrong tương lai Các nguồn lực được sử dụng cho hoạt động đầu tư được gọi là vốnđầu tư, nếu quy đổi ra thành tiền thì vốn đầu tư là toàn bộ chi phí đầu tư

Bất kỳ một quá trình tăng trưởng hoặc phát triển kinh tế nào muốn tiến hànhđược đều phải có VĐT, VĐT là nhân tố quyết định để kết hợp các yếu tố trong sảnxuất kinh doanh Nó trở thành yếu tố có tầm quan trọng hàng đầu đối với tất cả các

dự án đầu tư cho việc phát triển kinh tế đất nước

Nghị định số 385-HĐBT ngày 07/11/1990 của hội đồng Bộ trưởng (nay làChính Phủ) về việc sửa đổi, bổ sung thay thế điều lệ quản lý đầu tư xây dựng cơ bản

đã ban hành theo Nghị định số 232-CP ngày 06/06/1981 khái niệm “Vốn đầu tư XDCB là toàn bộ chi phí cho việc khảo sát, quy hoạch xây dựng, chuẩn bị đầu tư, chi phí thiết kế xây dựng, chi phí mua sắm và lắp đặt thiết bị và các chi phí khác ghi trong tổng dự toán” [23].

Theo nghĩa chung nhất thì VĐT XDCB bao gồm: chi phí cho việc khảo sát, quyhoạch xây dựng, chuẩn bị đầu tư, chi phí thiết kế xây dựng, chi phí mua sắm và lắpđặt thiết bị và các chi phí khác theo một dự án nhất định

Các nguồn lực thuộc quyền sở hữu và chi phối toàn diện của Nhà nước được sửdụng cho hoạt động đầu tư XDCB được gọi là VĐT XDCB từ NSNN

NSNN với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của Nhà nước tham giahuy động và phân phối VĐT thông qua hoạt động thu, chi ngân sách [21].

- Căn cứ vào phạm vi, tính chất và hình thức thu cụ thể, VĐT XDCB từ NSNNđược hình thành từ các nguồn sau:

+ Nguồn vốn thu trong nước (thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ bán, cho thuêtài sản, tài nguyên của đất nước…và các khoản thu khác)

+ Nguồn vốn từ nước ngoài (vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, nguồn việntrợ phi Chính phủ)

- Phân cấp quản lý ngân sách chia VĐT XDCB từ NSNN gồm:

+ VĐT XDCB của ngân sách trung ương được hình thành từ các khoản thu củangân sách trung ương nhằm đầu tư vào các dự án phục vụ cho lợi ích quốc gia.Nguồn vốn này được giao cho các bộ, ngành quản lý sử dụng

+ VĐT XDCB của ngân sách địa phương được hình thành từ các khoản thungân sách địa phương nhằm đầu tư vào các dự án phục vụ cho lợi ích của từng địaphương đó Nguồn vốn này thường được giao cho các cấp chính quyền địa phương(tỉnh, huyện, xã) quản lý thực hiện

- Mức độ kế hoạch hoá, VĐT từ NSNN được phân thành:

+ VĐT xây dựng tập trung: nguồn vốn này được hình thành theo kế hoạch vớitổng mức vốn và cơ cấu vốn do Thủ tướng Chính phủ quyết định giao cho từng bộ,ngành và từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

+ VĐT XDCB từ nguồn thu được để lại theo Nghị quyết của Quốc hội: thu từthuế nông nghiệp, thu bán, cho thuê nhà của Nhà nước, thu cấp đất, chuyển quyền

sử dụng đất…

+ VĐT XDCB theo chương trình quốc gia

+ VĐT XDCB thuộc NSNN nhưng được để lại tại đơn vị để đầu tư tăng cường

cơ sở vật chất như: truyền hình, thu học phí…[21]

Nguồn VĐT XDCB từ NSNN phần lớn được sử dụng để đầu tư cho các dự ánkhông có khả năng thu hồi vốn trực tiếp, có vốn đầu tư lớn, có tác dụng chung chonền KT - XH mà các thành phần kinh tế khác không có khả năng hoặc không muốn

tham gia đầu tư Nguồn vốn cấp phát không hoàn lại này từ NSNN có tính chất baocấp nên dễ bị thất thoát, lãng phí, đòi hỏi phải quản lý chặt chẽ Tuy nhiên, trongnguồn vốn NSNN thì phải loại nguồn vốn không được đưa vào kế hoạch và cấpphát theo kế hoạch của Nhà nước (vốn để lại tại đơn vị), khả năng quản lý, kiểmsoát của Nhà nước gặp khó khăn hơn Vốn ngoài nước thường phụ thuộc vào điềukiện nhà tài trợ đặt ra, cũng làm cho việc quản lý bị chi phối Đối với viện trợ khônghoàn lại thường do phía nước ngoài điều hành nên giá thành cao.

- VĐT từ ngân sách Nhà nước được đầu tư cho các dự án sau:

+ Các dự án kết cấu hạ tầng KT - XH, quốc phòng - an ninh không có khả năngthu hồi vốn và được quản lý sử dụng phân cấp chi NSNN cho đầu tư phát triển.+ Hỗ trợ các dự án của các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực cần có sựtham gia của Nhà nước theo Quy định của pháp luật

+ Chi cho công tác điều tra, khảo sát lập quy hoạch tổng thể phát triển KT - XHvùng, lãnh thổ; quy hoạch xây dựng đô thị và nông thôn khi được Chính phủ chophép [25]

1.1.4.2 Khái niệm hiệu quả VĐT XDCB

Do nguồn lực khan hiếm có hạn nên nhu cầu đầu tư luôn luôn cao hơn khả năngđầu tư của nền kinh tế Điều này đòi hỏi VĐT phải được sử dụng có hiệu quả nhằmtrong một thời gian nhất định với một khối lượng VĐT có hạn nhưng lại có thể thoảmãn tốt nhất nhu cầu đầu tư nhằm góp phần thoả mãn tối đa nhu cầu xã hội

Như vậy hiệu quả VĐT là một phạm trù kinh tế khách quan Nó tồn tại là do sự

có hạn của nguồn lực Yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn lực nói chung, sử dụng hiệuquả VĐT nói riêng càng trở nên bức thiết đối với nền kinh tế

