Nghiên cứu thực trạng và giải pháp triển khai mô hình quản trị rủi ro lãi suất theo chuẩn mực quốc tế

Thông tin cho c quan giám sát ..... khoán do công ty phát hành.

  Danh m c ch vi t t t

Danh m c các b ng bi u

Danh m c các bi u đ

Danh m c các ph ng trình

1.1 Công tác qu n tr r i ro trong ho t đ ng c a ngân hàng 1

1.1.1 R i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng 1

1.1.1.1 Khái quát 1

1.1.1.2 nh h ng c a r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng 1

1.1.1.3 Các lo i hình r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng 3

1.2 Nguyên nhân và nh h ng c a r i ro lãi su t 7

1.2.1 Nguyên nhân c a r i ro lãi su t 7

1.2.2 nh h ng c a r i ro lãi su t 9

1.3 Chu n m c qu c t v qu n tr r i ro trong c a Ngân hàng 11

1.3.1 Hi p c Basel v qu n tr r i ro Ngân hàng 11

1.3.1.1 Basel I 11

1.3.1.2 25 nguyên t c v giám sát Ngân hàng (1999) 12

1.3.1.3 Basel II 13

1.3.1.4 Các s a đ i c a Basel II so v i Basel I 15

1.3.1.5 Các ph ng pháp đo l ng c a Basel II 15

1.3.2 R i ro th tr ng 16

1.3.2.1 nh ngh a 16

1.3.2.2 V n t i thi u bù đ p r i ro th tr ng 16

1.3.2.3 o l ng r i ro th tr ng 17

1.4.2 o l ng r i ro lãi su t theo h ng d n c a Basel II - mô hình đo

l ng n i b 21

1.4.2.1 Các đi u ki n c b n 21

1.4.2.2 Giám sát c a c quan nhà n c: 22

1.4.2.3 Các tiêu chu n đ nh l ng 24

1.4.2.4 Ch ng trình ki m nghi m s c c ng 25

K t lu n ch ng 1 27

CH NG 2 2.1 Chính sách đi u hành lãi su t c a NHNN qua các giai đo n c a n n kinh t 28

2.1.1 Chính sách đi u hành lãi su t trong giai đo n tr c n m 2008 28

2.1.1.1 Lãi su t th i k th c thi c ch qu n lý n n kinh t theo ph ng th c qu n lý k ho ch hóa t p trung (tr c n m 1998) 28

2.1.1.2 C ch lãi su t c đ nh: t n m 1989 đ n tháng 5 n m 1992 28

2.1.1.3 C ch đi u hành khung lãi su t: t tháng 6/1992 đ n n m 1995 28

2.1.1.4 C ch đi u hành lãi su t tr n: t n m 1996 đ n tháng 7/2000 29

2.1.1.5 C ch lãi su t c b n kèm biên đ : T tháng 8/2000 đ n tháng 6/2002 31

2.1.1.6 C ch đi u hành lãi su t th a thu n: t tháng 6/2002 đ n tháng 12/2007 31

2.1.2 Chính sách đi u hành lãi su t trong giai đo n t 1/2008 đ n 8/2008: 33

2.1.3 Chính sách đi u hành lãi su t t tháng 8/2008 đ n nay 35

2.2 Th c tr ng quá trình đi u hành lãi su t c a các Ngân hàng Th ng m i trong giai đo n khó kh n c a n n kinh t (t tháng 1/2008 đ n nay) 36

2.2.1 Bi n đ ng lãi su t ti n g i 38

m t s Ngân hàng 43

2.3 Th c tr ng công 2.3.1 K thu t đo l ng r i ro lãi su t hi n t i 46

tác qu n tr r i ro lãi su t t i các Ngân hàng Th ng m i Vi t Nam và đánh giá m c đ phù h p so v i chu n m c c a y ban Basel ban hành 46

2.3.1.1 Giám sát t l thu nh p lãi c n biên (NIM) 46

2.3.1.2 o l ng khe h nh y c m lãi su t 48

2.3.1.3 Xác đ nh tài s n – n nh y c m lãi su t 48

2.3.2 Các nguyên t c v qu n lý và giám sát r i ro lãi su t ch a đ c t ch c th c hi n đúng theo chu n m c c a y ban Basel 52

2.3.2.1 Giám sát c a h i đ ng qu n tr , ban T ng giám đ c đ i v i r i ro lãi su t 52

2.3.2.2 H th ng chính sách và th t c qu n tr r i ro lãi su t 55

2.3.2.3 o l ng, theo dõi và ki m soát r i ro 57

2.3.2.4 H th ng ki m soát n i b 59

2.3.2.5 Thông tin cho c quan giám sát 60

2.3.2.6 M c đ đ v n 60

2.3.2.7 Thông tin v r i ro lãi su t và đi u ch nh r i ro lãi su t theo s sách k toán ngân hàng c a c quan giám sát 63

K t lu n Ch ng 2 64

CH NG 3 3.1 S c n thi t ng d ng chu n m c qu c t trong qu n tr r i ro lãi su t66 3.1.1 H n ch t n th t phát sinh do bi n đ ng lãi su t 66

3.1.2 M r ng quy mô ho t đ ng trong th tr ng n i đ a c ng nh trên th gi i 66

3.1.3 Phù h p v i đ nh h ng áp d ng chu n m c qu c t trong qu n tr r i ro (các chu n m c c p nh t do y ban Basel ban hành) 67

3.2.1 Tri n khai áp d ng mô hình đo l ng n i b trong giai đo n đ u c a

ti n trình chu n m c hóa 68 3.2.2 xu t thi t l p quy trình qu n tr r i ro lãi su t t i các NHTM

Vi t Nam 74 3.2.3 Các n i dung c n chú ý trong vi c xây d ng quy trình qu n tr r i ro

lãi su t t i các NHTM: 76 3.2.3.1 Phân đ nh rõ ràng trách nhi m c a h i đ ng qu n tr và ban T ng

Giám đ c trong công tác qu n tr r i ro lãi su t 76

3.2.3.2 Quy đ nh rõ trách nhi m và th m quy n ki m soát r i ro lãi su t

c a Phòng Qu n tr r i ro lãi su t 77

3.2.3.3 C th hóa nhi m v cho các b ph n ki m soát n i b 78 3.2.4 Các gi i pháp khác 79 3.2.4.1 Hoàn thi n và ban hành h th ng chính sách, quy đ nh c a Nhà

liên quan đ n công tác qu n tr r i ro 83

3.2.5 L trình áp d ng chu n m c qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c

ACB Ngân hàng Th ng m i C ph n Á Châu

Vietinbank Ngân hàng Th ng m i c ph n Công Th ng Vi t Nam

Vietcombank Ngân hàng Th ng m i C Ph n Ngo i Th ng (VCB)

Eximbank Ngân hàng Th ng m i C ph n Xu t nh p kh u Vi t Nam

BIDV Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam

Agribank Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

VPBank Ngân hàng TMCP Ngoài qu c doanh

LSCV Lãi su t cho vay

CAR Capital Adequacy Ratio

RWA Tài s n có r i ro

VAR Gía tr t i đi m r i ro (Value at risk)

NIM T l thu nh p lãi c n biên

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 2.1: B ng các thông s đi u hành lãi su t c a các NHNN trong các giai đo n

khó kh n c a n n kinh t 36

B ng 2.4: B ng so sánh c c u l i nhu n qua các n m c a Sacombank 45

B ng 2.5: B ng so sánh c c u l i nhu n qua các n m c a Vietcombank 45

B ng 2.6: B ng k t qu ho t đ ng kinh doanh n m 2008 46

B ng 2.7: B ng tài s n sinh l i 47

B ng 2.8: B ng tính t l thu nh p lãi c n biên 48

B ng 2.9: Tài s n – n nh y c m lãi su t 48

B ng 2.10: B ng k h n lãi su t c a Vietinbank n m 2008 49

B ng 2.11: H th ng các v n b n liên quan đ n giám sát an toàn ho t đ ng ngân hàng 56

B ng 2.12: B ng các n i dung khác c n th c hi n 58

B ng 2.13: H s an tòan v n (CAR) c a m t s ngân hàng t 2006 – 2008 62

B ng 3.1: B ng k h n lãi su t n m 2008 c a Vietinbank 70

B ng 3.2: B ng các tham s 71

B ng 3.3: B ng k t qu trong tr ng h p 1 71

B ng 3.4: B ng k t qu trong tr ng h p 2 71

B ng 3.5: Y u t quy n s khi lãi su t t ng 73

B ng 3.6: Tác đ ng c a lãi su t lên v n ch s h u 73

B ng 3.7: L trình xây d ng và áp d ng công tác qu n tr r i ro lãi su t 84

B ng 3.8: Các đ xu t khác liên quan đ n công tác đo l ng và phòng ng a r i ro lãi su t 85

DANH M C CÁC BI U Bi u đ 2.1: Bi n đ ng lãi su t ti n g i trong n m 2008 38

Bi u đ 2.2: Bi n đ ng lãi su t cho vay bình quân n m 2008 39

Bi u đ 2.3: Bi u đ bi n đ ng lãi su t ti n g i và ti n vay bình quân trong n m 2008 41

