Phân tích truyện ngắn Vi hành của Nguyễn Ái Quốc

Phân tích truyện ngắn Vi hành của Nguyễn Ái Quốc Bài văn mau 1: Vi hành được sáng tác vào dịp vua bù nhìn Khải Định của triều đình nhà Nguyễn xin thực dân Pháp cho sang Pháp để dự cuộc t

Phân tích truyện ngắn Vi hành của Nguyễn Ái Quốc Bài văn mau 1:

Vi hành được sáng tác vào dịp vua bù nhìn Khải Định của triều đình nhà Nguyễn xin thực dân Pháp cho sang Pháp để dự cuộc triển lãm thuộc địa tổ chức ở Mác-xây (Marseille) Trong thời gian này, dư luận cho rằng Khải Định có một số việc làm ám muội Bất bình trước thái độ và hành động làm tốn thương tới quốc thể ấy, Nguyễn Ái Quồc viết truyện này nhăm mục đích lột trân chân tướng của một tên vua bán nước

Cái độc đáo của truyện thể hiện ngay ở cách đặt tên với hàm ý giéu cot, da kích nhẹ nhàng mà thâm thuý, sâu cay Vi hành vốn dĩ là cách gọi những cuộc đi kín đáo của các bậc vua chúa ngày xưa, mục đích là được tai nghe mắt thấy hiện thực đời sống dân chúng,

từ đó có chính sách cai trị đúng đăn hơn, hợp lí hơn Nhưng ở đây tác giả đã lồng cho Vi hành một ý nghĩa hoàn toàn ngược lại: để ám chỉ những cuộc đi lén lút, bất chính, cốt thỏa mãn những lạc thú cá nhân của Khải Định

Tác giả khôn khéo trình bày truyện dưới hình thức một bức thư gửi cho cô em gái Thực

ra đây là truyện hư cầu một trăm phần trăm Nhưng cái tài của tác giả là bịa mà như thật, còn hơn cả sự thật Toàn bộ câu chuyện là một xâu chuỗi những sự hiểu lầm ngày càng tăng Đôi trai gái người Pháp lầm người thanh niên da vàng ngồi cạnh là Khải Định Dân chúng Pháp lầm tất cả những người da vàng, mũi tẹt, mắt xếch trên đất Pháp là vua xứ

An Nam Đến ngay chính quyền Pháp cũng lẫn lộn không phân biệt đâu là Khải Định,

đâu là kẻ đang bị theo dõi (Nguyễn Ái Quốc) nên lầm tưởng mà đối xử như với vua xứ

An Nam (Nguyễn Á¡ Quốc đi đâu chúng cũng cho tay sai đi theo đến đó)

Sự thật thì không bao giờ có chuyện nhằm lẫn buồn cười như vậy Tác giả đã khéo bịa ra các tình huống như thật dưới hình thức như đùa Nguyên nhân của xâu chuỗi nhằm lẫn tai hại trên là do các cuộc vi hành của Khải Định

Qua lời trò chuyện của đôi trai gái người Pháp, người đọc có thể hình dung ra Khải Định với những nét lỗ bịch: mặt mũi ngây ngô, điệu bộ lúng ta lúng túng, quần áo, mũ mãng lố

lăng Thái độ của dân chúng Pháp là khinh bỉ, coi thường hắn

Để cho câu chuyện đạt được hiệu quả châm biếm, đả kích cao nhất, tác giả đã xen kẽ những đoạn đối thoại của đôi thanh niên Pháp với những đoạn kế chuyện cho cô em họ nghe Nhân vật cô em họ cũng là sản phẩm của hư cấu, là phương tiện để Nguyễn Ái

Quốc trực tiếp tố cáo tội lỗi của tên vua bù nhìn Khải Định đã thừa lệnh thực dân Pháp đầu độc nhân dân ta bang rượu và thuốc phién, day ho vao tinh trang song khốn cùng, bề

tac

Sự độc đáo còn thê hiện ở cách dân chuyện dí dỏm của tác giả Ngòi bút biên hóa linh hoạt, hâp dân, văn ngăn gọn và súc tích, hàm chứa nhiêu ý nghĩa Chât hài hước trong truyện vừa mang tính sôi nôi của phương Tây vừa mang tính thâm trâm, sâu sắc của phương Đông

