Vốn mạo hiểm - Kênh huy động vốn cho doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn hậu khủng hoảng tài chính

28 1.6.ăQuyătrìnhăc păv năm oăhi măchoădoanhănghi pă .... 33 1.7.ăNghiênăc uăv năm oăhi măm tăs ăqu căgiaăvƠăbƠiăh căkinhănghi măđ iăv iă Vi tăNam ..... 51 2.1.ăTh cătr ngăv năm oăhi măv

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan n i dung lu n án là k t qu nghiên c u c a cá nhân d a trên

nh ng ngu n t li u tham kh o đáng tin c y

Tôi hoàn toàn ch u trách nhi m v n i dung đư trình bày trong lu n án

Nguy năNghiêmăTháiăMinh

i t v n đ

V i m c tiêu phát tri n kinh t cùng s nghi p công nghi p hóa hi n đ i hóa đ t

n c, xã h i c n nhi u h n v v n n c ta, vai trò chính trong vi c cung ng

v n cho n n kinh t là ngân hàng, v n d khá b o th , h n nhiên m c c u v v n

đã không th đ c đáp ng m t cách th a đáng c bi t đ i v i nh ng DN tr ,

nh ng doanh nhân kh i s đang trên đ ng tìm ngu n tài tr cho vi c th c hi n

ý t ng sáng t o ti m n ng, thì kh n ng ti p nh n v n t ngân hàng là r t khó

kh n Thành ph n KTTN mà đa ph n là DNNVV đã đ c Nhà n c ta kh ng

đ nh v trí, vai trò quan tr ng trong n n kinh t S l ng DNNVV ngày càng

t ng làm cho nhu c u v n ngày càng c p bách h n góp ph n đáp ng nhu

c u đó, VMH là m t gi i pháp

các n c phát tri n và nh ng n n kinh t n ng đ ng, VMH đóng vai trò quan

tr ng cho m c tiêu t ng tr ng VMH và ho t đ ng TMH đã hình thành và phát tri n khá m nh các n c phát tri n nh M , Châu Âu, và m t s th

tr ng m i n i Châu Á S thành công c a công ngh s (ch ng h n nh M ,

n ) v i minh ch ng là nh ng th ng hi u r t n i ti ng trong l nh v c này

đ c ghi nh n là có s tham gia đóng góp c a VMH V i tính ch t là TMH, các đ nh ch tài chính khác s r t dè d t trong vi c nh n c p v n – tài tr cho

nh ng d án m o hi m, nhi u r i ro B ng ý t ng kinh doanh s n ph m v t

ch t/phi v t ch t, đ c đánh giá là ti m n ng t ng tr ng l n, thì VMH s là ngu n v n đáng tin c y b nó đã h n ch nh ng rào c n c a vi c th m đ nh d

án và yêu c u v tài s n th ch p

T n m 2005, hi p h i đ u t m o hi m c a M (NVCA) đã d báo s có nhi u

c h i cho đ u t m o hi m, xu h ng đ u t ra h i ngo i c ng đang d n tr nên ph bi n S tìm ki m c h i đ u t t i các qu c gia đang phát tri n – n i

có c h i đ u t ti m n ng t ng tr ng cao nh ng ch a đ c khám phá - c a

các nhà TMH, t o ra c h i ti p nh n/thu hút VMH c a các qu c gia này

Vi t Nam, v n gián ti p (vào th i gian đó đ c nh n di n là VMH) đã có m t

t đ u th p niên 90 – còn r t tr so v i các n c khác – đ n nay c ng d n th

hi n nh ng đi m khác bi t c a mình trong vai trò là kênh d n v n cho doanh

đ nh vào s phát tri n n n kinh t nói chung thông qua vi c đ u t vào các công

ty, DN và tác đ ng tích c c đ n s phát tri n c a TTCK Tuy nhiên ho t đ ng

c a các qu c ng nh lo i hình đ u t m i này hi n v n còn nhi u h n ch Trong giai đo n hi n nay, yêu c u phát tri n đã đ t ra nhu c u v v n cho các doanh nghi p và v n đ này ngày càng tr nên c p thi t VMH là ngu n v n

đ c xem là m i trong th tr ng tài chính, góp ph n th c hi n vai trò cung ng

v n cho n n kinh t và các DN c ng mong đ i r ng s có th ti p nh n ngu n

v n này m t cách thu n l i Tuy nhiên, th c t Vi t Nam cho th y, nh ng

hi u bi t c n thi t v lo i hình đ u t c ng nh nh ng đi m khác bi t c a ngu n

v n này còn khá h n ch Vì v y, r t c n có nh ng ki n th c và cách ti p nh n đúng đ n v v n m o hi m đ xác đ nh đ c v trí vai trò c ng nh nh ng ti n

ph i “g p” đ c c u Trên th c t , Vi t Nam v n nhi u khó kh n, rào c n trong

vi c ti p nh n, v n hành thông su t dòng v n này trong n n kinh t , ngay c

“cái nhìn” v nó c ng ch a th c s rõ ràng và còn nhi u e ng i Vì v y, r t c n thi t ph i nh n di n đ y đ tính hai m t c a VMH, nh ng thu n l i và thách

th c đ i v i ho t đ ng TMH và dòng l u chuy n VMH t i Vi t Nam, tình hình huy đ ng VMH c a doanh nghi p, t đó v ch ra h ng ti p nh n phù h p

và có hi u qu đ i v i dòng v n này Nghiên c u đ ng d ng m t cách nghiêm túc và có hi u qu , đó là lý do tác gi ch n đ tài “V n m o hi m – kênh huy

đ ng v n cho doanh nghi p Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng tài chính”

ii M c tiêu và câu h i nghiên c u

tr ng nhu c u v n và vi c huy đ ng t v n m o hi m; phân tích nguyên nhân d n đ n thành công và nh ng h n ch c a v n m o hi m Vi t Nam

- Kh ng đ nh quan đi m duy trì và phát tri n v n m o hi m và ho t đ ng đ u

t m o hi m đúng b n ch t, t đó đ xu t gi i pháp đ v n m o hi m v n hành, ho t đ ng t t Vi t Nam, phát huy vai trò là kênh huy đ ng v n cho các doanh nghi p, đáp ng m c tiêu phát tri n kinh t đ t n c