Hiệu quả VĐT XDCB hiểu một cách chung nhất biểu hiện mối quan hệ so sánhgiữa các lợi ích của VĐT XDCB và khối lượng VĐT XDCB bỏ ra nhằm đạt đượcnhững lợi ích đó Lợi ích của VĐT XDCB thể hiện ở mức độ thoả mãn nhu cầu xãhội của sản phẩm do VĐT XDCB bỏ ra, bao gồm lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội[11, 28]

Lợi ích kinh tế của VĐT XDCB thể hiện ở mức độ thực hiện các mục tiêu kinh

tế của quá trình đầu tư XDCB nhằm thoả mãn chủ yếu các nhu cầu vật chất của xãhội Do đó lợi ích kinh tế biểu hiện cụ thể về sự thay đổi cán cân thương mại, ở mức

độ lợi nhuận thu được, ở sự thay đổi chi phí sản xuất…

Lợi ích xã hội của VĐT XDCB, ngoài việc thực hiện các mục tiêu kinh tế nóitrên còn thực hiện các mục tiêu xã hội khác như mục tiêu chính trị, mục tiêu an ninhquốc phòng, văn hoá xã hội…Theo đó lợi ích xã hội của VĐT XDCB còn bao gồmnhững sự thay đổi về điều kiện sống và điều kiện lao động, về môi trường, vềhưởng thụ văn hoá, phúc lợi công cộng, chăm sóc y tế và quyền bình đẳng…Dựavào quá trình quản lý đầu tư XDCB ta thấy: từ khi có VĐT, tiến hành thực hiện đầu

tư sẽ tạo một khối lượng tài sản cố định Khi các TSCĐ này được sử dụng (giaiđoạn khai thác dự án) sẽ tạo ra một khối lượng sản phẩm hàng hoá và dịch vụ nhấtđịnh Lợi ích của VĐT chỉ xuất hiện khi mà sản phẩm hàng hoá dịch vụ được sửdụng thoả mãn nhu cầu theo mục tiêu đã định

1.1.4.3 Tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả VĐT xây dựng cơ bản

Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về tiêu chuẩn hiệu quả VĐT, có thểphân thành 3 nhóm quan niệm chính như sau:

Nhóm 1: coi tiêu chuẩn hiệu quả là một mức hiệu quả nào đó (ví dụ hiệu quả định

mức Hd) và dựa vào đó để kết luận VĐT có hiệu quả hay không Nếu H>Hd có thểkết luận VĐT có hiệu quả Ngược lại H<Hd có thể rút ra VĐT không hiệu quả

Nhóm 2: cho tiêu chuẩn hiệu quả VĐT là một mức cao nhất có thể đạt được trong

điều kiện nhất định (H max) Theo quan niệm này, hiệu quả VĐT thực đạt được (H)thường nhỏ hơn hoặc bằng (Hmax) Theo đó H càng tiến lại gần (Hmax) vốn đầu tưcàng có hiệu quả

Nhóm 3: điển hình là T.charatyrob cho rằng “Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả VĐT

là do quy luật kinh tế cơ bản quyết định” Quan niệm này đã gắn mục tiêu của nền

kinh tế với phương tiện để đạt được mục tiêu đó và trong thực tế quan niệm nàyđược sử dụng rất rộng rãi [6]

Các tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả VĐT có thể phân thành hai loại:

a Tiêu chuẩn lợi ích tối đa

b Tiêu chuẩn chi phí tối thiểu.

Tiêu chuẩn lợi ích tối đa được xem xét trong điều kiện khi đánh giá hiệu quả

dự án có nhiều phương án thay thế lẫn nhau cùng có mức VĐT như nhau phương

án nào có lợi ích KT - XH tối đa thì được coi là tối ưu, hiệu quả nhất nên đượclựa chọn

Tiêu chuẩn chi phí tối thiểu cũng được xem xét trong điều kiện hiệu quả dự ánđầu tư có nhiều phương án thay thế lẫn nhau cùng có mức lợi ích KT - XH địnhtrước, phương án nào có chi phí VĐT ít nhất được coi là hiệu quả nhất nên đượcchọn để thực hiện đầu tư

Hai loại tiêu chuẩn hiệu quả trên nhìn chung kết quả tương tự nhau và đưa đếnnhững kết luận như nhau Tiêu chuẩn lợi ích tối đa tạo điều kiện sử dụng đầy đủ cácnguồn lực hiện có làm cho hiệu quả từng bộ phận thống nhất với hiệu quả toàn bộnền kinh tế Trong khi đó tiêu chuẩn chi phí tối thiểu chưa quan tâm đầy đủ đến việctận dụng các nguồn lực hiện có do đó hiệu quả cục bộ đã không dẫn đến hiệu quảtoàn bộ Loại hình tiêu chuẩn lợi ích tối đa được coi là cơ bản nên được sử dụng phổbiến

1.1.4.4 Các chỉ tiêu sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng VĐT XDCB

Nền kinh tế luôn luôn tồn tại mâu thuẫn, một bên là nhu cầu xã hội có tính vôhạn và một bên là nguồn lực khan hiếm, có hạn để tạo ra sản phẩm hàng hoá và dịch

vụ nhằm thoả mãn nhu cầu xã hội

Việc đo lường đánh giá hiệu quả VĐT trở nên rất cần thiết đặc biệt là đối vớinền kinh tế kém phát triển có mức thu nhập thấp như nước ta

Lợi ích của VĐT mang lại bao gồm lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội Biểu hiệncủa lợi ích kinh tế là tăng thu nhập quốc dân, nâng cao mức sống làm thay đổi cơcấu và thúc đẩy nền kinh tế phát triển, từ đó làm tăng thu ngân sách Nhà nước, đẩymạnh xuất khẩu, giảm chi phí, cải thiện cán cân thanh toán quốc tế, bảo vệ môitrường…

Lợi ích xã hội biểu hiện lợi ích chính trị, quốc phòng, an ninh chính trị trật tự antoàn xã hội, phát triển văn hoá, tăng cường sự bình đẳng và quyền lợi của các quốcgia dân tộc.