Truyện ngắn Vi hành chứng minh cho sức tung hoảnh của ngòi bút đầy sáng tạo Nguyễn

Ái Quốc Truyện được viết nhằm mục đích chính trị rõ ràng nhưng vẫn là một tác phẩm văn chương đích thực Nó xứng đáng tiêu biểu cho phong cách văn xuôi Nguyễn Ái Quoc

Bai van mau 2:

Trong sáng tạo văn học của Nguyễn Ái Quốc nghệ thuật trào phúng chiếm một vị trí đặc biệt Với nghệ thuật trào phúng Nguyễn Ái Quốc đã phơi bày bản chất tàn bạo, giả dối

của chế độ thực dân Pháp Cũng với nghệ thuật ấy, Người bày tỏ thái độ khinh bỉ đối với bọn vua quan bù nhìn bán nước cầu vinh, chỉ riêng đối với sự kiện Khải Định sang Pháp

dự cuộc Đấu xảo thuộc địa Nguyễn Ái Quốc đã sáng tác truyện ngăn Lời than vãn của bà Trưng Trăc và vở kịch Con rông tre lên án và chê giêu sâu cay ông vua bù nhìn Nhân kỉ

niệm một năm chuyên đi ô nhục ây, Nguyên Ai Quoc lại việt truyện ngăn Vị Hành, biên

Khải Định thành đối tượng của những cuộc đàm tiểu khinh bỉ

Van đề đặt ra cho tác giả là phải sáng tạo một hình thức nghệ thuật mới để không lập lại

chính mình Sự thành công của tác phẩm Vi hành đã chứng tỏ tải năng nghệ thuật dồi dào, săc bén của nhà văn Nguyên Ai Quoc

Thật vậy, nếu trong hai tác phẩm Lời than vãn của bả Trưng Trắc và Con rộng tre, Khải Định trực tiếp xuất hiện, thì ở đây trong tác phẩm Vị hành, vua Khải Định vắng mặt Vậy làm thé nao dé cho Khải Định xuất hiện,đặng nhận lấy lời đàm tiếu nhục nhã và lời

tố cáo sắc bén? Nguyễn Ái Quốc đã dùng biện pháp hóa không thành có- biện pháp hiểu lầm, nhận lầm một người An Nam là nhà vua đi “vi hành”, để tố cáo, chế giéu mot cach cay độc Ai là người có thể nhận lầm như vậy?

Đó không thể là người An Nam, than dân của ngài Đó chỉ có thể là người dân Pháp hiểu

kì và từ lâu đã không xem vua chúa như một dang bề trên Nguyễn Ái Quốc đã sáng tạo nên một đôi nam nữ người Pháp nhận lầm vua An Nam trên xe điện, và truyện ngắn mở đầu bằng cuộc tranh luận của họ Chàng trai quả quyết đó chính là nhà vua, còn cô gái,

người đã thấy nhà vua ở trường đua thì quả quyết là không phải, vì thấy thiếu mũmăng,

nhẫn vàng, hạt cườm Từ hai cách hiểu ấy mở ra hai hướng đàm tiểu: đàm tiếu về trang phục nhà vua và đàm tiêu vê việc “vi hành” của ông

Việc đàm tiếu về trang phục nhà vua do đôi thanh niên nam nữ người Pháp thực hiện Lợi dụng cách cảm nhận ngộ nghĩnh của họ đối với cách ăn mặc xa lạ Nguyễn Ái Quốc đã biến ông vua thành một trò cười rẻ tiền: đầuđội chụp đèn, quan khan, tay deo day nhan, mũi tet, mat xéch, mat bing nhu quả chanh, không một chút uy nghi, đường bệ Hơn thế, người bạn gái đã trông thấy nhà vua, hình dung vua là người “đeo lên người hăn đủ cả bộ lụa là, đủ cả bộ hạt cườm““, y như một mụ đàn ba

