Mặt trái đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam

TRẦN PHIÊN MẶT TRÁI CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ – XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế chính trị... Foreign Direct Investment in Developing Countri

TRẦN PHIÊN

MẶT TRÁI CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN

KINH TẾ – XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

TRANG THÔNG TIN NH NG ÓNG GÓP M I V M T H C THU T, Lụ

LU N C A LU N ÁN tƠi: “ M t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi đ i v i s phát tri n kinh

t - xư h i Vi t Nam”

- Chuyên ngƠnh: Kinh t chính tr Mư s : 62310102

- Nghiên c u sinh: Tr n Phiên

- Khóa: 2005

- Ng i h ng d n khoa h c:

1 PGS.TS H Tr ng Vi n

2 TS Nguy n Thanh Vơn

Sau khi lu n án đ c hoƠn thƠnh s có nh ng đóng góp nh sau:

1 LƠm rõ c s lỦ lu n vƠ ph ng pháp lu n liên quan đ n m t trái c a đ u t

tr c ti p n c ngoƠi

Nghiên c u các LỦ thuy t v FDI c a các h c gi t s n vƠ lỦ lu n c a Lênin v

xu t kh u t b n, nghiên c u sinh đư b sung, lƠm sáng t thêm c s lỦ lu n vƠ th c

ti n v nguyên nhơn, đ ng c hình thƠnh FDI vƠ Ủ ngh a ph ng pháp lu n ti p c n

nh ng tác đ ng c a FDI đ n s phát tri n kinh t - xư h i đ i v i các n c đang phát tri n trong b i c nh toƠn c u hóa v kinh t D a trên c s lỦ lu n vƠ th c ti n v s tác đ ng c a FDI, nghiên c u sinh đư xơy d ng ph ng pháp ti p c n nh ng m t trái

c a FDI nh sau:

M t lƠ: Ti p c n theo quan đi m v t ng tr ng và phát tri n b n v ng

Khi nói v phát tri n, đ i h i ng toƠn qu c lơn th IX đư đ ra quan đi m: “ Phát tri n nhanh, hi u qu vƠ b n v ng, t ng tr ng kinh t đi đôi v i th c hi n ti n b xư

h i, công b ng xư h i vƠ b o v môi tr ng”

Nh v y, t ng tr ng vƠ phát tri n b n v ng đ c hi u lƠ m t s t ng tr ng vƠ phát tri n sao cho tho mưn các yêu c u sau đơy:

- T c đ t ng tr ng cao nh ng ph i n đ nh trong th i gian dƠi

- T ng tr ng kinh t ph i g n li n v i ti n b kinh t - xư h i vƠ công b ng xư h i

Ba là: Ti p c n theo quan đi m v c h i và thách th c c a toàn c u hoá và h i

nh p kinh t qu c t nhìn t m t trái c a FDI

B n lƠ: Ti p c n theo quan đi m v khuy t t t c a kinh t th tr ng - nhìn t

m t trái c a FDI

2 a ra nh ng đánh giá xác đáng h n các m t trái c a FDI n c ta th i gian qua trên các l nh v c c th sau:

M t lƠ: M t trái v kinh t c a FDI đ i v i n c ta

Hai là: M t trái v xã h i c a FDI

Ba là: M t trái c a FDI v v n đ môi tr ng v n hóa, sinh thái và du l ch

B n lƠ: M t trái c a FDI v ch t th i gây ô nhi m môi tr ng t các doanh nghi p và nh p kh u t n c ngoài

N m lƠ: M t trái c a FDI đ i v i chính tr và qu c phòng - an ninh

3 Xác đ nh các nguyên nhơn d n t i m t trái c a FDI tác đ ng đ n quá trình phát tri n kinh t - xư h i n c ta G m 3 nhóm nguyên nhân sau:

+ Nhóm nguyên nhơn gơy ra m t trái c a FDI v kinh t : có 5 nguyên nhân

+ Nhóm nguyên nhơn gơy ra m t trái c a FDI v m t xư h i, môi tr ng v n hóa vƠ du

l ch: có 5 nguyên nhân

+ Nhóm nguyên nhơn gơy ra m t trái c a FDI v môi tr ng sinh thái, chính tr vƠ qu c phòng - an ninh: có 4 nguyên nhân

4 xu t nh ng quan đi m vƠ gi i pháp ch đ ng h n ch m t trái c a FDI trong

th i gian t i n c ta

V quan đi m, có 5 quan đi msau: Vi c h n ch m t trái c a FDI ph i đ t trên

c s phát huy m t tích c c vƠ l y vi c phát huy m t tích c c c a FDI lƠm ch y u;

Ph i thông qua vi c b sung, đi u ch nh vƠ hoƠn thi n môi tr ng v mô liên quan đ n FDI đ ch đ ng h n ch m t trái c a FDI; Ph i xu t phát t nguyên t c cùng có l i, thông qua đ i tho i đ kh c ph c vƠ x lỦ các m t trái c a FDI khi x y ra; Ph i trên

c s t ng c ng s c m nh n i l c c a n n kinh t Vi t Nam đ ch đ ng h n ch m t trái c a FDI trong th i gian t i n c ta; Vi c đánh giá k t qu kh c ph c hay h n ch

m t trái c a FDI ph i d a trên các chu n m c g n v i m c tiêu “dơn giƠu, n c m nh,

xư h i dơn ch , công b ng, v n minh” vƠ v i vi c gi v ng đ nh h ng XHCN

V gi i pháp, nghiên c u sinh đư xơy d ng 7 nhóm gi i pháp sau:

- Nhóm gi i pháp nơng cao vai trò, hi u l c qu n lỦ nhƠ n c đ i v i

công tác thu hút vƠ s d ng v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi

- Nhóm gi i pháp đ y m nh thu hút k thu t ậ công ngh hi n đ i, tiên ti n trong các doanh nghi p FDI

- Nhóm gi i pháp đi u ch nh phơn b , thu hút FDI gi a các vùng, mi n; gi a các ngƠnh theo h ng chuy n d ch c c u kinh t h p lỦ

- Nhóm gi i pháp t ng c ng s c m nh n i l c c a các doanh nghi p trong t t c các thƠnh ph n kinh t , t o đi u ki n đ h n ch m t trái c a FDI

- Nhóm gi i pháp đ m b o an ninh tƠi chính, ngơn hƠng

- Nhóm gi i pháp v th c hi n c ch đ u t n c ngoƠi đ m b o b n v ng môi

tr ng s n xu t, an ninh xư h i, du l ch vƠ v n hóa

- Nhóm gi i pháp b o đ m gi v ng an ninh chính tr , xư h i trong thu hút vƠ s

d ng đ u t tr c ti p n c ngoƠi /

Nghiên c u sinh

Tr n Phiên

M U

1 LỦ do ch n đ tƠi

u t tr c ti p n c ngoƠi (FDI) đư tr thƠnh xu th khách quan trong chi n l c phát tri n kinh t - xư h i c a các qu c gia trên th gi i trong b i

c nh toƠn c u hóa vƠ h i nh p kinh t qu c t FDI đ c nhìn nh n lƠ m t

trong nh ng ngu n ngo i l c quan tr ng đ thúc đ y n n kinh t t ng tr ng

vƠ phát tri n c bi t, đ i v i các n c đang phát tri n, FDI đem l i l i ích

r t quan tr ng nh : b sung cho ngu n v n trong n c, m t trong nh ng y u

t c c k quan tr ng thúc đ y n n kinh t t ng tr ng vƠ phát tri n; giúp ti p thu công ngh vƠ bí quy t qu n lỦ tiên ti n; t o đi u ki n tham gia m ng l i

s n xu t toƠn c u; t ng c ng gi i quy t vi c lƠm cho ng i lao đ ng vƠ đƠo

t o ngƠy cƠng nhi u công nhơn lƠnh ngh ; nơng cao ngu n thu ngân sáchầV i nh ng l i ích đó nên vi c thu hút vƠ s d ng có hi u qu FDI lƠ

m t trong nh ng nhi m v quan tr ng hƠng đ u trong quan h kinh t đ i

ngo i đ i v i n c ta trong quá trình xơy d ng vƠ phát tri n kinh t - xư h i

Th c ti n trên th gi i cho th y: các n c vƠ lưnh th công nghi p m i (NICs) nh HƠn Qu c, Singapore, lưnh th Ơi Loan, lưnh th H ng Kông vƠ

đ c bi t lƠ Trung Qu c, qu c gia láng gi ng v i n c ta lƠ nh ng đi n hình

li u trên đ n 15/12/2011 c n c có 14.903 d án, t ng v n đ ng kỦ lƠ:

229.011,55 tri u USD, t ng v n th c hi n lƠ: 88.945,5 tri u USD

Ngu n v n FDI chi m t tr ng ngƠy cƠng cao trong c c u v n đ u t

th c hi n toƠn xư h i, c th : n m 2004 chi m 14,2%; N m 2005, 14,9%;

N m 2006, 16,2%; N m 2007, 24,8%, n m 2008, 30,9%; n m 2009, 25,6%;

n m 2010 lƠ 25,8%; N m 2011 lƠ 25,9%.[65, 155]

Tính đ n 31/12/2010, các doanh nghi p có v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi

đư thu hút 2.156.161 tri u lao đ ng tr c ti p [65, 200].Trong đó, ph n l n t p trung vƠo các doanh nghi p 100% v n n c ngoƠi, k đ n lƠ doanh nghi p

Liên doanh NgoƠi ra, FDI còn t o vi c lƠm cho hƠng tri u lao đ ng gián ti p FDI đ c coi lƠ m t nhơn t quan tr ng góp ph n tích c c vƠo thƠnh t u chung c a n n kinh t , n m 2010 Vi t Nam ra kh i nhóm n c nghèo, kém phát tri n vƠ b c vƠo nhóm n c đang phát tri n v i thu nh p trung bình Giá tr t ng s n ph m trong n c bình quơn đ u ng i đ t 1.168 USD [18,

d ng h p lỦ đư gơy lưng phí m t ngu n ngo i l c quan tr ng, đ ng th i lƠm gia t ng kho ng cách v trình đ phát tri n gi a các ngƠnh, các vùng, gi a thƠnh th vƠ nông thôn, gi a các t ng l p trong xư h i, đ c bi t lƠ gi a nh ng vùng ti p nh n đ c nhi u d án vƠ v n FDI v i nh ng đ a ph ng không có

đi u ki n thu hút ngu n v n đó V n đ nƠy n u không đ c kh c ph c, v lơu dƠi s lƠm cho n n kinh t phát tri n m t cơn đ i, lƠm gia t ng phơn hóa giƠu nghèo vƠ d n đ n mơu thu n, xung đ t xư h i

