phân loại các quan hệ phấp luật hành chính và các đặc điểm cơ bản của từng loại quan hệ pháp luật hành chính đó.

phân loại các quan hệ phấp luật hành chính và các đặc điểm cơ bản của từng loại quan hệ pháp luật hành chính đó. tài liệ...

Mở bài

Trong xã hội, luôn tồn tại mối quan hệ giữa các chủ thể, người ta gọi đó là quan hệ xã hội, các quan hệ này cần thiết phải có sự điều chỉnh nếu không các quan hệ sẽ phát triển tự nhiên dẫn đến lệch lạc Các quan hệ xã hội phong phú nên cần dùng nhiều loại quy phạm điều chỉnh như: các quy phạm đạo đức, phong tục tập quán, tôn giáo tín ngưỡng, qui phạm pháp luật Hiệu quả tác động của các quy phạm nay lên các quan hệ xã hội là khác nhau, trong đó việc dùng pháp luật để tác động lên các quan hệ xã hội là thu được kết quả cao nhất Trong các loại quan hệ pháp luật đó phải kể đến quan hệ pháp luật hành chính, đó là một dạng cụ thể của quan hệ pháp luật, là kết quả của sự tác động của quy phạm pháp luật hành chính theo phương pháp “quyền lực – phục tùng” tới các quan hệ quản lý hành chính nhà nước

Do có sự khác nhau về tính chất mối quan hệ giữa các chủ thể, cũng như quyền và nghĩa vụ của các chủ thế và các lĩnh vực phát sinh quan hệ Nên quan hệ pháp luật hành chính được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau Trong bài viết này nhóm chúng tôi xin làm rõ việc phân loại các quan hệ phấp luật hành chính và các đặc điểm cơ bản của từng loại quan hệ pháp luật hành chính đó

I Quan hệ pháp luật hành chính.

1 Khái niệm quan hệ pháp luật hành chính

Như chúng ta đã biết pháp luật điều chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng nhất, cơ bản nhất Đó là những quan hệ giữa những cá nhân với nhau hoặc giữa cá nhân với tổ chức trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội Trên cơ

sở quy phạm pháp luật, khi có sự kiện pháp lí xảy ra thì quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh trở thành quan hệ pháp luật với các bên tham gia có quyền và nghĩa vụ pháp lí

Tuỳ theo đối tượng và phương pháp điều chỉnh của pháp luật, quan hệ pháp luật được phân chia tương ứng với các ngàng luật Trong đó có quan hệ pháp luật

hành chính – “ Quan hệ xã hội phát sinh và trong quy trình quản lí hành chính giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính”.

2 Đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính

Quan hệ pháp luật hành chính là một dạng cụ thể của quan hệ pháp luật Vì vậy nó cũng bao hàm những đặc điểm chung của quan hệ pháp luật như:

+ Quan hệ pháp luật hành chính mang tính chất ý chí (ý chí của nhà nước và ý chí của các bên tham gia quan hệ pháp luật trong khuân khổ ý chí nhà nước) + Quan hệ pháp luật hành chính chịu sự chi phối của cơ sở kinh tế

+ Được hình thành trên cơ sở quy phạm pháp luật

+ Các bên tham gia quan hệ đều có các quyền và nghĩa vụ do pháp luật quy định

+ Quan hệ pháp luật hành chính được đảm bảo thực hiện bằng biện pháp cưỡng chế Nhà nước

+ Là quan hệ có tính xác định về chủ thể và cơ cấu

Bên cạnh những đặc điểm chung, các quan hệ pháp luật hành chính có những đặc điểm riêng biệt sau:

Thứ nhất: Quan hệ pháp luật hành chính có thể phát sinh theo yêu cầu hợp

pháp của chủ thể quản lí hay đối tượng quản lí hành chính Việc điều chỉnh pháp lí đối với các quan hệ quản lí hành chính nhà nước nhằm mục đích đảm bảo lợi ích của Nhà nước và quyền lợi của đối tượng quản lí hành chính bằng những hành vi cụ thể của chủ thể quản lí

Thứ hai: Nội dung của quan hệ pháp luật hành chính là các quyền và nghĩa vụ

pháp lí hành chính của các bên tham gia quan hệ đó Đặc điểm này thể hiện khi các bên tham gia quan hệ đều phải thực hiện các quyền và nghĩa vụ do quy phạm

pháp luật hành chính quy định

Thứ ba: Một bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính phải được sử dụng

quyền lực nhà nước Xuất phát từ phương pháp của luật hành chính là phương pháp mệnh lệnh – đơn phương Chính vì vậy xác nhận sự bình đẳng giữa các bên tham gia Một bên được nhân danh nhà nước, sử dụng quyền lực Nhà nước để đưa ra các quyết định hành chính Đây sẽ là chủ thể đặc biệt Bên phải phục tùng quyết định ấy là đối tượng quản lí, đối tượng nay được xác định là chủ thể thường

Thứ tư: Trong một quan hệ pháp luật hành chính thì quyền của bên này ứng

với nghĩa vụ của bên kia Mặc dù quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ

“quyền lực - phục tùng” nhưng không phải trong quan hệ pháp luật hành chính,

chủ thể đặc biệt luôn có quyền và chủ thể thường luôn có nghĩa vụ

Chủ thể dặc biệt thực hiện thẩm quyền của mình vừa là quyền vừa là trách nhiệm, và chỉ có hiệu lực khi nó làm phát sinh nghĩa vụ chấp hành của chủ thể thường Còn chủ thể thường có nhiệm vụ chấp hành, bên cạnh đó cũng có những quyền nhất định bảo vệ lợi ích của mình như: quyền yêu cầu, đề nghị, tố cáo

Thứ năm: Phần lớn các tranh chấp phát sinh trong quan hệ pháp luật hành

chính được giải quyết theo thủ tục hành chính Vì đây là những tranh chấp thuộc lĩnh vực quản líhành chính nhà nước, nên luôn được giải quyết theo thủ tục hành chính

Thứ sáu: Bên tham gia quan hệ pháp luật hành chính vi phạm yêu cầu của

pháp luật hành chính phải chịu trách nhiệm pháp lí trước Nhà nước Chủ thể đặc biệt phải chịu trách nhiệm trước nhà nước khi sử dụng quyền lực nhà nước, chủ thể thường chịu trách nhiệm trước nhà nước về hành vi do mình thực hiện trong quan hệ pháp luật hành chính

3 Cơ cấu của quan hệ pháp luật hành chính.

3.1 Chủ thể quan hệ pháp luật hành chính

Chủ thể của quan hệ pháp luật hành chính là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có năng lực chủ thể hay còn được gọi là khả năng pháp lí tham gia vào quan hệ pháp luật hành chính, mang quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật hành chính

+ Cơ quan nhà nước trở thành chủ thể quan hệ pháp luật hành chính khi cơ quan đó được thành lập và chấm dứt khi cơ quan đó bị giải thể Pháp luật sẽ quy định năng lực này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước đó trong quản lí hành chính nhà nước

+ Cán bộ, công chức: Năng lực chủ thể phát sinh khi được nhà nước giao đảm nhiệm một công việc, chức vụ nhất định trong bộ máy nhà nước và chấm dứt khi không còn đảm nhiệm những chức vụ, công vụ đó

+ Tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế, đơn vị hành chính-sự nghiệp là chủ thể quan hệ hành chính có năng lực chủ thể phát sinh khi nhà nước quy định quyền và nghĩa vụ trong quản lí hành chính nhà nước và chấm dứt khi không còn những qui định đó hoặc tổ chức bị giải thể

+ Cá nhân là chủ thể và năng lực chủ thể được biểu hỉện trong tổng thể năng lực pháp luật hành chính và năng lực hành vi hành chính Năng lực pháp luật hành chính của cá nhân là khả năng được hưởng quyền và nghĩa vụ pháp lí hành chính nhất định do nhà nước qui định Năng lực hành vi hành chính của cá nhân là khả năng của cá nhân được nhà nước thừa nhận, khả năng được thể hiện khi tự mình thực hiện cả quyền và nghĩa vụ pháp líhành chính đồng thời phải gánh chịu

3.2.Nội dung quan hệ pháp luật hành chính.

Nội dung quan hệ pháp luật hành chính gồm quyền và nghĩa vụ pháp lí hành chính của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính

- Quyền của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính là khả năng xử sự của chủ thể được pháp luật trao cho Đó là khả năng của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính được thực hiện những hành vi nhất định mà pháp luật cho phép Có thể là các cơ quan nhà nước, tổ chức hay cá nhân nhân danh nhà nước, vì lợi ích công thực hiện quyền do pháp luật quy định

- Nghĩa vụ của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính là sự cần thiết phải xử sự của chủ thể này nhằm đáp ững quyền và lợi ích của chủ thể kia Nếu sự cần thiết phải xử sự ấy được thực hiện trên thực tế bằng những hành vi tích cực của chủ thể thì coi như nghĩa vụ của chủ thể quan hệ pháp luật hành chính được thực hiện Có thể là cơ quan nhà nước, tổ chức hay cá nhân nhân danh chính mình tham gia quan hệ pháp luật hành chính phải thực hiện nghĩa vụ do pháp luật hành chính quy định

3.3.Khách thể của quan hệ pháp luật hành chính.

Pháp luật hành chính luôn xác lập và bảo vệ các trật tự quản lí hành chính nhà nước trên mọi lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, trên cơ sở kết hợp hài hoà lợi ích của nhà nước, quyền lợi chính đáng của các cá nhân, tổ chức

Chính vì vậy tuỳ thuộc vào từng lĩnh vực phát sinh, các quan hệ pháp luật hành chính sẽ có những khách thể là trật tự quản lí hành chính nhà nước tương ứng với lĩnh vực đó

Ví dụ: các quan hệ pháp luât hành chính về giải quyết khiếu nại, tố cáo đều có

chung khách thể là trật tự quản lí hành chính nhà nước về giải quyết khiếu nại, tố cáo

II Phân loại quan hệ pháp luật hành chính và đặc điểm cơ bản của từng loại quan hệ pháp luật hành chính.

Quan hệ pháp luật hành chính được phân loại theo nhiều căn cứ khác nhau và theo mỗi căn cứ thì quan hệ pháp luật hành chính được phân loại thành các nhóm khác nhau

1. Căn cứ vào tính chất mối quan hệ giữa các chủ thể, các quan hệ pháp luật hành chính có thể được phân loại thành các nhóm sau: quan hệ hành chính nội

bộ và quan hệ hành chính liên hệ.

1.1 Quan hệ hành chính nội bộ- quan hệ thuộc về mặt tổ chức.

Đặc điểm này của quan hệ hành chính nội bộ chính là sự cụ thể hoá của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý nhà nước Nguyên tắc này được quy định tại Điều 6 Hiến pháp 1992: “ Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan nhà nước khác của Nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập chung dân chủ” Mặt khác do yêu cầu về tính thống nhất và hiệu quả hoạt động của nhà nước nên các cơ quan tổ chức và cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước chịu sự chi phối bởi các quan hệ lệ thuộc về tổ chức- quan hệ giữa một bên là cơ quan,

tổ chức hoặc cán bộ, công chức có thẩm quyền quyết định đối với bên kia về việc thành lập, giải thể cơ quan, tổ chức hoặc bàn bổ nhiệm, cách chức cán bộ, công chức

Ví dụ: quan hệ giữa Chính phủ với các Bộ trưởng, với Chủ tịch UBND tỉnh,

quan hệ giữa Bộ trưởng bộ Tư pháp với thanh tra Bộ tư pháp

- Nội dung của các quan hệ pháp luật hành chính nội bộ thường đề cập các vấn đề như phân cấp quản lý, chỉ đạo điều hành, kiểm tra đối với cơ quan, tổ chức trực thuộc hoặc kiện toàn về tổ chức và bảo đảm kỉ luật trong bộ máy nhà nước

1.2 Quan hệ hành chính liên hệ:

- Là loại quan hệ pháp luật hành chính phát sinh giữa các chủ thể không lệ thuộc về mặt tổ chức

Các quan hệ này rất đa dạng và phát sinh trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Chúng có thể là quan hệ giữa cơ quan nhà nước với tổ chức, cá nhân ngoài bộ máy nhà nước

Ví dụ: quan hệ giữa chủ tịch UBND xã- chủ thể xử phạt vi phạm hành chính

với công dân vi phạm hành chính

Hoặc là quan hệ ngang cấp giữa cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức trong

bộ máy nhà nước với nhau

Ví dụ: quan hệ giữa Bộ Tài chính với Bộ Tư pháp trong việc kiểm tra việc sử

dụng ngân sách Bộ tư pháp

Trong thực tiễn quản lý hành chính nhà nước, thông thường quan hệ liên hệ sẽ chuyển hoá dần thành quan hệ nội bộ

Ví dụ: Trong các giai đoạn của trình tự ban hành nghị quyết, thông tư liên

tịch thì tồn tại quan hệ liên hệ giữa các cơ quan tham gia ban hành nghị quyết, thông tư liên tịch đó Nhưng khi nghị quyết, thông tư đó được ban hành thì nghị quyết thông tư đó là căn cứ làm phát sinh quan hệ nội bộ giữa mỗi cơ quan đã tham gia ban hành nghị quyết, thông tư liên tịch với các chủ thể thuộc hệ thống của mình Quan hệ liên hệ cũng thường tồn tại trong quá trình chuẩn bị hoặc thảo luận trước khi ra quyết định đơn phương, khi nhà làm luật quy định cơ quan ban hành phải thoả thuận trước với cơ quan

Ví dụ: khi xây dựng các đề án trình Chính phủ thì Bộ trưởng, thủ trưởng cơ

quan được mời đến bàn việc chuẩn bị đề án Gửi dự thảo đề án đến các Bộ trưởng, thủ trưởng các cơ quan quản lý các ngành, lĩnh vực , chủ tịch UBND tỉnh có liên quan để lấy ý kiến Cơ quan được hỏi ý kiến phải trả lời trong thời hạn nhất định, nếu quá thời hạn đó mà không trả lời thì coi như đồng ý và phải chịu trách nhiệm về vấn đề liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của Bộ, ngành mình

2 Căn cứ vào tính chất quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, các quan hệ pháp

luật hành chính có thể được phân loại thành các nhóm quan hệ nội dung và

quan hệ thủ tục.

2.1 Quan hệ nội dung: là loại qua hệ pháp luật hành chính được thiết lập để

trực tiếp thực hiện các quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ đó Các quan hệ này do quy phạm nội dung điều chỉnh

Ví dụ: quan hệ phát sinh giữa Thủ tướng chính phủ với cá nhânkhi cá nhân này được Thủ tướng chính phủ phrr chuẩn chức chủ tịch tỉnh

2.2.Quan hệ thủ tục là loại quan hệ pháp luật hành chính hình thành trong

quá trình các chủ thể thực hiện các thủ tục pháp luật cần thiết giúp cho việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của họ trong các quan hệ nội dung được nhanh chóng và đúng đắn Các quan hệ này do quy phạm thủ tục điều chỉnh Ví dụ: các quy phạm quy định về thủ tục xử phạt vi phạm hành chính, thủ tục giải quyết khiếu nại hành chính,…

3.Căn cứ vào lĩnh vực phát sinh quan hệ, các quan hệ pháp luật hành chính có

thể được phân loại thành các nhóm quan hệ pháp luật hành chính về quản lí kinh tế, văn hóa, an ninh, chính trị, trật tự, an toàn xã hội,… về xử lí vi phạm pháp luật, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo Ví dụ: quan hệ giữa chủ tịch ủy ban thành phố xử lí vi phạm hành chính với công dân vi phạm Hay như quan hệ giữa Tòa án giải quyết khiểu nại, tố cáo với công dân có khiếu nại, tố cáo,…

Vì trong đời sống xã hội hiện nay, con người luôn luôn tham gia vào những quan hệ rất đa dạng và phong phú : quan hệ hôn nhân và gia đình; quan hệ lao động; quan hệ tài sản; quan hệ chính trị, … Các quan hệ đa dạng ấy có thể phát sinh trong hoạt động sản xuất, công tác, học tập, sinh hoạt đời thường, hoạt động đối ngoại,… Đặc điểm của từng nhóm quan hệ pháp luật hành chính cụ thể phụ thuộc vào quan hệ phát sinh Chính vì vậy, việc phân ra các nhóm quan hệ pháp luật hành chính cụ thể giúp cho việc quản lí được dễ dàng và đạt hiệu quả cao hơn

Kết bài

Trên đây ta thấy được các căn cứ để phân loại quan hệ pháp luật hành chính và đặc điểm của các loại quan hệ pháp luật hành chính đó Cũng từ đó ta thấy hoạt động quản lý hành chính nhà nước là hoạt động không thể tách rời những quan hệ xã hội, nó hướng tới nhằm ổn định hay thay đổi; cho nên đối tượng của luật hành chính không phải là bản thân quản lý hành chính nhà nước mà là những quan hệ xã hội hình thành trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước Không những thế ta còn thấy được vai trò của luật hành chính trong việc hoàn thiện hoạt động chấp hành điều hành của Nhà nước và trong công cuộc cải cách hành chính nhà nước hiện nay