Còn người thanh niên thì xem vua như một trò vui mắt không phải mất tiền như xem “vợ

lẽ nàng hầu vua Cao Miên”, hoặc “trò leo trèo, nhào lộn của sư thánh xứ Cong Go” Thậm chí còn tung tin Nhà hát Múa rối định ký hợp đồng thuê nhà vua biểu diễn! That

không còn lời báng bố, khinh miệt nào hơn đối với một đức Hoàng Thượng! Nhưng đó là sựthật: Khải Định chỉ đóng được mot vai hề rẻ tiên trong lịch sử!

Việc đàm tiểu về truyện “vi hành” do kẻ bị nhận lầm — tác giả bức thư gửi cho cô em

họ — thực hiện qua lời tâm sự trong thư Đây là lời của một người An Nam, am hiểu nội tình nước Nam Ở đây Nguyễn Ái Quốc dùng biện pháp “quá mù ra mưa” — nhân có người nói nhà vua “v1 hành”, thế là người anh họ trong thư liền liên hệ với các cuộc “vi hành” của các vị vua vĩ đại như vua Thuần, vua Pie, và bình luận nhạo báng về cuộc “vi hành” tưởng tượng của vua Nam Đây là một đoạn văn nữa mỉa mai sắc bén, từ nào cũng nhăm phơi trân thân phận và nhân cách hèn hạ của tên vua

Biện pháp “quá mù ra mưa” lại được sử dụng thêm một lần: nhân việc người Pháp nhận lầm vua Nam, tác giả đây xa hơn: phố quát hóa sự nhận lầm để châm biếm việc cảnh sát Pháp theo dõi người yêu nước Việt Nam trên đất Pháp: “ tất cả những ai ở Đông Dương có màu da trăng đều là những bậc khai hóa thì bây giờ đến lượt tất cả những ai có màu da vàng đều trở thành Hoàng dé 6 Pháp” Trở thành Hoàng để thì được sự chăm sóc, theo dõi của cảnh sát và đó là nôi phiên hà cho những ai da vàng

Đến đây ta thấy “Vi hành” rõ ràng là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo lạ lùng Ai cũng

thay là tác giả bịa, nhưng là một sự bịa đặt khéo léo, tai tinh, hop lí, có khả năng tổ cáo

sâu sắc và do đó mà gây thú vị cho người đọc Có thể nói là tác giả đã dùng phép “đà đao”, nhân sự hiểu lầm của mấy người Pháp mà đưa ngòi bút sắc bén đánh trúng vào chỗ trí mạng của tên vua Ở đây người ta thấy sức mạnh nghệ thuật được sửdụng một cách nhe nhang, di dom, đắc địa

Ngoài việc xây dựng cốt truyện khéo léo, việc không có mà như có thật, bút pháp mia mai, châm biếm của tác giả thể hiện ở các pháp ví von di dom rất “Tây“: mũ miện của vua thì ví với chụp đèn, ngọc quý thì ví với hạt cườm, nhìn vua thành con rỗi, so hắn với

hề Saclô, đặc biệt, ngòi bút mỉa mai của tác giả chỉa thắng một lúc vào hai đối tượng: thực dân và phong kiến

Ta hãy xem tác giả viết trong thư: “Phải chăng là ngài muốn biết dân Pháp, dưới quyền ngự trị của bạn ngài là Alêchxăng đệ Nhất, ( ) có được uống nhiều rượu và được hút nhiều thuốc phiện băng dân Nam, dưới quyền ngự trị của ngài, hay không?( ) Hay là, chán cảnh làm một ông vua to, g1ờ ngài lại muốn nễm thử cuộc đời các cậu công tử bé?” Những nghi vấn thật là mỉa mai! Và đây là lời mỉa mai cảnh sát Pháp: “Các vị chăng nề

hà chút công sức nào để bảo vệ bọn tôi, và giá có được trông thay các vị ân cần theo đõi tôi chăng khác bà mẹ hiền rình con thơ chập chững bước đi thứ nhất, thì hắn cô phải phát

chen lên được về nối niêm âu yêm của các vị đôi với tôi Có thê nói là các vị bám lây đê giày tôi, dính chặt với tôi như hình với bóng ”

Biết bao chua chát, cay đắng trong nụ cười ở đây! Đó là nghệ thuật mia mai, châm biém

có tính chất chính luận hết sức gia dan Tất cả các chữ dùng đều được sử dụng rất đắt và phát huy tác dụng châm biếm tối đa Chăng hạn gọi vua Pháp là “bạn” của vua Nam hoặc nói cảnh sát Pháp theo dõi như ”mẹ hiên rình con thơ” v.v và v.V

Tóm lại, nghệ thuật độc đáo và bút pháp mỉa mai châm biếm bậc thầy của thiên truyện đã chứng tỏ tài nghệsiêu việt, phong phú của Nguyễn Ái Quốc, chứng tỏ một thành tựu sắc sảo của nghệ thuật cách mạng giàu tính chiên đâu

Bài văn mau 3:

Đối với Nguyễn Ái Quốc — Hỗ Chí Minh thì sáng tạo nghệ thuật là hành vi cách mạng Ngay những tác phẩm đầu tay viết trên đất Pháp đã mang tính chiến đâu quyết liệt vào thực dân Pháp và bọng phong kiến tay sai

Nam 1922, Khai Dinh được bọn thực dân đưa sang “mẫu quốc” dự cuộc đâu xảo thuộc địa ở Macxây Chuyến đi ô nhục này nhằm mục đích lừa dối thực dân Pháp, khăng định bọn thực dân xâm lược là những “bậc” khai hóa Mục đích chính của chúng là kêu gọi các nhà đầu tư Pháp đồ tiêng vào Đông Dương Những người yêu nước Việt Nam đã phản đối, lên án chuyến Tây nhục ngã của vương quốc An Nam Và hàng loại các tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc đã ra đời như: “Lời than vãn của Ba Trung Trắc”, “Sở thích đặc biệt”, “Con rỗng tre”

Năm 1923, Khải Định đã về nước nhưng bóng ma của hắn vẫn gây bất lợi cho các nhà hoạt động cách mạng ở Pháp Bác viết “Vi hành” là một đòn chí tử, hạ gục tên vua bù nhìn bán nước cũng như bọn thực dân pháp đang đeo mặt nạ “khai hóa” kia

Trước hết chúng ta hãy tìm hiểu tên của tác phẩm này Trong tiếng Pháp thì tên tác phẩm này có nghĩa là không ai biết, dùng tên giả Nguyễn Ái Quốc muốn ngụ ý châm biếm rang Khai Định cứ tưởng người Pháp kính trọng y lắm, nhưng thật sự thì chăng ai biết

mặt, biết tên y cả

Dịch giả Phạm Huy Thông đã chọn một cái tên dịch ra tiếng Việt rất thích hợp với dụng ý của Bác, đó là “Vi hành” Nghĩa của cái tên này có ba vân đề cân phải chú ý Thứ nhât,

người vi hành phải là vua chúa, những người có quyên uy trong xã hội Điều thứ hai là những bậc vua chúa ấy phải cải trang, cải danh, phải đi vào trong sinh hoạt của quần chúng Còn nét nghĩa thứ bac ho ta hiểu vi hàn gắn với những mục đích cao đẹp Sau khi tìm hiểu những điều mắt thấy tai nghe, những bậc vua chúa ấy thường đưa ra những chính sách phù hợp với quyên lợi của nhân dân

Còn quốc vương An Nam thì sao? Ngay trong phần bình luận của nhân vật “tôi” thì ta đã

thấy sự đối lập giữa những người vi hành thật và giả Nhân vật “tôi” đã dẫn ra hai băng

chứng về những đắng minh quân, một người ở Phương Đông, một người ở Phương Tây, một người ở trong truyền thuyết, một người bằng xương băng thịt rất nỗi tiếng thời hiện đại Đó là vua Thuan người đã từng mặc áo tơi đi cày với nông dân; đó là vua Pie, người

đã từng làm công nhân ở các công xưởng nước Anh Khải Định là vị hoàng đề của chúng

ta — cùng vi hành đấy, ngài đã sang Pháp Có phải chăng ngài đang theo bước vua Thuẫn

và vua Pie để làm một vị minh quân sáng suốt? Không! Mục đích vi hành của ông vua này la để thỏa mãn những thú vui bản thân, để thực hiện những hành vi ám muội Nhân vật “tôi” đã gọi chuyến đi của Khải Dinh 1a “ném thử cuộc đời của các cậu công tử bé”

Đó là một kẻ đang tập tành thói ăn chơi bừa bãi bằng chính những đồng tiền xương máu của người dân An Nam

Như vậy tên truyện “V1 hành” cho người đọc một tư duy ngược, một vi hành trong ngoặc kép Cách thức tạo liên tưởng là một thủ pháp châm biếm rất sắc sảo vốn được người phương Tây ưa dùng trong văn chương trào phúng

Điêu đặc săc thứ hai của “VI hành” chính là Nguyên Ai Quoc da sang tao ra mot loai những chuôi tình huông nhâm lân

Quả thật, Bác chưa bao giờ tự nhận mình là nghệ sĩ Nhưng những sáng tác của Bác đã bộc lộ cho ta thấy tư cách của một người nghệ sĩ vĩ đại Tác giả Nguyễn Ái Quốc — Hồ Chí Minh đã tạo ra cho mình một phong cách rất độc đáo, đó chính là yếu tố “kí” ở trong một thiên truyện Trong tác phẩm “Vi hành” nảy thì nửa đầu là một truyện ngắn đích thực nhưng đến phân sau, khi chất “kỉ” quen thuộc của Người lại xuất hiện và cuốn hút người đọc

Bác đã vẽ ra cho chúng ta thấy ở trong một toa tàu điện ngầm vắng khách để nói về tình

39

huống nhằm lẫn thứ nhất Đôi tình nhân trẻ người Pháp ấy ngôi canh bên nhân vật “tôi

39

mũi tẹt, da vàng, để phiếm đàm về quốc vương An Nam Và “tôi” đã ghi lại cho cô em trong một bức thư dường như toàn bộ sự thật mà không hề thêm bớt Câu chuyện về Khải Định, sự kiện Khải Định sang nước Pháp đã được bọn quan thay to son trat phan, làm rùm beng ở Việt Nam Thì khi đến nước Pháp thảm hại thay nso chỉ là một câu chuyện phiém Cap tinh nhân đang nói chuyện về vua mà lại sử dụng cách xưng hô hết sức phạm thượng Chàng trai khăng định “Hắn đấy!” mà không một chút sợ sệt Pháp là một đất nước dân chủ cộng hòa, vua chúa đối với thanh niên chỉ là những đồ vật cũ lỗi thời Nó kích thích sư tò mò hơn là sự sùng bái

Cuộc nói chuyện đã diễn ra rất tự nhiên, chỉ tiết gây ấn tượng đầu tiên chính là “cái chụp đèn” ngài đã “chụp lén đầu quấn khăn” Thực ra đây là cái nón chóp, một biểu hiện quyên uy tuyệt đối của vua chúa phương Đông Nhìn thấy cái nói chóp ấy là nhìn thấy