Bi u đ 2.4: C c u thu nh p c a m t s ngân hàng trong n m 2008 nh sau 43

Bi u đ 2.5: H s an tòan v n CAR c a m t s các NHTM t 2005 – 2007 62

DANH M C CÁC PH NG TRÌNH

Ph ng trình 1.1 H s CAR 11

Ph ng trình 1.2 Tài s n có r i ro trong Basel I 12

K t khi gia nh p WTO, ho t đ ng c a h th ng c a Ngân hàng Vi t Nam không ng ng đ c c i thi n c v ch t và l ng nh m đ m b o kh n ng phát tri n

b n v ng c a t ng ngân hàng nói riêng và c h th ng Ngân hàng nói riêng M ng

l i không ng ng đ c m r ng trong n c c ng nh trên th gi i, các s n ph m,

dch v m i liên t c đ c tri n khai trên di n r ng đã th hi n đ c ph n nào tính tích c c và n ng đ ng c a các Ngân hàng t i Vi t Nam

Tuy nhiên có th th y r ng ho t đ ng c a các Ngân hàng r t nh y c m và ch u

s tác đ ng c a nhi u nhân t khách quan và ch quan nh kinh t , chính tr , xã

h i… đ c bi t trong giai đo n n n kinh t trong n c c ng nh trên th gi i ch a

th c s đi vào qu đ o c a s n đ nh và phát tri n V i nh ng đ c đi m này, r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng là luôn t n t i và song hành trong quá trình phát tri n mà gi i pháp đ qu n tr r i ro có hi u qu và phù h p v i nh ng chu n m c

qu c t đang đ t ra thách th c r t l n cho các các nhà qu n lý Ngân hàng, c quan nhà n c mà đ i di n là Ngân hàng nhà n c

Xu t hi n cùng v i s bi n đ ng khó l ng c a lãi su t trong n m 2008,

2009, r i ro lãi su t đã có tác đ ng r t l n đ n l i nhu n c a các Ngân hàng th ng

m i t i Vi t Nam đ c bi t là các Ngân hàng có t tr ng ngu n thu t ho t đ ng tín

d ng chi m t tr ng l n trong t ng thu nh p Vi c tri n khai công tác qu n tr r i ro

t i các Ngân hàng trong n c h u nh ch a đ c th c hi n ho c th c hi n chi u l

nh m ph c v yêu c u ki m toán đ i v i các Ngân hàng đ c th c hi n b i các công ty ki m toán qu c t Công tác ki m soát c a Ngân hàng nhà n c đ i v i lo i

r i ro này d ng nh b b ng khi t t c các ho t đ ng ki m soát r i ro Ngân hàng

ch chú tr ng đ n m ng tín d ng

Vi c th c hi n theo đ nh h ng qu n tr r i ro nào, có s th ng nh t hay không có ý ngha vô cùng quan tr ng giúp cho h th ng Ngân hàng th ng m i Vi t Nam ho t đ ng an toàn, hi u qu , phù h p v i thông l qu c t đ c bi t trong giai

đo n n n kinh t Vi t Nam ngày càng thâm nh p sâu và r ng vào n n kinh t th

gi i k t th i đi m gia nh p WTO Do đó, vi c tri n khai công tác qu n tr r i ro

c ng nh quy trình th c hi n đ m b o an toàn ho t đ ng cho h th ng Ngân hàng

th ng m i nói chung và cho các Ngân hàng th ng m i nói riêng

Trong giai đo n g n đây, các đ nh h ng v vi c tri n khai công tác qu n tr

r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng do y ban Basel ban hành (phiên b n c p nh t trong n m 2006 v i tên g i The New Basel Capital Accord – Basel II) đang đ c các Ngân hàng trên ph m vi toàn c u h t s c quan tâm và tri n khai áp d ng Basel

II đã th hi n rõ quan đi m công tác qu n tr r i ro c n ph i đ c xem xét trên

ph ng di n t ng th các r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng đ ng th i có h ng

d n c th v ph ng pháp c ng nh cách th c tri n khai Vi c áp d ng đ ng nh t công tác qun tr r i ro lãi su t nói riêng và qu n tr r i ro nói chung th eo chu n

m c Basel II t i m i n c s là m t b c đi quan tr ng trong vi c nâng cao tính n

đ nh tài chính c a m i qu c gia và toàn c u ó c ng chính là lý do đ tác gi

ch n đ tài nghiên c u “Nghiên c u th c tr ng và gi i pháp tri n khai mô hình

qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t ”

2 M C TIÊU NGHIÊN C U

tài t p trung nghiên c u vi c tri n khai mô hình qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t b ng vi c ng d ng các nguyên t c qu n tr , giám sát và các h ng d n v ph ng pháp đo l ng r i ro lãi su t do y ban Basel ban hành

v i hi p c đ c c p nh t g n nh t (Basel II)

Sau khi tìm hi u và gi i thi u ng n g n v 15 nguyên t c qu n tr và

ph ng pháp đo l ng r i ro lãi su t, đ tài đã nêu lên th c tr ng đi u hành lãi su t

c a NHNN và các r i ro lãi su t mà các NHTM VN g p ph i trong giai đo n n n kinh t có nhi u bi n đ ng

C n c vào nh ng nguyên t c c ng nh h ng d n c a y ban Basel, đ tài

đã nêu ra đ c h u h t các đi m ch a phù h p c a công tác qu n tr r i ro lãi su t

so chu n m c c a y ban này t quan đi m, tính pháp lý, quy trình, ph ng pháp

đo l ng… mà qua quá trình đánh giá có th cho th y r ng công tác này là hoàn toàn m i đ i v i c h th ng Ngân hàng t i Vi t Nam

c NHNN và các NHTM trong đó có nêu rõ đ i t ng và th i gian th c hi n c th

đ m b o ch t l ng qu n tr r i ro lãi su t ti m c n v i chu n m c qu c t đ ng

th i không gây áp l c quá l n cho các Ngân hàng

3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Lu n v n s d ng các ph ng pháp lý thuy t suy lu n logic, duy v t bi n

ch ng, duy v t l ch s , phân tích ho t đ ng kinh t , toán h c, th ng kê, so sánh,

đ i chi u, các kinh nghi m c a b n thân và c a các nhà nghiên c u tài chính ti n

t

Ngoài ra, h th ng c s d li u th c p c ng đ c s d ng có ch n l c

nh m giúp đ tài có th phân tích và đánh giá v n đ m t cách khách quan nh t Ngu n d li u th c p này ch y u đ c thu th p t các báo cáo ngành và báo cáo th ng niên c a ngân hàng Nhà n c, c a các NHTM do chính tác gi t ng

h p và x lý theo yêu c u c a t ng chuyên m c Ngoài ra, ngu n s li u t các

t p chí chuyên ngành có uy tín nh T p chí Tài chính, t p chí Ngân hàng, t p chí

Th tr ng ti n t , Th i báo Kinh t Vi t Nam và các website c a c quan nhà

n c, chính quy n thành ph … c ng đ c s d ng làm ngu n d li u th c p cho đ tài

4 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U

Các v n b n do y ban Basel ban hành là r t đ y đ liên quan đ n toàn b công tác giám sát an toàn hot đ ng c a m t ngân hàng Các v n b n này bao trùm toàn b t t c các lo i r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng t r i ro tín

d ng, r i ro ho t đ ng cho đ n r i ro th tr ng D a vào đó, y ban đã đ a ra

m c v n t i thi u (nh m bù đ p đ c c 3 lo i r i ro này) làm kim ch nam cho

ho t đ ng ki m soát, đánh giá r i ro c a Ngân hàng c ng nh c quan giám sát là NHNN

Tuy nhiên, trong đi u ki n nghiên c u c a mình, đ tài ch gi i h n th c

hi n nghiên c u sâu các nguyên t c qu n tr và giám sát r i ro lãi su t (Principle for management and supervision of interest rate risk – ban hành 2004) và hip

ph ng pháp đo l ng r i ro lãi su t i v i các n i dung còn l i, đ tài xin đ

l i cho ph n nghiên c u chuyên sâu h n sau này

 Ch ng 3: Mô hình qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t và các gi i pháp

6 Ý NGH A TH C TI N C A TÀI NGHIÊN C U

tài đã đ a ra đ c ti n đ , gi i pháp tri n khai công tác qu n tr r i ro phù h p v i chu n m c qu c t Vi c th c hi n k p th i công tác qu n tr r i ro lãi su t này có ý ngh a quan tr ng trong vi c đ a công tác qu n tr r i ro nói chung c a h th ng NHTM VN ti m c n v i chu n m c qu c t d n đi đ n s

th ng nh t, gi m thi u các tác đ ng c a r i ro (trong đó có s nh h ng không

nh c a r i ro lãi su t) đ n thu nh p và giá tr tài s n c a các ngân hàng c ng

nh s n đ nh c a h th ng Ngân hàng Vi t Nam nói chung

Ngoài ra, tác gi c ng mong mu n đ tài đ c s d ng làm tài li u nghiên

c u c ng nh gi ng d y trong các ch ng trình đào t o chuyên sâu v qu n tr

r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t

ho t đ ng huy đ ng v n và cho vay mà còn r t nhi u l nh v c khác nh thanh toán,

b o lãnh, kinh doanh ngo i h i, ch ng khoán, góp v n liên doanh, d ch v th đ i lý… Vì v y có th nói r ng r i ro ngân hàng r t đa d ng: r i ro lãi su t, r i ro ngo i

r i ro phát sinh t chính các lnh v c mà Ngân hàng đang th c hi n kinh doanh

H u qu c a vi c h ng ch u r i ro s làm gi m giá tr tài s n c a chính Ngân hàng,

c a c đông và gây m t uy tín đ i v i chính Ngân hàng, ch y máu ch t xám R i ro phát sinh m t s lnh v c luôn có nh ng tác đ ng dây chuy n đ n nh ng l nh v c khác nh tác đ ng c a r i ro i n hình nh r i ro lãi su t tr c ti p làm gi m l i nhu n Ngân hàng, gây nên s hoài nghi v tính lành m nh v tình hình tài chính s

d n đ n s s t gi m trong ho t đ ng huy đ ng v n t n n kinh t nh h ng tr c

ti p đ n tính thanh kho n, r i ro thanh kho n phát sinh N u không gi i quy t m t cách th u đáo r i ro thanh kho n có th gây ra s s p đ c a chính Ngân hàng này

i v i khách hàng:

Ngân hàng h ng ch u r i ro s ph i gia t ng các ngu n thu trong đó nh

h ng tr c ti p đ n lãi su t cho vay, phí trong ho t đ ng tín d ng, trong thanh toán… nh h ng tr c ti p làm gia t ng chi phí c a Khách hàng trong quan h v i Ngân hàng R i ro thanh kho n phát sinh có th t o ra s đình tr trong ho t đ ng cho vay V n kinh doanh không th luân chuy n khi các Ngân hàng thu h i v n t

ho t đ ng này khi n vi c duy trì s n xu t kinh doanh c a Khách hàng r t khó kh n,

m t thanh kho n, m t uy tín v i b n hàng t đó gián ti p làm s t gi m l i nhu n

ho c gây nên s phá s n c a b t c Khách hàng nào

Ngân hàng phá s n làm t ng chi phí c a khách hàng gia t ng khi ph i tìm

ki m các Ngân hàng khác thay th Ti n g i không th thu h i khi Ngân hàng phá

s n có th d n đ n s phá s n đ ng lo t gây nh h ng không ch trên l nh v c kinh

t mà còn trên l nh v c an sinh xã h i

i v i n n kinh t :

M t ngân hàng s p đ do h ng ch u h u qu c a công tác qu n tr r i ro kém

có th d n đ n hi u ng “domino” làm suy gi m ni m tin c a công chúng vào h

th ng Ngân hàng t đó có th d n đ n s s p đ c a các ngân hàng trong n c, trong khu v c và trên th gi i nh h ng tr c ti p đ n s phát tri n c a n n kinh t

i n hình trong th i gian g n đây, s s p đ c a các Ngân hàng M đã có tác

đ ng r t l n đ n n n kinh t c a n c này và tác đ ng này đã lan r ng nhanh chóng

đ n các n n kinh t trong khu v c và trên th gi i, làm suy gi m n n kinh t toàn

c u Chi phí cho các chính sách c u vãn n n kinh t th ng r t cao làm thâm h t ngân sách qu c gia mà hi u qu c a nó là ch a th tính toán m t cách chính xác Ngoài ra m t h th ng ngân hàng y u kém làm suy gi m hình nh c a qu c gia trong công tác kêu g i đ u t qu c t , làm suy gi m kh n ng t ng tr ng c a

b t c qu c gia nào

Tóm l i r i ro trong c a Ngân hàng không nh ng quy t đ nh s duy trì, phát tri n c a m t Ngân hàng mà còn có th nh h ng dây chuy n đ n t t c các l nh

v c c a n n kinh t không ch trên lnh v c tài chính mà còn tác đ ng đ n các l nh

v c khác nh an sinh xã h i, chính tr … Tùy vào m c đ h i nh p mà lo i r i ro này có th nh h ng đ n c môi tr ng đ u t , đ n n n kinh t các n c trong khu

v c c ng nh trên th gi i

1.1.1.3 Các lo i hình r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng

R i ro lãi su t:

R i ro lãi su t là kh n ng thu nh p gi m do chênh l ch lãi su t gi m khi lãi

su t th tr ng thay đ i ngoài d ki n g n v i thay đ i nhi u nhân t khác nh c u trúc và k h n c a tài s n và ngu n, quy mô và k h n c a các h p đ ng k h n…

Qúa trình chuy n hóa tài s n là m t ch c n ng đ c bi t c b n c a Ngân hàng Qúa trình chuy n hóa tài s n bao g m vi c mua ch ng khoán s c p, t c là s

d ng v n; và phát hành ch ng khoán s c p, t c là huy đ ng v n K h n và đ thanh kho n c a các ch ng khoán s c p trong danh m c đ u t thu c tài s n có

th ng không cân x ng v i các ch ng khoán th c p thu c tài s n n S không cân x ng v i các ch ng khoán th c p thu c tài s n n S không cân x ng v k

h n gi a tài s n có và tài s n n làm cho ngân hàng ph i ch u r i ro v lãi su t

G a s lãi su t huy đ ng v n là 9%/n m và lãi su t đ u t là 10%/n m Sau

n m th nh t, b ng cách vay ng n h n 1 n m và cho vay dài h n 2 n m, ngân hàng thu đ c l i nhu n t chênh l ch lãi su t là 1% N u lãi su t th tr ng thay đ i t

n m th 1 qua n m th 2 thì ngân hàng có th tái tài tr tài s n n v i m c lãi su t 9%/n m; và do đó, m c l i nhu n thu đ c trong n m th 2 s b ng v i n m th 1

là 1% Tuy nhiên tr ng h p Ngân hàng ph i huy đ ng v i lãi su t 11%, khi đó

l i nhu n c a Ngân hàng s là -1% Nh v y có th k t lu n r ng, trong m i tr ng

h p n u ngân hàng duy trì tài s n có có k h n dài h n so v i tài s n n thì ngân hàng luôn đ ng tr c r i ro v lãi su t trong vi c tái tài tr đ i v i tài s n n R i ro

s tr thành hi n th c n u lãi su t huy đ ng v n b sung cho các n m ti p theo t ng lên trên m c lãi su t đ u t tín d ng dài h n

Tr ng h p ng c l i, ngân hàng huy đ ng v n có k h n dài và đ u t có

k h n ng n Ví d , ngân hàng huy đ ng v n v i lãi su t 9% k h n 2 n m và đ u

t vào tài sàn có m c lãi su t là 10%, k h n là 1 n m

T ng t tr ng h p đã nêu trên, sau n m th 1 l i nhu n s là 1% Vì tài

s n có ch có k h n là 1 n m, cho nên sau n m th nh t tài s n có đ n h n và ngân hàng l i ti p t c tái đ u t G a s lãi su t đ u t th tr ng n m th 2 gi m xu ng

ch còn 8%, r i ro lãi su t ti p t c phát sinh gây nên m c l 1% cho ngân hàng K t

qu là ngân hàng g p ph i r i ro v lãi su t tái đ u t trong tr ng h p tài s n có có

k h n ng n h n so v i tài s n n

Ngoài r i ro lãi su t tái tài tr tài s n n ho c tái đ u t tài s n có, thì khi lãi

su t th tr ng thay đ i ngân hàng còn có th g p ph i r i ro gi m giá tr tài s n

N u lãi su t th tr ng t ng lên thì m c chi t kh u giá tr tài s n c ng t ng lên, và

do đó giá tr hi n t i c a tài s n có và tài s n n gi m xu ng Ng c l i, n u lãi su t

th tr ng gi m thì giá tr tài s n có và tài s n n s t ng lên Do đó, n u k h n c a tài s n có và tài s n n không cân x ng nhau, ví d tài s n có có k h n dài h n tài

s n n , thì khi lãi su t th tr ng t ng, giá tr c a tài s n có th gi m nhanh và nhi u

h n so v i s gi m giá tr c a tài s n n R i ro gi m giá tr tài s n khi lãi su t thay

đ i thu c lo i r i ro v lãi su t và có th d n đ n thi t h i v tài s n c a ngân hàng

Nh v y n u ngân hàng duy trì c c u tài s n có và tài s n n v i nh ng k

h n không cân x ng nhau, thì ph i ch u nh ng r i ro v lãi su t trong vi c tái tài tr tài s n có và tài s n n , ho c r i ro v lãi su t do giá tr c a tài s n thay đ i khi lãi

su t th tr ng bi n đ ng

R i ro ngo i h i:

G a s ngân hàng c p tín d ng b ng USD cho khách hàng c a mình Khi

đ ng USD gi m giá so v i đ ng VND, thì g c và lãi c a kho n vay b ng USD thu

v s gi m khi quy đ i sang VND Th m chí trong tr ng h p n u USD gi m giá đáng k , thì g c và lãi khi chuy n đ i sang VND có th là th p h n s ti n g c đ u

t ban đ u, do đó, k t qu đ u t s âm Ngh a là khi chúng ta chuy n đ i g c và lãi

t USD sang VND, thì s ti n lãi thu đ c ch a đ đ bù đ p r i ro h i đoái

Các ngân h ng t i Vi t Nam đ u có th vay b ng USD và cho vay l i b ng USD G a s ngân hàng cho vay b ng USD nhi u h n là huy đ ng v n b ng USD,

ví d cho vay 100 tri u USD và huy đ ng ch là 80 tri u USD, kho n chênh l ch 20 tri u USD đ c tài tr t v n huy đ ng b ng VND (chuy n t VND ra USD đ cho vay) T i lúc này ngân hàng có tr ng thái ngo i t th ng ròng là 20 tri u USD thu c tài s n có, ngha là ngân hàng n m gi tài s n có b ng ngo i t h n tài s n n

b ng ngo i t Do đó, ngân hàng có th g p r i ro v h i đoái trong tr ng h p USD gi m giá so v i VND, khi đó s gi m giá c a tài s n có b ng USD s nhi u

h n so v i s gi m giá c a tài s n n b ng USD khi quy thành VND và ngu c l i

R i ro tín d ng

R i ro tín d ng phát sinh trong tr ng h p ngân hàng không thu đ c đ y đ

c g c và lãi kho n vay, ho c là vi c thanh toán n g c và lãi không đúng k h n

N u t t c các kho n đ u t c a ngân hàng đ c thanh toán đ y đ c lãi và g c đúng h n thì ngân hàng không ch u b t c r i ro tín d ng nào Trong tr ng h p

ng i vay ti n phá s n, thì vi c thu h i v n g c và lãi tín d ng đ y đ là không ch c

m t kh n ng thanh toán c a khách hàng th p h n nhi u

R i ro thanh kho n

R i ro thanh kho n phát sinh khi nh ng ng i g i ti n đ ng th i có nhu c u rút ti n g i ngân hàng ngay l p t c Trong nh ng tr ng h p nh v y, thì ngân hàng ph i đi vay b sung ngu n v n thanh toán ho c ph i bán tài s n có c a mình

đ đáp ng nhu c u rút ti n c a ng i g i ti n Trong c c u tài s n có thì ti n m t

có đ thanh kho n cao nh t, do đó tr c h t ngân hàng s d ng ti n m t đ đáp ng nhu c u rút ti n c a khách hàng B i vì l ng ti n m t t i qu không mang l i thu

nh p lãi su t, cho nên trong nh ng tr ng h p bình th ng, ngân hàng ch duy trì

m t l ng ti n m t m c t i u đ đ đáp ng các nhu c u rút ti n th ng xuyên

c a ng i g i ti n mà không gây nh h ng đ n đ thanh kho n c a ngân hàng

Tuy nhiên trong m t s tr ng h p đ c bi t ngân hàng có th ph i đ i m t

v i r i ro thanh kho n, ví d nhu trong tình hu ng dân chúng m t lòng tin vào ngân hàng, ho c nhu c u rút ti n có tính ch t th i v mà ngân hàng không d tính đ c đòi h i ngân hàng ph i chi tr t c th i m t kho n ti n l n h n m c bình th ng Trong b i c nh đó, h u h t các ngân hàng đ u ph i đang đ i phó v i tình hu ng

t ng t , thì chi phí đ huy đ ng v n b sung t ng lên m t cách đáng k do l ng

v n cung ng trên th tr ng gi m H u qu là, ngân hàng ph i bán m t s tài s n

có đ thanh kho n th p đ đáp ng nhu c u g i ti n c a ng i g i i u này khi n ngân hàng g p ph i r i ro thanh kho n nghiêm tr ng và ngân hàng bu c ph i bán nhanh chóng s tài s n khó chuy n nh ng v i giá r T đó d n đ n kh n ng thanh kho n c a ngân hàng b đe d a Trong tr ng h p r i ro thanh kho n ngày càng nghiêm tr ng, n u t t c nh ng ng i g i ti n đ ng lo t yêu c u ngân hàng chi

tr toàn b ti n g i c a h thì d n đ n ngân hàng ch đang t ch ph i đ i phó v i

r i ro thanh kho n đ n ch ph i đ i m t v i r i ro phá s n

R i ro ho t đ ng ngo i b ng

M t xu h ng đang phát tri n m nh m trong ho t đ ng các ngân hàng hi n

đ i là vi c m r ng các nghi p v ngo i b ng Theo đ nh ngh a, ho t đ ng ngo i

b ng là các ho t đ ng không thu c b ng cân đ i tài s n (n i b ng), b i vì các ho t

đ ng này không liên quan đ n vi c n m gi các ch ng khoán hay gi y nh n n s

c p ho c ngân hàng phát hành ch ng khoán hay gi y nh n n th c p Tuy nhiên, các ho t đ ng ngo i b ng có nh h ng đ n tr ng thái t ng lai c a b ng cân đ i tài

s n n i b ng, b i vì ho t đ ng ngo i b ng có th t o ra nh ng tài s n có và tài s n

n b sung cho b ng cân đ i n i b ng

Xu t phát t tính ch t c a các ho t đ ng ngo i b ng là ngân hàng thu đ c phí trong khi không ph i s d ng đ n v n kinh doanh cho nên đã khuy n khích phát tri n các ho t đ ng ngo i b ng ngày càng phát tri n Tuy nhiên, nh ng ho t đ ng này c ng ti m n nhi u r i ro Ch ng h n trong tr ng h p công ty phát hành trái phi u phá s n, thì ngân hàng c ng ph i đ ng ra thanh toán toàn b g c và lãi ch ng

khoán do công ty phát hành i u này d n đ n là b o lãnh th đã tr thành m t b

ph n trong b ng cân đ i tài s n n i b ng Ngân hàng đã ph i s d ng v n kinh odnah c a mình đ trang tr i nh ng gì đã cam k t trong th b o lãnh Trong th c

và h u qu là t ch c b máy tr nên quan liêu kém hi u qu ; ho c là quy mô ho t

đ ng không đ c m r ng, m c dù đã đ c đ u t công ngh m i R i ro v công ngh có th gây nên h u qu là kh n ng c nh tranh c a ngân hàng gi m xu ng đáng k và nguyên nhân ti m n c a s phá s n ngân hàng trong t ng lai Ng c

l i, l i ích t vi c đ u t công ngh là t o cho ngân hàng m t s c b t quan tr ng trong cu c c nh tranh d d i trên th ng tr ng và đ ng th i cho phép ngân hàng phát tri n s n ph m m i, tiên ti n hi n đ i giúp cho ngân hàng t n t i và phát tri n

b n v ng

R i ro ho t đ ng có m i liên quan ch t ch v i r i ro công ngh và có th phát sinh b t c khi nào h th ng công ngh b tr c tr c ho c là khi h th ng h tr bên trong ng ng ho t đ ng

1.2 Nguyên nhân và nh h ng c a r i ro lãi su t:

1.2.1 Nguyên nhân c a r i ro lãi su t:

− R i ro đ nh giá l i: Là trung gian tài chính, các ngân hàng g p r i ro lãi su t theo m t s cách Hình th c c b n và đ c nghiên c u nhi u nh t c a r i ro lãi

su t phát sinh t nh ng chênh l ch v k h n (đ i v i lãi su t c đ nh) và đ nh giá

l i (đ i v i lãi su t th n i) đ i v i các tài s n có, tài s n n và các tr ng thái ngo i

b ng c a ngân hàng M c dù nh ng chênh l ch này là c b n trong ho t đ ng ngân hàng, chúng có th làm cho thu nh p và giá tr kinh t c a ngân hàng ph i ch u

nh ng bi n đ ng không l ng tr c đ c khi lãi su t thay đ i Ví d , m t ngân

hàng tài tr cho m t kho n vay dài h n v i lãi su t c đ nh b ng ti n g i ng n h n

có th s b s t gi m thu nh p trong t ng lai phát sinh t tr ng thái này và s t gi m giá tr n u lãi su t t ng Nh ng s t gi m này phát sinh vì các lu ng ti n c a kho n vay là c đ nh trong toàn b k h n, trong khi đó lãi ph i tr cho ngu n tài tr là th

n i, và t ng sau khi kho n ti n g i ng n h n này đáo h n

− R i ro đ ng l i t c: Nh ng chênh l ch v đ nh giá l i có th làm cho ngân hàng ch u r i ro v i nh ng thay đ i v đ d c và hình d ng c a đ ng l i t c R i

ro đ ng l i t c phát sinh khi nh ng s d ch chuy n không d báo tr c c a đ ng

l i t c có nh ng nh h ng b t l i đ i v i thu nh p hay giá tr kinh t c a ngân hàng

− R i ro c s : M t ngu n r i ro lãi su t quan tr ng khác, th ng đ c bi t

đ n d i tên r i ro c s , phát sinh t t ng quan không hoàn h o trong s đi u

ch nh các lãi su t thu đ c và ph i tr đ i v i các công c khác nhau có nh ng đ c

đi m đ nh giá l i t ng t Khi lãi su t thay đ i, nh ng chênh l ch này có th t o ra

nh ng thay đ i không l ng tr c trong lu ng ti n và chênh l ch thu nh p gi a tài

s n có, tài s n n và các công c ngo i b ng có k h n t ng t hay t n su t đ nh giá l i t ng t Ví d , m t kho n vay 1 n m đ c đ nh giá l i theo công th c lãi

su t huy đ ng 3 tháng tr lãi sau (c s tính lãi su t) c ng biên đ nh t đ nh và m t kho n huy đ ng có k h n 1 n m đ c đ nh giá l i theo lãi su t Sibor làm cho ngân hàng ph i ch u r i ro v vi c chênh l ch gi a hai c s tính lãi su t có th thay đ i không l ng tr c