Để đánh giá hiệu quả của hoạt đồng đầu tư, người ta thường sử dụng các nhómchỉ tiêu sau:

* Nhóm chỉ tiêu phản ảnh hiệu quả đầu tư chung

- Chỉ tiêu ICOR: dùng để phản ánh mối quan hệ giữa đầu tư và tăng trưởng quacông thức:

 GDP: mức thay đổi trong tổng sản phẩm quốc nội

Hệ số ICOR cho biết trong thời kỳ cụ thể muốn tăng thêm 1 đồng GDP thì cầnbao nhiêu đồng VĐT Hệ số này càng thấp thì hiệu quả VĐT càng cao Nếu hệ sốICOR không đổi thì tỷ lệ giữa VĐT(I) so với GDP sẽ quyết định tốc độ tăng trưởngkinh tế, (tỷ lệ đầu tư càng cao thì tốc độ tăng trưởng càng cao và ngược lại)

Hệ số ICOR đóng vai trò rất quan trọng trọng việc xây dựng các kế hoạch kinh

tế Đây là chỉ tiêu được sử dụng rộng rãi nhất trong việc tính toán nhu cầu VĐTtheo các mô hình kinh tế

Thông qua việc sử dụng hệ số ICOR chúng ta thấy rõ sự gia tăng VĐT đặttrong mối quan hệ với sự gia tăng GDP Chỉ tiêu ICOR ở mỗi nước phụ thuộc vàonhiều nhân tố như: cơ cấu kinh tế và hiệu quả đầu tư trong các ngành, các vùng lãnhthổ, cũng như phụ thuộc vào hiệu quả của chính sách kinh tế nói chung Thôngthường ICOR trong nông nghiệp thấp hơn trong công nghiệp; ICOR trong giai đoạnchuyển đổi cơ chế chủ yếu phụ thuộc vào việc tận dụng năng lực sản xuất Do đó ởcác nước phát triển, tỷ lệ đầu tư thấp thường dẫn đến tốc độ tăng trưởng thấp

- Hiệu suất VĐT: Hiệu suất VĐT biểu hiện mối quan hệ so sánh giữa GDP vàVĐT trong kỳ được xác định theo công thức:

Hi = GDP/I

Trong đó:

Hi: Hiệu suất vốn đầu tư trong kỳ

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội trong kỳ

I: Tổng mức VĐT trong kỳ

- Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động đầu tư

Các kết quả đạt được do thực hiện đầu tưHiệu quả hoạt động đầu tư =

Tổng VĐT thực hiện

Công thức này phản ánh mức độ đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất kinhdoanh, dịch vụ và nâng cao đời sống nhân dân của tổng VĐT đã bỏ ra trong mộtthời kỳ so với thời kỳ khác (hoặc so với định mức chung) Chỉ tiêu này tỷ lệ thuậnvới kết quả thu được, kết quả đầu ra nhiều thì hiệu quả đạt được cao Nó có thểđược định lượng thông qua các chỉ tiêu như: Giá trị TSCĐ tăng thêm, số km đường,

số nhà máy nước, điện, số m2 nhà tăng thêm…

Để tính hiệu quả VĐT TSCĐ tăng thêm có thể dùng công thức hệ số thực hiệnVĐT:

Theo cách tính này hệ số VĐT càng lớn biểu hiện hiệu quả VĐT càng cao

* Nhóm chỉ tiêu kinh tế phản ánh hiệu quả đầu tư cho một dự án cá biệt

Đo lường và đánh giá hiệu quả VĐT ở tầm vi mô là hiệu quả của từng dự ánđầu tư, là trọng tâm của việc đo lường và đánh giá hiệu quả VĐT Các nhà kinh tếhọc hiện nay thường dùng một số chỉ tiêu sau:

- Thời gian hoàn vốn

Thời gian hoàn vốn là khoảng thời gian khai thác dự án (thường tính bằngnăm) mà toàn bộ các khoản thu nhập do dự án mang lại có thể bù đắp đủ toàn bộVĐT của dự án, số tiền thu hồi này không bao gồm lãi suất phát sinh trả cho việc sửdụng vốn ứng trước Thời gian hoàn vốn được tính bằng công thức:

1

1

i= 1 ,n

Trong đó:

Vi: Số VĐT ứng trước năm i

Li: Lợi nhuận ròng bình quân đến năm thứ i

Ki: Khấu hao TSCĐ bình quân đến năm thứ i

- Chỉ tiêu giá trị hiện tại thuần (Net present Value – NPV)

Giá trị hiện tại thuần là tổng lãi ròng của cả đời dự án được chiết khấu về nămhiện tại theo tỷ lệ chiết khấu nhất định.

NPV=



 ) 1

Ci Bi i

R: tỷ suất chiết khấu

n: số năm hoạt động kinh tế của dự án (tuổi thọ kinh tế của dự án)

i: Thời gian của dự án (i=0 ,n)

Nếu dự án có NPV > o thì dự án khả thi về mặt tài chính

Nếu cần phải xem xét nhiều dự án đầu tư XDCB đã khả thi về mặt tài chínhnhưng loại trừ lẫn nhau thì phương án có NPV lớn nhất là phương án đánh giá vềmặt tài chính

Nếu các phương án của lợi ích dự án như nhau thì phương án có giá trị hiện tạicủa chi phí nhỏ nhất, phương án đó đánh giá nhất về mặt tài chính

Nhược điểm của chỉ tiêu này là phải đưa vào lãi suất chiết khấu được lựa chọn.Lựa chọn lãi suất chiết khấu rất phức tạp vì có nhiều cách thức và mỗi cách thức kếtquả khác nhau Thông thường lãi suất chiết khấu được xác định bằng lãi suất thu lợitối thiểu có thể chấp nhận được (vốn dài hạn, vốn ngắn hạn, vốn cổ phần ) và lãisuất vay trên thị trường vốn

- Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (Internal Rate ò Return – IRR)

Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) là tỷ suất chiết khấu mà ứng với nó giá trị hiệntại thuần (NPV) bằng 0

Biểu hiện dưới dạng công thức là:

NPV=



 ) 1

Ci Bi

IRR cho biết tỷ lệ lãi vay tối đa mà dự án có thể chịu đựng được Nếu phảivay với lãi suất lớn hơn IRR thì dự án NPV<0, tức là thua lỗ

Khác với chỉ tiêu khác, chỉ tiêu IRR không có một công thức toán học nào chophép tính trực tiếp Trong thực tế IRR được tính thông qua phương pháp nội suy,tức là phương pháp xác định một giá trị gần đúng giữa hai giá trị đã chọn

Theo phương pháp này, cần lựa chọn tỷ suất chiết khấu nhỏ hơn (r1) sao choứng với nó có NPV dương nhưng gần 0, còn tỷ lệ chiết khấu lớn hơn (r2) sao choứng với nó có NPV âm nhưng sát 0, r1 và r2 phải sát nhau, cách nhau không quá0,05%, IRR cần tính (ứng với NPV=0) sẽ nằm trong khoảng giữa hai tỷ suất r1 và r2.Việc nội suy IRR được thể hiện theo công thức sau:

1 2

NPV NPV

NPV



Trong đó:

r1: Tỷ suất chiết khấu nhỏ hơn

r2: Tỷ suất chiết khấu lớn hơn

NPV1: Giá trị hiện tại thuần là số dương nhưng gần 0 được tính theo r1

NPV2: Giá trị hiện tại thuần là số âm nhưng gần 0 được tính theo r2

t tt t

i C i B

)1(

)1(

Trong đó:

Bt: là lợi ích trong năm t (thu nhập tại năm t)

itt: Lãi suất tính toán

n: Năm cuối ứng với tuổi thọ kinh tế của dự án

Ct: Chi phí về vốn đầu tư tại năm t + chi phí vận hành hàng năm t + chi phíbảo hành tại năm t

Kết quả tính được từ công thức trên:

Nếu B/C > 1: Thu nhập lớn hơn chi phí, dự án có lãi (hiệu quả)

Nếu B/C <1: Thu nhập nhỏ hơn chi phí, dự án bị lỗ

Nếu B/C=1: Thu nhập bằng chi phí, dự án không có lãi

Ưu điểm của chỉ tiêu B/C giúp ta thấy mức lợi ích của một đồng chi phí,nhưng nhược điểm là không cho biết tổng số lãi ròng thu được Có những dự án B/

C lớn nhưng tổng lãi ròng vẫn nhỏ và việc tính suất chiết khấu (itt) phức tạp

- Điểm hoà vốn:

Điểm hoà vốn là điểm có mức sản lượng hoặc mức doanh thu đảm bảo cho dự

án không bị thua lỗ trong năm hoạt động bình thường

+ Điểm hoà vốn tính bằng sản lượng:

f

 1

1.1.4.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn ngân sách vào đầu tư XDCB

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng VĐT thuộc NSNN

Một là công tác quy hoạch và kế hoạch đề ra

Công tác quy hoạch và kế hoạch hoá hoạt động đầu tư (gọi tắt là kế hoạch hoáđầu tư) vừa là nội dung vừa là công cụ quản lý hoạt động đầu tư Để nâng cao hiệuquả sử dụng VĐT XDCB thì công tác quy hoạch kế hoạch đầu tư phải xuất phát từnhu cầu của phát triển kinh tế Mục đích đầu tư cuối cùng của hoạt động đầu tưXDCB là tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các cơ sở kỹ thuật cho nềnsản xuất xã hội Do đó nhu cầu của nền kinh tế là xuất phát điểm cho việc lập quyhoạch và công tác kế hoạch hoá và phải dựa vào định hướng lâu dài của Nhà nước,phù hợp với quy định của pháp luật Kế hoạch đầu tư phải dựa trên khả năng huyđộng của nguồn lực trong và ngoài nước đảm bảo tính vững chắc và có mục tiêu rõrệt Công tác quy hoạch và kế hoạch phải đảm bảo tính khoa học, tính đồng bộ vàtính liên tục Có như vậy thì hiệu quả sử dụng VĐT XDCB mới được nâng cao,ngược lại công tác quy hoạch, công tác kế hoạch tính khoa học không cao, khôngxuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế, không có mục đích rõ rệt, không có tính bềnvững thì dễ gây nên lãng phí thất thoát VĐT XDCB

Có thể khẳng định quy hoạch ảnh hưởng đặc biệt quan trọng đến hiệu quả củahoạt động đầu tư XDCB Thực tế đầu tư XDCB trong những năm qua cho thấy, nếuquy hoạch yếu thì tình trạng các công trình không đưa vào sử dụng được hoặc thua

lỗ kéo dài phải phá sản như nhà máy đường, cảng cá, chợ đầu mối…Quy hoạch dàntrải sẽ làm cho việc đầu tư XDCB manh mún không có hiệu quả Nhưng nếu không

có quy hoạch thì hậu quả lại càng nặng nề hơn Vì vậy khi đã có quy hoạch cần phảicông khai quy hoạch để người dân có quyền được biết Trên cơ sở quy hoạch, vềđầu tư XDCB của Nhà nước, Nhà nước cần phải đưa vào đầu tư, khuyến khích cáckhu vực vốn khác tham gia đầu tư để tránh tình trạng quy hoạch treo

Hai là các chính sách kinh tế

Các chính sách kinh tế là nhóm nhân tố tác động mạnh mẽ đến hiệu quả sửdụng VĐT Đó là chính sách dịch vụ thương mại, chính sách đầu tư…Các chínhsách điều tiết kinh tế vĩ mô, vi mô như chính sách tài khoá (chủ yếu là chính sách

thuế và chính sách chi tiêu của Chính phủ), chính sách tiền tệ (công cụ chính sáchlãi suất và mức cung tiền), chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách khấu hao

Chính sách kinh tế góp phần tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý, tạo điều kiệncho nền kinh tế phát triển theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực, VĐT được sửdụng có hiệu quả cao hay thấp Các chính sách kinh tế tác động vào lĩnh vực đầu tưgóp phần tạo ra một cơ cấu đầu tư nhất định, là cơ sở để hình thành một cơ cấu kinh

tế hợp lý hay không hợp lý cũng như tác động làm tăng hoặc giảm thất thoát VĐT,theo đó mà VĐT được sử dụng có hiệu quả hay không có hiệu quả

Trong quá trình khai thác sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành, các chínhsách kinh tế tác động làm cho đối tượng này phát huy tác dụng tích cực hay tiêucực Tức là làm cho VĐT được sử dụng có hiệu quả cao hay thấp

Cùng với chiến lược CNH đúng đắn, nếu các chính sách kinh tế được xácđịnh phù hợp với hệ thống đồng bộ và nhất quán thì sự nghiệp CNH sẽ thắng lợi,VĐT sẽ mang lại hiệu quả sử dụng cao Ngược lại, nếu các chính sách kinh tế xácđịnh không phù hợp, thiếu tính hệ thống, thiếu sự đồng bộ và nhất quán thì sựnghiệp CNH sẽ gặp trở ngại, làm cho hiệu quả sử dụng VĐT thấp