- Ph ng pháp th ng kê mô t : Thông qua ti n hành đi u tra kh o sát t các doanh nghi p, ngân hàng, thu th p d li u, phân tích, t ng h p, th ng kê

mô t và so sánh, đánh giá thông tin

 D li u nghiên c u:

- D li u th c p: Thu th p t T ng c c Th ng kê, Phòng Th ng m i và Công nghi p Vi t Nam, B k ho ch và đ u t , báo chí, t p chí chuyên

ngành, internet và thông tin c a các t ch c nghiên c u liên quan; d li u

qu đ u t n c ngoài có m t t i Vi t Nam

- D li u s c p: Thu th p ý ki n t các doanh nghi p, ngân hàng b ng

ph ng pháp đi u tra b ng phi u h i ý ki n (phi u đi u tra kh o sát)

 Thi t k nghiên c u

- Giai đo n 1: Nghiên c u đ nh tính

Nghiên c u d a trên ngu n thông tin th c p thông qua các nghiên c u đã công

b trong các t p chí khoa h c trong và ngoài n c, m t s trang web đ làm rõ các khái ni m có liên quan, các y u t tác đ ng đ n s v n hành và phát tri n

c a dòng v n m o hi m t i m t qu c gia, đ c bi t đ i v i v n m o hi m ngo i Giai đo n này c ng giúp tác gi xác đ nh, hi u ch nh n i dung b ng câu h i và xây d ng thang đo phù h p K t qu c a giai đo n này đ c ghi nh n, t ng h p

- Giai đo n 2: Th ng kê mô t

S d ng phi u h i ý ki n đ c thi t k đ tr c ti p đi u tra kh o sát ý ki n c a

các doanh nghi p, ngân hàng nh m đánh giá th c tr ng v ki n th c, s hi u

bi t v kênh v n m o hi m c a doanh nghi p Vi t Nam trong th i gian qua, kh

n ng và xu h ng ti p c n v n nói chung, v n m o hi m nói riêng; nh ng thu n

l i, khó kh n và h n ch trong quá trình đó

iv i t ng và ph m vi nghiên c u

Các qu đ u t m o hi m; các doanh nghi p - đ c bi t là doanh nghi p v a và

nh , doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c công ngh t i Vi t Nam tính đ n

tháng 9/2010

V n m o hi m, các qu đ u t m o hi m t i Vi t Nam: th c tr ng và nh ng đánh giá, t p trung vào các qu chuyên v đ u t m o hi m, không bao g m các

qu đ u t khác nh qu đ u t chuyên v ch ng khoán, chuyên v b t đ ng

s n V n m o hi m t i m t s qu c gia – có tính ch t tham kh o, làm c s cho vi c rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

v Nh ng v n đ nghiên c u có liên quan

ã có m t s tài li u ngoài n c trình bày và kh ng đ nh vai trò và tác đ ng to

l n c a dòng v n m o hi m đ i v i vi c phát tri n các ngành công ngh cao nói

hi u qu tác đ ng c a v n m o hi m đ i v i n n kinh t hay thúc đ y phát tri n

kh i doanh nghi p (th ng là doanh nghi p nh - SMEs) v n còn là v n đ

ph c t p, ch a th ng nh t v ph ng th c đo l ng và câu tr l i

T i Vi t Nam, đã có m t s bài báo v đ tài này đ ng trên t p chí trong n c

M t s nghiên c u v v n m o hi m, nghiên c u đ v n d ng và phát tri n (Nguy n Nghiêm Thái Minh 2004), nghiên c u thành l p qu đ u t m o hi m

c a Vi t Nam (MPDF 2000), Huy đ ng và m r ng quy mô v n m o hi m n i

đi t i Vi t Nam (Nguy n Nh Ánh 2004), Hoàn thi n và h tr cho qu đ u t

m o hi m công ngh cao Vi t Nam (Tr n V n Hoàng 2005), M t s gi i pháp

nh m thu hút và phát huy hi u qu v n đ u t m o hi m Vi t Nam (Nguy n Xuân Ti n 2008)… đã trình bày b n ch t c a v n m o hi m, tham kh o kinh nghi m m t s qu c gia và đ u có đ ng kh ng đ nh gi i pháp phát tri n v n

m o hi m là tác đ ng tích c c vào th tr ng ch ng khoán Tuy nhiên, v n còn hai v n đ chính c n gi i quy t: th nh t, vi c tham kh o kinh nghi m c a m t

s n c ch a đi sâu phân tích y u t thành công l n th t b i làm c s cho vi c đúc rút bài h c kinh nghi m; th hai, vi c gi i quy t quan h cung – c u v n

m o hi m t i th tr ng Vi t Nam ch a tri t đ , ch a th kh i thông dòng l u chuy n v n này Do đó, trên c s đ tài nghiên c u tr c đây (2004), tác gi

ti p t c th c hi n nghiên c u ti p theo nh m kh i thông dòng v n m o hi m

[3] Nguy n Nghiêm Thái Minh (2008), “Operations of Investment companies in Vietnam”, Economic Development Review (Number 171), p 21-27

ánh giá th c tr ng v dòng v n m o hi m Vi t Nam, nh ng y u t là th

m nh và y u t làm h n ch vi c phát tri n VMH th c th - đúng b n ch t Qua

đó có th nh n th y: t i Vi t Nam ch a có qu đ u t m o hi m đúng b n ch t –

m c dù có tên qu và đ nh h ng đ u t m o hi m – nh ng v n ch a th c s

m o hi m Dòng v n này t i Vi t Nam thu c v v n đ u t gián ti p

Kh ng đ nh quan đi m ch n l c phát tri n v n m o hi m đúng b n ch t; đ xu t

gi i pháp giúp doanh nghi p có thêm m t kênh huy đ ng v n mang tính hi n

th c và kh thi, dòng v n m o hi m có th luân chuy n m t cách thu n l i giai

đo n h u kh ng ho ng tài chính, t đó có th ng d ng vào th c ti n nh m xây

d ng ngành công nghi p đ u t m o hi m hi u qu , đóng góp cho ho t đ ng phát minh sáng ch và t ng tr ng kinh t

vii K t c u c a lu n án

K t c u lu n án g m 159 trang, 22 hình, 12 b ng, ph n m đ u, k t lu n và 3

ch ng: Ch ng 1 Lý lu n t ng quan v v n m o hi m; Ch ng 2 Th c tr ng

v n m o hi m t i Vi t Nam; Ch ng 3 Gi i pháp phát tri n kênh huy đ ng v n

m o hi m cho doanh nghi p nh và v a Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng

c ng khái quát kinh nghi m phát tri n ho t đ ng đ u t m o hi m c a m t s

qu c gia, nh ng thành công, th t b i và nguyên nhân làm c s rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