− Các quy n ch n: M t ngu n r i ro lãi su t ngày càng tr nên quan tr ng phát sinh t các tu ch n trong nhi u tài s n có, tài s n n và danh m c đ u t ngo i b ng c a ngân hàng M t quy n ch n cho ng i n m gi quy n, nh ng không ph i ngha v , th c hi n mua, bán hay theo m t cách nào đó có th thay đ i

lu ng ti n c a m t công c hay h p đ ng tài chính Các ví d v các công c có

ch a quy n ch n bao g m nhi u lo i trái phi u và ch ng ch v i quy n ch n mua

ho c bán, các kho n vay cho bên vay quy n tr tr c các s d , và các lo i hình công c ti n g i không có k h n khác cho ng i g i ti n quy n rút ti n t i b t k

th i đi m nào, th ng không ph i ch u ph t N u không đ c qu n lý đ y đ , các

đ c tính hoàn tr không có kh n ng xác đ nh tr c c a các công c có quy n ch n

có th gây r i ro đáng k , đ c bi t cho nh ng ng i bán quy n ch n

1.2.2 nh h ng c a r i ro lãi su t:

Nh đã th o lu n trên, nh ng thay đ i v lãi su t có th có nh h ng b t

l i đ n thu nh p c ng nh giá tr kinh t c a ngân hàng i u này t o ra hai khía

c nh riêng bi t, nh ng b sung cho nhau, đ đánh giá r i ro lãi su t c a m t ngân hàng

− Khía c nh thu nh p: ây là cách ti p c n truy n th ng đ đánh giá r i

ro c a nhi u ngân hàng Thay đ i v thu nh p là m t đi m quan tr ng c a phân tích

r i ro lãi su t vì thu nh p gi m hay t n th t có th làm h i đ n m c đ đ v n và

gi m lòng tin c a th tr ng

Theo khía c nh này, b ph n thu nh p tr c đây đ c quan tâm nhi u nh t là thu nh p lãi thu n (chênh l ch gi a t ng thu nh p lãi và t ng chi phí lãi) i u này

ph n ánh t m quan tr ng c a thu nh p lãi thu n trong t ng thu nh p c a ngân hàng

và m c đ nh h ng c a nó v i nh ng thay đ i v lãi su t Tuy nhiên, do ngày nay các ngân hàng đang tìm nhi u bi n pháp nh m t ng t tr ng t o ra thu nh p d a trên phí và các thu nh p ngoài lãi khác, ng i ta ngày càng t p trung vào t ng thu nh p thu n - bao g m c thu nh p, chi phí lãi và ngoài lãi Thu nh p ngoài lãi phát sinh t nhi u ho t đ ng có th r t nh y c m và có m i quan h ph c t p v i lãi su t th

tr ng Ví d , m t s ngân hàng n c ngoài cung c p ch c n ng thanh toán ngha

v n và qu n lý kho n vay đ i v i các kho n vay c m c đ l y phí d a trên doanh

s tài s n đ c qu n lý Khi lãi su t gi m, ngân hàng làm d ch v có th b gi m thu

nh p phí do các kho n c m c đ c tr tr c Ngoài ra, th m chí nh ng ngu n thu

nh p ngoài lãi truy n th ng khác nh phí th c hi n giao d ch ngày càng tr nên

nh y c m v i lãi su t nh y ngày càng t ng này đã làm cho lãnh đ o ngân hàng

và các c quan giám sát nhìn nh n r ng h n v ti m n ng nh h ng c a nh ng thay đ i lãi su t th tr ng đ i v i thu nh p c a ngân hàng và xem xét th n tr ng

h n đ i v i các y u t này khi c tính thu nh p trong nh ng môi tr ng lãi su t khác nhau

− Khía c nh giá tr kinh t : Thay đ i lãi su t th tr ng có th nh

h ng đ n giá tr kinh t c a các tài s n có, tài s n n và các tr ng thái ngo i b ng

c a ngân hàng Do v y, m c đ nh y trong giá tr kinh t c a ngân hàng đ i v i

nh ng bi n đ ng lãi su t là m t m i quan tâm đ c bi t c a các c đông, lãnh đ o và các c quan giám sát Giá tr kinh t c a m t công c là đánh giá giá tr hi n t i c a các lu ng ti n thu n d ki n, đ c chi t kh u đ ph n ánh lãi su t th tr ng Nói

r ng h n, giá tr kinh t c a m t ngân hàng có th đ c coi là giá tr hi n t i c a các dòng ti n thu n c a ngân hàng, đ c đ nh ngh a là các dòng ti n d ki n đ i v i tài

s n có tr đi các lu ng ti n d ki n đ i v i tài s n n c ng v i lu ng ti n thu n d

ki n đ i v i các tr ng thái ngo i b ng Theo ngha này, khía c nh giá tr kinh t

ph n ánh quan đi m v đ nh y c m c a giá tr ròng c a ngân hàng đ i v i nh ng thay đ i v lãi su t

Do giá tr kinh t Ngân hàng có tính toán d a trên nh h ng c a thay đ i lãi

su t c a m i lu ng ti n trong t ng lai nên có th cung c p cái nhìn toàn di n h n

v ti m n ng nh h ng dài h n c a thay đ i lãi su t so v i thu nh p Cái nhìn toàn

di n này là quan tr ng vì nh ng thay đ i trong thu nh p ng n h n có th không th

ph n ánh chính xác tác đ ng c a bi n đ ng lãi su t v i tr ng thái t ng th c a ngân hàng

− Các t n th t ng m: Các khía c nh v thu nh p và giá tr kinh t t p trung vào nh ng thay đ i trong t ng lai nh h ng nh th nào đ n tình hình tài chính c a ngân hàng Khi đánh giá m c đ r i ro lãi su t, ngân hàng c n cân nh c

c nh h ng c a lãi su t trong quá kh đ i v i tình hình tài chính trong t ng lai

c bi t, nh ng công c không đ c đ nh giá theo th tr ng có th có nh ng t n

th t hay l i nhu n ng m do nh ng bi n đ ng c a lãi su t trong quá kh Nh ng t n

th t hay l i nhu n ng m này có th đ c ph n ánh theo th i gian vào thu nh p c a ngân hàng Ví d , m t kho n vay dài h n có lãi su t c đ nh đ c ký k t khi lãi su t

th p và sau đó đ c tài tr b ng các tài s n n có lãi su t cao h n, trong th i h n còn l i có th làm gi m các l i nhu n c a ngân hàng

1.3 Chu n m c qu c t v qu n tr r i ro trong Ngân hàng:

1.3.1 Hi p c Basel v qu n tr r i ro Ngân hàng:

1.3.1.1 Basel I:

N m 1988, U ban Basel ( y ban) v giám sát ngân hàng đã phê duy t m t

v n b n đ u tiên l y tên là Hi p c v v n c a Basel (Basel I) Ban đ u, Basel I ch

áp d ng trong ho t đ ng c a các ngân hàng qu c t thu c nhóm 10 n c phát tri n Sau này, Basel I đã tr thành chu n m c toàn c u và đ c áp d ng trên 120 qu c gia Theo quy đ nh c a Basel I, các ngân hàng c n xác đ nh đ c t l v n t i thi u

(Capital Adequacy Ratio – CAR) đ t t i thi u 8% đ bù đ p cho r i ro, đây là

C u trúc: bao g m c ph n th ng, c ph n u đãi dài h n, th ng d v n,

l i nhu n không chia, d phòng chung các kho n d tr v n khác, các

c p 1

 V n c p 2 (V n t có b sung): V n c p 2 bao g m t t c các v n khác nh

các kho n l i nhu n trên tài s n đ u t , n dài h n v i k h n l n h n 5 n m

và các kho n d phòng n (nh tr c p cho các kho n vay và tr c p cho các kho n cho thuê) Tuy nhiên, các kho n n ng n h n không có b o đ m không bao g m trong đ nh ngh a v v n này

- Tài s n có r i ro (RWA): Basel I m i ch đ c p đ n r i ro tín d ng, và

tùy theo m i lo i tài s n s đ c g n cho m t h s r i ro

Ph ng trình 1.2 Tài s n có r i ro trong Basel I:

RWA Basel I = Tài s n * H s r i ro

Theo Basel I, h s r i ro c a tài s n có r i ro đ c chia thành 4 m c là 0%,

Nhìn chung, Basel I đã th hi n m t b c đ t phá c b n liên quan đ n t l

an toàn v n trong ho t đ ng ngân hàng Basel I phân lo i tài s n có r i ro và xác

đ nh h s r i ro cho t ng lo i tài s n, quy đ nh t l an toàn v n t i thi u là 8% tính trên t ng tài s n đi u ch nh theo r i ro

1.3.1.2 25 nguyên t c v giám sát Ngân hàng (1999):

Ti p theo sau Hi p c Basel I, đ b o đ m an toàn trong ho t đ ng ngân hàng c a các TCTD, đ c bi t là đ i v i nh ng t p đoàn ngân hàng l n có ph m

vi ho t đ ng qu c t , t n m 1999, U ban Basel đã đ ra 25 nguyên t c c b n

v giám sát ngân hàng h u hi u B nguyên t c c b n bao hàm m t s nhóm n i dung ch y u liên quan đ n vi c giám sát ngân hàng, bao g m:

- Nguyên t c v đi u ki n cho vi c giám sát ngân hàng hi u qu : nguyên t c 1

- Nguyên t c v c p phép và c c u: t nguyên t c 2 đ n 5

- Nguyên t c v quy đ nh và yêu c u th n tr ng: t nguyên t c 6 đ n 15

- Nguyên t c v giám sát nghi p v ngân hàng: t nguyên t c 16 đ n 20

- Nguyên t c v yêu c u thông tin: nguyên t c 21

- Nguyên t c v quy n h n h p pháp c a chuyên gia giám sát: nguyên t c 22

- Nguyên t c v ngân hàng xuyên biên gi i: t nguyên t c 23 đ n 25

1.3.1.3 Basel II:

Nh m kh c ph c các h n ch c a Basel I, b n Hi p c qu c t v v n m i

nh t đã đ c y ban Basel ban hành v i ngày hi u l c là tháng 12/2006 (g i t t

là Basel II) Basel II đã th hi n rõ quan đi m công tác qu n tr r i ro c n ph i

đ c xem xét trên ph ng di n t ng th các r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng đ ng th i có h ng d n c th v ph ng pháp c ng nh cách th c tri n khai Basel II bao g m m t lo t các chu n m c giám sát nh m hoàn thi n các k thu t qu n lý r i ro và đ c c u trúc theo 3 tr c t sau:

 Tr c t th nh t: Các ngân hàng cn ph i duy trì m t l ng v n đ l n đ trang tr i cho các ho t đ ng ch u r i ro c a mình, bao g m r i ro tín d ng,

r i ro th tr ng và r i ro ho t đ ng Theo đó, cách tính chi phí vn đ i v i

r i ro tín d ng có s s a đ i l n, thay đ i nh v i r i ro th tr ng nh ng hoàn toàn là phiên b n m i đ i v i r i ro ho t đ ng

 Tr c t th hai: Các ngân hàng cn ph i đánh giá m t cách đúng đ n v

nh ng lo i r i ro mà h đang ph i đ i m t và đ m b o r ng nh ng giám sát viên s có th đánh giá đ c tính đ y đ c a nh ng bi n pháp đánh giá này

V i c t tr này, Basel II nh n m nh 4 nguyên t c c a công tác rà soát giám sát:

− Các ngân hàng c n ph i có m t quy trình đánh giá đ c m c đ đ y đ

v n c a h theo danh m c r i ro và ph i có đ c m t chi n l c đúng đ n

− Giám sát viên khuy n ngh các ngân hàng duy trì m c v n cao h n m c

t i thi u theo quy đ nh

− Giám sát viên nên can thip giai đo n đ u đ đ m b o m c v n c a ngân hàng không gi m d i m c t i thi u theo quy đ nh và có th yêu c u

s a đ i ngay l p t c n u m c v n không đ c duy trì trên m c t i thi u

 Tr c t th ba: Các ngân hàng cn ph i công khai thông tin m t cách phù

h p theo nguyên t c th tr ng V i tr c t này, Basel II đ a ra mt danh sách các yêu cu bu c các ngân hàng ph i công khai thông tin, t nh ng thông tin v c c u v n, m c đ đ y đ v n đ n nh ng thông tin liên quan

1.3.1.4 Các s a đ i c a Basel II so v i Basel I:

- Basel 2 v n qui đ nh m c v n an toàn t i thi u là 8% và ch thay đ i cách tính m u s trong công th c tính t l đ v n Theo đó, m u s ph i bao

g m c ba lo i r i ro: r i ro tín d ng, r i ro th tr ng, r i ro ho t đ ng Công th c tính đ c xác đ nh nh sau:

T ng v n RWA r i ro tín d ng + (K r i ro hoat đ ng * 12,5) + (K r i ro th tr ng * 12,5)

- H th ng đo l ng theo Basel 2 ph c t p h n, nhi u ph ng pháp đ l a

ch n h n, nh ng có kh n ng đánh giá chính xác m c đ an toàn v n, và cho phép quy n t quy t r t l n trong giám sát ho t đ ng ngân hàng

= v n yêu c u t i thi u đ i v i t ng r i ro (K) * 12,5

- Basel 2 phân đ nh các m c r i ro trên c s x p h ng, do đó các ngân hàng

s ph i ph thu c ch y u vào k t qu x p h ng và đánh giá đ tín nhi m c a các t ch c đ c l p nh Moody, S&P

- Xét v ph m vi áp d ng nói chung c a Basel II r ng h n so v i Basle I, bao

g m không ch các ngân hàng qu c t mà c các công ty m , hay thay đ i

i v i r i ro th tr ng:

− Ph ng pháp chu n hóa: Do c quan qu n lý ngân hàng thi t l p t o nên s th ng nh t v cách th c t ch c và th c hi n đo l ng trong toàn b h

th ng Ngân hàng

− Ph ng pháp mô hình n i b : Các ngân hàng t xây d ng mô hình đo

l ng n i b theo h ng d n cho phù h p v i tính ch t và quy mô ho t đ ng c a Ngân hàng(ch đ c s d ng khi có s phê duy t c a Ngân hàng nhà n c)

i v i r i ro ho t đ ng:

− Ph ng pháp dùng ch tiêu c b n: M t ch tiêu áp d ng cho m t qui

đ nh;

− Ph ng pháp chu n hóa: Nhi u ch tiêu áp d ng cho m t qui đ nh;

− Ph ng pháp đo l ng n i b nâng cao (AMA): Các ngân hàng áp

d ng các mô hình n i b

1.3.2 R i ro th tr ng:

1.3.2.1 nh ngha:

R i ro th tr ng đ c đ nh ngh a là r i ro v các t n th t trên b ng cân đ i

n i b ng và ngo i b ng do các nguyên nhân bi n đ ng giá c th tr ng R i ro th

tr ng bao g m các lo i r i ro sau đây:

− R i ro lãi su t (do lãi su t thay đ i);

− R i ro ngo i h i (do t giá ngo i t thay đ i);

− R i ro hàng hóa (do giá c hàng hóa thay đ i);

1.3.2.2 V n t i thi u bù đ p r i ro th tr ng:

V n t có theo quy đ nh c a Basle I bao g m v n c ph n và l i nhu n

gi l i (v n c p 1) & v n b sung v n c b n (v n c p 2) Tuy nhiên, quy

đ nh c a Basel II khi đánh giá r i ro th tr ng cho phép các ngân hàng tính thêm ph n v n c p 3 g m các kho n n ph thu c ng n h n v i m c đích d

tr

Theo đó, các ngân hàng ch đ c s d ng v n c p 3 đ đ i phó v i r i ro

Các kho n n ph thu c ng n h n ch đ c x p vào nhóm v n c p 3 khi ít

nh t ph i th a mãn các đi u ki n nh sau: không c n đ m b o, là kho n n ph thu c và có ngha v hoàn tr đ y đ , th i gian đáo h n ban đ u t i thi u là 2

n m, không ph i hoàn tr tr c th i gian đáo h n tho thu n, có đi u kho n

“lock-in clause” (khóa s tr ng h p đ c bi t) – ngh a là không ph i tr c g c

và lãi th m chí đ n khi đáo h n trong tr ng h p ngân hàng ch a đ t đ c m c

v n yêu c u t i thi u

1.3.2.3 o l ng r i ro th tr ng:

− Ph ng pháp đo l ng tiêu chu n hóa (ph ng pháp chu n):

Yêu c u v n đ i phó v i r i ro th tr ng theo ph ng pháp chu n s đ c xem xét đ i v i t ng y u t r i ro bao g m: r i ro lãi su t, r i ro tr ng thái v n,

r i ro t giá và r i ro hàng hóa Các quy đ nh c th v cách tính toán yêu c u

v n t i thi u đ i phó v i b n lo i r i ro này theo ph ng pháp chu n đ c quy

đ nh chi ti t t i ph l c 1

− Ph ng pháp đo l ng theo mô hình n i b :

có th s d ng ph ng pháp mô hình n i b khi đánh giá r i ro th

tr ng, các NHTM c n đ c s ch p thu n t phía c quan giám sát ngân hàng Yêu c u t i thi u mà m i ngân hàng ph i đáp ng bao g m: ph i có h

th ng qu n tr r i ro t ng thích, hi n đ i và đ y đ d li u c n thi t; có đ s

l ng chuyên viên đ c trang b k n ng s d ng các mô hình ph c t p không

ch trong giao d ch mà còn trong qu n tr r i ro, ki m toán; mô hình c a ngân hàng đ c c quan giám sát đánh giá có ch t l ng, đã qua ki m đ nh v tính

h p lý và chính xác khi đo l ng r i ro M t khi đã đ c ch p thu n th c hi n

ph ng pháp mô hình n i b , các ngân hàng s xây d ng mô hình qu n tr r i ro theo các tiêu chu n nh :

 i v i r i ro lãi su t, ph i xác đ nh đ c các nhân t nh h ng đ n lãi su t

c a m i đ ng ti n liên quan đ n danh m c đ u t c a ngân hàng trên m c đ

nh y c m r i ro lãi su t k c a các kho n m c trong và ngoài b ng cân đ i k toán

 i v i r i ro ngo i h i (bao g m c bi n đ ng giá vàng), h th ng qu n tr r i

ro ph i k t h p các nhân t r i ro liên quan đ n t ng lo i ti n riêng l

 i v i s bi n đ ng giá c c a các lo i hàng hóa: ít nh t ph i thi t k đ c

h th ng theo dõi bi n đ ng giá c lo i hàng hóa đó trên ph m vi th gi i, v

th mua bán ho c l i l đ i v i t ng giao d ch liên quan đ n s bi n đ ng này Trên c s nh ng tiêu chu n v mô hình qu n tr r i ro này, các ngân hàng

s xác đ nh đ c giá tr VaR c a m i giao d ch, c a các danh m c và c a toàn

b ho t đ ng ngân hàng tin c y c a vi c tính toán này theo yêu c u ph i đ t

t i thi u 99%

1.4 Qu n tr r i ro lãi su t theo h ng d n c a y ban Basel:

n th i đi m hi n nay, vi c th c hi n công tác qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t bám sát 2 v n b n hi n hành do y ban Basel ban hành là các nguyên t c qu n tr , giám sát r i ro lãi su t và h ng d n c th c a hi p c Basel II v ph ng pháp đo l ng

1.4.1 Các nguyên t c v qu n tr và giám sát r i ro lãi su t:

đánh giá m c đ đ y đ và hi u qu c a h th ng qu n tr r i ro lãi su t

c a m t ngân hàng, đánh giá m c đ r i ro lãi su t c a m t ngân hàng trong s sách

k toán đ ng th i phát tri n các gi i pháp giám sát c a ban ki m soát ngân hàng,

c a c quan giám sát nhà n c có th m quy n, y ban Basel đã đ a ra các nguyên tác v qu n lý và giám sát r i ro lãi su t nh sau:

− Nguyên t c 1: th c hi n các trách nhi m c a mình, h i đ ng qu n tr m t ngân hàng c n phê duy t các chi n l c và chính sách liên quan đ n qu n lý

r i ro lãi su t và b o đ m r ng ban (t ng) giám đ c th c hi n các b c c n thi t đ theo dõi và ki m soát các r i ro này theo các chi n l c và chính sách đã đ c phê duy t H i đ ng qu n tr c n đ c thông báo th ng xuyên

v r i ro lãi su t c a ngân hàng đ đánh giá vi c theo dõi và ki m soát nh ng

r i ro này theo h ng d n c a h i đ ng qu n tr v m c r i ro mà ngân hàng

rõ ràng nhi m v trong các y u t chính c a quá trình qu n lý r i ro đ tránh

ti m n ng xung đ t l i ích Ngân hàng c n có các b ph n đo l ng, theo dõi

và ki m soát r i ro v i nhi m v rõ ràng và đ c l p v i các b ph n kinh doanh c a ngân hàng và báo cáo r i ro tr c ti p cho ban (t ng) giám đ c và

h i đ ng qu n tr Các ngân hàng l n hay ph c t p h n ph i có đ n v đ c

l p chuyên trách ch u trách nhi m v thi t k và qu n lý các b ph n đo

l ng, theo dõi và ki m soát r i ro lãi su t

− Nguyên t c 4: Các quy đ nh và quy trình qu n tr r i ro lãi su t c a ngân hàng c n đ c quy đ nh rõ và th ng nh t v i b n ch t và m c đ ph c t p

c a các ho t đ ng Nh ng chính sách này c n đ c áp d ng trong toàn h

th ng và t i t ng chi nhánh, đ c bi t khi có nh ng khác bi t v pháp lý và tr

ng i đ i v i lu ng chu chuy n v n gi a các chi nhánh

− Nguyên t c 5: Ngân hàng c n xác đ nh các r i ro trong các s n ph m và ho t

đ ng m i và b o đ m r ng nh ng r i ro này n m trong ph m vi các th t c

và ki m soát đ y đ tr c khi đ c s d ng hay th c hi n Vi c h n ch r i

ro hay các sáng ki n qu n lý r i ro c n đ c h i đ ng qu n tr hay u ban

tr c thu c phê duy t tr c

− Nguyên t c 6: Các ngân hàng c n có các h th ng đo l ng r i ro lãi su t

n m b t đ c m i ngu n r i ro lãi su t và đánh giá đ c nh h ng c a

nh ng thay đ i lãi su t theo cách th ng nh t v i ph m vi ho t đ ng Nh ng

gi đ nh c a các h th ng này c n đ c các nhân viên qu n lý r i ro và lãnh

đ o ngân hàng hi u rõ

− Nguyên t c 7: Các ngân hàng c n thi t l p và áp d ng các gi i h n ho t đ ng

và các thông l khác đ duy trì r i ro trong ph m vi các m c th ng nh t v i các chính sách n i b

− Nguyên t c 8: Các ngân hàng c n đo l ng kh n ng t n th ng đ i v i thi t

h i trong đi u ki n th tr ng c c đoan - bao g m c vi c phá v m t s gi

đ nh chính - và cân nh c nh ng k t qu này khi thi t l p và đánh giá các chính sách và gi i h n đ i v i r i ro lãi su t

− Nguyên t c 9: Các ngân hàng c n có h th ng thông tin đ y đ đ đo l ng, theo dõi, ki m soát và báo cáo r i ro lãi su t Các báo cáo c n đ c cung c p

k p th i cho h i đ ng qu n tr , ban (t ng) giám đ c và cho t ng lãnh đ o b

ph n kinh doanh

− Nguyên t c 10: Các ngân hàng c n có h th ng ki m soát n i b đ y đ đ i

v i quá trình qu n lý r i ro lãi su t M t b ph n c b n c a h th ng ki m soát n i b là ki m tra và đánh giá đ c l p v tính hi u qu c a h th ng và khi c n thi t, b o đ m s a đ i hay t ng c ng h th ng này K t qu ki m tra c n đ c cung c p cho các c quan giám sát liên quan

− Nguyên t c 11: Các c quan giám sát c n có thông tin đ y đ và k p th i t các ngân hàng đ đánh giá m c đ r i ro lãi su t c a các ngân hàng này Thông tin này c n tính đ n k h n và đ ng ti n trong t ng danh m c đ u t

c a ngân hàng, bao g m c các kho n m c ngo i b ng, c ng nh các y u t khác nh s khác bi t gi a các ho t đ ng kinh doanh và phi kinh doanh

− Nguyên t c 12: Các ngân hàng c n có đ v n t ng ng v i m c đ r i ro lãi su t mà h đ m nh n

− Nguyên t c 13: Các ngân hàng c n công b thông tin v m c đ r i ro lãi

su t và các chính sách qu n lý

− Nguyên t c 14: Các c quan giám sát ph i đánh giá li u h th ng đo l ng

n i b c a ngân hàng có c p nh t đ y đ r i ro lãi su t trong s sách k toán ngân hàng hay không N u h th ng n i b c a ngân hàng không c p nh t

đ y đ r i ro lãi su t, ngân hàng ph i nâng c p h th ng này đ đ t đ c tiêu chu n yêu c u t o đi u ki n cho các c quan giám sát theo dõi r i ro lãi

su t các t ch c, ngân hàng ph i cung c p k t qu c a h th ng đo l ng

n i b , gi i thích theo m i đe do v i giá tr kinh t , s d ng m t cú s c lãi

su t chu n

− Nguyên t c 15: N u các c quan giám sát xác đ nh đ c m t ngân hàng không có đ v n so v i m c đ r i ro lãi su t trong s sách k toán ngân hàng, h c n cân nh c các bi n pháp kh c ph c, yêu c u ngân hàng gi m b t

r i ro hay b sung thêm v n, ho c k t h p c hai bi n pháp

1.4.2 o l ng r i ro lãi su t theo h ng d n c a Basel II - mô hình đo

C quan giám sát ch phê chu n mô hình n i b c a Ngân hàng n u:

− H th ng ki m soát c a Ngân hàng đ c xây d ng c th và th ng nh t trong toàn h th ng;

− Ngân hàng có đ y đ nhân l c đ m b o k n ng trong vi c s d ng các

mô hình trong đi u ki n không bình th ng, không ch trong giao d ch

mà c trong ki m soát r i ro, ki m toán l n trong b ph n h tr ;

− Các mô hình c a Ngân hàng ph i đ c ghi nh n c th đ m b o tính c n

tr ng h p lý trong đo l ng r i ro;

− Ngân hàng đ nh k ti n hành ki m nghi m s c c ng theo m t tiêu chí

đ nh s n b i c quan nhà n c

1.4.2.2 Giám sát c a c quan nhà n c:

M t đi m quan tr ng là các c quan giám sát có kh n ng t kh ng đ nh r ng các ngân hàng đang s d ng h th ng qu n lý r i ro th tr ng ch n ch n v m t quan đi m và đ c v n hành trong m i liên h th ng nh t T ng ng, c quan giám sát s xác đ nh s l ng các tiêu chí đ nh l ng mà ngân hàng s ph i đáp ng

tr c khi chúng đ c phép s d ng Các tiêu chí đ nh l ng bao g m:

− Ngân hàng c n có b ph n ki m soát r i ro đ c l p, có trách nhi m đ i v i

vi c xây d ng và s d ng h th ng qu n tr r i ro c a Ngân hàng B ph n này hàng ngày t o l p và phân tích các báo cáo v đ u ra c a mô hình đo

l ng r i ro c a Ngân hàng, bao g m s đánh giá v m i quan h gi a các

r i ro đ c th hi n và h n m c giao d ch B ph n này c n ph i đ c l p v i các đ n v kinh doanh và báo cáo tr c ti p cho ban T ng giám đ c c a Ngân hàng