L i d ng s khao khát v n đ u t vƠ s ki m soát thi u ch t ch c a ta,

m t s đ i tác n c ngoƠi đư góp v n vƠo liên doanh b ng cách chuy n giao

nh ng máy móc, thi t b c k , l c h u (đ c tơn trang l i), đ ng th i kê giá cao h n th c ch t giá tr còn l i c a máy móc nƠy đ nơng cao v n góp vƠo liên doanh v i ta K t qu c a v n đ nƠy lƠ: các ch đ u t ti p t c thu l i nhu n t nh ng máy móc, thi t b l i th i đó nh kéo dƠi đ c vòng đ i, tu i

th c a nó, vƠ quan tr ng h n lƠ h đư gi i phóng đ c nh ng thi t b đó đ trang b nh ng máy móc, công ngh tiên ti n Còn đ i v i các n c nh n đ u

t nh n c ta, ph i gánh ch u h u qu c a s chuy n giao công ngh l c h u,

thi u đ ng b vƠ t t h u v ti n b k thu t công ngh Ph n l n các doanh

nghi p FDI đang đ u t Vi t Nam có quy mô nh , các ngƠnh công ngh cao còn ít i Do đó, kh n ng tác đ ng lan t a, t o đi u ki n đ các doanh nghi p khác trong n c cùng phát tri n còn r t h n ch , ch a đáp ng đ y đ m c

tiêu công tác thu hút FDI đư đ t ra

M t trong nh ng m t trái c a FDI mang l i h u qu nghiêm tr ng vƠ lơu dƠi đ i v i con ng i vƠ xư h i Vi t Nam lƠ do các doanh nghi p đ u t tr c

ti p n c ngoƠi l i d ng s h n ch , y u kém, qu n lỦ thi u ch t ch c a

n c ta vƠ vì ch y theo l i nhu n h đư c tình gơy ra nh ng nguy c , th m

h a v ô nhi m môi tr ng sinh thái

NgoƠi nh ng m t trái đư nêu trên, v n đ tranh ch p lao đ ng trong các doanh nghi p có v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi; v n đ khai gian doanh thu

đ tr n thu ; v n đ chuy n giá t o ra “l i th t” “l gi ” gi a công ty m , công ty con gơy thi t h i cho n n kinh t n c ta vƠ lƠm l i cho các công ty

đ u t n c ngoƠi, v n đ lưng phí đ t đai do thƠnh l p quá nhi u khu công nghi p, khu kinh t không mang l i k t qu nh mong đ iầc ng ph i đ c

gi i quy t k p th i

Nh v y, FDI bên c nh nh ng tác đ ng tích c c thúc đ y n n kinh t t ng

tr ng vƠ phát tri n, v n đang t n t i m t s m t trái nh h ng đ n quá trình phát tri n kinh t xư h i Nh ng m t trái đó, v a mang tính khách quan, v a mang tính ch quan, v a xu t phát t b n thơn ngu n v n FDI, v a do s y u kém c a ta trong công tác thu hút, s d ng vƠ qu n lỦ ngu n v n nƠy Do đó,

vi c nh n rõ nh ng m t trái, nh ng tác đ ng tiêu c c c a ngu n v n FDI vƠ

nh ng m t trái (h n ch , y u kém, tiêu c c) trong qu n lỦ, s d ng ngu n v n nƠy lƠ r t c n thi t Trên c s đó, ch đ ng tìm ra nh ng gi i pháp đ kh c

ph c, h n ch đ n m c th p nh t nh ng tác đ ng tiêu c c c a FDI đ i v i quá trình phát tri n kinh t - xư h i n c ta, nh m nơng cao m r ng thu hút,

qu n lỦ vƠ s d ng t t h n n a ngu n v n FDI, ph c v đ c l c cho s nghi p ti p t c “ th c hi n CNH, H H đ t n c g n v i phát tri n kinh t tri

th c vƠ b o v tƠi nguyên, môi tr ng”, [18, 75] mƠ i h i l n th XI c a

ng đư đ ra ơy c ng lƠ Ủ ngh a khoa h c vƠ th c ti n c n đ c nghiên

c u vƠ gi i quy t

V i mong mu n đ c góp ph n vƠo vi c lƠm sáng t nh ng m t trái c a FDI vƠ tìm gi i pháp đ kh c ph c nh ng m t trái đó, nghiên c u sinh ch n

đ tƠi: “M t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i s phát tri n kinh

t - xã h i Vi t Nam” lƠm lu n án ti n s kinh t , chuyên ngƠnh kinh t

chính tr

2 Tình hình nghiên c u đ tƠi

Xung quanh v n đ thu hút vƠ s d ng v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi, cho đ n nay, c trong n c vƠ n c ngoƠi đư có nhi u tác ph m, công trình nghiên c u d i các n ph m nh : tác ph m kinh đi n c a Ch ngh a Mác-Lênin, đ tƠi khoa h c, lu n án ti n s , lu n v n th c s , sách chuyên kh o, các bƠi vi t trên t p chí, các bƠi vi t trên các báo, nh t lƠ trên t p chí kinh t

vƠ d báo c a B K ho ch vƠ u t vƠ báo Kinh t , báo u t vƠ các báo

đi n t Có th đ c p m t s sách, công trình, đ tƠi khoa h c c p NhƠ n c, các lu n án có liên quan tiêu bi u sau đơy:

+ V tƠi li u c a n c ngoƠi:

- Faramarz AKRAMI, 2008 Foreign Direct Investment in Developing Countries: Impact on Distribution and Employment A Historical, Theoretical and Empirical Study, Thesis Fribourg, Switzerland

Theo AKRAMI, v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi lƠ m t trong nh ng

bánh xe quan tr ng c a n n kinh t hi n đ i, nó giúp m r ng quan h kinh t

qu c t trong m t h th ng th tr ng t do g n li n v i toƠn c u hóa Ông cho r ng, FDI đư thay đ i xu h ng vƠ phơn ph i c a ngƠnh đ u t trong n n kinh t th gi i m t bƠn tay, lƠm thay đ i phơn ph i đ u t trong n c vƠ gi a các thƠnh ph n kinh t K t qu lƠ, lƠm thay đ i phơn ph i thu nh p gi a các

qu c gia, gi a các khu v c c a m t qu c gia, gi a các khu v c thƠnh th vƠ khu v c nông thôn, gi a các t ng l p Thông qua v n đ nƠy, nghiên c u sinh cƠng hi u rõ dòng ch y c a v n FDI ch đ n gi n lƠ di chuy n đ n các vùng

vƠ qu c gia mƠ có c h i thu n l i cho vi c thu đ c l i nhu n cao nh t Do

đó, đi u quan tr ng lƠ lƠm th nƠo đ ngu n v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi

có nh ng tác đ ng theo h ng tích c c đ n phơn ph i thu nh p vƠ vi c lƠm trong t t c các vùng vƠ l nh v c kinh t khác nhau trong đi u ki n n n kinh

t m h i nh p

- Imad A Moosa, 2002 Foreign direct investment Theory, Evidence and practice PALGRACE, New York, America

Cu n sách đư đ c p khá rõ v l ch s hình thƠnh FDI, ch ra nh ng đ c

đi m, nh ng y u t quy t đ nh s hình thƠnh vƠ nh ng tác đ ng c a FDI Xác

đ nh tính hi u qu c a đ u t v n vƠo các d án FDI nh d a vƠo u đưi v thu vƠ chi phí các y u t đ u vƠo th p Tác gi cu n sách c ng đ c p đ n tính r i ro c a đ u t v n vƠo các d án FDI vƠ nh ng tác đ ng b t l i c a

ngu n v n nƠy đ i v i các n c ch nhƠ (n c nh n đ u t ) Chuy n giá, v n

đ th ng x y ra đ i v i ho t đ ng FDI c ng đ c đ c p đ n Tác gi cho

r ng nh ng thƠnh viên liên quan đ n ho t đ ng chuy n giá th ng trong cùng

m t công ty, s chuy n giá đó th ng d a vƠo giá chuy n nh ng do công ty

m thi t l p Cu n sách c ng đ c p đ n vai trò, ch c n ng c a công ty đa

qu c gia, u th v t tr i v công ngh , k thu t v n vƠ kh n ng qu n lỦ lƠ

nh ng y u t t o c h i cho các công ty đa qu c gia thơm nh p vƠo th tr ng

n c ngoƠi TƠi li u nƠy giúp nghiên c u sinh hi u rõ h n nh ng mánh khóe trong vi c th c hi n chuy n giá c a nhƠ đ u t n c ngoƠi vƠ t m quan tr ng

c a các công ty đa qu c gia trong vi c chuy n giao công ngh cho các n c

ti p nh n FDI

- Vintila Denisia, 2010 Foreign Direct Investment Theories: An Overview of the Main FDI Theories European Journal of Interdisciplinary Studies

Vintila Denisia cho r ng, FDI có vai trò quan tr ng trong n n kinh t

qu c t sau khi chi n tranh th gi i th hai k t thúc th y nguyên nhơn hình thƠnh dòng v n FDI, c n nghiên c u lỦ thuy t v FDI, b i vì lỦ thuy t v

đ u t tr c ti p n c ngoƠi s giúp ta hi u bi t h n v c ch kinh t vƠ hƠnh

vi c a các tác nhơn kinh t c c p đ vi mô vƠ v mô Thông qua nghiên c u các lỦ thuy t v FDI, nghiên c u sinh hi u rõ h n đ ng l c c b n hình thƠnh

m t công ty đ u t n c ngoƠi

+ V tƠi li u trong n c

- Nguy n Bích t, 2005 Khu v c kinh t có v n đ u t n c ngoài, v trí,

vai trò c a nó trong n n kinh t th tr ng đ nh h ng Xã h i ch ngh a

Vi t Nam tƠi nghiên c u khoa h c c p NhƠ n c KX 01.05

Tác gi đ tƠi đư lƠm sáng t b n ch t, v trí, vai trò c a khu v c kinh t

có v n đ u t n c ngoƠi trong quá trình phát tri n kinh t - xư h i; Phơn tích,

đánh giá th c ti n ho t đ ng c a khu v c kinh t nƠy n c ta Xơy d ng

m t s ki n ngh v chính sách vƠ gi i pháp nh m phát huy vai trò, tác đ ng tích c c c a ngu n v n nƠy trong s nghi p công nghi p hóa, hi n đ i hóa