1.1 V n m o hi m:

Có m t đ nh ngh a v VMH đ c ch p nh n r ng rãi là: “VMH là kho n đ u t

do nh ng t ch c chuyên môn th c hi n đ i v i nh ng doanh nghi p t ng

tr ng cao, r i ro cao và th ng là có công ngh cao đang c n v n c ph n đ tài tr cho phát tri n s n ph m ho c t ng tr ng”

1.7.3 M t hình m u v VMH thành công

Hình 1.5 C c u t ch c ho t đ ng VMH M

(Ngu n: Note on “Venture Capital”, 2000, BRIE Working Paper 142 ) [29]

1.7.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam: 4 n i dung

1.8 K t lu n ch ng 1

Vi c đ y m nh và phát tri n trong ho t đ ng c a các đ nh ch tài chính phi ngân hàng là m t th c t c p bách v i m c tiêu phát tri n th tr ng tài chính T i

m t nu c đang phát tri n nh Vi t Nam, nhu c u v n cho n n kinh t là r t l n

nh ng h u nh “gánh n ng” này đè lên vai c a ngân hàng Vi c quá ph thu c vào ngân hàng c ng mang đ n không ít r i ro n u m t ngân hàng trong toàn b

h th ng có tr c tr c H n n a, vai trò và ch c n ng chính c a t ch c ngân hàng là đ y m nh công c thanh toán nhi u h n là cung c p tín d ng Do đó, r t

tr kho n đ u t

2 -3 phí hàng

n m

20 30 lãi su t

v n

đ i t ng khác thay th : đ nh ch tài chính phi ngân hàng VMH có tác d ng l p

đ y ch khuy t v kênh c p v n cho doanh nghi p tr VMH ngày nay đã kh ng

đ nh vai trò c a mình trong vi c tài tr cho doanh nghi p và phát tri n các ngành công nghi p m i

V b n ch t dòng v n: Có th xác đ nh, trong t ng v n gián ti p đ c th ng kê

nh trên thì t tr ng VMH đúng b n ch t (hi u theo ngh a h p) là b ng không

* Giai đo n 1998-2005

12 22

131 247

303

276292258 318

157

114130

230 230 280

hi n c a mình t i th tr ng Vi t Nam Tuy nhiên, VMH Vi t Nam giai đo n này v n ch a th c s m o hi m, ch a th hi n đúng b n ch t c a TMH

* Giai đo n t sau n m 2005

Vi c phân lo i qu theo ch c n ng ho t đ ng chính đã xác l p và kh ng đ nh tính ch t, ch c n ng ho t đ ng c a t ng lo i qu , qu TMH Tuy nhiên, b n

(Ngu n: Báo cáo n ng l c c nh tranh toàn c u 2008, 2010)[3]

Các y u t nh h ng đ n vi c t o l p môi tr ng ho t đ ng cho VMH bao

g m: h th ng giáo d c, công ngh thông tin và truy n thông, th tr ng tài chính, h th ng ngân hàng và TTCK c a Vi t Nam

* Công ngh thông tin và truy n thông

B ng 2.6: Tóm t t m t s ch tiêu th hi n v trí c a CNTT Vi t Nam so v i các n c trên th gi i n m 2008

73/127 +9 E-Readiness Ranking EIU 65/70 -

E-Government Index UNPAN 91/182 +16

* y m nh phát tri n doanh nghi p, đ c bi t là kh i DNVVN, DN CNC

* Phát tri n các sáng ki n, phát minh đóng góp vào t ng tr ng kinh t

Th i k 1993-1997 Th i k 1998-2007

đ ng

57.5 22.5

20

Hình 2.5: T ng tr ng kinh t Vi t Nam giai đo n 1993-1997 và 1998-2007

(Ngu n: Kinh t 2007-2008 Vi t Nam và th gi i)[15]

2.2.1.4 Góp ph n hoàn thi n th tr ng tài chính

2.2.2 M t trái c a VMH và m c tác đ ng c a nó t i Vi t Nam

* S đ o chi u c a dòng v n

* Tính nh y c m cho n n kinh t , nguy c ti m n cho kh ng ho ng tài chính

Nh n đ nh v kh n ng dòng v n gián ti p - trong đó có VMH, s có th đ o chi u nhanh chóng t i Vi t Nam: khá h n ch Tuy nhiên, c ng không th ch quan mà c n ph i ki m soát hi u qu dòng v n h n là ch thu hút v n

* So sánh tác đ ng m t trái c a dòng v n gián ti p n c ngoài và VMH (VMH

* Th tr ng ch ng khoán

5 7 23 25 27 35

93 122156 209 260

0 50

1 10

c phi u (t VND)

Hình 2.7 : Giá tr giao d ch ch ng khoán giai đo n 2000 ậ cu i tháng 7/2010

(Ngu n: www.vse.org.vn )[51]

C n có nh ng tác đ ng thích h p đ phát tri n TTCK m t cách b n v ng trong

đi u ki n còn t n t i nhi u y u t không ch c ch n trong s tr ng thành c a

TTCK, q ua đó, t o đi u ki n ho t đ ng t t đ n các qu TMH – m t ngu n tài

T c đ t ng tr ng VMH (l n)

Hình 2.8 : T c đ t ng quy m VMH, t c đ t ng giá tr giao d ch ch ng

khoán giai đo n 2000 ậ 2009)

(Ngu n: Tính toán c a tác gi )

đ u khi m i đi vào ho t đ ng

* V n đ b o v nhà đ u t :

Benchmarking-corporate governance

EAST ASIA-compared with global best practice

Strength of Investor protection Index (0-10)

9.7 9.3 9 8.7 6.3

6 5.7 5.3 5.3 5 4.3 4 3.7 2.7 1.7

0 2 4 6 8 10 12 New Zealand

Hình 2.9 : Ch s b o v nhà đ u t thang đi m 0-10, 10 là m c cao nh t

(Ngu n: Doing Business Database)[50]

T p th T nhân Công ty h p danh Công ty TNHH

Hình 2.13 : V n ho t đ ng bình quân m t DN ngoài nhà n c giai đo n

qu c doanh Khu v c nhà n c

Hình 2.14 : C c u v n đ u t theo thành ph n kinh t giai đo n 1997-2009

(Ngu n: T ng c c th ng kê)[51]