Thiên tử Nhưng khổ thay, thanh niên người Pháp lại không hề biết tới cái nón chóp biểu hiện quyền uy nảy Họ không hiểu cái vật Khải Định đội trên đầu là gì Ở một thủ đô văn

minh, tráng lệ như Pari thì cũng không kiếm đâu ra cái nón nào đặc biệt đến như vậy Vì

thế, đôi tình nhân ấy đã nghi Khải Định đang đội cái chóp đèn ở trên đầu Đức hoàng

thượng này quả thật rất biết cách gây tò mò, gây cho người ta những cảm nhận thú vị Nhưng hình tượng cái chụp đèn còn mang ý nghĩa châm biếm thâm độc hơn nữa! Dưới cái chọp đèn bình thường là cái bóng đèn thủy tỉnh, đến thời hạn thì phải thay Cái chụp đèn này rất đặc biệt vì phía dưới nó là cái đầu của Khải Định Đặt ra một sự so sánh thật hài hước mà thấm thía này, phải chăng Bác cũng ngụ ý nói rằng quốc vương An Nam cũng như cái bóng đèn thủy tính không hơn không kém Không sử dụng được nữa thì sẽ bị bọn thực dân Pháp hạ xuống rồi vứt đi không thương tiếc! Chỉ qua có một chi tiết cái chụp đèn mà bộ mặt bán nước bù nhìn của Khải Định đã bị vạch trần thật đích đáng!

Lâu nay, nhiều ý kiến phân tích cho rằng cách nhìn của đôi tình nhân trẻ người Pháp về ương mặt Khải Định chứa đựng sự phân biệt chủng tộc Nhưng chúng ta hãy thử tìm hiểu đôi chút về khoảng thời gian sau chuyến du Tây của ông vua này Sau khi về nước

(vào năm 1923) thì đến năm 1924, Khải Định đã tô chức sự kiện mừng thỏ Và đến năm

1925 — từ là chi một năm sau — han đã qua đời Như vậy, đôi mắt tò mò tỉnh quái của đôi tình nhân kia (thực chất là đôi mắt của Nguyễn Ái Quốc) đã cho ta thấy được hiện tình

bệnh hoạn của ông vua sắp chêt non này

Quả thật, qua chỉ tiết cái chụp đèn, ta thấy Khải Định là người đã lẫy cái uy quyền của

mình để làm trò lạ mắt cho người Pháp Còn những nét trên gương mặt Khải Định với

“cái mũi tẹt”, “đôi mắt xếch”, “cái mặt bung nhu vỏ chanh” đã miêu tả quá rõ thể chất yếu ớt, bạc nhược của hắn Hắn lo cái thân mình chưa xong mà đòi chèo lái con thuyền dân tộc Mà thật ra Khải Định cũng đâu có ý định chèo lái cho vận mệnh nước nhà Hắn giữ ngôi báu ây chỉ vì mục đích ăn chơi, hưởng lạc của chính bản thân hăn

Phần chân dung còn lại của tên vua bạc nhược ay được nhìn qua cặp mắt hết sức rành ròi thời trang cua cô gái Pari Hắn đã đeo lên người “đủ cả bộ lụa là”, “đủ cả bộ hạt cườm”

Bộ dạng kì lạ của hắn khiến cho người Pháp phải bật cười Quá quắt hơn nữa cả mười

ngón tay của hắn “đeo đây những nhẫn” Than ôi! Khải Định thật sự không còn nhận dạng của một ông vua Cô gái Pari đã coi hắn như mọt hình nhân biểu diễn thời trang, cái

øì cũng được tính toán chăm chút, đủ bộ Nhờ tất cả các bộ trang sức ay déu gay nén su

tò mò đặc biệt, sự phản cảm đặc biệt Càng không hiểu được thì đôi tình nhân Pháp thì người Pháp càng có khuynh hướng nhìn Khải Định như một trò chơi