- Võ Thanh Thu, 2005 Nghiên c u nh ng gi i pháp phát tri n các khu công nghi p Vi t Nam trong đi u ki n hi n nay tƠi nghiên c u khoa h c

c p NhƠ n c Tác gi đư phơn tích r t rõ quá trình hình thƠnh vƠ phát tri n các khu công nghi p n c ta, đ ng th i ch rõ nh ng h n ch c a các khu công nghi p Trên c s đó, tác gi đ a ra m t s gi i pháp nh m kh c ph c

nh ng y u kém vƠ phát huy các thƠnh t u, hi u qu c a các khu công nghi p tƠi nƠy có th tham kh o đ lƠm sáng t m t s m t trái nh : vi c l ng phí

đ t đai, ho c lƠm cho m t b ph n nông dơn m t vi c lƠm do thƠnh l p quá nhi u khu công nghi p trong quá trình thu hút FDI

- Phan Thanh Ph , 2005.Vi t Nam v i ti n trình gia nh p T ch c Th ng

m i th gi i HƠ N i: NhƠ xu t b n Chính tr Qu c gia Tác gi đư đ c p các

v n đ nh : toƠn c u hóa vƠ h i nh p kinh t qu c t , quan đi m c a ng

C ng s n Vi t Nam; m t s v n đ c b n v t ch c Th ng m i th gi i, kinh nghi m Trung Qu c gia nh p WTO; th c tr ng ti n trình h i nh p kinh

t qu c t c a Vi t Nam vƠ cu i cùng lƠ ph ng h ng vƠ gi i pháp ch đ ng gia nh p WTO c a Vi t Nam N i dung v m ng thu hút đ u t tr c ti p n c ngoƠi trong ti n trình h i nh p khu v c vƠ th gi i đ c đ c p khá rõ

- Vi n nghiên c u kinh t Trung ng, 2002 Các v n đ pháp lý và th

ch v chính sách c nh tranh và ki m soát đ c quy n kinh doanh HƠ N i:

NhƠ xu t b n Giao thông v n t i Cu n sách đư đ c p m t s v n đ lỦ lu n

v c nh tranh vƠ đ c quy n; khái quát tình hình c nh tranh vƠ đ c quy n

Vi t Nam; kinh nghi m qu c t c nh tranh vƠ ch ng đ c quy n Nh t B n, Mexico, Australia, M , có th tham kh o khía c nh nơng cao n ng l c c nh

tranh thu hút đ u t tr c ti p n c ngoƠi vƠ thông qua Lu t c nh tranh đ

kh c ph c, h n ch m t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi n c ta

- Nguy n Qu c Nh t vƠ Nguy n V n Ng ng, 2001 H i nh p kinh t v i

v n đ gi gìn an ninh qu c gia Vi t Nam HƠ N i: NhƠ xu t b n Chính tr

Qu c gia Tác gi đư đ c p đ n m t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi trong quá trình h i nh p kinh t qu c t vƠ ph ng h ng phòng ng a đ i v i m ng

qu c phòng - an ninh

- Lê H u Ngh a, 2005 Xu h ng toàn c u hóa trong hai th p niên đ u th

k XXI Ch ng trình khoa h c c p nhƠ n c tƠi K.X.08.01, HƠ N i,

2005 Tác gi đ tƠi đư đ c p nhi u v n đ khá phong phú có Ủ ngh a r t quan tr ng cho vi c đ ra vƠ th c hi n ch đ ng h i nh p kinh t qu c t c a

n c ta tƠi đư trình bƠy khá rõ n i dung, đ c đi m, b n ch t vƠ xu th c a toƠn c u hóa; tác đ ng c a nó đ i v i l nh v c chính tr , v n hóa, xư h i; vƠ

Vi t Nam tr c xu th toƠn c u hóa trong hai th p niên đ u th k XXI, trong

đó FDI có vai trò h t s c quan tr ng

- Tr n V n L i, 2008 Tác đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i s phát tri n kinh t - xã h i c a vùng kinh t tr ng đi m phía Nam đ n n m

2020 Lu n án ti n s kinh t Tr ng i h c Qu c gia ThƠnh ph H Chí Minh Khoa Kinh t Lu n án đ c p đ n tác đ ng tích c c, tiêu c c c a đ u

t tr c ti p n c ngoƠi đ i v i các n c có n n kinh t ch m phát tri n vƠ

m t s gi i pháp đ kh c ph c tác đ ng tiêu c c c a đ u t tr c ti p n c

ngoài

- Nguy n Xuơn Trung, 2012 M t s gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng

đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t nam giai đo n 2011 – 2020 Lu n án Ti n

s Kinh t h c Mư s 62.31.05.01 Thông qua vi c phơn tích m t s v n đ v

đ u t tr c ti p n c ngoƠi Vi t Nam liên quan đ n: cơn đ i v mô; b o v môi tr ng vƠ chuy n giao công ngh ; S tác đ ng lan t a, liên k t gi a các

doanh nghi p n c ngoƠi vƠ doanh nghi p trong n cầ, tác gi đư lƠm sáng

t m t s m t tích c c vƠ tiêu c c (h n ch ) c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi Trên c s đó, tác gi đư xơy d ng m t s gi i pháp nơng cao ch t l ng thu hút vƠ s d ng FDI Vi t Nam

- Ngô Th H i Xuơn, 2011 Nh ng gi i pháp chi n l c kh c ph c tình

tr ng m t cân đ i trong ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam

tƠi NCKH c p B Báo cáo vƠo tháng 11 n m 2011 Tác gi đư đ c p các

hi n t ng m t cơn đ i trong ho t đ ng FDI Vi t Nam vƠ các gi i pháp

kh c ph c s m t cơn đ i đó

- UBND ThƠnh ph H Chí Minh, 2009 Báo cáo t ng k t 20 n m ho t

đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài t i Thành ph H Chí Minh

Nhìn chung, t t c các công trình nói trên lƠ nh ng tƠi li u r t c n thi t,

giúp nghiên c u sinh k th a nhi u ki n th c quỦ báu đ hoƠn thành lu n án

Tuy nhiên, v m t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi v n ch a có đ tƠi nƠo nghiên c u v i t cách lƠ m t đ tƠi đ c l p vƠ có h th ng trên c 3 m t: lỦ

lu n, th c ti n vƠ gi i pháp ch đ ng h n ch m t trái c a ngu n v n nƠy Do

đó, đ tƠi nghiên c u sinh ch n không trùng l p v i các đ tƠi khác

3 M c đích vƠ nhi m v nghiên c u

V m c đích

Trên c s nh n th c rõ tính hai m t c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi (FDI), đ ng th i c n c vƠo m t trái vƠ nguyên nhơn d n đ n m t trái c a ngu n v n nƠy trong th i gian qua, lu n án đ xu t các quan đi m vƠ gi i pháp h n ch m t trái c a FDI trong th i gian t i Vi t Nam

V nhi m v

- H th ng hóa c s lỦ lu n, ph ng pháp lu n liên quan đ n FDI vƠ m t

trái c a nó

- Phơn tích m t trái c a FDI đ i v i s phát tri n kinh t xư h i Vi t

Nam th i gian qua

- Xác đ nh nguyên nhơn gơy ra m t trái c a FDI đ i v i s phát tri n kinh

t xư h i Vi t Nam th i gian qua

- xu t các quan đi m vƠ gi i pháp ch đ ng h n ch m t trái c a FDI trong th i gian t i n c ta

sánh

6 Nh ng đóng góp m i vƠ Ủ ngh a c a lu n án

M t s đóng góp m i:

- LƠm rõ c s lỦ lu n vƠ ph ng pháp lu n liên quan đ n m t trái c a đ u

7 K t c u lu n án

Lu n án ngoƠi ph n m đ u, k t lu n, danh m c tƠi li u tham kh o, v

n i dung đ c chia thƠnh 3 ch ng:

Ch ng 1: M t s v n đ lỦ lu n c b n v đ u t tr c ti p n c ngoƠi vƠ

tác đ ng c a nó đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i

Ch ng 2: Th c tr ng c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi vƠ m t trái c a nó đ i

v i s phát tri n kinh t - xư h i Vi t Nam giai đo n 1988 đ n nay

Ch ng 3 : Quan đi m vƠ gi i pháp h n ch m t trái c a đ u t tr c ti p

n c ngoƠi đ i v i quá trình phát tri n kinh t - xư h i n c ta trong th i gian t i

Ch ng 1

M T S V N Lụ LU N C B N V U T TR C TI P

N C NGOÀI VÀ TÁC NG C A NÓ I V I S PHÁT TRI N

KINH T - XÃ H I 1.1 M t s lỦ lu n c b n v đ u t tr c ti p n c ngoƠi

1.1.1 Khái ni m, b n ch t vƠ tính t t y u khách quan c a s gia t ng đ u t

tr c ti p n c ngoƠi

1.1.1.1 Các khái ni m c b n và đ c đi m c a đ u t tr c ti p n c

ngoài

Khái ni m đ u t hi n đang có các Ủ ki n sau đây:

- u t lƠ vi c s d ng v n vƠo quá trình tái s n xu t xư h i nh m t o

ra n ng l c v n l n h n V n đ u t lƠ ph n tích l y c a xư h i, c a các ngƠnh, các c s s n xu t kinh doanh, lƠ ti n ti t ki m c a dơn vƠ v n huy

đ ng t các ngu n khác đ c đ a vƠo tái s n xu t xư h i Trên bình di n doanh nghi p, đ u t lƠ vi c di chuy n v n vƠo m t ho t đ ng nƠo đó nh m

m c đích thu l i m t kho n ti n l n h n

- u t lƠ ho t đ ng s d ng ti n v n, tƠi nguyên trong m t th i gian

t ng đ i dƠi nh m thu l i nhu n ho c l i ích kinh t xư h i c đi m c a

đ u t lƠ nó x y ra trong m t th i gian t ng đ i dƠi, th ng t 2 n m tr lên

đ n 50, 70 n m ho c lơu h n n a Nh ng ho t đ ng kinh t ng n h n th ng trong vòng m t n m không nên g i lƠ đ u t

- u t kinh t , lƠ vi c b v n vƠo doanh nghi p, vƠo m t công trình hay m t s nghi p b ng nhi u bi n pháp nh c p phát ngơn sách, v n t do, liên doanh ho c vay dƠi h n đ mua s m thi t b , xơy d ng m i, ho c th c

hi n vi c hi n đ i hóa, m r ng xí nghi p nh m thu doanh l i hay phát tri n

phúc l i công c ng

Theo đi u 3 Lu t đ u t đ c n c C ng hòa xư h i ch ngh a Vi t

Nam công b ngƠy 12.12 2005 thì “ u t là vi c nhà đ u t b v n b ng các lo i tài s n h u hình ho c vô hình đ hình thành tài s n ti n hành các

ho t đ ng đ u t theo quy đ nh c a Lu t đ u t và các quy đ nh khác c a pháp lu t có liên quan”