* Tình hình huy đ ng v n c a DNNVV, doanh nghi p CNC

1.2

2.75 2.8 3.34 3.5 3.86

Qu đ u t m o hi m

thang đi m 1-4, v i 1 là m c u tiên cao nh t, 4 là m c u tiên th p nh t

(Ngu n: K t qu kh o sát)

- Tình hình huy đ ng v n c a DNNVV, DN CNC

+ T ngân hàng, các t ch c tín d ng: Theo V Tín d ng Ngân hàng Nhà n c

Vi t Nam, có kho ng 50 DNNVV có quan h tín d ng v i ngân hàng và t

tr ng v n vay ngân hàng c a các DN này chi m 45,31 trong t ng ngu n v n

ho t đ ng c a h Tuy nhiên, v n t n t i m t th c t là ngân hàng và DN, đ c

bi t là kh i DNNVV v n còn r t khó g p nhau

1.58

2.4 2.56 2.91

0 0.5 1 1.5 2 2.5 3 Tài s n th ch p

Lãi su t ngân hàng khá cao

Th m đ nh v tình hình tài chính, k t qu ho t

đ ng c a công ty Còn t n t i s phân bi t đ i v i công ty t nhân

Hình 2.16 Ch s v nh ng khó kh n DN th ng g p khi huy đ ng v n thang đi m 1-4, v i 1 là m c u tiên cao nh t, 4 là m c u tiên th p nh t

(Ngu n: K t qu kh o sát)

+ Th tr ng ch ng khoán: Rào c n đ i v i DN khi huy đ ng v n trên TTCK là

b n thân DN không đ đi u ki n đ đ a ch ng khoán ra công chúng TTCK

ch a th c s là kênh huy đ ng v n trung và dài h n cho n n kinh t nói chung,

DN nói riêng

+ Huy đ ng v n t các qu TMH

Trong s các kênh (ph ng án) huy đ ng v n trình bày trên phi u kh o sát, k t

qu cho th y u tiên nh t v n là huy đ ng qua kênh c p v n truy n th ng – ngân hàng, còn qua các qu TMH là l a ch n cu i cùng i u đó cho th y

vi c huy đ ng VMH c a các DN v n r t h n ch Có nhi u nguyên nhân, mà có

79.3 75.9

Mư s Nguyên nhân doanh nghi p khó ti p c n v n m o hi m

1 Thi u d án, ý t ng kinh doanh/s n ph m/sáng ki n mang l i hi u

8 Quy mô doanh nghi p là nh , không đáp ng tiêu chu n

9 Doanh nghi p ch a có thành công n i b t

Tuy nhu c u v v n r t cao nh ng kh n ng ti p nh n v n m o hi m c a các

DN, DNNVV Vi t Nam còn khá h n ch i u này làm kho ng cách gi a cung – c u VMH càng n i r ng ra Vi c đáp ng v n cho doanh nghi p thông qua

2.5 K t lu n ch ng 2

V n TMH đã t o ra m t kênh huy đ ng m i cho các DN, đ c bi t là kh i

DNNVV, các DN ho t đ ng trong l nh v c công ngh Nó có th khai thác m i

ngu n l c tài chính c trong và ngoài n c T l VMH đ u t ra ngoài n c c a

m t s qu c gia đ c xem là trung tâm VMH (M là m t ví d ) ngày càng cao

và h v n đang n l c khám phá nh ng vùng đ t đ u t m i Nh v y, cùng v i

xu th h i nh p kinh t qu c t , v t qua c n bão kh ng ho ng tài chính toàn

c u, DN Vi t Nam càng có nhi u c h i l a ch n ngu n tài tr cho các d án

c a mình

H n ch hi n nay c a n c ta là ch a có nhi u các DN công ngh cao, DN tr

có n ng l c v t tr i, ch a có nhi u v n m t o công ngh ; đ ng th i thi u

h th ng pháp lu t đ y đ , rõ ràng và h th ng các chính sách h tr phát tri n TMH, cùng v i TTCK còn y u, ch a hình thành và v n hành th tr ng v n đúng ngh a Do đó, v n đ hình thành và phát tri n DN TMH m t cách đ y đ

n c ta trong giai đo n tr c m t ch a có đi u ki n thu n l i nh các n c

GIAI O N H U KH NG HO NG TÀI CHệNH

Ch ng này kh ng đ nh quan đi m phát tri n v n m o hi m (v n m o hi m đúng b n ch t) và đ xu t các gi i pháp nh m xác l p kênh d n v n cho nghi p,

đ c bi t là kh i doanh nghi p v a và nh giai đo n h u kh ng ho ng tài chính

3.1 Quan đi m phát tri n v n m o hi m và ho t đ ng đ u t m o hi m t i

Vi t Nam

t trong các v n b n nh đã đ c p Trong đó, c ng khuy n khích thành l p các

qu TMH n i đ a, phát huy tri t đ nh ng l i th c a ng i “ch nhà” trong

v n hành có hi u qu dòng v n này

Q uan đi m phát tri n VMH và ho t đ ng TMH là t ng c ng v s l ng và

ch t l ng C th là thành l p và m r ng quy mô VMH n i đ a l n n c ngoài Trong đó, đ nh h ng vào đ u t dài h n, khuy n khích VMH ho t đ ng đúng b n ch t (không là qu đ u c ho c đ u t ch ng khoán)

3.2 c đi m VMH t i Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng tài chính

Xu h ng c a ho t đ ng đ u t m o hi m: Toàn c u hóa VMH

L nh v c TMH: Công ngh s ch; ch m sóc s c kh e; Web 2.0

3.3 Gi i pháp phát tri n kênh huy đ ng v n m o hi m cho doanh nghi p

nh và v a Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng tài chính

Cu c kh ng ho ng tài chính đã k t thúc nh ng h u qu và s tác đ ng c a nó

v n còn, đ c bi t trong l nh v c đ u t N m 2010 có th nói là giai đo n khó

kh n cho doanh nghi p khi mu n huy đ ng v n b i nh ng dè d t c a nhà đ u

t Tiêu chu n đ u t c a các qu đ u t (trong đó có qu TMH) c ng s tr nên kh t khe h n nh m đ m b o kh n ng thu h i v n và sinh l i Tuy nhiên, t i