Ba là công tác tổ chức quản lý vốn đầu tư xây dựng

Tổ chức quản lý VĐT xây dựng là một lĩnh vực rộng bao gồm nhiều nộidung nhằm khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư sản xuất kinh doanh phùhợp với chiến lược phát triển KT - XH trong từng thời kỳ nhất định để chuyển dịch

cơ cấu kinh tế theo hướng CNH - HĐH đất nước Sử dụng có hiệu quả cao nhất cácnguồn VĐT do Nhà nước quản lý, chống thất thoát, lãng phí, bảo đảm dự án đượcxây dựng đúng quy hoạch, mỹ quan, bền vững, đảm bảo môi trường sinh thái, tạomôi trường cạnh tranh lành mạnh trong đầu tư xây dựng, áp dụng công nghệ tiêntiến với chi phí hợp lý, tổ chức quản lý chặt chẽ theo đúng trình tự XDCB đối vớicác dự án thuộc nguồn vốn NSNN Vốn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh, vốn tíndụng đầu tư phát triển của Nhà nước Phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn của các

cơ quan quản lý Nhà nước, chủ đầu tư, tổ chức tư vấn và nhà thầu trong quá trình

đầu tư và dây dựng, nhằm sử dụng có hiệu quả VĐT Chất lượng của công tác quản

lý đầu tư sẽ tạo điều kiện cho việc tiết kiệm hay thất thoát, lãng phí VĐT, cũng nhưtạo điều kiện cho việc tiết kiệm hay thất thoát, lãng phí VĐT, cũng như tạo điềukiện cho các kết quả đầu tư tăng hay giảm về mặt khối lượng và mang lại nhiều hay

ít các lợi ích KT - XH khi khai thác sử dụng có kết quả đầu tư này Chính do nhữngthiếu sót trong công tác quản lý đầu tư và xây dựng đã làm cho VĐT bị thất thoát,lãng phí Một số đối tượng đầu tư hoàn thành mang lại hiệu quả sử dụng không nhưmong muốn về lợi ích KT - XH chính là những nguyên nhân làm cho VĐT kémhiệu quả

Bốn là tổ chức khai thác, sử dụng cho các đối tượng đầu tư hoàn thành

Tổ chức khai thác, sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành sẽ tạo ra một khốilượng cung ứng hàng hoá dịch vụ nhất định So sánh khối lượng hàng hoá dịch vụ nàyvới nhu cầu hàng hoá dịch vụ của nền kinh tế sẽ xác định lợi ích kinh tế của VĐT

Tổ chức khai thác, sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành có kết quả tốthay không lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

Thứ nhất: do tác động của việc chọn mô hình chiến lược CNH, tác động của

việc sử dụng các chính sách kinh tế và tác động của các tổ chức quản lý quá trìnhđầu tư xây dựng Các nhân tố này tuỳ thuộc vào mức độ đúng đắn, phù hợp củachúng mà có tác động ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến các đối tượng của quátrình đầu tư hoàn thành

Thứ hai: các nhân tố thuộc bản thân của quá trình tổ chức, khai thác, sử dụng

các đối tượng đầu tư hoàn thành như công tác tổ chức điều hành, công tác nghiêncứu triển khai, áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, côngtác tiếp thị, chiếm lĩnh và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, công tác cải tiếnmẫu mã, chất lượng sản phẩm…

Nhóm nhân tố tổ chức khai thác sử dụng các đối tượng đầu tư hoàn thành, với

vị trí riêng có vai trò quan trọng trong sự tác động độc lập và theo mối liên hệ tácđộng lẫn nhau giữa chúng có thể tác động tổng hợp đến hiệu quả sử dụng VĐT

1.2 KINH NGHIỆM SỬ DỤNG VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÓ HIỆU QUẢ 1.2.1 Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước

Đà Nẵng là địa phương được các phương tiện thông tin đại chúng nói nhiều vềthành tích cải cách hành chính, nâng cao năng lực quản lý nhà nước trên tất cả cáclĩnh vực, đặc biệt là quản lý nhà nước ở lĩnh vực đầu tư XDCB Qua tiếp cận triểnkhai cơ chế quản lý đầu tư và xây dựng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có nhữngnét nổi trội cụ thể:

- Trên cơ sở nội dung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lýVĐT và xây dựng của Trung ương ban hành, UBND thành phố Đà Nẵng đã cụ thểhoá các công trình quản lý theo thẩm quyền được phân công, phân cấp Điểm nổi trộicủa UBND thành phố Đà Nẵng là đã hướng dẫn chi tiết về trình tự các bước triểnkhai đầu tư và xây dựng: từ xin chủ trương đầu tư; chọn địa điểm đầu tư; lập và phêduyệt quy hoạch tổng thể mặt bằng; lập dự án đầu tư; thanh toán chi phí lập dự án;thẩm định phê duyệt dự án; lập thiết kế tổng dự toán; bố trí và đăng ký vốn đầu tư;đền bù và giải phóng mặt bằng; tổ chức đấu thầu hoặc chỉ định thầu; tổ chức thi công;quản lý chất lượng trong thi công; cấp phát VĐT; nghiệm thu đưa công trình vào sửdụng; đến thanh quyết toán và bảo hành công trình Gắn với các bước theo trình tựtrên là thủ tục, hồ sơ cần có trách nhiệm, quyền hạn quản lý, thụ lý của các chủ thểtrong hệ thống quản lý, vận hành VĐT và xây dựng Việc cụ thể hoá quy trình quản

lý và giải quyết công việc của nhà nước đã tạo một bước đột phá của Đà Nẵng trongkhâu cải cách hành chính và nâng cao năng lực của bộ máy Nhà nước

- Đền bù, giải phóng mặt bằng là khâu phức tạp nhất trong quá trình thực hiện

dự án đầu tư và xây dựng, trong thực tế rất nhiều dự án, công trình của Trung ươngcũng như các địa phương chậm tiến độ, gây lãng phí và một phần thất thoát vốn doách tắc ở khâu này Đà Nẵng là điểm sáng trong cả nước đối với công tác đền bù,giải phóng mặt bằng trong thời gian qua, thành công của địa phương này xuất phát

từ các yếu tố:

Thứ nhất, UBND thành phố đã ban hành được các Quy định về đền bù thiệt

hại khi nhà nước thu hồi đất Quy định nêu rõ cụ thể, chi tiết về đối tượng, phạm vi,

nguyên tắc, phương pháp, phân loại tài sản và đơn giá đền bù Điểm đặc biệt củaquy định, đền bù đối với đất thu hồi để chỉnh trang đô thị được đền bù theo nguyêntắc “ Nhà nước và nhân dân cùng làm”, định chế này được HĐND thành phố banhành Nghị quyết riêng Nội quy của quy định này dựa trên lôgic: khi Nhà nước thuhồi đất để chỉnh trang đô thị, đã làm tăng giá trị điều kiện sống môi trường của khuvực này thì người dân được hưởng nguồn lợi trực tiếp từ đầu tư của Nhà nước phải

hy sinh, đóng góp một phần nguồn lực của mình tương ứng

Thứ hai, ngoài chế định đền bù chi tiết và cụ thể, UBND thành phố Đà Nẵng

rất coi trọng công tác tuyên truyền của UBMTTQVN các cấp gắn với thực hiện cơchế dân chủ cơ sở, kết hợp với chính sách khen thưởng đối với các đối tượng thựchiện giải phóng vượt tiến độ và cưỡng chế kịp thời các đối tượng cố ý chống đốikhông thực hiện giải phóng mặt bằng khi các điều kiện đền bù theo pháp luật đãđược đáp ứng Thành phố đã chỉ đạo UBND các cấp, hàng năm ký chương trìnhcông tác phối hợp với UBMTTQVN cùng cấp để triển khai công tác tuyên truyền vàthực hiện quy chế dân chủ cơ sở, nhằm hỗ trợ công tác đền bù, giải phóng mặt bằngnói riêng và giám sát cộng đồng về VĐT XDCB của NSNN nói chung

Thứ ba, trong công tác cải cách hành chính cũng như trong đền bù, giải

phóng mặt bằng thì vai trò, trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là vai trò của cá nhân lãnhđạo chủ chốt hết sức quan trọng và có tính chất quyết định đối với các trường hợpxung yếu Tác động tới niềm tin của nhân dân đối với sự quan tâm của Nhà nước,mặt khác gia tăng áp lực về trách nhiệm của bộ máy quản lý, bắt buộc công chức vàviên chức không ngừng tự trau dồi chuyên môn nghiệp vụ và bản lĩnh nghề nghiệpcủa mình để đáp ứng nhu cầu công việc

Qua một số kinh nghiệm triển khai cơ chế liên quan đến VĐT XDCB củaNhà nước ở thành phố Đà Nẵng, đặc biệt là vai trò cá nhân lãnh đạo chủ chốt vềtinh thần gương mẫu, “dám làm”, “dám chịu trách nhiệm”, đây là điểm cần đượcđúc kết thành bài học kinh nghiệm quản lý của Nhà nước [37]

1.2.2 Kinh nghiệm một số nước khác

Với nền kinh tế thị trường phát triển ở trình độ tư nhân hoá cao, các nướcphát triển và đang phát triển dành VĐT XDCB vào phát triển cơ sở hạ tầng, các cơ

sở kinh tế lớn mà tư nhân không thể đầu tư được và dùng chính sách hỗ trợ cho cácdoanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua con đường tín dụng Nhà nước Đầu tư vào các

cơ sở sản xuất chủ yếu là các doanh nghiệp tư nhân, các tập đoàn kinh doanh Gầnchúng ta hơn là các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái lan là nhữngnước sử dụng có hiệu quả VĐT XDCB hơn so với các nước trong khu vực với hệ sốICOR thấp hơn 3 - 4 lần [31]

và kỹ thuật tiên tiến nước ngoài đầu tư vào Thẩm Quyến khá nhanh Đến năm 1993,VĐT vào đặc khu Thẩm Quyến lên tới 60 tỷ đô la

- Singapor

Chính phủ Singapor đã dành một lượng VĐT thích đáng từ NSNN để đầu tư pháttriển cơ sở hạ tầng KT - XH, cho ra đời nhiều khu công nghiệp tập trung tạo ranhững tiền đề vật chất thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài Từ nhữngnăm 1970 nền kinh tế Singapor đã đạt được những thành tựu đáng kể, từ đầu tư pháttriển cơ sở hạ tầng sang lĩnh vực đào tạo lực lượng lao động, hiện đại hoá ngành vậnchuyển quốc tế, nâng cấp hệ thống viễn thông

Nhà nước Singapor rất quan tâm đến việc quy hoạch đô thị và quản lý đất đai vìquỹ đất xây dựng quá ít, nên việc sử dụng đất hết sức tiết kiệm và phải được tối ưuhoá Vào những năm 1960, Chính phủ đã thực hiện chính sách trưng thu đất nằm

trong diện quy hoạch dành cho xây dựng cơ sở hạ tầng và bồi thường cho chủ đầu

tư theo giá thị trường

Ngày nay, Singapor là một trong những nước có kết cấu hạ tầng KT - XH hiệnđại nhất thế giới Cảng biển Singapor đã trở thành cảng lớn thứ 2 sau cảngRosterdam (Hà Lan) Sân bay quốc tế của Singapor được xếp vào hàng sân bay tốtnhất của thế giới cả về phương tiện và thái độ phục vụ Hệ thống giao thông đườngcao tốc đi lại vô cùng thuận tiện Dịch vụ viễn thông Singapore rất hiện đại vớicước phí rẻ, nhiều công ty trên thế giới đã chọn Singapore làm trụ sở của họ để thiếtlập các đầu mối thông tin và dữ liệu cho hoạt động kinh doanh ở khu vực châu ÁThái Bình Dương

- Nhật Bản

Nền kinh tế Nhật Bản phát triển từ những năm 1960-1961, để thúc đẩy nền kinh

tế phát triển, Chính phủ đã tập trung VĐT từ NSNN để đầu tư phát triển cơ sở hạtầng Thời kỳ 1967 - 1971 Chính phủ Nhật Bản đầu tư cho cơ sở hạ tầng gần gấp 2lần so với giai đoạn 1964 - 1965 đặc biệt dành cho các đô thị lớn Nhật Bản dùngvốn NSNN để tập trung đầu tư cho hệ thống giao thông vận tải, giao thông đô thị,

hệ thống thông tin, nhà ở đô thị, hệ thống cung cấp nước, thoát nước, trường học,bệnh viện

Những bài học kinh nghiệm rút ra từ tham khảo của các nước và các tỉnh, thành phố trong cả nước.