V n đ đ u t tuy có nhi u cách di n đ t nh đư nêu trên, song, không

có s khác bi t l n, theo đó, đ xác đ nh m t ho t đ ng đ c coi lƠ đ u t có

th c n c vƠo m y đi m sau:

- u t lƠ m t ho t đ ng tƠi chính, nh m m c đích đ a v n vƠo ho t

đ ng đ thu l i nhu n ho c phát tri n công trình công c ng, v n đ u t lƠ ti n

ho c các lo i tƠi s n nói chung

- u t lƠ ho t đ ng trong m t th i gian t ng đ i dƠi

- M i đ u t đ u ph i tuơn theo lu t vƠ các quy đ nh liên quan

u t hay ho t đ ng đ u t đ c phơn lo i theo nh ng tiêu th c khác nhau tùy theo m c đích c a vi c phơn lo i Ch ng h n:

M c dù có nhi u cách phơn lo i khác nhau, tùy theo m c đích nghiên

c u V i Lu n án nƠy, tác gi ch n cách phơn lo i th ba, t c lƠ phơn bi t hai

lo i đ u t chính ó lƠ đ u t tr c ti p vƠ đ u t gián ti p Vi c phơn lo i

“công ty m ” và các tài s n đ c g i là “công ty con” hay “chi nhánh công ty”

+ Khái ni m c a IMF: FDI là m t ho t đ ng đ u t đ c th c hi n nh m

đ t đ c nh ng l i ích lâu dài trong m t doanh nghi p ho t đ ng trên lãnh

th c a m t n n kinh t khác n n kinh t n c ch đ u t , m c đích c a ch

đ u t là giành quy n qu n lý th c s doanh nghi p

Theo đi u 3 Lu t đ u t 2005 c a n c C ng Hòa Xư H i Ch Ngh a Vi t

Nam thì:

- “ u t tr c ti p là hình th c đ u t do nhà đ u t b v n đ u t và tham gia qu n lý ho t đ ng đ u t ”

- “ u t n c ngoài là vi c nhà đ u t n c ngoài đ a vào Vi t Nam

v n b ng ti n và các tài s n h p pháp khác đ ti n hành ho t đ ng đ u t ”

T đó, có th hi u khái ni m đ u t tr c ti p n c ngoƠi nh sau:

u t tr c ti p n c ngoài là lo i hình kinh doanh c a nhà đ u t

n c ngoài đ u t vào Vi t Nam m t l ng v n b ng ti n và các tài s n h p pháp khác đ l n đ thi t l p các c s s n xu t, kinh doanh, nh đó cho phép h tr c ti p tham gia qu n lý, đi u hành đ i t ng mà h đ u t v n

nh m m c đích thu đ c l i nhu n t nh ng ho t đ ng đ u t đó

Nh v y, đ u t tr c ti p n c ngoƠi lƠ m t hình th c h p tác kinh doanh qu c t v i nh ng đ c thù riêng v s can thi p c a ch đ u t n c ngoƠi vƠo quá trình kinh doanh, s n xu t, v tính ch t lơu dƠi c a d án, v s

g n li n v i quá trình chuy n giao công ngh , đ c đi u ch nh b ng m t h

th ng lu t pháp hoƠn ch nh, rõ rƠng vƠ đòi h i ch đ u t tr c ti p n c ngoƠi

ph i tuơn theo quy đ nh lu t đ u t c a n c s t i Lo i hình đ u t nƠy có

n c ngoƠi thì m i đ c xem lƠ đ u t tr c ti p Có n c quy đ nh lƠ 25%

n c ta, Lu t đ u t n c ngoƠi quy đ nh v n t i thi u c a bên n c ngoƠi ph i chi m ít nh t lƠ 30% t ng s v n pháp đ nh đ i v i ph n góp v n USD ph i thanh toán b ng VN theo t giá h i đoái c a ngơn hƠng Vi t

Nam [50, đ 8]

Hai là, v quy n đi u hƠnh, qu n lỦ doanh nghi p có v n đ u t tr c ti p

n c ngoƠi ph thu c vƠo m c góp v n N u nhƠ đ u t n c ngoƠi đ u t 100% v n thì xí nghi p đó hoƠn toƠn do nhƠ đ u t n c ngoƠi đi u hƠnh, có

th tr c ti p ho c thuê ng i qu n lỦ i v i các doanh nghi p Liên doanh,

vi c đi u hƠnh công ty do H i đ ng qu n tr , đ ng đ u lƠ Ch t ch H i đ ng

qu n tr T ng giám đ c vƠ các phó t ng giám đ c do H i đ ng qu n tr b nhi m, mi n nhi m T ng giám đ c ho c phó t ng giám đ c th nh t lƠ công dơn Vi t Nam.[50, đ 12]

Ba là, v chia l i nhu n, nhƠ đ u t n c ngoƠi ( TNN) thu đ c l i nhu n đ u t ph thu c vƠo k t qu s n xu t, kinh doanh c a xí nghi p Lưi,

l đ c phơn chia theo t l góp v n trong v n pháp đ nh, sau khi đư tr đi thu l i t c vƠ các kho n đóng góp cho n c s t i theo quy đ nh c a pháp

lu t NhƠ đ u t n c ngoƠi đ c quy n chuy n l i nhu n thu đ c v n c theo quy đ nh hi n hƠnh c a n c nh n đ u t

* Các hình th c đ u t tr c ti p n c ngoài:

- Doanh nghi p liên doanh lƠ doanh nghi p do m t bên hay các bên

n c ngoƠi góp v n v i m t bên hay các bên n c nh n đ u t đ thƠnh l p nên doanh nghi p m i g n v i vi c hình thƠnh pháp nhơn m i

- Doanh nghi p 100% v n n c ngoài lƠ doanh nghi p do nhƠ đ u t

n c ngoƠi đ u t 100% v n

- H p đ ng h p tác kinh doanh (g i t t lƠ h p đ ng BCC) lƠ v n b n

kỦ k t gi a hai bên ho c nhi u bên đ ti n hƠnh ho t đ ng đ u t mƠ không thƠnh l p pháp nhơn m i

- Hình th c BOT (h p đ ng xơy d ng ậ kinh doanh ậ chuy n giao)

- Hình th c BTO (h p đ ng xơy d ng - chuy n giao ậ kinh doanh)

- Hình th c BT (h p đ ng xơy d ng ậ chuy n giao)

1.1.1.2 B n ch t c a ạDI và tính t t y u khách quan c a s hình thành, gia t ng ạDI trên th gi i

- B n ch t c a đ u t tr c ti p n c ngoài

Dù trong b t c hoƠn c nh, đi u ki n nƠo thì đ u t tr c ti p n c ngoƠi c ng luôn nh m vƠo m c đích tìm ki m l i nhu n, nơng cao l i nhu n

nh ng n c khác, d a trên c s khai thác l i th c a n c nh n đ u t v th

tr ng tiêu th , ngu n tƠi nguyên, ngu n lao đ ng giá r , n đ nhầ đ t

đ c m c đích đó, nhƠ đ u t n c ngoƠi s n sƠng b ng m i cách, k c th

đo n, dù bi t s đ l i h u qu n ng n cho n c nh n đ u t

S hình thƠnh dòng FDI lƠ do các nguyên nhơn d i đơy:

M t là, xu t phát t s chênh l ch các y u t đ u vƠo, trong đó ngu n

lao đ ng r lƠ y u t r t c n thi t Ch ng h n ti n công c a các công nhơn M lƠm vi c t i ngƠnh công nghi p l p ráp máy tính Hoa K t 2.000 - 2.500 USD/ tháng thì v i công vi c t ng t trong các công ty con c a chúng Thailand vƠ Malaysia ch b ng 1/5 con s nói trên [3, 135] Cho đ n nay, chi phí lao đ ng r v n còn lƠ y u t h p d n các nhƠ đ u t ; đi u đó gi i thích vì sao đ u t c a M vƠo Trung Qu c, vƠo ASEAN t ng nhanh trong m t s

n m qua Nói cách khác, các nhƠ đ u t tìm ki m s đ u t bên ngoƠi do l i

d ng l i th chênh l ch v chi phí s n xu t gi a các n c, qua đó thu đ c l i nhu n cao h n nh gi m đ c chi phí s n xu t

Hai là, quy lu t l i nhu n lƠ nguyên nhơn c b n thúc đ y s hình thƠnh vƠ phát tri n FDI Th c ti n đư ch ng minh: t su t l i nhu n các

n c công nghi p phát tri n có xu h ng gi m xu ng, b i quá trình t ng tích

l y t b n đi li n v i s t ng c u t o h u c c a t b n C u t o h u c trong CNTB ngƠy cƠng t ng lƠ xu h ng t t y u, nh t lƠ các ngƠnh công nghi p truy n th ng, nh ng nhƠ đ u t t b n có th thay đ i t l v l ng công

th c P’ = m/ c+v nh gi m v b ng cách thuê lao đ ng r h n các n c đang

phát tri n khác, ho c chuy n giao các ngƠnh công nghi p truy n th ng sang các n c nƠy M t khác, do ch y theo t su t l i nhu n cao, nên khi các ngƠnh, các l nh v c có t su t l i nhu n cao trong n c đư đ c đ u t h t,

các nhƠ t b n không mu n đ u t vƠo các l nh v c c n v n l n, t su t l i nhu n th p, do đó h tìm cách chuy n giao ho c đ u t ra n c ngoƠi nh ng ngƠnh công nghi p truy n th ng nh m “t i đa hoá” đ c l i nhu n

Ba là, phơn tán b t r i ro khi b v n vƠo đ u t V n đ a vƠo ho t

đ ng đ u t luôn có nh ng y u t r i ro Do đó, đ a v n ra n c ngoƠi đ u t bên c nh tranh th l i th so sánh, chính sách u đưi, th tr ngầ c a n c

nh n đ u t đ t i đa hóa l i nhu n, nhƠ đ u t còn nh m phơn tán r i ro, chính vì v y nhƠ đ u t th ng quan tơm đ n vi c l a ch n đ u t vƠo nh ng

n c, nh ng ngƠnh ch ng nh ng có t su t l i nhu n cao mƠ còn ít có kh

n ng x y ra r i ro

B n là, do xu h ng b o h m u d ch các n c ngƠy cƠng gia t ng

v i nh ng hƠng rƠo thu quan Ch ng h n, M đánh thu t i 40% đ i v i xe ô

tô nguyên chi c nh p t Nh t, nh ng s ch đánh thu giá tr gia t ng đ i v i

xe cùng lo i n u đ c l p ráp t i M v i m c thu nƠy ch b ng 25% giá tr

xe ô tô Chính vì th mƠ các n c gia t ng đ u t ra n c ngoƠi s n xu t đ

tránh hàng rào thu quan, đ ti p c n th tr ng r ng l n bên ngoƠi

N m là, s phát tri n m nh m c a cu c cách m ng khoa h c vƠ công

ngh trên th gi i, vƠ chi phí b o v môi tr ng t ng cao các n c phát tri n lƠ m t trong nh ng nguyên nhơn thúc đ y t ng dòng FDI t các n c phát tri n sang các n c đang phát tri n, lƠm cho t ng ngu n v n FDI trên th

gi i gia t ng nhanh

Nh ng nguyên nhơn trên, cùng v i quá trình toƠn c u hóa lƠ nhơn t quan tr ng thúc đ y t ng dòng v n FDI trên th gi i ngƠy cƠng t ng (Xem

b ng 1.1 vƠ ph l c 1)