Vi t Nam tình hình này không quá c ng th ng b i k t qu huy đ ng v n v n còn khá h n ch V n đ c n gi i quy t là tìm bi n pháp phát tri n kênh huy

đ ng VMH cho DNNVV Vi t Nam trong b i c nh h u kh ng ho ng tài chính

3.3.1 Nhóm gi i pháp t phía Chính ph

* T o l p và c i thi n môi tr ng thu n l i cho dòng l u chuy n VMH

- Hoàn thi n môi tr ng th ch - c s pháp lý

n c ngoài v n d tiêu chu n đ u t khá cao – c v m c đ u t C ng vì th mà

h t ra không m n mà v i doanh nghi p nh và doanh nghi p kh i s , thay vào

đó là tham gia vào tái c u trúc ho c phát tri n công ty – tài tr giai đo n sau, ngo i tr doanh nghi p công ngh Trong hành trình tìm ki m tài tr , s s n có

c a VMH là đ ng l c l n đ i v i doanh nghi p Ch ng trình h tr t phía Chính ph đã t o hi u ng đáng k cho t ng tr ng dòng v n này theo kinh nghi m c a M , Israel, n đ ng th i, s “s n sàng chào đón” s tr thành

đ ng l c cho doanh nghi p tìm ki m tài tr t VMH ph c v m c tiêu phát tri n

+ Khuy n khích gia t ng đ u t t nhân, hình thành qu TMH

Chính ph có th đóng vai trò là ng i tiên phong – đ t ti n đ cho t ng tr ng VMH, nh ng không c n thi t ph i duy trì dài h n Trong ph n l n các th

tr ng TMH, nhà đ u t ban đ u th ng là nh ng ng i giàu có, k đ n là các ngân hàng, công ty b o hi m, các t p đoàn và sau n a là qu h u trí M c dù có

y u t m o hi m nh ng không ai trong s h s n sàng nh n r i ro và t n th t

m t cách vô đi u ki n Các ch ng trình h tr t phía Chính ph giúp h an tâm và có đ ng c th c hi n đ u t

+ Phát tri n đ i ng nhân l c qu n lý đi u hành qu

Có th th y, nhân l c trong l nh v c này Vi t Nam còn thi u tr m tr ng M c

+ Phát tri n các v n m doanh nghi p

khuy n khích thi t th c b ng các công c khác nhau: chính sách thu , chi phí

ph n v n nhàn r i c a mình tùy thu c vào vi c xây d ng m t danh m c đ u t

v i chi n l c c th và mang tính chuyên môn hóa cao nh m mang l i l i ích thi t th c c a ho t đ ng đ u t trong th i gian t i

Tuy nhiên, vi c tham gia TMH c a doanh nghi p b o hi m, BHXH c n đáp

ng hai yêu c u Th nh t, TMH đúng b n ch t Th hai, doanh nghi p b o

hi m, BHXH ph i xác đ nh đúng ngu n v n nhàn r i, có th dùng đ u t và phân b các kho n đ u t theo t l h p lý và đúng quy đ nh

3 Công ngh cao, công ngh thông tin 45

4 Hàng hóa, d ch v thân thi n môi tr ng 10

(Ngu n: xu t c a tác gi )

3.3.3 Nhóm gi i pháp t phía các DN – c u v n m o hi m

* Vi t b n k ho ch kinh doanh

Bên c nh vi c ti p thu ki n th c v VMH, doanh nghi p c ng c n l u ý tìm

hi u k v qu TMH mà doanh nghi p đang mong mu n huy đ ng v n Các

n i dung quan tâm nh m c đích, tiêu chí đ u t , nh ng th t c c n có c a

qu đ u t đ có th ti p c n thành công

* Phát tri n đ i ng qu n lý v i ki n th c và k n ng qu n lý chuyên nghi p,

hi n đ i

3.3.4.Nhóm gi i pháp h tr

* T ng c ng qu ng bá hình nh Vi t Nam và cung c p thêm nhi u thông tin

h n v qu đ u t , công ty qu n lý qu nói riêng, Vi t Nam nói chung cho

nh ng nhà đ u t n c ngoài

* ào t o nhân l c – c s v n hành hi u qu các qu đ u t m o hi m, ngân hàng giám sát và công ty qu n lý qu

* u t cho giáo d c và ho t đ ng nghiên c u phát tri n

* Có chính sách khuy n khích thành l p m i doanh nghi p trong gi i các nhà

có VMH thành công c ng ph n ánh đi u này Do đó, bi n pháp c n thi t là

kh ng đ nh n n t ng pháp lý, làm c s v ng ch c cho vi c v n hành VMH m t cách thông su t t i th tr ng Vi t Nam Thi t k ch ng trình h tr VMH t phía Chính ph là gi i pháp th hi n c th h n n a s ng h VMH phát tri n

và v n hành đúng b n ch t Ngoài ra, s thi u ki n th c và k n ng c a doanh nghi p trong vi c ti p c n và huy đ ng v n t ngu n VMH đã là m t hi n th c

và do đó, bi n pháp quan tr ng ti p theo là tác đ ng t phía chính các doanh nghi p Bên c nh đó, đ phát tri n đúng b n ch t VMH t i Vi t Nam giai đo n

h u kh ng ho ng tài chính, c n có thêm m t s gi i pháp h tr

K T LU N

Vi t Nam đang ngày càng tr nên h p d n h n đ i v i các nhà đ u t n c ngoài Dòng v n ngo i đang t ng tr ng nhanh chóng, trong đó có s v n t các

q u TMH Hi n di n t i Vi t Nam hi n nay và khá thành công b c đ u là các

qu nh : IDG Venture Vietnam c a t p đoàn truy n thông qu c t và DFJ do Dragon capital qu n lý, MEF do Mekong Capital qu n lý (trong đó, qu chuyên

v TMH là IDG và DFJ)