− B ph n này c n ph i có ch ng trình ki m nghi m đ nh k bao g m vi c so sánh tr ng thái r i ro lãi su t đ c t o ra hàng ngày trong đi u ki n bình

th ng m t th i gian dài c ng nh các thay đ i gi thi t d a trên nh ng

tr ng thái th ng kê

− B ph n này c n ki m soát tính h p l c a mô hình n i b t ban đ u c ng

nh trong quá trình tác nghi p th c t

− H i đ ng qu n tr và Ban T ng giám đ c c n ph i ch đ ng chú ý vào quá trình ki m soát r i ro và xem xét m c đ nh h ng c a r i ro đ n ho t đ ng kinh doanh đ phân b ngu n l c c n thi t dành cho công tác này

− Mô hình đo l ng r i ro n i b c a Ngân hàng c n ph i đ c liên k t ch t

ch vào trong quá trình qu n tr r i ro hàng ngày c a Ngân hàng K t qu c a

mô hình này m t ph n không tách r i trong thanh tra và ki m soát r i ro th

tr ng c a Ngân hàng

− H th ng đo l ng r i ro c n đ c s d ng trong s k t n i v i các h n m c giao d ch và h n m c r i ro Các h n m c giao d ch c n ph i có m i liên h

v i mô hình đo l ng r i ro c a ngân hàng trong s nh t quán v m t th i gian và đ m b o kh n ng nh n bi t cho nhân viên và ban qu n lý c p cao

− Ch ng trình ki m nghi m s c c ng c n ph i đ c s d ng đ nh k nh m b sung cho các phân tích hàng ngày trong mô hình qu n tr r i ro c a Ngân hàng Các k t qu c a quá trình ki m nghi m s c c ng c n đ c báo cáo cho ban qu n lý c p cao đ nh k nh m đ m b o m c đ đ v n, và đ c ph n

nh trong các chính sách và đ nh m c do h i đ ng qu n tr và ban qu n lý

c p cao đ t ra Khi vi c ki m nghi m s c c ng đã th hi n đ c các t n

th ng do b các m c r i ro đ c đ t ra, các b c c n thi t nh m qu n lý các r i ro ph i ngay l p t c đ c tri n khai (gi m r i ro ho c t ng v n bù

đ p r i ro)

− Ngân hàng c n có th t c phù h p đ kh ng đ nh s tuân th các chính sách,

ki m soát n i b có liên quan đ n ho t đ ng đo l ng r i ro H th ng đo

l ng r i ro c a Ngân hàng c n ph i đ c v n b n hóa c th trong trong toàn b h th ng qu n tr r i ro

− Qúa trình ki m tra đ c l p v h th ng đo l ng r i ro c n đ c th c hi n

th ng xuyên b i quá trình ki m toán n i b riêng c a Ngân hàng S ki m tra này đ c th c hi n trên c các đ n v giao d ch kinh doanh và đ n v

ki m soát r i ro đ c l p Vi c ki m tra t ng th h th ng đo l ng r i ro ph i

đ c th c hi n th ng k , t i thi u 1 n m 1 l n và c n ph i l u ý các n i dung t i thi u sau:

 Tính đ y đ v tài li u h th ng và quá trình qu n l r i ro;

 B ph n ki m soát r i ro c n đ c t ch c;

 Tích h p các công c qu n lý r i ro th tr ng vào qu n tr r i ro chung;

 H th ng mô hình đánh giá và đ nh giá r i ro đ c các nhân viên các b ph n kinh doanh và b ph n h tr ch p nh n;

 Ch p thu n các s thay đ i phù h p trong h th ng đo l ng r i ro;

 Các mô hình qu n tr r i ro bao trùm đ c t t c ph m vi c a r i ro th

tr ng;

 Kh n ng thu th p s li u t h th ng thông tin hoàn h o;

 Thông tin t i m i th i đi m là chính xác và hoàn ch nh;

 m b o đ c tính nh t quán, k p th i và đ tin c y v ngu n s li u

s d ng đ ch y mô hình n i b , theo đó, ngu n s li u ph i đ m b o tính đ c l p;

đó có ngha đ tr th i gian trung bình có tr ng s c a các quan sát đ n l không th ít h n 6 tháng);

− Các Ngân hàng c n c p nh t các b s li u v i t n su t t i thi u 1 l n 1 tháng

và c ng c n có s xác đ nh l i chúng b t c khi nào s thay đ i c a th

tr ng nh h ng tr c ti p đ n chúng C quan giám sát c ng có th đòi h i

ngân hàng ph i tính giá tr t i đi m r i ro c a h , s d ng th i k quan sát

ng n h n n u có s bi n đ ng đ t ng t v giá c th tr ng;

− Không có b t c m t d ng mô hình cá bi t nào đ c mô t tr c Mi n là

m i mô hình đ c s d ng đ u đo l ng đ c t t c r i ro h u hình trong

ho t đ ng c a ngân hàng, nh đã trình bày, các Ngân hàng s t do s d ng các mô hình d a trên các ma tr n bi n hi p bi n, mô ph ng l ch s ho c Monte Carlo

− Các ngân hàng s có s th n tr ng trong vi c xác đ nh m i quan h t ng quan gi a các nhân t c a r i ro (nh lãi su t, t giá h i đoái, v n t có và giá tiêu dùng) bao g m các lo i bi n đ ng quy n ch n liên quan đ n t ng nhân t r i ro C quan giám sát c ng có th công nh n các t ng quan gi a các nhân t nh ng v n đ m b o h th ng đo l ng c a ngân hàng trong vi c xác đ nh các t ng quan là ch c ch n và có s liên k t hoàn h o;

− Các mô hình c a Ngân hàng ph i xác đ nh chính xác các r i ro c th g n

li n v i các quy n ch n liên quan đ n t ng nhân t r i ro;

− T ng ngân hàng c n ph i đáp ng hàng ngày yêu c u v n bù đ p đ c: (i) s

l ng giá tr t i đi m r i ro c a ngày tr c đó đ c đo l ng t ng ng theo các thông s và (ii) s trung bình c a các đo l ng giá tr t i đi m r i ro hàng ngày trong th i gian 60 ngày kinh doanh tr c đó, nhân v i y u t liên h p hóa;

− Y u t liên h p hóa s do các c quan giám sát đ n l đ t ra trên c s các đánh giá c a h v ch t l ng c a h th ng đo l ng r i ro c a Ngân hàng;

m t cách nghiêm kh c và toàn di n Vi c ki m nghi m s c c ng đ nh n

d ng các s c ho c s nh h ng, mà có th tác đ ng l n đ n ngân hàng, là

c u ph n trong đánh giá c a ngân hàng v tr ng thái v n

− Các k ch b n v s c c ng ph i có bao g m đ y đ các y u t có th t o ra các t n th t đ c bi t ho c gây ra s khó kh n đ c bi t trong ki m soát r i ro Các y u t này bao g m các s c có xác xu t th p, bao g m các các nhân t

(i) Các k ch b n giám sát không mô ph ng theo ngân hàng

Các ngân hàng c n có thông tin v các t n th t đã tr i nghi m trong th i k báo cáo phù h p đ i v i vi c ki m tra giám sát Thông tin t n th t đó có th

đ c chu n b theo m c đ v n đo l ng theo h th ng n i b c a Ngân hàng

(ii) Các k ch b n yêu c u mô ph ng ngân hàng

Các ngân hàng c n đ t các danh m c c a h vào hàng lo t các k ch b n s c

c ng mô ph ng và cung c p cho c quan giám sát k t qu Các k ch b n này

c n bao g m vi c ki m nghi m danh m c hi n hành đ i v i các th i k quá

kh

(iii) Các k ch b n đ c ngân hàng t phát tri n đ xác đ nh các đ c tr ng

r i ro trong danh m c c a Ngân hàng Ngoài các k ch b n do c quan giám sát đã đ a ra tr c đây, các Ngân hàng c n đ a ra các k ch b n do chính Ngân hàng t phát tri n d a trên

nh ng đ c tr ng r i ro c a chính Ngân hàng đó Các ngân hàng c n cung c p

s mô t ph ng pháp lu n mà h đã s d ng đ nh n bi t và th c hi n c ng

nh đ a ra k t qu c a rút ra đ c

K t lu n: Ch ng 1 đã nên lên đ c các r i ro phát sinh trong ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng Th ng m i trong đó t p trung ch y u vào n i dung chính

c a đ tài đó là công tác qu n tr r i ro lãi su t theo chu n m c qu c t - chu n m c

do y ban Basel ban hành (nguyên t c qu n tr và giám sát r i ro lãi su t và h ng

d n c a Basel II) Nh ng n i dung chính trong ph n này đã mô t khái quát đ c toàn b các quy đ nh, quy trình liên quan đ n qu n tr r i ro lãi su t, bao g m c

vi c phát tri n kinh doanh, gi đ nh v tài s n có và tài s n n trong ho t đ ng c a Ngân hàng c ng nh ho t đ ng ki m tra ki m soát n i b , giám sát c a c quan có

th m quy n V i nh ng nguyên t c c ng nh h ng d n đ c đ a ra trong ch ng này s là c s đ tác gi so sánh m c đ đáp ng c a công tác qu n tr r i ro lãi

su t t i h th ng Ngân hàng Vi t Nam so v i h ng d n c a y ban Basel trong

ch ng II ng th i d a vào đó mà đ ra các gi i pháp c ng nh l trình c th đ tri n khai công tác này phù h p v i tình hình th c ti n t i Vi t Nam đ ng th i bám sát các chu n m c qu c t