B ng 1.1 Dòng v n FDI trong th p niên cu i th k XX (1991-2000)

Ngu n: T ng h p báo cáo c a UNCTAD.(t l % n m tr c đ c coi là 100)

Theo s li u b ng 1.1 vƠ ph l c 1 cho th y, b c sang nh ng n m đ u

th p niên 80 c a th k XX, t l v n FDI th gi i t ng r t đáng k t bình quơn 25 t USD trong nh ng n m th p niên 70 t ng lên 50 t USD giai đo n

1980-1985 liên t c t ng nh ng n m sau đó (tr 3 n m 1990-1992) M c dù

n n kinh t th gi i ch u nh ng tác đ ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tƠi

chính Châu Á n ra vƠo n m 1997 Song, dòng v n FDI th gi i v n gia t ng

N m 1998 dòng v n nƠy t ng 45% so v i n m 1997 N m 2000, đ t 1400 t USD, đánh d u m c k l c v ngu n v n FDI th gi i th k XX

Nh ng, sau khi đ t đ n đ nh đi m vƠo n m 2000 nh đư trình bƠy trên, ngu n FDI th gi i đ t ng t gi m liên ti p trong ba n m li n: n m 2001 t ng

đ u t th gi i lƠ 823 t USD; N m 2002 lƠ 651 t USD; th p nh t lƠ vƠo

n m 2003, ch đ t 575 t USD Sau ba n m liên t c gi m, sang n m 2004, FDI b t đ u ph c h i tr l i nh ng v n còn khiêm t n: N m 2004 đ t 612 t USD; N m 2005 đ t 648 t USD; N m 2006 đ t 1200 t USD vƠ n m 2007 lƠ

1538 t USD ; N m 2008 đ t 1370 t USD ; N m 2009 đ t 1040 t USD ;

N m 2010 đ t 1200 t USD; N m 2011 đ t 1510 t USD (xem b ng 1.2)

B ng 1.2: T l t ng gi m FDI toƠn c u qua các n m( 2001-2011)

Ngu n: T ng h p báo cáo c a UNCTAD.(t l % n m tr c đ c coi là 100)

Tóm l i, trong b i c nh qu c t vƠ khu v c có nhi u thay đ i, đ c bi t

t th p niên 80 th k XX đ n nay, n n kinh t qu c t đư xu t hi n nh ng xu

h ng m i: đ y m nh quá trình t do th ng m i, gia t ng m nh m đ u t

qu c t , thúc đ y c nh tranh - h p tác trên ph m vi toƠn c u Chính xu h ng

v n đ ng m i đó c a n n kinh t th gi i l i quy t đ nh s ph thu c l n nhau ngƠy cƠng sơu s c gi a các n c S gia t ng c a dòng FDI m t cách nhanh

chóng, m nh m trên kh p th gi i đư đem l i nh ng c h i vƠ thách th c m i cho c nh ng n c đ u t vƠ nh ng n c ti p nh n đ u t có th thu hút ngƠy cƠng nhi u ngu n v n nƠy nh các n c công nghi p phát tri n, các

n c đang phát tri n c n ph i t o ra th vƠ l c, t o ra môi tr ng đ u t c a

n c mình ngƠy cƠng h p d n h n

1.1.2 M t s lỦ thuy t vƠ quan đi m v đ u t tr c ti p n c ngoƠi

Trong b i c nh qu c t hóa n n kinh t , v n đ đ u t tr c ti p n c ngoƠi đang đ c h u h t các n c trên th gi i quan tơm không nh ng t m

qu c gia mƠ c t m Qu c t Ngu n v n nƠy đang có xu h ng ngƠy cƠng

t ng trên th gi i, b i vì nó đang mang l i l i ích cho c hai phía: n c đi đ u

t vƠ n c nh n đ u t M c đ l i ích đó d a trên l i th vƠ s khôn khéo

c a m i bên

lỦ gi i hi n t ng kinh t nƠy, trên th gi i hi n có nhi u lỦ thuy t đang c g ng gi i thích nh ng đ ng l c c a ho t đ ng đ u t t đi m nhìn

c a nhƠ đ u t Nó c ng xem xét nh ng h u qu cho n c có xu t x t b n

đi đ u t vƠ n c nh n đ u t Trong gi i h n lu n án nƠy, tác gi xin nêu

m t s lỦ thuy t sau đơy

1.1.2.1 LỦ lu n v FDI c a m t s h c gi t s n

+ LỦ thuy t chu k s n xu t c a Vernon LỦ thuy t nƠy đ c S

Hirsch đ a ra tr c tiên, sau đó Vernon phát tri n t n m 1966 đ gi i thích

m t s lo i đ u t tr c ti p n c ngoƠi đ c th c hi n b i các công ty M Tơy Âu sau chi n tranh th gi i th hai trong ngƠnh s n xu t công nghi p Ông cho r ng có b n giai đo n c a chu k s n xu t: đ i m i, phát tri n,

tr ng thƠnh vƠ suy gi m

Theo Vernon, trong giai đo n đ u các s n ph m m i đ c s n xu t ngay trên đ t n c có phát minh đ ph c v cho s tiêu dùng trong n c vƠ

xu t kh u sang Chơu Âu Nh vƠo l i th s h u công ngh m i, các nhƠ s n

xu t s tiêu chu n hóa s n ph m Qua đó, các công ty Chơu Âu đư b t đ u b t

ch c s n ph m c a M Do đó, các công ty M đư bu c ph i th c hi n vi c xơy d ng các c s s n xu t trên chính các n c Chơu Âu đ duy trì th ph n

c a h , t c lƠ s n xu t c a các công ty M đ c m r ng sang các n c

thông qua FDI

u đi m c a lỦ thuy t nƠy lƠ d a vƠo đ c nhi u y u t cho phép lỦ

gi i s thay đ i theo ngƠnh ho c s chuy n d ch các ho t đ ng công nghi p

c a các n c tiên phong v công ngh sang các n c “b t ch c”

H n ch c a lỦ thuy t nƠy lƠ, các gi thuy t mƠ lỦ thuy t nƠy đ a ra c n

c ch y u vƠo tình hình th c t đ u t tr c ti p c a M ra n c ngoƠi trong

nh ng n m 1950 ậ 1970 Nh ng l i không gi i thích đ c đ u t c a Chơu

Âu sang M Vernon c ng không phơn bi t đ c hình th c phát minh nƠo liên quan đ n đ c đi m s n ph m, vƠ phát minh nƠo liên quan đ n quy trình s n

xu t, mƠ ch xem xét tr ng h p duy nh t, đó lƠ nh ng thay đ i v công ngh

di n ra đ ng th i c đ i v i đ c đi m c a s n ph m vƠ quy trình s n xu t

+ LỦ thuy t cái “vòng lu n qu n” v i ‘cú huỦch” t bên ngoƠi c a SamuelSon

Trong lỦ thuy t t ng tr ng vƠ phát tri n kinh t đ i v i các n c đang phát tri n g n v i n n kinh t m , m t s nhƠ kinh t h c, trong đó có P.A Samuelson đư đ a ra LỦ thuy t v “cái vòng lu n qu n’ vƠ “cú huỦch’ t bên ngoƠi N i dung c b n c a lỦ thuy t nƠy lƠ d a trên các y u t nh h ng

đ n nh p đ t ng tr ng kinh t , trong đó có y u t t b n (v n), hi n đang

g p nhi u khó kh n lƠm cho các n c đang phát tri n n m trong vòng lu n

qu n trong do thi u v n vƠ theo lỦ thuy t nƠy không th không có “cú huỦch”

t bên ngoƠi vƠo, trong đó có v n đ u t tr c ti p t n c ngoƠi

Samuelson cho r ng, m t qu c gia mu n đ t t i s t ng tr ng vƠ phát tri n c n ph i có 4 nhơn t : nhơn l c, tƠi nguyên, t b n, k thu t Trong đi u

ki n c th c a các qu c gia nghèo thì c 4 nhơn t nƠy đ u trong tình tr ng khan hi m vƠ ch t l ng th p

- V nhơn l c, các n c nghèo, do đi u ki n ch t l ng cu c s ng

th p nên tu i th trung bình th p, t l ng i bi t ch th p, ch s HDI th p Lao đ ng t p trung quá nhi u trong ngƠnh nông nghi p tình tr ng th t

nghi p trá hình cao Vì v y, các n c nƠy ph i đ u t cho h th ng y t giáo

d c, đa d ng hóa vi c lƠm nông thôn đ kh c ph c tình tr ng th t nghi p trá

hình

- V tƠi nguyên, các n c nghèo tƠi nguyên c ng nghèo, l i phơn chia cho s dơn đông đúc, kh n ng phát huy hi u qu kinh t c a tƠi nguyên

lƠ r t th p TƠi nguyên quan tr ng nh t đ i v i nh ng n c nƠy lƠ tƠi nguyên

đ t nông nghi p Vì v y, c n có ch đ canh tác vƠ s d ng h p lỦ đ t đai

Ph i có đ u t n c ngoƠi đ khai thác nh ng ngu n tƠi nguyên ti m n ng

u đi m c a lỦ thuy t nƠy lƠ tác gi đư ch ra đ c nh ng đi m y u

c a các n c kém vƠ đang phát tri n T s phơn tích nh ng đ c đi m đó, tác

gi kh ng đ nh s c n thi t vƠ l i ích c a “cú huỦch” t bên ngoƠi lƠ FDI đ các n c nghèo thoát kh i vòng lu n qu n