Là m t trong nh ng dòng v n gián ti p đ u t vào qu c gia, qu TMH hi n

di n trong n n kinh t t o ra nh ng tác đ ng không nh Tác đ ng này là tác

đ ng mang tính hai m t Tuy nhiên, v i đ c tr ng c a lo i hình TMH, có th

th y r ng doanh nghi p Vi t Nam s đ c nhi u l i ích: v n, kinh nghi m và k

n ng qu n lý Chúng ta có th k v ng cho vi c hình thành nh ng th ng hi u

Vi t Nam n i ti ng khu v c và th gi i t đây Và c ng chính vì l đó, VMH

đ c xem là t ng đ i v ng ch c, ít tính đ u c S có m t c a qu TMH góp

ph n làm cho di n m o TTTC Vi t Nam ngày càng hoàn thi n h n và ng c l i

s đa d ng c a các đ nh ch tài chính trung gian s càng h p d n thêm các nhà

đ u t n c ngoài i u đó c ng góp ph n th c hi n m c tiêu thu hút v n ngoài

n c

Các gi i pháp đ ra nh m đ m b o cho hai y u t :

môi tr ng ho t đ ng và gia t ng c h i đ u t cho qu

- Th hai – đ u ra c a VMH: c n có ph ng th c thoái v n thu n l i h n ngay t i th tr ng Vi t Nam

M t cách t ng quát, hai m c tiêu trên – tuy ch th y đ c p đ n ngu n cung –

nh ng th c s , gi i quy t đ c chúng c ng có ngh a là gi i quy t v nh ng ách

t c hi n nay trong vi c kh i thông lu ng v n này t hai phía cung – c u, b i l

chúng q uan h ch t ch nhau

Trong đi u ki n h i nh p kinh t qu c t ngày càng sâu r ng và chúng ta đang

th c hi n nh ng cam k t m c a theo l trình WTO, Vi t Nam có nhi u c h i thu hút v n nh ng ng c l i chúng ta c ng ph i “m c a” Hi n Chính ph đã

có nh ng đ ng thái tích c c cho vi c thu hút v n đ ng th i ki m soát t t dòng

v n này Tuy nhiên, v n còn phía tr c m t s v n đ v m t chính sách nh

h ng phát tri n v n m o hi m nh là m t kênh huy đ ng v n cho DNNVV

Vi t Nam trong đi u ki n h i nh p và giai đo n h u kh ng ho ng tài chính t p trung vào 3 đ i t ng chính: t phía Chính ph , b n thân các qu TMH và chính doanh nghi p – đ i t ng tìm và nh n tài tr v n

- Ti p t c phát huy k t qu đ t đ c b ng vi c c ng c và khuy n khích

h n n a vi c phát tri n qu TMH hi n t i đang ho t đ ng thông qua

vi c c i thi n môi tr ng v n hành VMH, tháo g nh ng khó kh n

xu t phát t cung và c u VMH và l p ch ng trình h tr phát tri n TMH;

- Chính b n thân các qu TMH và doanh nghi p đ u c n có nh ng thay đ i cho phù h p b i c nh kinh t toàn c u nói chung, Vi t Nam nói riêng, đ nh h ng l nh v c đ u t h u kh ng ho ng tài chính có

nh ng thay đ i mà c 2 ch th - cung, c u VMH – đ u ph i quan tâm Ngoài ra, c ng c n có các bi n pháp mang tính h tr nh m r ng, nâng cao

ki n th c v TMH, t ng c ng qu ng bá gi i thi u Vi t Nam v i b n bè qu c

t , đ nh h ng đ u t nhi u h n cho nghiên c u và phát tri n giáo d c

M CăL C

Trang ph bìa Trang i

L i cam đoan ii

M c l c iii Danh m c các kỦ hi u, các ch vi t t t vi Danh m c các b ng viii Danh m c các hình x

đ c c p b i qu đ u t m o hi m 16 1.2.4 C ch ho t đ ng c a qu đ u t m o hi m 17

1.3.ă căđi măv năm oăhi mă 21 1.4.ă uăth ăc aăv năm oăhi măsoăv iăcácăngu năc păv năkhácă 23 1.5.ăTínhăhaiăm tăc aăv năm oăhi m 24

1.5.1 Vai trò c a v n m o hi m đ i v i phát tri n doanh nghi p

và t ng tr ng kinh t 25 1.5.2 M t trái c a v n m o hi m 28

1.6.ăQuyătrìnhăc păv năm oăhi măchoădoanhănghi pă 29

1.6.1 i u ki n tài tr c a v n m o hi m 29 1.6.2 Quy trình c p v n m o hi m cho doanh nghi p 33

1.7.ăNghiênăc uăv năm oăhi măm tăs ăqu căgiaăvƠăbƠiăh căkinhănghi măđ iăv iă

Vi tăNam 34

1.7.1 T ng quan quá trình phát tri n v n m o hi m trên th gi i 34

1.7.2 Nghiên c u v n m o hi m m t s qu c gia 38 1.7.3 M t hình m u v v n m o hi m thành công 46 1.7.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 48

1.8.ăK tălu năch ngă1 50

Ch ngă2.ăTH CăTR NGăV NăM OăHI MăT IăVI TăNAMă 51 2.1.ăTh cătr ngăv năm oăhi măvƠăho tăđ ngăđ uăt ăm oăhi mă ăVi tăNamă 51

2.1.1 V n m o hi m t i Vi t Nam 51 2.1.2 M t s đ c đi m c a qu đ u t m o hi m t i Vi t Nam 65 2.1.3 T ng quan môi tr ng ho t đ ng c a v n m o hi m t i Vi t Nam 68

2.2.ăTínhăhaiăm tăvƠătácăđ ngăc aăv năm oăhi măđ năn năkinhăt ă 77

2.2.1 Tác đ ng thúc đ y tích c c 78 2.2.2 M t trái c a VMH và m c tác đ ng c a nó t i Vi t Nam 85

2.3.ă ánhăgiáăv ămôiătr ngăho tăđ ngăc aăv năm oăhi măt iăVi tăNamă 91

2.5.ăK tălu năch ngă2ă 125

Ch ngă3.ăGI IăPHÁPăPHÁTăTRI NăKểNHăHUYă NGăV NăM OăHI Mă CHOăCÁCăDOANHăNGHI PăNH ăVÀăV AăVI TăNAMăGIAIă O NăH Uă

KH NGăHO NGăTÀIăCHệNHă 126 3.1.ăQuanăđi măphátătri năv nă m oă hi măvƠăho tă đ ngă đ uăt ăm oăhi măt iă