- Tuy rằng có nền kinh tế phát triển nhưng các nước rất chú trọng đầu tư pháttriển các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ Khuyến khích mọi thành phần kinh tế bỏ vốnvào đầu tư Nhà nước chỉ tham gia vào những công trình dự án lớn và đầu tư vàodịch vụ công cộng

- Với phương châm cần tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại, các cơ sở hạtầng phải đi trước một bước để phục vụ phát triển kinh tế vùng miền núi, nông thônnhằm chuyển biến tích cực cơ cấu kinh tế, các nước trong khu vực Đông Nam Áđều có chính sách đầu tư mạnh cho phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn, miền núi,đường, điện, hệ thống thông tin liên lạc, kiên cố hoá kênh mương thuỷ lợi Với cơ

sở hạ tầng này Nhà nước phải tập trung ưu tiên đầu tư Nhìn chung chính sách đầu

tư phát triển cơ sở hạ tầng là chính sách lớn trong đường lối phát triển kinh tế vàchiếm tỷ trọng cao trong chi tiêu của Chính phủ các nước Với chính sách cởi mởNhà nước còn động viên tư nhân bỏ VĐT cơ sở hạ tầng như: đường giao thông,thuỷ lợi, thông tin bằng các hình thức BOT, BTO, BT [31]

- Tăng cường phân cấp đầu tư gắn với ràng buộc trách nhiệm về rủi ro đầu tư đểhạn chế đầu tư tràn lan hoặc quy mô quá lớn vượt khả năng cân đối VĐT

- Phân định rõ giữa Nhà nước và doanh nghiệp để kiện toàn chức năng điều tiết

vĩ mô của Nhà nước và giảm tải bao cấp của Nhà nước đối với doanh nghiệp

- Hoàn thiện thể chế phải đảm bảo tính đồng bộ và có tầm chiến lược lâu dài, hạn chếnhững điều chỉnh mang tính sự vụ, cục bộ và xử lý tình thế trong một thời gian ngắn

- Xây dựng đơn giá đền bù giải phóng mặt bằng ở các địa phương phải giải quyếtmối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân theo quan điểm “Nhà nước và nhândân cùng làm”

- Chi tiết và công khai hoá các quy trình xử lý các công đoạn của quá trình đầu tư

để thúc đẩy công cuộc cải cách hành chính và nâng cao năng lực quản lý của bộmáy chính quyền địa phương

- Nâng cao vai trò tiên phong của các cán bộ chủ chốt với tinh thần “dám làm,dám chịu trách nhiệm” và sẵn sàng đối thoại trực tiếp với nhân dân

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU2.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

2.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên của thành phố Đồng Hới

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Thành phố Đồng Hới là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hoá - xã hội và

khoa học kỹ thuật của tỉnh Quảng Bình, có vị trí địa lý 17,210 vỉ Bắc, 106,100 kinhđông, nằm trên đường quốc lộ 1A, có vị trí trung độ của tỉnh Quảng Bình, cách thị

xã Đông Hà 93 km về phía Bắc và cách huyện Bố Trạch 14 km về phía Nam

Thành phố có phía Bắc giáp huyện Bố Trạch; phía Nam giáp huyện QuảngNinh; Phía Đông giáp biển đông; phía Tây giáp huyện Quảng Ninh và huyện BốTrạch

Thành phố Đồng Hới có vị trí trung độ của tỉnh Quảng Bình, cách khu di tích Disản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẽ Bàng 50 km, cách khu dulịch suối Bang 50 km, cách khu cụm Cảng biển Hòn La 60 km và Cửa khẩu Quốc tếCha Lo 180 km Đồng Hới nằm ngay dọc bờ biển có sông Nhật Lệ chảy giữa lòngthành phố, bờ biển với chiều dài 12 km về phía Đông thành phố và hệ thống sông,suối, hồ, rừng nguyên sinh ở phía Tây thành phố rất thích hợp cho phát triển du lịch,nghỉ ngơi, giải trí.

Thành phố Đồng Hới nằm trên trục giao thông Bắc Nam về đường sắt, đường bộ,

có hệ thống cảng biển Nhật Lệ, sân bay Đồng Hới và hiện đang hình thành cáctrung tâm dịch vụ và thương mại, các khu công nghiệp của tỉnh Các trung tâm này

có khả năng tồn tại lâu dài và mở rộng ảnh hưởng trong khu vực và quan hệ quốc tế

Sự phát triển khu vực kinh tế Bắc Trung Bộ và khu vực kinh tế trọng điểm miền

Trung và Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo - Nà Phàu (Trung Lào và Đông Bắc Thái Lan)

đã tạo cơ hội cho thành phố cũng như tỉnh Quảng Bình phát triển kinh tế

Cơ cấu hành chính của thành phố Đồng Hới bao gồm 10 phường nội thành (Nam

Lý, Bắc Lý, Đồng Phú, Phú Hải, Đồng Sơn, Đồng Mỹ, Hải Đình, Hải Thành, BắcNghĩa, Đức Ninh Đông) và 6 xã ngoại thành (Nghĩa Ninh, Đức Ninh, Bảo Ninh,Lộc Ninh, Thuận Đức, Quang Phú) Có thể nói thành phố Đồng Hới hội tụ nhiềuđiều kiện để phát triển KT - XH theo hướng CNH - HĐH, sớm hội nhập vào xu thếchung của cả nước và hợp tác quốc tế

2.1.1.2 Địa hình, địa mạo

- Thành phố Đồng Hới có địa hình đa dạng, bao gồm: vùng đồi, vùng đồngbằng, vùng cát ven biển; địa hình dốc đều từ Tây sang Đông, nằm giữa vùng đá vôi(Karst) và biển

- Phần phía Đông sông Nhật Lệ là vùng cát Bảo Ninh có địa hình cồn cátngang ổn định cao độ trung bình 10m, dốc về 2 phía sông Nhật Lệ và biển Đông.Ngoài ra còn có các dãy cát ven biển ở các xã Quang Phú, phường Hải Thành

- Phần phía Tây sông Nhật Lệ chia làm 5 khu vực: khu vực 1 và 4 (bao gồmcác khu Đồng Phú, Đồng Mỹ, Hải Đình và Phú Hải), Khu vực 2 (Bắc Lý, Nam Lý,Đức Ninh Đông, Bắc Nghĩa, Đức Ninh), Khu vực vực 3 (Đồng Sơn, Thuận Đức) vàKhu vực 5 (Lộc Ninh) Nhìn chung sự phân chia các khu vực đã tạo điều kiện kháthuận lợi cho việc xây dựng, phát triển hạ tầng cơ sở