Tuy nhiên, lý thuy t nƠy v n còn m t s h n ch ch : m i phơn tích

vƠ ch ra s c n thi t, l i ích c a vi c thu hút FDI ch ch a phơn tích l i ích

c a các n c đi đ u t Bi n ch ng c a v n đ lƠ ch , khi ho t đ ng đ u t

x y ra thì c hai bên: n c nh n đ u t vƠ n c đem t b n đi đ u t đ u có

l i ích kinh t nh d a vƠo th m nh c a mình V y, không ph i ch có nhóm

n c nghèo c n có ngu n l c bên ngoƠi đ phát tri n kinh t mƠ ngay c

nh ng n c phát tri n c ng c n có th tr ng bên ngoƠi đ đ u t nh m t ng

l i nhu n

+ LỦ thuy t chi t trung ậ Eclectic (Dunning - i h c Needs Anh ậ

h c gi n i ti ng v FDI trên th gi i)

LỦ thuy t chi t trung đ c phát tri n b i Giáo s Dunning, lỦ thuy t nƠy k th a nh ng u đi m c a các lỦ thuy t khác v FDI M t công ty có l i

th ti n hƠnh đ u t tr c ti p n c ngoƠi khi có OLI - Ownership Advantages,

Location Advantage, Internalization Incentives

Cách ti p c n nƠy đ c bi t đ n d i tên mô hình “OLI”: l i th v s

h u, l i th v v trí, đ a đi m vƠ l i th n i b hoá

1 “O” t l i th v s h u: l i th v s h u c a m t doanh nghi p có

th lƠ m t s n ph m ho c m t qui trình s n xu t mƠ có u th h n h n các doanh nghi p khác ho c các doanh nghi p khác không th ti p c n, ví d nh

b ng sáng ch ho c k ho ch hƠnh đ ng ó c ng có th lƠ m t s tƠi s n vô hình ho c các kh n ng đ c bi t nh công ngh vƠ thông tin, k n ng qu n lỦ,

ti p th , h th ng t ch c vƠ kh n ng ti p c n các th tr ng hƠng tiêu dùng

cu i cùng ho c các hƠng hoá trung gian ho c ngu n nguyên li u thô, ho c kh

n ng ti p c n ngu n v n v i chi phí th p Dù t n t i d i hình th c nƠo, l i

th v quy n s h u đem l i quy n l c nh t đ nh trên th tr ng ho c l i th

v chi phí đ đ doanh nghi p bù l i nh ng b t l i khi kinh doanh n c ngoƠi M c dù các l i th v quy n s h u mang đ c tr ng riêng c a m i

doanh nghi p, nh ng chúng có liên h m t thi t đ n các n ng l c v công ngh , sáng t o vƠ đ n trình đ phát tri n kinh t c a các n c ch đ u t

2."L" t l i th v v trí, đ a đi m: th tr ng n c ngoƠi ph i có l i th

đ a đi m giúp các doanh nghi p có l i khi ti n hƠnh s n xu t n c ngoƠi thay vì s n xu t n c mình r i xu t kh u sang th tr ng n c ngoƠi L i

th v đ a đi m bao g m các y u t sau:

a) Các l i ích v kinh t bao g m các y u t đ nh tính vƠ đ nh l ng c a

s n xu t, chi phí v n t i, vi n thông, quy mô th tr ng

b) L i th chính tr : pháp lu t vƠ chính sách c a chính ph liên quan và

nh h ng đ n dòng v n FDI

c) L i th xư h i: bao g m kho ng cách gi a các n c đi đ u t vƠ

n c ti p nh n đ u t , môi tr ng vƠ tính đa d ng v n hóa, thái đ đ i v i

ng i l

3 "I" l i th t n i b hóa: l i th nƠy th hi n ch , n u m t doanh nghi p s h u m t s n ph m ho c m t qui trình s n xu t mƠ vi c s n xu t s n

ph m đó n c ngoƠi không có l i h n xu t kh u hay cho thuê, thì c ng ch a

ch c doanh nghi p đư xơy d ng m t chi nhánh n c ngoƠi M t trong nh ng cách l a ch n c a h lƠ c p b n quy n cho m t doanh nghi p n c ngoƠi đ

h s n xu t s n ph m ho c s d ng qui trình s n xu t Nh ng n u th tr ng

n c ngoƠi có l i ích cao h n trong n c thì h s ch n tham gia thƠnh l p công ty vƠ s n xu t n c ngoƠi h n lƠ cung c p quy n nƠy d i gi y phép,

nh ng quy n th ng m i ơy chính lƠ m t l i th n i b hoá

Mô hình “OLI” có u đi m lƠ d hi u T i b t c th i đi m nƠo, các doanh nghi p c a m t n c, so v i các doanh nghi p c a các n c khác, cƠng

n m gi nhi u l i th v quy n s h u, thì h cƠng có đ ng c m nh đ s

d ng chúng trong n i b h n lƠ ph bi n ra bên ngoƠi, h cƠng tìm đ c nhi u l i ích khi s d ng chúng m t n c khác thì h cƠng có đ ng c đ phát tri n s n xu t n c ngoƠi Nh ng thay đ i v v trí c a dòng FDI vƠo

ho c ra c a m t n c có th đ c gi i thích b i nh ng thay đ i v l i th đ a

đi m so v i các n c khác, vƠ nh ng thay đ i trong ch ng m c mƠ doanh nghi p th y các tƠi s n nƠy n u đ c s d ng trong n i b s t t h n so v i khi đem bán trên th tr ng

1.1.2.2 LỦ lu n vƠ quan đi m c a Lênin

Xu t kh u t b n ho t đ ng, theo cách nói c a VI Lênin tr c đơy vƠ

đ u t tr c ti p n c ngoƠi theo cách nói hi n nay trên th gi i đư xu t hi n

vƠ đ c xác đ nh vƠo nh ng n m cu i th k XIX vƠ rõ nét nh ng th p niên

đ u c a th k XX, tr c h t d i hình th c thi t l p các nhƠ máy, xí nghi p

n c ngoƠi g n n i tiêu th v i m c đích gi m chi phí v n chuy n hƠng

hoá Hình th c nƠy đ c phát tri n m nh m nh t lƠ t sau chi n tranh th

gi i th II đ n nay

S xu t hi n vƠ gia t ng dòng FDI trên th gi i lƠ m t t t y u kinh t

g n v i s phát tri n l c l ng s n xu t trên th gi i Trong tác ph m “Ch ngh a đ qu c - giai đo n t t cùng c a ch ngh a t b n”, Lênin đư ch rõ,

vi c xu t kh u giá tr nh m thu đ c giá tr th ng d ngoƠi biên gi i qu c gia (xu t kh u t b n) đư tr thƠnh m t đ c đi m kinh t c b n c a ch ngh a

t b n (CNTB) khi b c sang giai đo n CNTB đ c quy n Quá trình phát tri n c a CNTB, khi l c l ng s n xu t phát tri n m nh m cùng v i s ra đ i

c a các t ch c đ c quy n vƠ t b n tƠi chính, ho t đ ng xu t kh u t b n đư hình thƠnh vƠ có xu h ng phát tri n m nh Ho t đ ng đ u t n c ngoƠi ( TNN) đư tr nên sôi đ ng vƠ đóng vai trò ngƠy cƠng quan tr ng h n đ i

v i n n kinh t th gi i nói chung vƠ thông qua ho t đ ng c a các công ty xuyên qu c gia h u kh p các n c trên th gi i

Trong th k XIX, trên th gi i đư di n ra quá trình tích t vƠ t p trung

t b n m nh m Lúc b y gi , trong l nh v c tƠi chính đư xu t hi n cái g i lƠ

"T b n th a" T c lƠ các n c công nghi p phát tri n đư tích l y đ c nh ng kho n t b n kh ng l , nh ng n u đ u t trong n c thì t su t l i nhu n s

th p so v i đ a t b n đó ra n c ngoƠi đ u t , đó lƠ ti n đ cho vi c xu t

kh u t b n trong giai đo n ch ngh a t b n đ c quy n Xu t kh u t b n lƠ

m t đ c đi m n i b t có t m quan tr ng đ c bi t, vƠ tr thƠnh s c n thi t c a

ch ngh a t b n

Lênin cho r ng, đi n hình c a ch ngh a t b n trong giai đo n t do

c nh tranh th ng tr lƠ xu t kh u hƠng hóa i n hình c a ch ngh a t b n

trong giai đo n c a ch ngh a t b n đ c quy n lƠ xu t kh u t b n Th c

ch t c a xu t kh u t b n lƠ đem t b n ra n c ngoƠi đ u t nh m chi m

đ c giá tr th ng d vƠ các ngu n l i khác đ c t o ra các n c nh p kh u

t b n ơy c ng lƠ th hi n s phát tri n l c l ng s n xu t c a xư h i đ n lúc ph i v n ra th gi i, thoát kh i khuôn kh ch t h p c a qu c gia, hình thƠnh quy mô s n xu t trên ph m vi qu c t Chính đ c đi m nƠy lƠ nhơn t kích thích các nhƠ t b n có ti m l c kinh t m nh h ng say h n trong vi c

th c hi n đ u t ra n c ngoƠi B i vì khi mƠ n n công nghi p đư phát tri n,

đ u t trong n c không còn có l i nhu n cao n a M t khác các n c l c h u đang có l i th v đ t đai, nguyên li u, giá nhơn côngầ lƠ nh ng th đem l i cho nhƠ đ u t l i nhu n cao, n đ nh, vƠ t ng thêm th ph n trên th gi i

Theo Lênin, có hai hình th c xu t kh u t b n ch y u lƠ:

M t lƠ, xu t kh u t b n ho t đ ng (đ u t tr c ti p) lƠ hình th c xu t

kh u t b n dùng đ xơy d ng m i nh ng xí nghi p ho c mua l i nh ng xí nghi p đang ho t đ ng n c nh p kh u t b n, v i hình th c nƠy, nhƠ t

b n ph i n m quy n ki m soát, đi u hƠnh ho t đ ng c a xí nghi p

Hai lƠ, xu t kh u t b n cho vay (đ u t gián ti p) lƠ hình th c nhƠ t

b n đ a t b n ra n c ngoƠi cho vay đ thu lưi

Ch s h u t b n đ th c hi n các hình th c xu t kh u trên có th lƠ nhƠ n c, có th lƠ t nhơn tùy thu c vƠo đ c đi m ngƠnh ngh , l nh v c đ u

t vƠ đôi khi tùy thu c c vƠo tình hình chính tr c a n c nh p kh u t b n

Nh ng, dù b t c t b n đ c xu t kh u d i hình th c nƠo vƠ ch s

h u lƠ nhƠ n c hay t nhơn thì b n ch t vƠ m c đích c a v n đ xu t kh u t

b n v n không có gì khác lƠ s d ng “t b n th a” đ t i đa hóa l i nhu n

n c ngoƠi so v i đ u t trong n c, d a vƠo s khai thác l i th c a n c

nh p kh u t b n Khi bƠn v v n đ xu t kh u t b n, Lênin đư kh ng đ nh,

xu t kh u t b n lƠ hình th c n bám, lƠ s “bóc l t bình ph ng”, b i vì t

b n mƠ giai c p t s n có đ c trong quá trình phát tri n đ u lƠ s n ph m c a

s n bám, lƠ k t qu c a s bóc l t ng i lao đ ng trong n c S t b n đó

l i đ c xu t kh u sang các n c khác đ đ u t , m c đích c a nó c ng ch lƠ thu đ c giá tr th ng d nh vƠo bóc l t nhơn dơn lao đ ng n c nh n đ u

t , đơy chính lƠ s n bám l n th hai [35, 502-515]