Vi tăNamă 126

3.2 căđi măc aăv năm oăhi măgiaiăđo năh uăkh ngăho ngătƠiăchínhă 128

vƠăv aăVi tăNamăgiaiăđo năh uăkh ngăho ngătƠiăchính 130

DANHăM CăCÁCăKụăHI U,ăCÁCăCH ăVI TăT T

AJVC Asia Journal Venture Capital

CNTT Công ngh thông tin

CNTT-TT Công ngh thông tin – truy n thông

TSC Tài s n c đ nh

DANHăM CăCÁCăB NG

1 B ng 1.1: V n m o hi m Châu Á giai đo n 1992-2001 36

giai đo n 1992-1999 42

chia theo l nh v c đ u t 46

5 B ng 2.2: V n gián ti p Vi t Nam giai đo n 1991 – 1998 54

ch ng khoán giai đo n (2000-2009) 101

14 Hình 2.9: Ch s v b o v nhà đ u t 103

16 Hình 2.11: S lao đ ng thu c thành ph n kinh t ngoài nhà n c giai đo n

2000-2009 ( vt: nghìn ng i) 107

(2004-2007) vt: t đ ng 112

vt: % 113

1-4, v i 1 là m c u tiên cao nh t, 4 là m c u tiên th p nh t) 115

đi m 1-4, v i 1 là m c u tiên cao nh t, 4 là m c u tiên th p nh t) 116

m o hi m (%) 121

PH NăM ă U

1.ăLỦădoăch năđ ătƠiă

V i m c tiêu phát tri n kinh t cùng s nghi p công nghi p hóa hi n đ i hóa đ t

n c, xư h i c n nhi u h n v v n n c ta, vai trò chính trong vi c cung ng

v n cho n n kinh t là ngân hàng, v n d khá b o th , h n nhiên m c c u v v n đư không th đ c đáp ng m t cách th a đáng c bi t đ i v i nh ng DN tr , nh ng doanh nhân kh i s đang trên đ ng tìm ngu n tài tr cho vi c th c hi n Ủ t ng sáng t o ti m n ng, thì kh n ng ti p nh n v n t ngân hàng là r t khó kh n Thành

ph n kinh t t nhân mà đa ph n là doanh nghi p nh và v a đư đ c Nhà n c ta

kh ng đ nh v trí, vai trò quan tr ng trong n n kinh t S l ng doanh nghi p nh

và v a ngày càng t ng làm cho nhu c u v n ngày càng c p bách h n góp ph n đáp ng nhu c u đó, v n m o hi m là m t gi i pháp

các n c phát tri n và nh ng n n kinh t n ng đ ng, v n m o hi m đóng vai trò quan tr ng cho m c tiêu t ng tr ng V n m o hi m và ho t đ ng TMH đư hình thành và phát tri n khá m nh các n c phát tri n nh M , Châu Âu, và m t s th

tr ng m i n i Châu Á S thành công c a công ngh s (ch ng h n nh M , n ) v i minh ch ng là nh ng th ng hi u r t n i ti ng trong l nh v c này đ c ghi

nh n là có s tham gia đóng góp c a v n m o hi m V i tính ch t là TMH, các

đ nh ch tài chính khác s r t dè d t trong vi c nh n c p v n – tài tr cho nh ng d

án m o hi m, nhi u r i ro B ng Ủ t ng kinh doanh s n ph m v t ch t/phi v t ch t,

đ c đánh giá là ti m n ng t ng tr ng l n, thì v n m o hi m s là ngu n v n đáng tin c y b nó đư h n ch nh ng rào c n c a vi c th m đ nh d án và yêu c u v tài

s n th ch p

T n m 2005, hi p h i đ u t m o hi m c a M (NVCA) đư d báo s có nhi u c

h i cho đ u t m o hi m, xu h ng đ u t ra h i ngo i c ng đang d n tr nên ph

bi n S tìm ki m c h i đ u t t i các qu c gia đang phát tri n – n i có c h i đ u

t ti m n ng t ng tr ng cao nh ng ch a đ c khám phá - c a các nhà TMH, t o

ra c h i ti p nh n/thu hút v n m o hi m c a các qu c gia này

Vi t Nam, v n gián ti p (vào th i gian đó đ c nh n di n là v n m o hi m) đư có

m t t đ u th p niên 90 – còn r t tr so v i các n c khác – đ n nay c ng d n th

hi n nh ng đi m khác bi t c a mình trong vai trò là kênh d n v n cho doanh nghi p

nói riêng, n n kinh t nói chung Ho t đ ng c a h đư đóng góp nh t đ nh vào s phát tri n n n kinh t nói chung thông qua vi c đ u t vào các công ty, DN và tác

đ ng tích c c đ n s phát tri n c a TTCK Tuy nhiên ho t đ ng c a các qu c ng

nh lo i hình đ u t m i này hi n v n còn nhi u h n ch Trong giai đo n hi n nay, yêu c u phát tri n đư đ t ra nhu c u v v n cho các doanh nghi p và v n đ này

ngày càng tr nên c p thi t V n m o hi m là ngu n v n đ c xem là m i trong th

tr ng tài chính, góp ph n th c hi n vai trò cung ng v n cho n n kinh t Các DN

c ng mong đ i r ng s có th ti p nh n ngu n v n này m t cách thu n l i Tuy nhiên, th c t Vi t Nam cho th y, nh ng hi u bi t c n thi t v lo i hình đ u t

c ng nh nh ng đi m khác bi t c a ngu n v n này còn khá h n ch Vì v y, r t c n

hi n nay, s v n c n đ u t là không nh , càng thôi thúc có nhi u ngu n cung v n

v i quy mô l n h n, và quan tr ng là ngu n cung này ph i “g p” đ c c u Trên

th c t , Vi t Nam v n nhi u khó kh n, rào c n trong vi c ti p nh n, v n hành thông

su t dòng v n này trong n n kinh t Ngay c “cái nhìn” v nó c ng ch a th c s rõ

ràng và còn nhi u e ng i Vì v y, r t c n thi t ph i nh n di n đ y đ tính hai m t

c a v n m o hi m, nh ng thu n l i và thách th c đ i v i ho t đ ng TMH và dòng

l u chuy n v n m o hi m t i Vi t Nam, tình hình huy đ ng v n m o hi m c a

doanh nghi p, t đó v ch ra h ng ti p nh n phù h p và có hi u qu đ i v i dòng

v n này Nghiên c u đ ng d ng m t cách nghiêm túc và có hi u qu , đó là lỦ do tác gi ch n đ tài “V n m o hi m – kênh huy đ ng v n cho doanh nghi p Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng tài chính”