Cuối cùng, tính cách của nhân vật trào phúng Khải Định được lột tả qua việc làm, hành động của y Cô gái đã nhìn thấy y ở trường đua ngựa với điệu bộ “nhút nhát”, “lúng ta lúng túng như một kẻ dân quê lần đầu tiên được nhìn thấy chốn thị thành Hắn đang tập tành ăn chơi ở Pari, và thảm hại hơn nữa, hắn chỉ là một tên “công tử bé” phải tập theo thói ăn chơi trác tang của những bậc đàn anh Khải Định không là vua không được là một người dân bình thường, mà ngay cả trong lĩnh vực cờ gian bạc lận hăn cũng không có đủ

tự tin để làm một tay ăn chơi thực thụ

Còn chang trai thì thuyết phục người bạn gái của minh, rang Khải Định đang ngôi trước

mặt hắn, hăn đang đi vi hành, còn các ông quan bà kiếc đi theo đã bị “gửi tuốt ở kho hành lí” để ông vua này “đi chơi vi hành” Lại một chỉ tiết châm biếm thật hài hước, sâu sắc Khải Định đi vi hành mà chàng trại lại nói là “đi chơi vi hành” vậy tức là hắn đang đi chơi lén Quan lại triều đình phong kiến đi theo chỉ là những đồ vật, những “hành lí? mang theo của Khải Định Còn “vị” vua An Nam này thực ra cũng chỉ là một đồ vật được vặn dây cót săn mà thôi

Mà thâm sâu hơn nữa, tác giả đã thông qua cuộc nói chuyện phiếm của đôi thanh niên này mà phác họa lên sự đánh giá của dư luận Pháp đối với ông vua dị hơm này Thông qua câu nói của chàng trai “nghe nói ông bâu Nhà hát Múa rôi có định kí giao kèo thuê

đây ” cũng đủ để ta hiểu Khải Định trước mắt người Pháp chỉ là một trò cười để mua vui Hắn sẵn sàng thay thế những con rối lòe loẹt, ngộ nghĩnh để làm cho con rỗi “sống” cho người khác giật dây Khải Định — một ông vua uy quyền — trước mặt người dân An Nam thì khi sang Pháp hãn lại là một kẻ có thân phận thấp hèn nhất, phải bán mình đê mua vui cho thiên hạ Mà tệ hại hơn, hắn không phải là một nghệ sĩ hài như Saclô, mà chỉ

là một con rối cho người khác giật dây Như vậy, giá trị của Khải Định dưới ngòi bút của Nguyễn Ái Quốc có cứ hạ thấp xuống dan Từ một ông vua thích khoe khoang, chưng diện đến lỗ lăng, từ một ke bạc nhược yếu ớt bệnh hoạn, từ một tên “công tử bé” giờ trở thành một con rối mua vui không chút tự do Nhưng thực sự, trên phương diện chính tri thì Khải Định đã là một con rối Một con rối trong vai vua bù nhìn không nhất thiết là phải bán mình làm rối Vậy phải chăng động cơ khiến hắn phải làm như vậy là vì cần có tiền để vào trường đua ngựa, vào những “hộp đen” Thật là hèn kém, nhục nhã !

Xã hội Pháp nhìn Khải Định như môt món đồ chơi Họ cho rằng hắn rất có ích cho họ Vì

sao vậy? Bởi vì khi Khải Định chưa tới thì người Pari đang “đói” những tin “thời sự” giật gân “Cái lò ở Giăngbe đã bán chặt ra từng khúc thì không thu hút được công chúng lăm ” Và thật may man cho ho, “đúng lúc đó thì có một anh vua” đã đến với đất Pháp

để mua vui cho họ Họ tìm hiểu Khải Định bởi tính hiểu kì, quan tâm tới Khải Định

cũng như quan tâm những chuyện hình sự vậy Khải Định thật là một món đỗ chơi thú vị cua người Pháp

Thế còn giá trị tiền bạc của món đồ chơi ấy thì sao? Đôi thanh niên người Pháp đã có một bảng giá trị so sánh rất đặc biệt Họ phải trả tới nghìn rưỡi Phrăng để xem vợ lẽ nàng hầu của Cao Miễn, xem trò leo trèo nhào lộn của bọn sư thánh xứ Côngøgô Còn hôm nay thì

họ “có mất tí tiền nào đâu mà được xem vua đang ngay cạnh” Như vậy Khải Định là một món đồ chơi miền phí cho người Pháp