Tóm l i, hi n nay v n đ đ u t tr c ti p n c ngoƠi v n còn r t nhi u

Ủ ki n, quan đi m khác nhau th hi n nhi u lỦ thuy t Nh ng, dù đ ng

góc đ nƠo đ gi i thích thì c ng không th ph nh n đ c b n ch t, m c đích

c a FDI lƠ giá tr th ng d , lƠ t i đa hóa l i nhu n Nguyên nhơn chính c a hình thƠnh vƠ gia t ng FDI lƠ do s tác đ ng c a quy lu t giá tr th ng d

Quan đi m c a Lênin v xu t kh u t b n đư vƠ đang còn th hi n đ y

đ b n ch t, m c đích trên c a FDI Quan đi m nƠy c n đ c nghiên c u, v n

d ng vƠo đi u ki n c th n c ta trong thu hút vƠ s d ng FDI LỦ lu n

c a Lênin v xu t kh u t b n lƠ c s ph ng pháp lu n đ tác gi ti p c n, nghiên c u v FDI n c ta trong đi u ki n m i hi n nay

1.1.3 Vai trò c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi đ i v i s phát tri n kinh t

- xư h i

1.1.3.1 Vai trò c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi đ i v i các nhƠ đ u t

M t là: đ u t tr c ti p n c ngoƠi giúp các nhƠ đ u t tránh đ c hƠng

rƠo b o h m u d ch các n c nh n đ u t , đ ng th i h ng đ c nh ng u đưi v thu quan nh vi c mi n thu nh p kh u nh ng máy móc thi t b , ph tùng đ th c hi n d án đ u t

Hai là: đ u t tr c ti p n c ngoƠi giúp nhƠ đ u t khai thác đ c l i th

c a n c nh n đ u t đ gi m b t chi phí s n xu t, h giá thƠnh s n ph m,

nh vi c thuê m n công nhơn giá r , có đ c th tr ng cung c p nguyên

li u n đ nh, giá c ph i ch ngầ đó lƠ nh ng y u t giúp nhƠ đ u t t i đa hóa l i nhu n

Ba là: đ u t tr c ti p n c ngoƠi s giúp các nhƠ đ u t d dƠng thơm

nh p th tr ng c a các n c nh n đ u t , trên c s đó s t ng thêm th ph n,

m r ng th tr ng tiêu th hƠng hóa

B n là: thông qua FDI, m t s nhƠ đ u t s th c hi n vi c chuy n giao

nh ng công ngh l c h u, máy móc thi t b c sang các n c kém phát tri n

h n đ ti p t c s d ng, đ ng th i gi i quy t đ c v ng m c trong vi c trang b công ngh tiên ti n, máy móc hi n đ i trong n c

N m là: đ u t tr c ti p n c ngoƠi giúp các nhƠ đ u t khai thác chuyên

gia vƠ công ngh c a n c nh n đ u t NgƠy nay không ph i FDI ch đi t

n c phát tri n sang các n c kém phát tri n h n mƠ chi u ng c l i c ng đang di n ra r t m nh m Nh t B n lƠ n c tích c c đ u t tr c ti p vƠo M

đ khai thác đ i ng chuyên gia M C th nh : các công ty ô tô c a Nh t

B n đư m các b ph n thi t k xe M đ s d ng các chuyên gia ng i

M Các công ty máy tính c a Nh t B n c ng v y NgoƠi Nh t B n ra, các

n c công nghi p phát tri n khác c ng có chính sách t ng t nh v y Hi n nay Trung Qu c đang đ y m nh đ u t tr c ti p ra n c ngoƠi, trong đó có

đ u t vƠo M Vi c công ty đa qu c gia qu c t ch Trung Qu c lƠ Lenovo mua b ph n s n xu t máy tính xách tay c a công ty đa qu c gia mang qu c

t ch M lƠ IBM đ c xem lƠ m t chi n l c đ Lenovo ti p c n công ngh

s n xu t máy tính u vi t c a IBM

1.1.3.2 Vai trò c a FDI đ i v i các n c nh n đ u t

Th nh t: FDI góp ph n gi i quy t s b t c p v v n đ i v i các n c

đang phát tri n

u t tr c ti p n c ngoƠi lƠ ngu n l c h t s c quan tr ng đ i v i s phát tri n kinh t , đ c bi t lƠ đ i v i các n c đang phát tri n M t trong

nh ng nhơn t đ các n c đang phát tri n đ t đ c t c đ t ng tr ng kinh

t nhanh lƠ các n c nƠy đư có chính sách thu hút vƠ s d ng FDI m t cách

h p lỦ Th c t ch ra r ng, đi cùng v i FDI th ng lƠ k thu t, lƠ công ngh ,

lƠ kinh nghi m qu n lỦ, lƠ th tr ng Nh ng nhơn t đó th c s tr thƠnh l c

l ng đ i phó nh ng b t c, c n tr , t o đi u ki n cho quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá FDI lƠ ngu n ngo i l c quan tr ng kh i d y vƠ phát huy ngu n n i l c

Th hai: ạDI góp ph n thúc đ y chuy n d ch c c u kinh t theo

h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa

V i s gia t ng c a FDI vƠo n n kinh t các n c đư t o nên nh ng chuy n bi n tích c c trong l nh v c nông nghi p, nh : phát tri n đ n đi n

tr ng cơy công nghi p; chuy n d ch kinh t t c p t túc sang h s n xu t nông s n hƠng hoá ph c v kinh t đô th vƠ xu t kh u; áp d ng k thu t vƠ

ph ng th c canh tác m i; m r ng h th ng tín d ng ngơn hƠng nông thôn Trong công nghi p, vai trò c a FDI th hi n khá rõ trên các m t nh góp

ph n x ng đáng vƠo vi c th c hi n thƠnh công chi n l c công nghi p hoá

h ng v xu t kh u

khu v c d ch v , đ u t tr c ti p n c ngoƠi không ch góp ph n phát tri n d ch v ph c v tiêu dùng mƠ ch y u l i lƠ d ch v ph c v s n xu t,

nh tƠi chính, ngơn hƠng ho c d ch v thu ngo i t , v n t i bi n, hƠng không,

du l chầ K t qu lƠ t tr ng nông nghi p trong GDP có xu h ng gi m, t

tr ng công nghi p vƠ d ch v trong GDP ngƠy cƠng t ng lên theo h ng hi n

đ i, h p lỦ vƠ hi u qu

Th ba: ạDI góp ph n t ng nhanh kim ng ch xu t kh u

Các n c đang phát tri n trong đó có Vi t Nam, FDI góp ph n chuy n

h ng chi n l c công nghi p hoá “thay th nh p kh u” sang “chi n l c công nghi p hoá h ng v xu t kh u” đư khi n cho các n c nƠy t ng nhanh

t tr ng xu t kh u trong GDP, đ ng th i thay đ i c c u các m t hƠng xu t

kh u theo h ng t ng s n ph m hƠng hoá có hƠm l ng công ngh vƠ giá tr cao, góp ph n c i thi n cán cơn thanh toán theo h ng chuy n t nh p siêu sang cơn b ng xu t - nh p vƠ v n lên đ t m c xu t siêu

Nh v y, FDI s lƠm t ng ngo i t cho các n c nh n đ u t t nh ng

ho t đ ng ph c v FDI vƠ t n chia l i nhu n v i các công ty n c ngoƠi, t

đó góp ph n gi i quy t s thi u h t ngo i t , gi i quy t tình tr ng nh p siêu

vƠ thơm h t cán cơn thanh toán Qu c t - v n đ th ng x y ra đ i v i các

n c đang phát tri n trong quá trình h i nh p kinh t

Th t : ạDI thúc đ y t ng tr ng kinh t , t ng công n vi c làm, gi m nh gánh n ng th t nghi p

Các qu c gia ASEAN (tr Singapore) nói chung vƠ Vi t Nam nói riêng

đ u có đi m xu t phát t nh ng n n kinh t mƠ t tr ng nông nghi p khá cao,

v t qua vòng lu n qu n nói trên, các n c nƠy đư tìm cách phá v

“m t xích” ti t ki m vƠ đ u t , tr c h t b ng cách d a vƠo ngu n v n đ u t

n c ngoƠi Ngu n v n đ u t n c ngoƠi mƠ các n c ASEAN t p trung chú Ủ khai thác lƠ thu hút FDI t các n c t b n phát tri n FDI đ vƠo các

n c ASEAN trong 2 th p k qua nh m khai thác ngu n nhơn l c d i dƠo, giá

c s c lao đ ng r c ng chính lƠ đư t o ra đ c nhi u vi c lƠm, gi m nh gánh

n ng th t nghi p - m i lo kinh niên c a các qu c gia đang phát tri n trên th

gi i

i u d dƠng nh n th y lƠ đ u t không ch lƠ xơy thêm nhƠ máy, tuy n thêm công nhơn mƠ còn kéo theo hƠng lo t các nhu c u khác, t o ra vi c lƠm cho đ i ng nh ng ng i lƠm d ch v , ph c v s n xu t, ph c v nhu c u tiêu dùng; t o ra vi c lƠm cho đ i ng nh ng ng i lƠm trong l nh v c xơy d ng

k t c u h t ng kinh t ậ xư h i Nhìn chung, công nhơn các đ n v có v n

đ u t n c ngoƠi đ c ti p c n công ngh tiên ti n h n c ng lƠ đi u ki n c

s cho vi c công nhơn đơy có n ng su t lao đ ng cao h n vƠ có thu nh p cao h n công nhơn các đ n v s n xu t kinh doanh khác, lƠm đ ng l c thúc

đ y t ng tr ng kinh t vƠ ti n b xư h i vƠ gi m thi u t l th t nghi p

V i nh ng đóng góp trên, FDI có vai trò to l n trong vi c thúc đ y n n kinh t t ng tr ng nhanh chóng, FDI góp ph n đ i m i c c u kinh t theo

h ng ti n b h n, lƠm gia t ng nhanh kim ng ch xu t, gi i quy t vi c lƠm cho ng i lao đ ng, FDI đư tr thƠnh m t ho t đ ng mang tính qu c t vƠ xu

h ng chung trong th i đ i ngƠy nay khi mƠ trình đ xư h i hoá l c l ng s n

xu t đư cao Nh v y, vai trò c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi th c s quan

tr ng, nh t lƠ đ i v i các n c đang phát tri n Tuy nhiên, c ng c n có s nhìn nh n ngu n v n nƠy trong s tác đ ng qua l i, vì m i s v t luôn t n t i

tính hai m t

1.1.3.3 Tác đ ng hai m t (th ng nh tậbi n ch ng) c a FDI đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i

M i s v t t n t i, v n đ ng đ u có tính hai m t, v a th ng nh t v i nhau, v a tác đ ng đ u tranh chuy n hóa l n nhau lƠ đ ng l c phát tri n c a

s v t đó

Quan h th ng nh t ậ bi n ch ng gi a các m t đ i l p nh nói trên, lƠ

t t y u, khách quan, hình thƠnh mơu thu n c b n vƠ quy đ nh b n ch t c a

m i s v t

u t tr c ti p n c ngoƠi, hai m t đó c a nó lƠ: m t tích c c (tác

đ ng thúc đ y kinh t xư h i phát tri n) vƠ m t tiêu c c (nh ng h n ch , y u kém, b t c p c a nó đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i )

Nh v y, “m t trái”, m t tiêu c c đ c đ c p trong lu n án nƠy lƠ t n

t i khách quan, t t y u, không bao hƠm ngh a x u “phá ho i” c n ph i lo i b

B i không có m t trái, m t tiêu c c thì không có m t ph i, m t tích c c c a

nó

Hai m t k trên cùng t n t i g n bó h u c vƠ tác đ ng bi n ch ng, chuy n hóa l n nhau Nh n di n đ y đ , đúng đ n m t trái, nh ng tác đ ng tiêu c c c a FDI, tìm bi n pháp h n ch , kh c ph c có hi u qu chính lƠ đi u

ki n đ m r ng thu hút vƠ nơng cao k t qu qu n lỦ, s d ng FDI ph c v s nghi p phát tri n kinh t - xư h i ng th i, vai trò tích c c c a FDI n u

đ c phát huy s có tác đ ng t t đ n vi c nâng cao đ i s ng kinh t -xư h i, s

t o đi u ki n kh c ph c, h n ch nh ng tác đ ng tiêu c c, “m t trái” c a nó Tính hai m t c a FDI đ c bi u hi n nh sau:

- FDI b sung ngu n v n đ u t quan tr ng cho phát tri n s n xu t,

t ng s n ph m hƠng hóa vƠ t ng thu nh p qu c dơn ầ thì m t trái c a nó lƠ ngu n v n nƠy không đ c đ u t m t cách cơn đ i gi a các vùng mi n, gi a

các l nh v c vƠ ngƠnh kinh t , lƠm gia t ng kho ng cách phát tri n gi a các

đ a ph ng

S phơn b không đ u ngu n v n nƠy, m t m t xu t phát t b n ch t,

m c đích c a nhƠ đ u t n c ngoƠi lƠ giá tr th ng d , lƠ t i đa hóa l i nhu n

ch không ph i đem t b n đi xơy d ng, phát tri n n c nh n đ u t , do đó

vi c h l a ch n nh ng n i thu n l i đ đ u t lƠ đi u t t y u Nh ng m t khác, ngu n v n FDI th ng ch chú tr ng đ u t nh ng trung tơm, thƠnh

ph l n còn do chính sách thu hút, đi u ti t, phơn b ngu n v n nƠy c a n c

nh n đ u t ch a đ s c h p d n đ kích thích nhƠ đ u t n c ngoƠi đ u t vƠo nh ng vùng mi n, nh ng l nh v c c n thi t theo mong mu n c a n c

nh n đ u t

Nh v y, n c nh n đ u t ch a đ t đ c hi u qu cao trong vi c s

d ng ngu n v n nƠy đ phát tri n kinh t - xư h i m t cách cơn đ i, b n v ng

Theo đó, n u nh n di n đúng th c tr ng, nguyên nhơn vƠ có gi i pháp

h p lỦ h n ch , kh c ph c m t trái nh nói trên s t o đi u ki n phát huy m t tích c c c a FDI đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i

- FDI lƠ c h i cho các n c nh n đ u t ti p c n đ c k thu t ậ công ngh hi n đ i c a th gi i, nh t lƠ v i n c đang đ y m nh CNH ậ H H g n

v i phát tri n kinh t tri th c nh Vi t Nam ầ thì đ ng th i, m t trái c a v n

đ nƠy lƠ ch , không ít nh ng máy móc, k thu t công ngh l c h u, c k

c ng đư đ a vƠo n c ta đ góp v n vƠo doanh nghi p liên doanh, bi n n c

ta thƠnh “bưi rác công nghi p” c a th gi i, kìm hưm hi n đ i hóa n n kinh t

vƠ gơy ô nhi m môi tr ng không l i thoát thoát

Nguyên nhơn chính c a v n đ nƠy không ph i t các nhƠ đ u t n c ngoƠi, mƠ chính lƠ do s y u kém c a các nhƠ qu n lỦ, các c quan ch c n ng

c a ta không đ kh n ng th m đ nh đ nh n bi t nh ng máy móc, thi t b ,

công ngh nƠo lƠ tiên ti n, hi n đ i, công ngh nƠo đư l c h u, gơy ô nhi m môi tr ng không đ c nh p kh u vƠo n c ta

Do đó, n u NhƠ n c có c ch qu n lỦ, chính sách kinh t h p lý, các

c quan ch c n ng có đ i ng cán b gi i v chuyên môn, có tơm huy t v i công vi c thì s h n ch đ c m t trái đó, s t o đi u ki n đ phát huy vai trò tích c c c a FDI, góp ph n thúc đ y ti n b k thu t ậ công ngh n c nhƠ

- C ng t ng t nh v y, FDI đem đ n nh ng tác đ ng tích c c v : ti p thu tri th c, kinh nghi m t ch c, qu n lỦ kinh t ; gi i quy t vi c lƠm, thu

nh p cho ng i lao đ ng, đƠo t o đ i ng lao đ ng có trình đ vƠ tác phong lƠm vi c công nghi p; t o ngu n thu cho ngơn sách nhƠ n c v.vầ thì đ ng

th i, nh ng m t trái c a nó lƠ: s y u kém, tiêu c c, b t c p trong qu n lỦ (c

v mô vƠ vi mô) đang kìm hưm, lƠm suy y u nh ng tác đ ng tích c c vƠ k t

qu c a FDI có th đ t đ c hay đem đ n cho s phát tri n kinh t - xư h i

Nh v y, bi n ch ng c a tác đ ng có tính hai m t c a FDI lƠ m t t t

y u khách quan, lƠ s th ng nh t vƠ mơu thu n gi a hai m t c b n c a s

v t Tìm gi i pháp thích h p, kh thi trong gi i quy t mơu thu n lƠ đ ng l c phát tri n c a s v t Theo đó, vi c phơn tích đúng th c tr ng vƠ đ xu t gi i pháp h p lỦ nh m h n ch , kh c ph c nh ng m t trái c a FDI lƠ c n thi t khách quan nh m t o l p môi tr ng vƠ đi u ki n phát huy m t tích c c c a

nó, ph c v s đ y m nh CNH - H H, phát tri n kinh t - xư h i

Theo lỦ lu n trên, cùng v i th c ti n đư cho th y, bên c nh vai trò to

l n c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi thì ngu n v n nƠy c ng có nh ng tác đ ng tiêu c c (m t trái) trong quá trình phát tri n kinh t , xư h i đ i v i các n c

nh n đ u t

có c s ti p c n vƠ phơn tích m t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoƠi

m t cách khách quan, tác gi xin nêu ph ng pháp lu n ti p c n nh sau

1.2 Ph ng pháp lu n ti p c n vƠ nh ng m t trái c a đ u t tr c ti p

n c ngoƠi đ i v i s phát tri n kinh t - xư h i

1 2.1 Ph ng pháp lu n ti p c n m t trái c a đ u t tr c ti p n c ngoài

1.2.1.1 Ti p c n theo quan đi m v t ng tr ng và phát tri n b n v ng

Nh trên đư phơn tích, đ u t tr c ti p n c ngoƠi có liên quan đ n t ng

tr ng vƠ phát tri n kinh t -xư h i Phát tri n kinh t -xư h i lƠ s t ng tr ng kinh t g n li n v i ti n b kinh t , ti n b xư h i vƠ công b ng xư h i NgƠy nay, các n c trên th gi i trong đó có n c ta r t quan tơm đ n ch t l ng

t ng tr ng, t c lƠ quan tơm đ n s t ng tr ng vƠ phát tri n b n v ng Khi nói v phát tri n, đ i h i ng toƠn qu c l n th IX đư đ ra quan đi m:

“ Phát tri n nhanh, hi u qu vƠ b n v ng, t ng tr ng kinh t đi đôi v i th c

hi n ti n b , công b ng xư h i vƠ b o v môi tr ng” [14, 162]

ơy lƠ quan đi m th hi n t t ng ch đ o xuyên su t quá trình xơy

d ng, phát tri n kinh t - xư h i; lƠ c n c c b n trong huy đ ng vƠ s d ng các ngu n l c, trong đó có v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi D i giác đ Kinh t chính tr , tuy FDI lƠ ngu n ngo i l c quan tr ng góp ph n thúc đ y

n n kinh t t ng tr ng vƠ phát tri n Nh ng, b n ch t, m c đích c a nhƠ t

b n khi đ a t b n ra n c ngoƠi ho t đ ng d i d ng FDI, lƠ đ t ng l i nhu n nh d a vƠo giá tr th ng d đ c sáng t o ra trong quá trình lao đ ng

s n xu t V i m c đích đó, nhƠ t b n t t y u s t p trung đ u t vƠo nh ng

đ a bƠn thu n l i, nh ng ngƠnh nhanh thu h i v n, d thu đ c l i nhu n caoầ, đi u đó s lƠm tr m tr ng thêm s m t cơn đ i gi a các vùng, mi n, s

b t bình đ ng trong xư h i vƠ s gia t ng ô nhi m môi tr ng sinh thái Do

đó, đòi h i Chính ph vƠ các Ban ngƠnh ch c n ng ph i có chi n l c đúng