2.1.1.3 Khí hậu, lượng mưa, chế độ nhiệt

Thành phố Đồng Hới nằm trong vùng khí hậu Bình Trị Thiên, nhiệt độ trungbình hàng năm 24,40C, lượng mưa trung bình từ 1.300 đến 4.000mm, tổng giờ nắng1.786giờ/năm, độ ẩm trung bình trong năm khoảng 84% và thuộc chế độ gió mùa:gió Đông Nam (gió Nồm), gió Tây Nam (gió Nam) và gió Đông Bắc Khí hậu phânthành 2 mùa rõ rệt trong năm: mùa mưa và mùa nắng

Thành phố nằm trong vùng khí hậu khắc nghiệt, nhiều biến động nhất so với

cả nước; mùa mưa lũ bão thường xuyên, mùa nắng hạn hán nghiêm trọng

2.1.1.4 Tài nguyên thiên nhiên

+ Tài nguyên đất

Đồng Hới có 5 nhóm đất chính, bao gồm: nhóm đất cát và cát ven biển, códiện tích là 2.756,0 ha chiếm 17,7% diện tích tự nhiên, có thể phát triển mô hìnhnông - lâm kết hợp; nhóm đất nhiễm mặn, có diện tích khoảng 520,0 ha chiếm 3,3

% diện tích tự nhiên, có thể khai thác nuôi trồng thuỷ sản; nhóm đất phù sa, có diệntích 1.795,0 ha, chiếm 11,5% diện tích tự nhiên, hầu hết diện tích đất này đã đượckhai thác đưa vào trồng lúa nước, cây ăn quả, hoa màu; nhóm đất xám, có diện tích

là 9.060 ha chiếm 58,3% diện tích tự nhiên, có khả năng sử dụng cho sản xuất côngnghiệp, lâm nghiệp; nhóm đất đỏ vàng, đất vùng gò đồi có thể sử dụng vào mụcđích sản xuất nông lâm nghiệp

+ Tài nguyên nước

Thành phố Đồng Hới có nguồn nước mặt phong phú nhờ có hệ thống sôngsuối, ao hồ khá dày đặc Toàn thành phố có 4 con sông chính chảy qua: sông Nhật

Lệ, sông Mỹ Cương là một nhánh nhỏ đổ ra sông Lệ Kỳ; sông Lệ Kỳ là một nhánhnhỏ đổ ra sông Nhật Lệ; sông Cầu Rào là sông ngắn nhỏ, chỉ dài 5 km nhưng đóngvai trò rất quan trọng trong việc thoát nước của thành phố

Đồng Hới có hệ thống hồ tự nhiên và nhân tạo khá phong phú, hồ nhân tạođiển hình là Hồ Thành, đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử.Đồng Hới có 2 hồ lớn là hồ Bàu Tró và hồ Phú Vinh Hồ Bàu Tró là hồ nước ngọtngay cạnh biển và là nguồn cung cấp nước sinh hoạt chủ yếu trước đây của thành phốvới trữ lượng khai thác 9000m3/ngày đêm Đến nay, thành phố Đồng Hới đã hoànthiện hệ thống cấp nước sinh hoạt từ hồ Phú Vinh với công suất 19.000m3/ngày đêm

Nước ngầm ở Đồng Hới mới điều tra tổng thể, chưa điều tra chi tiết để đánhgiá đầy đủ, nhìn chung phân bố không đều, phụ thuộc vào địa hình và lượng mưatrong năm

Sự phân bố dòng chảy ở Đồng Hới theo mùa rõ rệt, chịu ảnh hưởng của mưa lũ ởthượng nguồn và chế độ thuỷ triều ở hạ lưu Do vậy các vùng đất thấp ở hạ lưu sôngNhật Lệ thường bị nhiễm mặn

+Tài nguyên rừng

Hiện Đồng Hới có 6.757,96 ha đất lâm nghiệp, chiếm 43% diện tích tự nhiên,

có tỷ lệ che phủ 60% Rừng ở Đồng Hới bao gồm rừng phòng hộ đầu nguồn, rừngphòng hộ ven biển và rừng trồng sản xuất, tập trung chủ yếu ở Bảo Ninh, ThuậnĐức, Nghĩa Ninh, Bắc Nghĩa, Lộc Ninh và Đồng Sơn

+ Tài nguyên biển

Thành phố Đồng Hới có trên 12,7 km từ biển Quang Phú đến biển Bảo Ninh.Biển có nhiều nguồn tài nguyên sinh vật phong phú và đa dạng, có nhiều loài hảisản có giá trị kinh tế cao như: tôm hùm, tôm sú, mực ống, mực nang ; trong đómực ống, mực nang có trữ lượng khá lớn và chất lượng cao

Ngoài ra vùng nội địa có nhiều sông suối, ao hồ, đồng trũng, bãi bồi ven sông

có nhiều loài thuỷ sinh sinh sống, hàng năm khai thác được số lượng lớn thuỷ sảnnước lợ

+ Tài nguyên khoáng sản

- Khoáng sản phi kim loại: Mỏ Cao Lanh tại xã Lộc Ninh có quy mô, trữ

lượng trên 30 triệu tấn, là mỏ thuộc loại lớn nhất nước ta, rất có điều kiện để pháttriển công nghiệp chế biến cao lanh

- Cát trắng Thạch Anh có trữ lượng hàng chục triệu tấn phấn bố ở xã LộcNinh, Quang Phú, Bảo Ninh và phường Hải Thành Cát xây dựng cũng có trữ lượnglớn, phục vụ nhu cầu xây dựng của Thành phố Ngoài ra có nhiều mỏ sét với trữlượng khoảng 17 triệu m3 là điều kiện để phát triển công nghiệp làm gốm sứ, gạchngói và vật liệu xây dựng

+ Tài nguyên nhân văn và du lịch

- Thành phố Đồng Hới có nhiều lễ hội truyền thống mang đậm đà bản sắc dântộc như lễ hội Cầu ngư ở Bảo Ninh, Hải Thành; lễ hội bơi trãi truyền thống trên sôngNhật Lệ Các lễ hội này có ý nghĩa lớn về mặt lịch sử, văn hoá và du lịch; có tác dụnggiáo dục truyền thống yêu nước, yêu quê hương của nhân dân, động viên nhân dân thiđua lao động sản xuất

- Thành phố Đồng Hới có nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đã đượcthẩm định và đánh giá: Quảng Bình Quan, luỹ Đào Duy Từ, hồ Bàu Tró, khu vực

Hồ Thành, khu vực Đồi Giao Tế ; có các khu du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng nhưkhu Sunspar Resort Mỹ Cảnh, 2 khu nghỉ dưỡng ở xã Bảo Ninh, 1 khu nghỉ dưỡng