Hai tình huống nhằm lẫn liên tiếp theo đã được nhân vật “tôi” kế thoáng qua cho cô rm

họ ở chốn quê nhà Sự “thật thà, khờ khạo” của “tôi” đã cho chúng ta cái logic ngược Chính người trong cuộc đã kế về sự đón tiếp nồng nhiệt của người Pháp khi thấy một người “mũi tẹt” “da vàng”, Những tiếng “han đấy!” hay “xem hắn kìa!” là những lời chào mừng kín đáo và kính trọng mà chúng ta thường gặp dọc đường” Dĩ nhiên là mọi người đã nhâm lân nhân vật “tôi” mà cũng như bât cứ người dân Việt Nam nào mà họ

thấy là Khải Định Và chính ông vua An Nam ấy, với người Pháp chỉ là một kẻ tầm

thường, cân bài xích

Trường hợp nhằm lẫn thứ ba là chính quyền quyền thực dân nhằm lẫn “tôi” là Khải Định” Vì thế “các vị ân cần theo dõi tôi chăng khác bà mẹ hiền rình con thơ chập chững

bước đi thứ nhất ( ) các vị bám lấy để giày tôi, dính chặt với tôi như hình với bóng” Thong qua chi tiết nhằm lẫn này, Nguyễn Ái Quốc đã vạch trần bộ mặt thật của bọn thực dân cướp nước Chúng đã cho mật thám theo dõi những người yêu nước Việt Nam trên đất Pháp như hình với bóng Chúng đã lừa dối nhân dân Pháp Ngay trên chính quốc mà chúng cũng không ngắn ngại thực hiện những hành vi ám muội Chúng đã vi phạm hiến pháp tước đoạt quyển tự do của con người ngay tại thủ đô Pari dân chủ, văn minh nhất

châu Âu thời bẩy giờ

Sở dĩ tình huỗng của truyện độc đáo như vậy là vì Nguyễn Ái Quốc đã tạo nên một giọng điệu rất độc đáo thông qua hình thức một bức thư Thực ra dùng thư để sang tao van chương không phải là trường hợp hiém hoi trong văn chương phương Tây Nhưng với tư cách là một tác phẩm của dòng văn học cách mạng Việ Nam “VI hành” đã đóng góp vào văn chương hiện đại một hình thức mới được du nhập từ phương Tây

Thư từ vốn thuộc phong cách ngôn ngữ sinh hoạt hằng ngày trong giao tiếp Đặc điểm chính cua nó là rất tự nhiên, rất nhiều giọng điệu, nhiều đề tài Nguyễn Ái Quốc đã biết lợi dụng vào đặc điểm này của thư từ để tạo ra một cảm giác thật cho một chuyện rất bịa của mình Mâu thuẫn này đã làm cho hình tượng Khải Định trở nên đặc sắc và nhiều ý nghĩa

Ta bắt gặp ở đây, những lăn roi châm biếm mỉa mai, quất thăng vào mặt Khải Định theo phong cách châm biếm phương Tây Ta bắt gặp cái giọng điệu có vẻ ngờ nghệch, cả tin của nhân vật “tôi” nhưng thực ra đó là sự cả tin giả vờ của một người hiểu đến chân tơ kẽ tóc đối tượng mình châm biếm Ngôn ngữ trong văn bản đã tạo nên một hiệu ứng ngược cho độc giả Cũng chính nhờ giọng điệu thư từ, ta nghe được tiếng nói của trái tim người việt bôi hôi xao xuyên với quê nhà, với những kỉ niệm thời âu thơ

“VỊ hành” là một tác phẩm văn chương đích thực, mặc dù người viết chỉ coi đó là một hành vi cách mạng Nếu không có một trái tim yêu nước, không có lòng căm thù bọn phong kiến tay sai, bọn thực dân xâm lược, không có sự phẫn uất nhục nhã khi chứng