2 M căđíchănghiênăc u vƠăcơuăh iănghiênăc u

Lu n án đ c th c hi n nh m m c đích: xác đ nh v n m o hi m là m t kênh huy

đ ng v n m i cho các doanh nghi p Vi t Nam, đ c bi t đ i v i doanh nghi p v a

và nh và đ ra bi n pháp đ th c hi n đ c đi u đó; giúp doanh nghi p có đ ki n

th c v v n m o hi m thông qua phân tích các đi m m nh và m t trái c a vi c huy

đ ng v n b ng v n m o hi m Nghiên c u này nh m m c đích c th là:

nhu c u v n và vi c huy đ ng t v n m o hi m; phân tích nguyên nhân d n đ n thành công và nh ng h n ch c a v n m o hi m t i Vi t Nam

3.ă iăt ngănghiênăc u:ă

doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c công ngh t i Vi t Nam tính đ n tháng

9/2010

4.ăPh măviănghiênăc u:ă

V n m o hi m, các qu đ u t m o hi m t i Vi t Nam: th c tr ng và nh ng đánh giá, t p trung vào các qu chuyên v đ u t m o hi m, không bao g m các qu đ u

t khác nh qu đ u t chuyên v ch ng khoán, chuyên v b t đ ng s n V n m o

hi m t i m t s qu c gia – có tính ch t tham kh o, làm c s cho vi c rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

5 Ph ngăpháp,ăd ăli uăvƠăthi tăk nghiênăc u:ă

Ph ngăphápănghiênăc uă

hi m và ho t đ ng đ u t m o hi m t nh ng nghiên c u tr c đây đ hoàn thi n ki n th c lỦ thuy t t ng quan, xác đ nh các y u t tác đ ng chính y u, làm

c s cho vi c nghiên c u đ nh l ng

doanh nghi p, ngân hàng, thu th p d li u, phân tích, t ng h p, th ng kê mô t

và so sánh, đánh giá thông tin

D ăli uănghiênăc u:

và thông tin c a các t ch c nghiên c u liên quan; d li u th c p thu th p t

th p niên 90 đ n tháng 8/2010, bao g m ho t đ ng c a qu đ u t n c ngoài có

m t t i Vi t Nam

pháp đi u tra b ng phi u h i Ủ ki n (phi u đi u tra kh o sát)

Thi tăk ănghiênăc u

trong các t p chí khoa h c trong và ngoài n c, m t s trang web đ làm rõ các khái ni m có liên quan, các y u t tác đ ng đ n s v n hành và phát tri n c a dòng

v n m o hi m t i m t qu c gia, đ c bi t đ i v i v n m o hi m ngo i

Giai đo n này c ng giúp tác gi xác đ nh, hi u ch nh n i dung b ng câu h i và xây

d ng thang đo phù h p K t qu c a giai đo n này đ c ghi nh n, t ng h p

S d ng phi u h i Ủ ki n đ c thi t k đ tr c ti p đi u tra kh o sát Ủ ki n c a các doanh nghi p, ngân hàng nh m đánh giá th c tr ng v ki n th c, s hi u bi t v kênh v n m o hi m c a doanh nghi p Vi t Nam trong th i gian qua, kh n ng và

xu h ng ti p c n v n nói chung, v n m o hi m nói riêng; nh ng thu n l i, khó

kh n và h n ch trong quá trình đó

6.ăNh ngăv năđ ănghiênăc uăcó liên quan

ư có m t s tài li u ngoài n c trình bày và kh ng đ nh vai trò và tác đ ng to l n

c a dòng v n m o hi m đ i v i vi c phát tri n các ngành công ngh cao nói riêng

và t ng tr ng kinh t nói chung M c dù v y, đo l ng m t cách c th hi u qu tác đ ng c a v n m o hi m đ i v i n n kinh t hay thúc đ y phát tri n kh i doanh nghi p (th ng là doanh nghi p nh - SMEs) v n còn là v n đ ph c t p, ch a

th ng nh t v ph ng th c đo l ng và câu tr l i

T i Vi t Nam, đư có m t s bài báo v đ tài này đ ng trên t p chí trong n c M t

s nghiên c u v v n m o hi m, nghiên c u đ v n d ng và phát tri n (Nguy n Nghiêm Thái Minh 2004), nghiên c u thành l p qu đ u t m o hi m c a Vi t Nam

(MPDF 2000), các Huy đ ng và m r ng quy mô v n m o hi m n i đi t i Vi t Nam (Nguy n Nh Ánh 2004), Hoàn thi n và h tr cho qu đ u t m o hi m công ngh cao Vi t Nam (Tr n V n Hoàng 2005), M t s gi i pháp nh m thu hút và phát huy hi u qu v n đ u t m o hi m Vi t Nam (Nguy n Xuân Ti n 2008)…

đư trình bày b n ch t c a v n m o hi m, tham kh o kinh nghi m m t s qu c gia và

đ u có đ ng kh ng đ nh gi i pháp phát tri n v n m o hi m là tác đ ng tích c c vào

th tr ng ch ng khoán Tuy nhiên, các đ tài nghiên c u này còn hai v n đ : th

nh t, vi c tham kh o kinh nghi m c a m t s n c ch a đi sâu phân tích y u t thành công l n th t b i làm c s cho vi c đúc rút bài h c kinh nghi m; th hai,

vi c gi i quy t quan h cung – c u v n m o hi m t i th tr ng Vi t Nam ch a tri t

đ , ch a th kh i thông dòng l u chuy n v n này trong n n kinh t , phát huy là kênh d n v n cho doanh nghi p Do đó, trên c s đ tài nghiên c u tr c đây (2004), tác gi ti p t c th c hi n nghiên c u ti p theo nh m kh i thông dòng v n

m o hi m th c th t i th tr ng Vi t Nam

Có 3 bài báo c a tác gi :

(1) Nguy n Nghiêm Thái Minh (2005), “V n m o hi m và vai trò cung ng v n

cho m c tiêu phát tri n c a Vi t Nam, T p chí phát tri n kinh t (S 173), tr 48-50

(2) Nguy n Nghiêm Thái Minh (2008), “Tác đ ng c a th tr ng ch ng khoán đ n

ho t đ ng c a các qu đ u t m o hi m t i Vi t Nam”, T p chí phát tri n kinh t

nghi m phát tri n ho t đ ng đ u t m o hi m c a m t s qu c gia, nh ng thành công, th t b i và nguyên nhân làm c s rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam