Hoàn thiện và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam

vào ch ng khoán... T th k XX, th tr ng ch ng khoán New York gi vai trò quan tr ng trong ho t đ ng giao d ch ch ng khoán, ti p theo sau là các SGDCK nh : Paris, London, Frankfurt, Tokyo,

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c t vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các s đ

M U 1U

CH NG 1 CH NG KHOÁN VÀ TH TR NG CH NG KHOÁN 4

1.1 Ch ng khoán 4

1.1.1 Khái ni m ch ng khoán 4

1.1.2 c đi m c a ch ng khoán 4

1.1.3 Ch th phát hành ch ng khoán 4

1.1.4 Các lo i ch ng khoán c b n 5

1.2 Th tr ng ch ng khoán 18

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri n th tr ng ch ng khoán th gi i 19

1.2.2 Ch c n ng, vai trò c a th tr ng ch ng khoán 21

1.2.3 Nguyên t c ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán 26

1.2.5 Ch th tham gia th tr ng ch ng khoán 32

1.3 M t tích c c và h n ch c a th tr ng ch ng khoán 37

1.3.1 M t tích c c c a th tr ng ch ng khoán 37

1.3.2 M t h n ch c a th tr ng ch ng khoán 40

1.4 Kinh nghi m xây d ng th tr ng ch ng khoán các n c 42

1.4.1 Quá trình xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán các n c 43

1.4.2 Kinh nghi m t th tr ng ch ng khoán các n c 48

1.5 H p tác qu c t trong l nh v c ch ng khoán 50

CH NG 2 TH C TR NG TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM 53

2.1 Quá trình hình thành và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 53

2.1.1 Tính t t y u c a vi c thành l p th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 53

2.1.2 C s thành l p th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 54

2.1.3 Thành l p th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 63

2.1.4 T ch c ho t đ ng th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 67

2.2 Th c tr ng ho t đ ng th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 80

2.2.1 Th tr ng ch ng khoán t p trung 80

2.2.2 Th tr ng ch ng khoán phi t p trung 113

2.3 L nh v c h p tác qu c t trong l nh v c ch ng khoán 118

2.4 Thành t u c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 118

2.5 Nh ng h n ch c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 123

CH NG 3 GI I PHÁP PHÁT TRI N TH TR NG CH NG KHOÁN VI T

NAM 132

3.1 nh h ng phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 132

3.1.1 Xu h ng phát tri n th tr ng ch ng khoán th gi i 133

3.1.2 C h i và thách th c đ i v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 134

3.1.3 nh h ng phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đ n n m 2020 136

3.2 Hoàn thi n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 139

3.2.1 Khung pháp lý 140

3.2.2 Ngu n nhân l c 145

3.2.3 Hàng hóa cho th tr ng 148

3.2.4 H t ng k thu t 149

3.3 Gi i pháp phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 150

3.3.1 Phát tri n h t ng k thu t 151

3.3.3 Nâng cao ch t l ng ho t đ ng công ty ch ng khoán 158

3.3.4 Phát tri n qu đ u t ch ng khoán 161

3.3.5 Thúc đ y ho t đ ng giao d ch ch ng khoán 162

3.3.6 H p tác qu c t trong l nh v c ch ng khoán 164

K T LU N 166

Danh m c công trình c a tác gi

Tài li u tham kh o

Ph l c

M U

Tính c p thi t, ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

Th tr ng ch ng khoán là m t b ph n c a th tr ng tài chính nh ng là b ph n gi vai trò quan tr ng trong quá trình tích t và t p trung v n cho n n kinh t c bi t trong n n kinh t th tr ng nhu c u v n c a n n kinh t ngày càng t ng, trong khi đó

v i ch c n ng c a mình thì th tr ng ch ng khoán s là kênh huy đ ng v n nhanh

nh t, nhi u nh t và hi u qu nh t cho n n kinh t Do v y, vi c xây d ng và phát tri n

th tr ng ch ng khoán nh là m t qui lu t t t y u c a các qu c gia có n n kinh t th

tr ng và Vi t Nam c ng không n m ngoài qui lu t y Tuy nhiên, trong bu i đ u xây

d ng th tr ng ch ng khoán chúng ta g p không ít khó kh n: h t ng k thu t cho

ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán còn nhi u h n ch , h th ng pháp lu t ch a

đ ng b , ngu n nhân l c thi u v s l ng và ch t l ng ch a cao, ki n th c v

ch ng khoán và th tr ng ch ng khoán c a nhà đ u t còn h n h u, các đ nh ch tài chính trung gian đ m b o cho s v n hành c a th tr ng ho t đ ng ch a chuyên nghi p… Xu t phát t nh ng h n ch trên, cho nên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

ch a th phát huy đ c h t ch c n ng v n có c a nó trong công cu c c i cách kinh t

đ t n c và h i nh p kinh t th gi i Do v y, làm th nào đ th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam có đ c nh ng b c đi v ng ch c trong ti n trình c i cách kinh t đ t n c,

đ m b o ch c n ng và vai trò v n có c a nó nh m góp ph n thúc đ y và phát tri n kinh t đ t n c đang là v n đ quan tâm c a nhi u ch th có liên quan V i nh ng lý

do nêu trên, tôi ch n n i dung nghiên c u “Hoàn thi n và phát tri n th tr ng ch ng

khoán Vi t Nam” là công trình nghiên c u c a mình cho lu n án ti n s kinh t

M c đích nghiên c u

N i dung c a lu n án này nh m vào các m c đích sau:

- Trên c s nghiên c u th c tr ng ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam,

t đó đánh giá nh ng thành công và h n ch c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam;

- T th c ti n kinh nghi m xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán c a m t s

qu c gia, đ c bi t là th tr ng ch ng khoán m t s n c trong khu v c có nh ng nét t ng đ ng v i Vi t Nam đ xác đ nh nguyên nhân c a nh ng m t h n ch c a

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam;

- Trên c s đánh giá nh ng thành công và h n ch c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, cùng v i vi c phân tích các nguyên nhân c a nh ng m t h n ch trong quá trình xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Lu n án đ ra chi n

l c và gi i pháp đ thúc đ y th tr ng ch ng khoán Vi t Nam phát tri n b n v ng trong ti n trình xây d ng kinh t đ t n c trong b i c nh h i nh p kinh t th gi i

i t ng, ph m vi nghiên c u

Lu n án đ c p đ n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam và th tr ng ch ng khoán m t

s qu c gia trong khu v c và th gi i, qua đó đánh giá nh ng thành t u đ t đ c và

nh ng t n t i c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Lu n án đ c nghiên c u, xây

d ng trên c s ch n l c và k th a m t cách có h th ng nh ng kinh nghi m quý giá trong quá trình xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán c a m t s qu c gia trên th gi i đ áp d ng cho vi c phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

th c hi n lu n án này, chúng tôi kh o sát và nghiên c u ho t đ ng c a SGDCK thành ph H Chí Minh và Hà N i v các ho t đ ng đ u t , phát hành, niêm y t, giao

d ch ch ng khoán…Cùng v i vi c nghiên c u v quá trình xây d ng và phát tri n th

tr ng ch ng khoán c a m t s qu c gia nh Trung Qu c, Thái Lan, Hàn Qu c, Nh t

B n…đ làm c s đ ra chi n l c và gi i pháp phát tri n th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam

Ph ng pháp nghiên c u

Chúng tôi s d ng phép bi n ch ng duy v t, duy v t l ch s làm công c ch đ o trong quá trình th c hi n lu n án; cùng v i vi c k t h p các lý thuy t v kinh t , tài chính…và ho t đ ng th c ti n c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam cùng v i các ngu n d li u n c ngoài đ th c hi n công trình nghiên c u này

Các ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng trong lu n án này bao g m: phân tích t ng

h p, l ch s , qui n p…cùng v i h tr c a các công c th ng kê, toán kinh t … đ làm sáng t và c th n i dung nghiên c u

- úc k t nh ng bài h c quý giá v vi c xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán c a m t s qu c gia trên th gi i đ làm c s hoàn thi n và phát tri n th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam;

- ra nh ng m c tiêu và đ nh h ng có c n c khoa h c và th c ti n đ phát tri n

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đ n n m 2020 và sau đó;

- Các gi i pháp nh m hoàn thi n và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t p trung vào 4 nhóm nhân t : khung pháp lý, ngu n nhân l c, hàng hóa, h t ng k thu t c a

th tr ng, đây là c s n n t ng cho s v n hành th tr ng ch ng khoán;

- Hy v ng lu n án s là tài li u tham kh o có giá tr v m t lý lu n l n th c ti n cho các c quan chuyên môn, làm c s đ ho ch đ nh chính sách và đ a ra các gi i pháp đ phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong th i gian t i

CH NG 1

1.1 Ch ng khoán

1.1.1 Khái ni m ch ng khoán

Theo quan ni m c đi n, ch ng khoán là thu t ng đ ch các gi y t làm b ng ch ng

ch ng nh n cho ng i s h u nó có quy n và ngh a v nh t đ nh đ i v i m t lo i tài

s n nào đó Tuy nhiên theo ngh a r ng, ch ng khoán là m i tài s n tài chính có th chuy n nh ng đ c Theo cách hi u này, ch ng khoán bao g m các l ai c phi u, trái phi u, công trái, tín phi u, k phi u, …

Theo đi u 6 c a Lu t ch ng khóan Vi t Nam thì: “Ch ng khoán là b ng ch ng xác

nh n quy n và l i ích h p pháp c a ng i s h u đ i v i tài s n ho c ph n v n c a t

ch c phát hành Ch ng khoán th hi n d i hình th c ch ng ch , bút toán ghi s ho c

d li u đi n t , bao g m: c phi u, trái phi u, ch ng ch qu , quy n mua c ph n,

ch ng quy n, quy n ch n mua, quy n ch n bán, h p đ ng t ng lai, nhóm ch ng khoán ho c ch s ch ng khoán”

Theo cách hi u thông th ng, ch ng khoán bao g m: c phi u, trái phi u, các công c chuy n đ i và các công c phái sinh

1.1.2 c đi m c a ch ng khoán

Theo cách hi u thông th ng thì ch ng khoán có các đ c đi m sau:

- Ch ng khoán có giá tr nh t đ nh: là tài s n v n b ng ti n;

- Ch ng khoán có kh n ng thanh kho n: d chuy n đ i thành ti n m t tùy thu c vào

Trong đi u ki n kinh t ngày càng phát tri n và có nhi u bi n đ ng, nhu c u v n và

đ u t ngày càng đa d ng, cùng v i s ti n b c a khoa h c k thu t mà đ c bi t là

l nh v c công ngh thông tin…Vì v y đ t ng kh n ng huy đ ng v n trong n n kinh

t , đ ng th i đa d ng hóa các hình th c đ u t nh m phân tán và h n ch r i ro, các

ch th khác nhau tùy vào đ c đi m và đi u ki n c a mình có th phát hành các lo i

ch ng khoán khác nhau nh m huy đ ng v n c ng nh đa d ng hóa các hình th c kinh

doanh c a mình, đ ng th i đáp ng nhu c u đa d ng c a nhà đ u t Trong th c t ,

các th tr ng ch ng khoán khác nhau thì ch ng lo i ch ng khoán c ng khác nhau do

các đi u ki n v h t ng k thu t, ngu n nhân l c, pháp lu t…Tuy nhiên, trên b t k

th tr ng ch ng khoán nào c ng có nh ng lo i ch ng khoán c b n nh : c phi u,

trái phi u, do các ch th khác nhau trong n n kinh t phát hành Các ch th phát

C phi u là m t lo i ch ng khoán xác nh n quy n s h u và l i ích h p pháp đ i v i

thu nh p và tài s n c a m t công ty c ph n C phi u có th đ c phát hành d i

d ng ch ng ch v t ch t ho c bút toán ghi s , nó th hi n quan h góp v n gi a ng i

phát hành và ng i đ u t Khi c n huy đ ng v n, công ty c ph n có th phát hành c

phi u và ch p nh n chia s quy n s h u công ty v i nh ng ng i mua c phi u

Ng i mua c phi u (c đông) t c là ng i góp v n vào công ty v i t cách là ng i

ch s h u m t ph n công ty C đông đ c h ng các quy n và ch u trách nhi m đ i

v i công ty t ng ng v i t l c ph n mà mình n m gi

Phân lo i c phi u

C n c theo thu nh p, c phi u bao g m các lo i sau:

C phi u th ng (c phi u ph thông): Là lo i c phi u mà các công ty c ph n khi

phát hành c phi u đ huy đ ng v n đ u ph i phát hành, nó đ c phát hành r ng rãi ra công chúng và không phân bi t đ i t ng s h u ây là lo i c phi u mang tính b t

bu c ph i phát hành đ i v i nhà phát hành, nó đ c tham gia niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán C phi u th ng có nh ng đ c tr ng sau:

- M nh giá: giá tr danh ngh a khi phát hành;

- Thu nh p không c đ nh: tùy thu c vào tình hình ho t đ ng c a công ty;

- Không có th i h n: ng i mua c phi u là góp v n v nh vi n vào công ty, khi có nhu

c u rút v n thì ng i s h u c phi u có th chuy n nh ng cho ng i khác thông qua

th tr ng ch ng khoán

C phi u th ng mang l i cho c đông nh ng quy n l i sau:

- Quy n h ng c t c: C phi u th ng không qui đ nh m c c t c mà c đông đ c

nh n, t l c t c và hình th c chi tr c t c cho c đông tùy thu c vào k t qu ho t

đ ng kinh doanh, chính sách c a công ty và đi u này do i h i c đông c ng nh

H QT quy t đ nh Khi công ty gi i th ho c phá s n, c đông th ng1

c a mình trong công ty và chúng có th đ c t do chuy n nh ng trên th tr ng

- Quy n b phi u: C đông th ng có quy n b phi u cho các ch c v qu n lý trong công ty, có quy n tham gia đ i h i c đông và b phi u quy t đ nh các v n đ quan

tr ng c a công ty N u không tham d đ c, c đông th ng có th y quy n cho

ng i khác thay m t mình đ bi u quy t theo ch th c a mình ho c tùy ý ng i đ c

y quy n

Quy n b phi u theo lu t đ nh cho phép m i c đông đ c b s phi u t i đa cho m i

ng viên b ng s c ph n n m gi Ch ng h n, m t c đông th ng đang n m gi 100

1

Ng i s h u c phi u th ng

c phi u c a m t công ty và s ng viên vào H QT là 7 ng i thì trong đ i h i c đông, c đông này có quy n b u cho m i ng c viên v i s phi u t i đa là 100 phi u Quy n b phi u tích l y cho phép c đông đ c phân ph i s phi u b u tùy ý mình, s phi u đó b ng s ng c viên nhân v i l ng c phi u n m gi Ch ng h n nh trong

tr ng h p trên, c đông này có th dành t ng s 700 phi u c a mình đ phân b tùy ý cho các ng c viên ho c có th d n c 700 phi u ch cho m t ng i Cách làm này có

l i cho các c đông nh vì h có th t p trung phi u đ t ng thêm giá tr quy n b phi u c a mình

C phi u u đãi, g m có các lo i sau đây:

C phi u u đãi c t c: Trong đi u ki n bình th ng, c đông s h u c phi u u đãi

s nh n đ c m c c t c c đ nh theo t l đã n đ nh (th ng thì cao h n c t c c a

c phi u th ng) Trong tr ng h p công ty không có đ l i nhu n đ tr c t c theo

t l đó thì s tr theo kh n ng có th , nh ng m t khi c đông u đãi ch a đ c tr c

t c thì c đông th ng c ng ch a đ c nh n c t c Trong tr ng h p công ty thanh

lý tài s n, c đông u đãi đ c u tiên hoàn l i v n tr c c đông th ng nh ng sau trái ch C đông s h u c phi u u đãi không đ c quy n b u c , ng c vào các

ch c v trong công ty và c phi u u đãi không đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán

C phi u u đãi c ng d n: i v i c phi u lo i này, n u công ty ch a tr c t c cho

c đông s h u c phi u lo i này thì xem nh công ty còn n h cho đ n khi nào công

ty có đ l i nhu n đ tr và khi đó c đông th ng c ng m i nh n đ c c t c Ngh a

là c phi u u đãi c ng d n ch a nh n đ c c t c thì c phi u th ng c ng ch a

nh n đ c c t c

C phi u u đãi tham d : C đông n m gi lo i c phi u này đ c chia s thành qu

ho t đ ng c a công ty khi công ty làm n phát đ t Khi đó c đông này s nh n đ c

m c c t c cao h n m c t i đa đã qui đ nh trong tr ng h p c t c tr cho c đông

th ng v t quá m t m c nh t đ nh

C phi u u đãi có th chuy n đ i: Là lo i c phi u có th chuy n đ i thành c phi u

th ng trong nh ng đi u ki n nh t đ nh, th ng là trong đi u ki n công ty làm n phát

đ t

B ng 1.2: Nh ng đi m khác bi t c b n gi a CPT và CP c t c

- C đông tham gia b u c , ng c - C đông không tham gia b u c , ng c

- u tiên thanh toán th p - u tiên thanh toán cao

C n c theo tính ch t c a thu nh p, c phi u bao g m:

C phi u th ng h ng: Là c phi u cao c p do nh ng công ty có thành tích lâu dài và

liên t c v l i nhu n ó là c phi u c a nh ng công ty l n có tên tu i, t ng tr ng n

đ nh, có ti m l c tài chính lành m nh và v ng ch c, ho t đ ng trong nh ng l nh v c

tr ng y u c a n n kinh t

C phi u t ng tr ng: Là c phi u c a nh ng công ty có doanh s , thu nh p và th

ph n đang t ng v i t c đ nhanh h n t c đ t ng tr ng c a n n kinh t nói chung và

m c trung bình c a ngành nói riêng Nh ng công ty này th ng quan tâm đ n vi c m

r ng, nghiên c u và phát tri n, do đó th ng gi l i ph n l n l i nhu n đ tài tr cho các d án m r ng và nghiên c u th tr ng, do v y th ng tr c t c th p ho c không

tr

C phi u phòng v : Là c phi u c a nh ng công ty có s c ch ng đ v i suy thoái

c tr ng c a nh ng công ty này là m c đ n đ nh c a chúng trong nh ng th i k

mà toàn b n n kinh t suy thoái ó th ng là nh ng công ty trong các l nh v c tr ng

y u c a n n kinh t nh : đi n, gas, n c, vi n thông, th c ph m và đ u ng

C phi u thu nh p: Là c phi u c a nh ng công ty tr c t c cao h n m c trung bình

c a th tr ng Lo i c phi u này nói chung có s c h p d n đ i v i nh ng ng i mua

c phi u đ có thu nh p th ng xuyên, đ c bi t là ng i già và ng i v h u Nh ng công ty này thì ti m l c t ng tr ng và phát tri n không cao vì ph n tích l y không nhi u

C phi u chu k : Là c phi u c a nh ng công ty có m c l i nhu n bi n đ i theo chu

k kinh doanh Khi đi u ki n kinh doanh t t, kh n ng thu l i nhu n c a công ty cao, giá c phi u c a công ty t ng Khi đi u ki n kinh doanh kém thu n l i, l i nhu n gi m

C phi u th i v : Là c phi u c a nh ng công ty mà thu nh p c a nó có khuynh

h ng bi n đ ng theo th i v mà tiêu bi u là các công ty bán l Doanh s và l i nhu n c a nh ng công ty này th ng t ng cao vào nh ng th i đi m nh t đ nh trong

n m nh d p l h i, khai gi ng, giáng sinh…

C n c theo theo tính ch t pháp lý, c phi u đ c chia thành:

C phi u vô danh: Là c phi u không ghi tên ng i th h ng, ng i nào n m gi thì

ng i đó h ng l i và vi c chuy n nh ng chúng đ c th c hi n t do

C phi u ký danh: Là c phi u có ghi tên ng i h ng l i, vi c chuy n nh ng lo i

c phi u này ph i th a mãn m t s đi u ki n nh t đ nh

1.1.4.2 Trái phi u

Trái phi u là lo i ch ng khoán qui đ nh ngh a v c a ng i phát hành (ng i đi vay)

ph i tr cho ng i n m gi ch ng khoán (ng i cho vay) m t m c lãi nh t đ nh theo

đ nh k trong m t kho ng th i gian nh t đ nh và ph i hoàn tr kho n cho vay ban đ u khi đáo h n

Thông th ng trái phi u có các đ c đi m c b n sau:

c a bên phát hành Lãi su t c a các trái phi u r t khác nhau, nó tùy thu c vào các y u

t cung c u v n trên th tr ng tín d ng, ch th phát hành, th i h n c a trái phi u…

Phân lo i trái phi u

C n c theo tính ch t pháp lý, trái phi u bao g m:

Trái phi u vô danh: Là trái phi u không ghi tên trái ch , ng i nào n m gi trái phi u thì ng i đó có quy n h ng l i trái phi u

Trái phi u ký danh: Là lo i trái phi u có ghi tên c a trái ch Hình th c ghi danh có

th ch th c hi n cho ph n v n g c ho c c ng có th là ghi danh cho toàn b c g c

l n lãi D ng ghi danh toàn b đang ngày càng ph bi n là hình th c ghi s Trái phi u ghi s hoàn toàn không có d ng v t ch t, quy n s h u đ c xác nh n b ng vi c l u

gi tên và đ a ch c a ch s h u trên máy tính ho c trên s sách

C n c theo ch th phát hành, trái phi u bao g m:

Trái phi u Chính ph : Là trái phi u do Chính ph phát hành Chính ph phát hành

trái phi u (hay các công c n nói chung) nh m huy đ ng v n trung và dài h n cho công trình tr ng đi m mang t m qu c gia, bù đ p thâm h t ngân sách ho c th c hi n

vi c đi u ti t kh i l ng ti n t trong l u thông nh m th c hi n các m c tiêu kinh t

nh kìm ch l m phát

Trái phi u Chính ph là lo i ch ng khoán không có r i ro thanh toán và c ng là trái phi u có tính thanh kho n cao Do đ c đi m đó, lãi su t c a trái phi u Chính ph đ c xem là lãi su t chu n đ làm c n c n đ nh lãi su t c a các công c n khác có cùng

k h n, ho c làm c n c đ nhà đ u t xác đ nh m c sinh l i k v ng…

Trái phi u công ty: Là trái phi u do các công ty phát hành đ huy đ ng v n trung, dài

h n c đi m chung c a trái phi u công ty là:

- Ng i n m gi đ c tr lãi đ nh k và tr v n g c khi đáo h n (tr trái phi u chi t

kh u hay còn g i là trái phi u zero coupon)2, song không đ c tham d vào các quy t

Trái phi u công ty g m nhi u lo i:

• Trái phi u đ m b o;

• Trái phi u không đ m b o;

• Trái phi u có th mua l i;

• Trái phi u có th bán l i;

• Trái phi u có th chuy n đ i…

C n c theo tính ch t chuy n nh ng, trái phi u bao g m:

Trái phi u không chuy n đ i: Là l ai trái phi u không th chuy n thành c phi u

th ng (c phi u ph thông) trong b t k đi u ki n nào

Trái phi u chuy n đ i: Là l ai trái phi u có th chuy n đ i thành c phi u th ng

trong nh ng đi u ki n nh t đ nh (trong t ng đ t phát hành có đi u ki n kèm theo)

Vi c phát hành trái phi u chuy n đ i tùy thu c vào đi u ki n, chi n l c c a đ n v

phát hành Ng i s h u lo i trái phi u này chuy n t ch n sang hình th c góp v n,

do v y ngh a v và quy n l i s khác đi, khi đó đ n v phát hành c ng có quy n l i và

ngh a v thay đ i theo

B ng 1.3: Phân bi t c phi u – trái phi u

- Ch ng khoán v n

- Thu nh p tùy thu c vào ho t đ ng c a DN

- Không có th i gian đáo h n

đ ng v n c a các nhà đ u t không chuyên nghi p đ th c hi n vi c đ u t m t cách

chuyên nghi p do các công ty qu n lý qu th c hi n vi c đ u t Trong đó qu đ u t

ch ng khoán là t ch c đ u t ch ng khoán t p th đ c hình thành t v n góp c a

ng i đ u t y thác cho công ty qu n lý qu qu n lý và đ u t giá tr tài s n c a qu

vào ch ng khoán Qu đ u t ch ng khoán là m t đ nh ch tài chính trung gian phi ngân hàng thu hút ti n nhàn r i t các ngu n khác nhau đ đ u t vào các tài s n tài chính hay các tài s n khác Qu đ u t nói chung ho t đ ng theo c ch g m 3 thành

ph n:

- Ng i đ u t góp v n hình thành qu ;

- Công ty qu n lý qu đi u hành qu ;

- Ngân hàng giám sát b o qu n tài s n và ho t đ ng c a qu

Nhà đ u t quy t đ nh đ u t thông qua qu b i các lý do sau đây:

- Gi m thi u r i ro nh đa d ng hóa danh m c đ u t ;

- Ti t ki m chi phí nh ng v n đ t đ c các yêu c u v l i nhu n;

- V n đ u t đ c qu n lý chuyên nghi p;

- Giám sát ch t ch b i các c quan có th m quy n;

- Tính n ng đ ng c a qu đ u t

1.1.4.4 Ch ng khoán chuy n đ i

Ch ng khoán chuy n đ i là ch ng khoán cho phép ng i n m gi nó tu theo l a

ch n và trong nh ng đi u ki n nh t đ nh có th chuy n đ i thành m t ch ng khoán khác Nh ng lo i ch ng khoán có th chuy n đ i thành c phi u th ng ph bi n là:

- C phi u u đãi;

- Trái phi u

Lý do phát hành và đ u t vào ch ng khoán chuy n đ i:

Ch th phát hành ch ng khoán có th chuy n đ i nh m huy đ ng thêm v n t có vào

nh ng th i đi m ch a thích h p cho vi c phát hành c phi u th ng Ch ng h n m t công ty có nhu c u v n nh ng chính sách phân ph i l i nhu n c ng nh tình hình nhân s đang g p r c r i thì vi c phát hành ch ng khoán chuy n đ i s giúp cho tình hình nhân s c a công ty b t c ng th ng và có th i gian đ ho ch đ nh chính sách phân ph i l i nhu n cho h p lý Vi c phát hành ch ng khoán chuy n đ i c ng có th

nh m m c đích t ng thêm tính h p d n cho đ t phát hành nh t là khi th tr ng trái phi u và c phi u u đãi đang xu ng giá

Ch ng khoán có th chuy n đ i mang l i cho bên phát hành l i th đ c tr lãi su t

th p (trái phi u chuy n đ i) ho c giá bán cao (c phi u u đãi chuy n đ i) Khi phát

Nh ng l i ích c a vi c th c hi n chuy n đ i tùy thu c nhi u vào giá chuy n đ i, t l chuy n đ i và t ng quan giá gi a công c có th chuy n đ i v i nh ng công c mà chúng có th chuy n đ i thành, đó là nh ng y u t th ng không n m trong t m ki m soát c a ng i đ u t Ch ng h n m t trái phi u có m nh giá là 1.000.000 đ, n u c 50.000 đ đ i l y m t c ph n th ng thì giá chuy n đ i là 50.000 đ, h s chuy n đ i

là 1.000.000 đ : 50.000 đ = 20 (c ph n) Gi s trái phi u trên đang có giá là 1.050.000 đ đ c chuy n đ i thành 100 c ph n th ng, giá t ng đ ng chuy n đ i

là 1.050.000 đã : 100 = 10.500 đ i u này có ngh a là giá th tr ng c a c phi u ít

nh t ph i b ng 10.500 đ thì vi c n m gi trái phi u và chuy n đ i nó thành c phi u

m i đ c coi là t ng đ ng v m t giá tr N u giá th tr ng c a c phi u cao h n giá t ng đ ng chuy n đ i thì vi c chuy n đ i s đem l i ph n l i nhu n

1.1.4.5 Ch ng khoán phái sinh

Ch ng khoán phái sinh là l ai ch ng khoán đ c thù xu t phát t m t lo i tài s n c s

và giá tr c a ch ng khoán này ph thu c vào giá tr , tr ng thái và nh ng đi u ki n khác c a tài s n c s đó Các tài s n c s có th là hàng hóa, ngo i t , ch ng khoán

và c ch s ch ng khoán Nh v y, ch ng khoán phái sinh tr c h t ph i th a mãn

nh ng đi u ki n c a ch ng khoán và nh ng đ c tính riêng c a nó S ra đ i c a ch ng khoán phái sinh nh m nhi u m c đích khác nhau nh phân tán r i ro, b o v l i nhu n

ho c t o l i nhu n…

Ch ng khoán phái sinh bao g m các lo i ph bi n sau:

H p đ ng k h n (forwards contract)

Là m t s th a thu n, trong đó m t ng i mua và m t ng i bán ch p thu n th c hi n

m t giao d ch hàng hoá v i kh i l ng xác đ nh t i m t th i đi m xác đ nh trong

t ng lai v i m t m c giá đ c n đ nh vào ngày hôm nay Hàng hoá đây có th b t

Nh v y b ng vi c tham gia vào m t h p đ ng k h n, c hai bên đ u gi i h n đ c

r i ro ti m n ng c ng nh h n ch l i nhu n ti m n ng c a mình Vì ch có 2 bên tham gia vào h p đ ng, cho nên m i bên đ u ph thu c duy nh t vào bên kia trong vi c

th c hi n h p đ ng, khi có s thay đ i giá c trên th tr ng giao ngay, r i ro thanh toán s t ng lên khi m t trong hai bên không th c hi n h p đ ng Ngoài ra, vì m c giá

đ t ra mang tính cá nhân và ch quan nên r t có th không chính xác

H p đ ng t ng lai (Futures contract)

Là m t th a thu n đòi h i m t bên trong h p đ ng s mua ho c bán m t lo i hàng hóa nào đó t i m t th i đi m xác đ nh trong t ng lai theo m c giá đã đ nh tr c Ch c

n ng kinh t c b n c a h p đ ng t ng lai là cung c p c h i cho nh ng ng i tham gia th tr ng đ phòng ng a r i ro v nh ng bi n đ ng giá c

H p đ ng t ng lai nh đ c tính linh ho t c a nó đã kh c ph c đ c nh ng nh c

đi m c a h p đ ng k h n và th ng đ c xem là m t cách th c t t h n đ rào ch n

r i ro trong kinh doanh Có th nói, h p đ ng t ng lai là h p đ ng k h n đ c chu n hóa v lo i tài s n c s mua bán, s l ng các đ n v tài s n mua bán, th th c thanh toán, k h n giao d ch H p đ ng k h n không đ c chu n hóa, các chi ti t trong h p đ ng là do hai bên đàm phán và th a thu n c th

Nh ng khác bi t c n b n c a h p đ ng t ng lai v i h p đ ng k h n:

- H p đ ng t ng lai đ c th a thu n và mua bán thông qua ng i môi gi i còn h p

đ ng k h n đ c th a thu n tr c ti p gi a hai bên tham gia h p đ ng;

- H p đ ng t ng lai đ c mua bán trên th tr ng t p trung còn h p đ ng k h n mua bán trên th tr ng phi t p trung;

- H p đ ng t ng lai đ c tính hàng ngày theo giá th tr ng còn h p đ ng k h n

đ c thanh toán vào ngày đáo h n

c tr ng c a h p đ ng t ng lai

- Niêm y t trên s giao d ch ch ng khoán

M t giao d ch h p đ ng t ng lai nói chung đ c x lý trên S giao d ch, đi u này cho phép giá c đ c hình thành h p lý h n do các bên mua bán đ c cung c p thông tin đ y đ và công khai

- Tiêu chu n hoá

H p đ ng k h n có th đ c th o ra v i m t hàng hoá b t k , kh i l ng, ch t l ng,

th i gian giao hàng theo th a thu n gi a hai bên mua và bên bán Tuy nhiên, các h p

đ ng t ng lai niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán đòi h i vi c giao nh n m t

kh i l ng c th c a m t hàng hoá c th đáp ng các tiêu chu n ch t l ng t i thi u, theo m t th i h n n đ nh tr c

- i u ch nh vi c đánh giá theo m c giá th tr ng

Trong h p đ ng k h n thì các kho n l , lãi ch đ c tr khi h p đ ng h t h n i

v i h p đ ng t ng lai, b t k món l i nào c ng đ c giao nh n hàng ngày C th là

n u giá c a hàng hoá c s bi n đ ng khác v i giá th a thu n (giá th c hi n h p đ ng) thì bên b thi t h i do s thay đ i giá này ph i tr ti n cho bên đ c l i t s thay đ i giá đó, nh v y hàng ngày “ng i th ng” đ c “ng i thua” tr ti n Trên th c t vì không bên nào bi t v đ i tác c a mình trong giao d ch nên nh ng ng i thua đ u tr

ti n cho công ty thanh toán bù tr và công ty này s thanh toán cho ng i th ng

H p đ ng quy n ch n (optional contract)

Quy n ch n mua (call option), quy n ch n bán (put option) là quy n đ c ghi trong

h p đ ng cho phép ng i mua l a ch n quy n mua ho c quy n bán m t s l ng hàng hóa đ c xác đ nh tr c trong kho ng th i gian nh t đ nh v i m c giá đ c xác

đ nh tr c Hàng hóa đây có th là c phi u, trái phi u, th ng ph m, ti n t hay

h p đ ng t ng lai… M t h p đ ng quy n ch n có các đi u kho n chính sau đây:

- Ki u h p đ ng: châu Âu hay M

Trong h p đ ng quy n ch n, ng i mua quy n ph i tr cho ng i bán quy n m t kho n phí (giá mua quy n) Trong th i h n hi u l c c a h p đ ng quy n ch n (ki u

M ) ho c đ n ngày h t h n (ki u châu Âu) tùy thu c vào giá th tr ng c a hàng hóa

c s so v i giá th c hi n trong h p đ ng mà ng i mua quy n th c hi n hay không

th c hi n h p đ ng Các m c giá có liên quan đ n quy n ch n là:

- Giá th tr ng hi n hành c a hàng hóa c s ;

- Giá hàng hóa c s th c hi n theo quy n;

- Giá quy n ch n (giá mua quy n)

H p đ ng quy n ch n ki u M

Là lo i quy n ch n mà trong th i h n hi u l c c a h p đ ng ng i mua quy n có th

th c hi n quy n b t c khi nào N u là quy n ch n bán thì có th th c hi n quy n bán

b t c lúc nào, n u là quy n ch n mua thì có th mua b t c lúc nào, do v y bên bán quy n luôn trong tình tr ng s n sàng mua hay bán hàng hóa c s cho khách hàng trong b t c lúc nào

H p đ ng quy n ch n ki u châu Âu

Là lo i quy n ch n mà ng i mua quy n ch có th th c hi n quy n khi h p đ ng đ n

h n, do v y bên bán quy n không b đ ng trong th i gian h p đ ng có hi u l c, cho nên th ng thì giá quy n ch n ki u M cao h n quy n ch n ki u châu Âu

Quy n mua c phi u (rights)

ây là quy n u tiên mua tr c dành cho các c đông hi n h u c a công ty c ph n

đ c mua m t s l ng c ph n trong m t đ t phát hành c phi u ph thông m i

t ng ng v i t l c ph n hi n có c a h trong công ty t i m t m c giá xác đ nh

th ng thì th p h n m c giá chào bán ra công chúng và trong m t th i h n nh t đ nh, đôi khi ch vài tu n Ch ng h n công ty XYZ đã phát hành 1.000.000 c phi u, nay phát hành b sung 1.000.000 c phi u Chi n l c phân ph i c phi u phát hành thêm

nh sau:

- 50% bán cho c đông hi n h u v i giá 20$/CP;

- 50% bán đ u giá nh ng giá kh i đi m không th p h n 20$/CP

Nh v y c đông c n m gi 2 c phi u c đ c mua 1c phi u m i v i giá 20$/CP

Gi s giá th tr ng là 38$/CP, khi đó:

92

- R: giá quy n mua

Nh v y giá bán quy n mua 1 c phi u phát hành m i là 9$

Quy n mua c phi u phát sinh trong nh ng tr ng h p công ty phát hành c phi u đ

t ng v n ho c phát hành c phi u đ tr c t c ho c th ng cho c đông Quy n mua

c phi u đ c chuy n nh ng trên th tr ng và giá c ph thu c vào: giá c a c phi u trên th tr ng, t l c phi u đ c mua…

Ch ng quy n (warrants)

Là l ai ch ng khoán đ c phát hành cùng v i vi c phát hành trái phi u ho c c phi u

u đãi, cho phép ng i s h u ch ng khoán đ c quy n mua m t s c phi u ph thông nh t đ nh theo m c giá đã đ c xác đ nh tr c trong m t th i k nh t đ nh

Ch ng quy n đ c phát hành khi t ch c l i công ty ho c khi công ty nh m m c đích khuy n khích các nhà đ u t ti m n ng mua nh ng trái phi u hay c phi u u đãi có

nh ng đi u ki n kém thu n l i ch p nh n nh ng đi u ki n đó, nhà đ u t có đ c

m t l a ch n đ i v i s lên giá có th x y ra c a c phi u th ng

c đi m c a ch ng quy n

- Khác v i quy n mua, ch ng quy n có th i h n dài h n do công ty đã phát hành công c c s phát hành đ ng th i v i công c c s Khác v i quy n ch n (option) khi ch ng quy n đ c th c hi n nó t o thành dòng ti n vào cho công ty và làm t ng thêm l ng c phi u l u hành trên th tr ng;

- Ch ng quy n có th đ c giao d ch tách r i v i trái phi u hay c phi u mà nó đi kèm;

- Các đi u ki n c a ch ng quy n đ c ghi rõ trên t ch ng ch : s c phi u đ c mua theo m i ch ng quy n (th ng là 1:1), giá th c hi n cho m i c phi u t i th i

đi m ch ng quy n đ c phát hành, giá này bao gi c ng cao h n giá tr tr ng c a

c phi u c s và giá đó có th c đ nh, có th đ c t ng lên đ nh k và th i h n

c a ch ng quy n đa s là 5 đ n 10 n m

1.2 Th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là n i mua bán ch ng khoán, là n i g p g c a các ngu n cung và c u v n trung và dài h n Nó là m t ph n c a th tr ng tài chính và gi m t vai trò quan tr ng trong s v n hành c a h th ng tài chính qu c gia nói chung và th

tr ng tài chính nói riêng Th tr ng ch ng khoán ngày càng kh ng đ nh vai trò to

l n trong vi c thúc đ y s phát tri n n n kinh t c a m i qu c gia Qua m y tr m n m hình thành và phát tri n, th tr ng ch ng khoán th gi i có nh ng b c th ng tr m cùng v i s th ng tr m c a n n kinh t th gi i Tuy nhiên th tr ng ch ng khoán có

nh ng b c phát tri n v t b c và tr thành m t đ nh ch tài chính không th thi u trong n n kinh t th tr ng Th tr ng ch ng khoán đ c xem là kênh huy đ ng v n nhanh nh t, nhi u nh t và hi u qu nh t cho n n kinh t và đ c xem là “ hàn th

bi u” c a n n kinh t B i l thông qua th tr ng ch ng khoán thì t ng đ ng v n nh

l trong n n kinh t c ng có th đ c huy đ ng cho m c tiêu phát tri n kinh t ; m t khác thông qua th tr ng ch ng khoán thì v n trong n n kinh t đ c huy đ ng nhanh nh t vì các ngu n cung c u v n tr c ti p g p nhau mà ít ph thu c vào các trung gian tài chính khác; h n n a vi c huy đ ng v n thông qua th tr ng ch ng khoán đ c xem là hi u qu vì gi m đ c chi phí s d ng v n

Giá ch ng khoán trên th tr ng ch ng khoán ph n ánh các thông tin c a th tr ng và hành vi c a nhà đ u t , hay nói khác đi th tr ng ch ng khoán ph n ánh b c tranh

n n kinh t c a các qu c gia c ng nh khu v c và th gi i trong quá trình phát tri n kinh t

1.2.1 L ch s hình thành và phát tri n th tr ng ch ng khoán th gi i

Th tr ng ch ng khoán hình thành các n c châu Âu t r t lâu Vào th i đó, t i

nh ng thành ph có v trí đ a lý thu n l i các th ng gia t h p trong nh ng bu i ch

đ th ng l ng trao đ i hàng hoá Ban đ u đó ch là nh ng cá nhân tho hi p v i nhau và h ch n ra m t “ch ng i” riêng đ “trao đ i” các thông tin v th tr ng, giá

c hàng hóa n th i Trung c cái ch riêng đó đã tr thành m t th tr ng v i phép

t c và quy lu t riêng, th tr ng ch ng khoán đã b t đ u hình thành Nh ng phiên ch cách quãng quá lâu, m t tháng hay m t tu n không còn thu n l i cho nh ng cu c

th ng l ng n a, do đó nh ng ng i tham gia th tr ng h p bàn riêng hàng ngày cho k p th i v Bu i h p đ u tiên c a giai đo n này di n ra vào n m 1453 trên qu ng

tr ng g n ngôi nhà c a m t nhà buôn, nhà môi gi i tên là Vanber Buezo t i Bruges (B ) Các th ng gia t kh p các n c, ch y u là ng i Ý đã th ng xuyên g p g đ mua k phi u n c ngoài và trao đ i thông tin mua bán, kinh doanh Vào n m 1551 Auvers (B ) đã tri n khai vi c mua bán các kho n n c a chính ph Hà Lan, Anh, B

ào Nha và Pháp… nh ng khi Tây Ban Nha xâm l c và chi m đo t Auvers, th

tr ng ch ng khoán Auvers s p đ

Theo m u th tr ng này, ng i ta đã thành l p các th tr ng ch ng khoán khác

Amsterdam đ c thành l p và gi vai trò quan tr ng c a châu Âu v ng c c, h tiêu, cafe… đây b t đ u đ nh giá ch ng khoán không ch trái phi u, công trái qu c gia mà

c c ph n c a các hãng th ng nhân Sau đó vào th k XVIII m t s th tr ng

ch ng khoán đ c thành l p Paris, Berlin và Viena…

S h ng th nh c a th tr ng ch ng khoán vào gi a th k XIX và liên quan t i s phát tri n r ng rãi c a n i, ngo i th ng trên c s s d ng các ph ng ti n hi n đ i

v giao thông và liên l c gi a các s giao d ch T th k XX, th tr ng ch ng khoán New York gi vai trò quan tr ng trong ho t đ ng giao d ch ch ng khoán, ti p theo sau

là các SGDCK nh : Paris, London, Frankfurt, Tokyo, Hongkong…

L ch s hình thành và phát tri n th tr ng ch ng khoán th gi i tr i qua nh ng b c

th ng tr m c a n n kinh t Nh ng giai đo n 1875-1913 đ c coi là th i k phát tri n

huy hoàng c a th tr ng ch ng khoán cùng v i s t ng tr ng c a n n kinh t th

gi i Tuy nhiên “ngày th n m đen t i” (29/10/1929), do nh h ng c a cu c kh ng

ho ng kinh t toàn c u giai đo n 1929 – 1933 đã khi n cho th tr ng ch ng khoán

M , Tây Âu, Nh t B n lâm vào kh ng ho ng tr m tr ng, mãi đ n sau chi n tranh th

gi i II th tr ng ch ng khoán m i d n ph c h i và phát tri n m nh Nh ng sau đó

“ngày th ba đen t i” (19/10/1987) m t l n n a đã đ y th tr ng ch ng khoán th

gi i chao đ o do hi u ng giá bong bóng c a ch ng khoán và nhi u lý do khác nh

bi n đ ng c a giá vàng và d u m cùng v i s y u kém c a h t ng k thu t cho s

v n hành c a th tr ng Cu c kh ng ho ng th tr ng ch ng khoán l n này đã làm

m t ni m tin c a nhà đ u t và h u qu c a nó đ i v i n n kinh t th gi i còn l n h n nhi u l n so v i cu c kh ng ho ng n m 1929

Tháng 7/1997, th tr ng ch ng khoán th gi i suy gi m m nh do tác đ ng c a cu c

kh ng ho ng tài chính – ti n t châu Á xu t phát t Thái Lan C n l c kh ng ho ng đã kéo dài h n m t n m và đã lan r ng sang Nh t B n, Nam M ,…Cu c kh ng ho ng tài chính – ti n t này đã khi n cho kinh t th gi i b ch ng l i nh ng m c đ tàn phá

c a nó đ n th tr ng ch ng khoán thì ch a đánh giá h t đ c

Hi n nay th tr ng ch ng khoán đã phát tri n m nh m h u h t các n c công nghi p hàng đ u nh M , Nh t B n, Anh, c, Pháp…bên c nh đó có h n 40 qu c gia đang phát tri n đã thi t l p th tr ng ch ng khoán Tính đ n nay trên th gi i có

h n 100 qu c gia đã thi t l p th tr ng ch ng khoán v i h n 160 SGDCK t n t i và

ho t đ ng r ng kh p, trong đó có nh ng SGDCK có quy mô l n, b dày l ch s và phát tri n nh : New York, London, Paris, Tokyo…

M t s ki n đáng ghi nh n c a th tr ng ch ng khoán th gi i trong nh ng n m g n đây: vào ngày 27/3/2007 th tr ng ch ng khoán liên l c đ a đã đ c thành l p sau khi SGDCK New York (NYSE) giành đ c quy n ki m soát ho t đ ng c a công ty đi u hành th tr ng ch ng khoán châu Âu (Euronext) đã t o nên m t sàn giao d ch ch ng khoán liên k t 6 thành ph l n gi a M và châu Âu hình thành nên sàn giao d ch

ch ng khoán l n nh t th gi i (NYSE Euronext)

Th tr ng ch ng khoán là m t đ nh ch tài chính không th thi u trong h at đ ng kinh t c a nh ng n n kinh t theo c ch th tr ng, đ c bi t là đ i v i các n c đang phát tri n trong quá trình tích t và t p trung v n thì v i ch c n ng v n có c a mình

th tr ng ch ng khoán là kênh d n v n nhanh và hi u qu cho n n kinh t Do v y,

vi c xây d ng và phát tri n th tr ng ch ng khoán đ i v i các qu c gia đang phát tri n nói chung và các qu c gia có n n kinh t v n hành theo c ch th tr ng nói riêng là v n đ c n thi t và mang tính quy lu t t t y u Vi t Nam đang trong ti n trình xây d ng và phát tri n n n kinh t th tr ng, vì v y Vi t Nam xây d ng và phát tri n

th tr ng ch ng khoán là m t t t y u nh m đáp ng nhu c u v n cho n n kinh t , thúc đ y n n kinh t v n hành ngày càng minh b ch và t ng tính hi u qu

1.2.2 Ch c n ng, vai trò c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là th tr ng tài chính b c cao, ho t đ ng d a trên n n t ng

h t ng k thu t hi n đ i, có liên quan đ n nhi u ch th trong n n kinh t , nó là s n

ph m c a n n kinh t th tr ng Ch c n ng và vai trò c a th tr ng ch ng khoán ngày càng đ c kh ng đ nh trong quá trình phát tri n kinh t c a m i qu c gia và th

gi i

1.2.2.1 Ch c n ng c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là m t đ nh ch tài chính không th thi u trong n n kinh t theo c ch th tr ng, là kênh d n v n quan tr ng cho n n kinh t nh m đáp ng nhu

c u v n ngày càng t ng c a n n kinh t đ ng th i góp ph n đi u ti t v mô n n kinh t

Th tr ng ch ng khoán v i các ch c n ng c b n sau đây:

Huy đ ng v n cho n n kinh t

Thông qua th tr ng ch ng khoán các ch th có nhu c u v n tr c ti p huy đ ng v n thông qua vi c phát hành ch ng khoán, các ch th có v n t m th i nhàn r i s mua các lo i ch ng khoán này Nh v y v n trong n n kinh t đ c đi u ti t t n i th a sang n i thi u m t cách linh ho t, các ch th cung và c u v n đã g p nhau mà không

ch u s ph thu c vào các ch th khác Ngành ngh , l nh v c, ch th nào có nhu c u

s phát ra tín hi u (phát hành ch ng khoán), ng c l i nhà đ u t (ng i th a v n) tùy vào đi u ki n và đ c tính riêng c a mình s l a ch n hình th c đ u t thích h p Nh

v y, thông qua th tr ng ch ng khoán thì t ng đ ng v n nh l trong n n kinh t có

th đ c huy đ ng đ th c hi n các m c tiêu m r ng s n xu t kinh doanh và các m c tiêu kinh t - xã h i khác Các ch th có nhu c u v n th ng phát hành ch ng khoán

v i m nh giá th p và đi u này t o thu n l i cho các nhà đ u t có quy mô v n bé có

c h i đ u t - t c đ ng v n c a h c ng góp ph n vào phát tri n kinh t đ t n c Th

tr ng ch ng khoán tr thành kênh d n v n quan tr ng cho n n kinh t nh vào tính linh ho t trong các ho t đ ng phát hành, thanh toán…

Cung c p môi tr ng đ u t đa d ng

Th tr ng ch ng khoán cung c p cho công chúng m t môi tr ng đ u t lành m nh,

đa d ng v i các c h i l a ch n phong phú Các lo i ch ng khoán trên th tr ng có tính ch t, th i gian, m c đ r i ro, tính thanh kho n khác nhau… Các nhà đ u t tùy vào đi u ki n và đ c tính riêng c a mình có th l a ch n các lo i ch ng khoán phù

h p v i kh n ng, m c đích và s thích c a mình Ch ng h n, nh ng ng i già h không dám m o hi m cho nên h th ng ch n đ u t vào trái phi u, tuy lãi su t không cao nh ng an toàn; trong khi đó thành ph n l p tr ch p nh n r i ro nên h th ng

ch n đ u t vào c phi u ho c các lo i ch ng khoán khác có r i ro cao nh ng có th tìm ki m l i nhu n cao Th tr ng ch ng khoán cung c p môi tr ng đ u t đa d ng nên góp ph n đáng k làm gia t ng ti t ki m qu c gia và gia t ng hi u qu s d ng

v n trong n n kinh t

T o tính thanh kho n cho các ch ng khoán

N u không có th tr ng ch ng khoán thì nh ng ng i s h u các công c n mu n chuy n thành ti n m t ph i đ n ngày chúng đáo h n, nh ng ng i n m gi các công

c v n mu n chuy n thành ti n m t ph i đ i đ n ngày các ch th phát hành phá s n

ho c gi i th …Nh có th tr ng ch ng khoán mà các nhà đ u t có th chuy n đ i các ch ng khoán mà h s h u thành ti n m t ho c các lo i ch ng khoán khác mà h

mu n Kh n ng thanh kho n là m t trong nh ng đ c tính h p d n c a ch ng khoán

đ i v i ng i đ u t , cho th y tính linh ho t, an toàn c a v n đ u t Th tr ng ch ng khoán ho t đ ng càng n ng đ ng và hi u qu thì tính thanh kho n c a các ch ng khoán càng đ c nâng cao Th tr ng ch ng khoán là th tr ng tài chính b c cao

đ c thi t l p trên n n t ng h t ng k thu t hi n đ i, ho t đ ng theo nh ng nguyên

t c nghiêm ng t; đây là y u t góp ph n làm t ng tính thanh kho n cho các lo i ch ng khoán

ánh giá hi u qu ho t đ ng c a các doanh nghi p

Th tr ng ch ng khoán ho t đ ng theo nguyên t c công khai, minh b ch cho nên các

ch th tham gia th tr ng ph i th ng xuyên báo cáo k t qu kinh doanh và minh

b ch các ho t đ ng c a mình theo yêu c u c a c quan qu n lý th tr ng và nhà đ u

t Giá ch ng khoán hình thành trên c s quan h cung c u ch ng khoán, nó ph n ánh tình hình ho t đ ng c a các doanh nghi p Do v y các doanh nghi p mu n t ng

kh n ng huy đ ng v n t th tr ng thì ph i lành m nh tình hình tài chính, công tác

qu n tr doanh nghi p, chi n l c th tr ng và s n ph m…Cho nên th tr ng ch ng khoán là b c tranh ph n ánh ho t đ ng c a các công ty niêm y t, trên c s đó giúp cho các doanh nghi p nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh đ h p d n nhà đ u t ,

t đó t o ra m t môi tr ng c nh tranh lành m nh nh m nâng cao hi u qu s d ng

v n Giá ch ng khoán ph n ánh các quan h cung – c u ch ng khoán trên th tr ng

và thông qua giá ch ng khoán có th xác đ nh giá tr các doanh nghi p phát hành

ch ng khoán

i u ti t v mô n n kinh t

Các ch báo c a th tr ng ch ng khoán ph n ánh đ ng thái c a n n kinh t m t cách

nh y bén và chính xác, th tr ng ch ng khoán là “Hàn th bi u” c a n n kinh t Thông qua th tr ng ch ng khoán, Chính ph có th huy đ ng v n đ th c hi n các

m c tiêu kinh t - xã h i nh đ u t vào h t ng c s , các ngành ngh , l nh v c c a

n n kinh t …Ngoài ra, thông qua th tr ng ch ng khoán Chính ph huy đ ng v n đ

bù đ p cho các thâm h t ngân sách ho c đi u ti t kh i l ng ti n t trong n n kinh t

nh m ki m soát l m phát ho c gi m phát Bên c nh đó, Chính ph có th s d ng m t

s chính sách, bi n pháp tác đ ng vào th tr ng ch ng khoán nh m đ nh h ng đ u

t đ m b o n n kinh t phát tri n cân đ i và b n v ng

Ngoài ra thông qua th tr ng ch ng khoán, Chính ph có th ki m soát đ c ngu n

v n n c ngoài ch y vào trong n c nh ng ngành ngh , l nh v c…trên c s đó mà

có bi n pháp ho c chính sách đ đi u ti t k p th i nh ng tác đ ng tiêu c c có th x y

ra Không nh ng th , th tr ng ch ng khoán c ng góp ph n thúc đ y nhanh ti n trình

c ph n hóa các doanh nghi p Nhà n c, c c u l i v n trong n n kinh t theo h ng

s d ng có hi u qu

1.2.2.2 Vai trò c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán có vai trò quan tr ng trong vi c duy trì s n đ nh và phát tri n kinh t đ t n c c a các qu c gia nh vào kh n ng huy đ ng v n c a nó Tuy nhiên vai trò c a th tr ng ch ng khoán m i qu c gia trong t ng giai đo n phát tri n kinh t có khác nhau nh ng đ u gi đ c các vai trò n i b c sau:

i u hòa v n trong n n kinh t

Th tr ng ch ng khoán là s n ph m c a n n kinh t th tr ng v i nh ng ch c n ng

v t tr i so v i các đ nh ch tài chính khác ây là kênh d n v n nhanh chóng và hi u

qu cho n n kinh t , do v y thông qua th tr ng ch ng khoán v n trong n n kinh t

đ c đi u ti t m t cách linh ho t Tín hi u thu hút v n t ngành ngh , l nh v c…này sang ngành ngh , l nh v c khác là t su t sinh l i c a ch ng khoán mà nhà đ u t k

v ng Trong t ng l nh v c, ngành ngh , khu v c… khác nhau tùy thu c vào đi u ki n

và kh n ng c a mình mà có nhu c u v n khác nhau s phát hành các ch ng khoán v i giá c , th i h n, lãi su t…khác nhau Trong khi đó nh ng ngành ngh , l nh v c, qu c gia khác trong đi u ki n c a mình mà l a ch n ngành ngh , l nh v c… mà đ u t thích h p Hay nói cách khác, thông qua th tr ng ch ng khoán v n trong n n kinh t

đ c đi u hòa gi a các ngành ngh , l nh v c… v i nhau

Vai trò đi u hòa v n trong n n kinh t c a th tr ng ch ng khoán đã góp ph n đ a

đ ng v n nhàn r i trong n n kinh t đ n n i có nhu c u, đ ng th i làm t ng kh n ng

s d ng v n có hi u qu Vì nh ng l nh v c, ngành ngh nào trong n n kinh t có kh

n ng sinh l i cao s thu hút đ c v n và ng c l i nh ng l nh v c, ngành ngh nào s

d ng v n kém hi u qu s khó kh n trong vi c huy đ ng v n Qua đó làm t ng hi u

qu s d ng v n trong n n kinh t c ng nh c c u l i n n kinh t m t cách h p lý

h n

T ng tính thanh kho n cho các lo i ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là th tr ng tài chính cao c p v n hành trên n n t ng h t ng

k thu t hi n đ i nên r t thu n l i cho các thành viên c a th tr ng giao d ch v i nhau

đ c nhanh chóng, d dàng, gi m đ c nhi u t n th t do chênh l ch th i gian và giá

c M t khác thông qua th tr ng ch ng khoán, các lo i ch ng khoán khác nhau v i

nh ng đ c đi m khác nhau v m c đ r i ro, kh n ng sinh l i, th i h n khác nhau…

đ c giao d ch trên n n t ng h t ng k thu t hi n đ i, thông tin đa d ng vì đ c thi t

l p trong m i quan h ch t ch các đ nh ch tài chính v i nhau và đ c qu n lý t t,

nh v y mà t ng tính thanh kho n cho các ch ng khoán Ngày nay cùng v i s ti n b

c a khoa h c k thu t và công ngh thông tin, giúp cho vi c giao d ch, thanh toán, bù

tr … gi a các ch th tham gia th tr ng đ c th c hi n nhanh chóng và thu n l i

tr ng ch ng khoán các nhà h ach đ nh chính sách v mô có nh ng đi u ch nh k p

th i các chính sách kinh t , h ng n n kinh t v n hành theo m c tiêu đã đ nh Ngoài

ra còn giúp cho các nhà đ u t đánh giá, d báo v các kho n đ u t c a mình, cho nên th tr ng ch ng khoán đ c xem là “ Hàn th bi u” c a n n kinh t

Thúc đ y ti n trình CPH các doanh nghi p Nhà n c

Th tr ng ch ng khoán th c p làm t ng kh n ng thanh kho n c a các l ai ch ng khoán, t o đi u ki n thu n l i thúc đ y th tr ng ch ng khoán s c p phát tri n i u này góp ph n đ y nhanh ti n trình CPH các doanh nghi p Nhà n c các n c đang phát tri n đang trong ti n trình đ i m i n n kinh t c ng nh doanh nghi p Thông qua

th tr ng ch ng khoán, vi c IPO3 các doanh nghi p Nhà n c trong quá trình CPH

di n ra thu n l i và nhanh chóng Bên c nh đó, v i tính minh b ch và công khai c a

th tr ng ch ng khoán s giúp cho nhà đ u t giám sát h at đ ng c a các doanh nghi p mà h mu n đ u t vào mà vi c này khi doanh nghi p t n t i d i lo i hình doanh nghi p Nhà n c r t khó th c hi n đ c Ngoài ra, v i nh ng u đi m c a công ty c ph n cùng v i s h tr c a th tr ng ch ng khoán, giúp Nhà n c đ y nhanh ti n trình đ i m i các doanh nghi p nhà n c đ c c u l i n n kinh t theo

h ng g n nh và hi u qu

3

Inition Public Offering: phát hành ch ng khoán l n đ u ra công chúng

1.2.3 Nguyên t c ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là m t đ nh ch tài chính phát tri n b c cao trong n n kinh

t th tr ng, ho t đ ng theo c ch riêng bi t đ c tiêu chu n hóa và mang tính qu c

t d a trên nh ng nguyên t c c b n sau đây:

1.2.3.1 Nguyên t c c nh tranh

Giá c trên th tr ng ch ng khoán ph n ánh quan h cung c u v ch ng khoán và th

hi n m i t ng quan c nh tranh gi a các công ty, nó đ c hình thành theo ph ng

th c đ u giá, công khai minh b ch không có s áp đ t nào v giá Tr t t u tiên trong

đ i x công b ng, không phân bi t thành ph n kinh t , v n…Nh ng ng i tham gia

th tr ng đ u ph i tuân th nh ng quy đ nh chung, nguyên t c h at đ ng c a th

tr ng, đ c bình đ ng trong vi c chia s thông tin và gánh ch u trách nhi m n u vi

ph m các quy đ nh c a th tr ng Các ch th tham gia th tr ng đ u có c h i và

đi u ki n ti p c n thông tin nh nhau, c ng nh b o đ m v vi c công b thông tin theo qui đ nh

1.2.3.3 Nguyên t c công khai

T t c các ho t đ ng c a th tr ng đ u ti n hành công khai, minh b ch: công khai

ho t đ ng c a nhà phát hành, các lo i ch ng khoán đ c chào bán, chào mua, giá c ,

s l ng ch ng khoán đ c mua bán, nguyên t c công khai còn đ c th hi n:

- Công khai ho t đ ng c a công ty niêm y t;

- Công khai tình hình giao d ch trên th tr ng;

- Thông tin ph i đ , chính xác, k p th i và bình đ ng…

Ch ng khoán là lo i hàng hoá tr u t ng, ng i đ u t không th ki m tra tr c ti p

đ c ch ng khoán nh các hàng hoá thông th ng mà ph i d a trên c s các thông tin có liên quan, vì v y th tr ng ch ng khoán ph i đ c xây d ng trên c s h

th ng công b thông tin t t Theo lu t đ nh, các ch th phát hành ch ng khoán có ngh a v cung c p đ y đ , trung th c và k p th i nh ng thông tin có liên quan đ n t

ch c phát hành, đ t phát hành…nh m giúp cho nhà đ u t có nh ng l a ch n phù h p trong ho t đ ng đ u t và c quan qu n lý th tr ng có đi u ki n giám sát, đi u ti t các ho t đ ng c a th tr ng đ gi m thi u các hành vi tiêu c c

1.2.3.5 Nguyên t c trung gian

Nguyên t c này th hi n vi c giao d ch ch ng khoán đ c th c hi n qua các nhà môi

gi i ch ng khoán (công ty ch ng khoán), nh m b o v quy n l i c a ng i đ u t ,

b o đ m các ch ng khoán l u thông trên th tr ng đ u là ch ng khoán h p pháp, đáp

ng đ c các đòi h i c a c quan qu n lý th tr ng i u này giúp cho nhà đ u t

h n ch r i ro do thi u kinh nghi m ho c thi u thông tin chính xác v các lo i ch ng khoán mà h đ u t vào Nguyên t c này th hi n vi c giao d ch ch ng khoán gi a nhà đ u t v i th tr ng ph i thông qua:

- Ng i môi gi i;

- Nhà buôn ch ng khoán…

1.2.3.5 Nguyên t c t p trung

Th tr ng ch ng khoán ho t đ ng trên nguyên t c t p trung, t c là các giao d ch

ch ng khoán ph i di n ra trên SGDCK và th tr ng phi t p trung (OTC)4 d i s

ki m tra giám sát c a c quan qu n lý nhà n c v ch ng khoán và th tr ng ch ng khoán và c a các t ch c t qu n Th c hi n nguyên t c này nh m gi m thi u chi phí

đ u t h t ng k thu t và nhân l c cho th tr ng, đ ng th i th c thi đ c các nguyên

Là n i mua bán các ch ng khoán m i phát hành l n đ u, các lo i ch ng khoán đ c t

ch c phát hành bán cho các nhà đ u t nh m m c đích huy đ ng v n, bao g m vi c phát hành ch ng khoán l n đ u ra công chúng và các l n phát hành b sung c a t

ch c phát hành Phát hành l n đ u ra công chúng là đ t phân ph i ch ng khoán l n

đ u tiên c a t ch c phát hành bán r ng rãi cho công chúng đ u t Các đ t phát hành

ch ng khoán b sung sau đó nh m m c đích huy đ ng v n b sung nh m th c hi n

các m c tiêu s n xu t kinh doanh c a t ch c phát hành Trên th tr ng s c p, v n

t nhà đ u t s đ c chuy n sang nhà phát hành thông qua vi c nhà đ u t mua các

ch ng khoán c a nhà phát hành, nhà phát hành s d ng ngu n v n huy đ ng này đ

th c hi n các m c tiêu s n xu t kinh doanh

C quan qu n lý th tr ng ch ng khoán m i n c có quy đ nh các đi u ki n v phát hành ch ng khoán ra công chúng có khác nhau Tuy nhiên, nhìn chung thì vi c phát hành ch ng khoán ra công chúng c a các n c ph i đ m b o m t s đi u ki n c b n sau:

- T ch c phát hành ph i đáp ng đ c yêu c u v v n đi u l t i thi u, t l v n c

ph n do công chúng n m gi và s l ng công chúng tham gia;

- T ch c phát hành ph i có ho t đ ng s n xu t kinh doanh có lãi không th p h n

- T l ch ng khoán s h u và th i gian n m gi c a c đông sáng l p…

Th ng thì lu t pháp các n c đ u quy đ nh t l s h u ch ng khoán, th i gian n m

gi ch ng khoán c a các c đông sáng l p nh m m c đích đ m b o tính minh b ch

c đi m c a th tr ng s c p

- Là n i mà các ch ng khoán đem l i v n cho ng i phát hành;

- Ng i bán trên th tr ng s c p th ng là kho b c Nhà n c, ngân hàng Nhà

Là n i mua bán các lo i ch ng khoán đã phát hành l n đ u th tr ng s c p Trên

th tr ng th c p, ho t đ ng mua bán ch ng khoán không làm t ng thêm quy mô v n cho t ch c phát hành, không thu hút thêm đ c ngu n tài chính m i Th tr ng th

c p gi vai trò làm t ng tính thanh kho n cho các ch ng khoán M i quan h gi a th

tr ng th c p và th tr ng s c p là m i quan h ph thu c: s không có th tr ng

th c p n u không có th tr ng s c p, và ng c l i th tr ng th c p ph n th nh s thúc đ y th tr ng s c p phát tri n

Vi c phân bi t th tr ng s c p và th tr ng th c p ch có ý ngh a v m t lý thuy t Trong th c t th tr ng ch ng khoán không có s phân bi t đâu là th tr ng th c p

và đâu là th tr ng s c p, ngh a là trong m t th tr ng ch ng khoán v a có giao

d ch c a th tr ng s c p v a có giao d ch c a th tr ng th c p Th tr ng s c p

là n i cung ng hàng hóa cho th tr ng th c p, th tr ng th c p là n i giao d ch các ch ng khoán đã đ c phát hành trên th tr ng s c p, đ m b o tính thanh kho n cho các ch ng khoán đã phát hành

- Th tr ng th c p là n i t o tính thanh kho n cho các l ai ch ng khoán V i h

t ng k thu t hi n đ i giúp cho vi c giao d ch ch ng khoán di n ra m t cách d dàng, do v y vi c chuy n đ i thành ti n m t c a các ch ng khoán đ c th c hi n nhanh chóng và thu n l i, đây là y u t tích c c thu hút nhà đ u t đ n v i th

tr ng ch ng khoán;

- Th tr ng th c p góp ph n n đ nh và phát tri n th tr ng s c p Th tr ng th

c p sôi đ ng là tín hi u cho th y kh n ng thanh kho n c a các ch ng khoán đ c gia t ng, đi u này thúc đ y th tr ng s c p gia t ng hàng hóa t c là t ng kh n ng huy đ ng v n cho n n kinh t ;

- Th tr ng th c p xác đ nh giá tr c a các công ty niêm y t Giá ch ng khoán trên

th tr ng th c p do quan h cung c u xác l p, nó ph n ánh các thông tin c a th

tr ng, c a các công ty niêm y t, chính sách c a Nhà n c…t c là thông qua giá

c ch ng khoán c a các công ty niêm y t giá tr c a các công ty đ c xác đ nh

1.2.4.2 C n c cách th c t ch c, th tr ng ch ng khoán chia thành

Th tr ng ch ng khoán t p trung (SGDCK)

Là n i t ch c cho các ch th tham gia giao d ch ch ng khoán th c hi n các giao

d ch ch ng khóan d a trên các nguyên t c th ng nh t SGDCK t o đi u ki n cho vi c giao d ch ch ng khoán đ c ti n hành thu n l i, d dàng, gi m thi u chi phí và th i gian…đ m b o cho vi c mua bán ch ng khoán di n ra công b ng, đúng lu t pháp SGDCK là n i g p g c a các nhà môi gi i ch ng khoán đ th ng l ng, đ u giá, mua bán ch ng khoán, là n i t ch c cho ho t đ ng mua bán ch ng khoán SGDCK là

SGDCK là n i t p trung các giao d ch ch ng khoán m t cách có t ch c theo qui đ nh

c a pháp lu t, nó gi vai trò quan tr ng trong vi c t ch c th tr ng v n hành suông

s , t o thu n l i thúc đ y s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán, đi u này th hi n

ch :

- SGDCK cung c p d ch v v niêm y t, k t n p thành viên…giúp th tr ng có thêm hàng hóa đ nhà đ u t có nhi u c h i trong vi c đ u t ;

- T ch c vi c giao d ch ch ng khoán cho các nhà kinh doanh, nhà đ u t , nhà môi

gi i… đáp ng đ c yêu c u c a các ch th tham gia;

- Là n i cung c p thông tin v th tr ng, công ty niêm y t, chính sách c a Nhà

n c…có liên quan v l nh v c ch ng khoán theo quy đ nh c a pháp lu t, đi u này giúp cho nhà đ u t ki m sóat đ c h at đ ng c a các công ty niêm y t;

t ng k thu t…và ph i đ c SGDCK xem xét và ch p nh n t cách thành viên

Th tr ng ch ng khoán phi t p trung (OTC)

Th tr ng ch ng khoán h u h t các n c trên th gi i, bên c nh th tr ng giao

d ch t p trung là các SGDCK dành cho vi c giao d ch ch ng khoán c a nh ng công ty

l n đáp ng các đi u ki n kh c khe h n, đã qua nhi u n m th thách trên th tr ng, còn có th tr ng phi t p trung dành cho vi c giao d ch ch ng khoán c a nh ng công

ty v a và nh không đ đi u ki n niêm y t t i SGDCK

i m khác nhau c b n gi a SGDCK và th tr ng OTC là t i s giao d ch ch ng khoán vi c giao d ch các ch ng khoán niêm y t di n ra trên sàn giao d ch theo hình

th c đ u giá công khai, còn trên th tr ng OTC các giao d ch ch ng khoán đ c đàm phán tr c ti p qua đi n tho i ho c qua h th ng máy tính m t s qu c gia vi c qu n

1.2.4.3 C n c vào hàng hóa trên th tr ng, th tr ng ch ng khoán chia thành

Th tr ng c phi u

Là n i giao d ch và mua bán các lo i c phi u ây là th tr ng sôi đ ng nh t h u

h t các n c có thi t l p th tr ng ch ng khoán, vì c phi u là lo i hàng hóa ph bi n trên th tr ng ch ng khoán do đ c tính u vi t c a các công ty c ph n c ng nh kh

n ng sinh l i c a c phi u

Th tr ng trái phi u

Là n i giao d ch và mua bán các lo i trái phi u c ng nh các công c n khác

Th tr ng ch ng khoán phái sinh

Là th tr ng phát hành và mua bán các lo i ch ng khoán phái sinh nh : h p đ ng quy n ch n, ch ng quy n, quy n mua c phi u…th tr ng này phát tri n m nh th

tr ng ch ng khoán các n c phát tri n, khi mà ch ng lo i ch ng khoán trên th

tr ng đa d ng, h t ng k thu t hi n đ i cho phép giao d ch các công c tài chính có tính ch t ph c t p Ch ng khoán phái sinh v a góp làm t ng tính đa d ng trong ho t

đ ng đ u t ch ng khoán, nó đ c xem là công c đ phòng ng a và h n ch r i ro trong l nh v c ch ng khoán

1.2.5 Ch th tham gia th tr ng ch ng khoán

Các ch th tham gia th tr ng ch ng khoán có th chia thành các nhóm sau: nhà phát hành, nhà đ u t , các t ch c kinh doanh ch ng khoán và các t ch c có liên quan

1.2.5.1 Nhà phát hành

Nhà phát hành ch ng khoán là các t ch c th c hi n huy đ ng v n thông qua th

tr ng ch ng khoán, là ng i cung c p các ch ng khoán – hàng hoá c a th tr ng

ch ng khoán, nhà phát hành có th là:

- Chính ph và chính quy n đ a ph ng là nh ng ch th phát hành trái phi u Chính

ph và trái phi u đ a ph ng;

- Công ty là ch th phát hành c phi u và trái phi u;

- Các đ nh ch tài chính khác là ch th phát hành các công c tài chính khác nh :

ch ng ch qu , h p đ ng quy n ch n (option), h p đ ng t ng lai, h p đ ng k

h n…

1.2.5.2 Nhà đ u t

Nhà đ u t là nh ng ng i tham gia mua bán ch ng khoán, thành ph n này có th chia làm 2 d ng: nhà đ u t cá nhân và nhà đ u t t ch c

Nhà đ u t cá nhân: Là nh ng ng i tham gia mua bán ch ng khoán v i t cách cá

nhân, h ch u trách nhi m đ i v i các quy t đ nh đ u t c a mình và h ng l i t vi c

đ u t cho chính b n thân mình S l ng nhà đ u t cá nhân chi m t l r t l n trong

t ng s các nhà đ u t , tuy nhiên h không gi vai trò quy t đ nh trong vi c đ nh

h ng th tr ng vì h n ch v v n, ki n th c, kinh nghi m…

Nhà đ u t t ch c: (còn g i là các đ nh ch đ u t ) đ c t ch c khá chu đáo v v n,

ki n th c, chi n l c đ u t …h là các nhà đ u t chuyên nghi p, th ng mua bán

ch ng khoán v i s l ng l n, h đóng vai trò quan tr ng trong vi c d n d t th

tr ng M t s nhà đ u t chuyên nghi p chính trên th tr ng ch ng khoán là các công ty đ u t , qu đ u t , công ty b o hi m, các qu h u trí và các qu b o hi m xã

h i khác Vi c đ u t thông qua các t ch c đ u t có u đi m n i b t là có th đa

d ng hoá danh m c đ u t và các quy t đ nh đ u t đ c th c hi n b i các chuyên gia

có kinh nghi m M t b ph n quan tr ng c a các t ch c đ u t là các công ty tài chính, các công ty này đ c phép kinh doanh ch ng khoán, có th s d ng ngu n v n

c a mình đ đ u t vào ch ng khoán v i m c đích sinh l i Bên c nh đó các công ty

ch ng khoán, NHTM c ng là nhà đ u t chuyên nghi p khi h mua ch ng khoán cho chính mình

1.2.5.3 Các t ch c kinh doanh trên th tr ng ch ng khoán

Công ty ch ng khoán

Là m t t ch c đ c thành l p d i d ng công ty TNHH ho c công ty c ph n đ c UBCKNN c p phép ho c đ ng ký thành l p Công ty ch ng khoán gi vai trò là trung gian trong ho t đ ng đ u t , giao d ch ch ng khoán…Vai trò c a công ty ch ng khoán

th hi n:

- Thông qua c ch huy đ ng v n v i hình th c b o lãnh phát hành đ i v i th tr ng

s c p, đ i v i th tr ng th c p công ty ch ng khoán làm môi gi i ch ng khoán

và cung c p các d ch v có liên quan đ n ho t đ ng giao d ch ch ng khoán;

- Cung c p c ch chuy n ch ng khoán thành ti n m t;

- Gi m chi phí giao d ch do chuyên môn hóa trong các giao d ch;

- Nâng cao tính thanh kho n ch ng khoán nh vào vai trò trung gian c a mình

Ho t đ ng c a công ty ch ng khoán bao g m các l nh v c ch y u sau đây:

ch ng khoán Tuy nhiên các NHTM ch đ c đ u t vào ch ng khoán trong gi i h n

nh t đ nh đ b o v ngân hàng tr c nh ng bi n đ ng c a giá ch ng khoán m t s

qu c gia cho phép NHTM thành l p công ty con đ c l p đ kinh doanh ch ng khoán

và th c hi n các nghi p v b o lãnh phát hành Vi t Nam ph n l n các NHTM thành l p công ty con theo mô hình TNHH đ th c hi n các nghi p v kinh doanh

c a c quan này t ng n c khác nhau có khác nhau, ch ng h n:

- Anh có y ban đ u t ch ng khoán (SIB)5

- Pháp có y ban nghi p v ch ng khoán (COB)7

- Trung Qu c có c quan giám qu n ch ng khoán (CSRC)8

- Vi t Nam có UBCKNN (SSC)9 đ c thành l p theo Ngh đ nh s 75/CP ngày 28/11/1996 là đ n v tr c thu c B tài chính

S giao d ch ch ng khoán

Là c quan tr c ti p đi u hành ho t đ ng giao d ch ch ng khoán trên th tr ng ch ng khoán v i c c u t ch c bao g m nhi u b ph n khác nhau ph c v h tr cho nhau trong các ho t đ ng giao d ch ch ng khoán nh m giúp cho th tr ng v n hành m t cách suông s Ngoài ra, SGDCK đi u ti t các ho t đ ng giao d ch ch ng khoán trên

c s phù h p v i quy đ nh c a pháp lu t và c a UBCKNN C c u t ch c c a SGDCK th ng đ c t ch c nh sau:

- H i đ ng qu n tr ;

- Các v ch c n ng: V giao d ch, V niêm y t, V kinh doanh, V nghiên c u phát tri n, V công ngh thông tin, V n phòng…

Hi p h i kinh doanh ch ng khoán

Là t ch c c a các công ty ch ng khoán và m t s thành viên khác ho t đ ng trong

l nh v c ch ng khoán, đ c thành l p v i m c đích b o v l i ích c a các công ty thành viên nói riêng và cho toàn ngành ch ng khoán nói chung Hi p h i các nhà kinh doanh ch ng khoán th ng là m t t ch c t qu n v i ch c n ng:

- Khuy n khích ho t đ ng đ u t và kinh doanh ch ng khoán;

- Ban hành và th c hi n các quy t c t đi u hành trên c s các qui đ nh c a pháp

lu t v ch ng khoán;

- Gi i quy t các tranh ch p gi a các thành viên;

- Tiêu chu n hoá các nguyên t c và thông l trong l nh v c ch ng khoán;

- H p tác v i Chính ph và các c quan khác đ gi i quy t các v n đ có liên quan

đ n ho t đ ng kinh doanh ch ng khoán;

- T v n cho Chính ph trong vi c qu n lý và đi u ti t th tr ng

T ch c l u ký, bù tr và thanh toán ch ng khoán

Là t ch c nh n l u gi các ch ng khoán và ti n hành các nghi p v thanh toán bù tr cho các giao d ch ch ng khoán gi a các công ty ch ng khoán Các công ty ch ng khoán đ u m tài kho n giao d ch ch ng khoán t i t ch c l u ký ch ng khoán đ

th c hi n vi c bù tr và thanh toán ch ng khoán H at đ ng c a t ch c này là nh ng

h at đ ng thi t y u giúp cho vi c đ u t , giao d ch ch ng khóan đ c an toàn, t ng

kh n ng thanh kh an c a các ch ng khóan T ch c này gi vai trò trung gian thanh toán gi a các công ty ch ng khoán

Công ty d ch v máy tính

Là m t t ch c ph tr , ph c v cho các giao d ch ch ng khoán H th ng máy tính

c a công ty v i ph n m m chuyên d ng cho ho t đ ng c a giao d ch ch ng khoán, x

lý các l nh giao d ch nhanh chóng, chính xác đ xác đ nh giá, kh i l ng và giá tr giao d ch ch ng khoán c ng nh ch s ch ng khoán Ngày nay v i s ti n b c a khoa h c k thu t đ c bi t trong l nh v c công ngh thông tin thì h u nh qui trình giao d ch ch ng khoán đ u t đ ng hóa, do v y công ty d ch v máy tính là t ch c không th thi u đ c và có tính quy t đ nh trong vi c rút ng n chu k thanh kho n

ch ng khoán, gi m thi u chi phí và nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các ch th có liên quan

Công ty đánh giá h s tín nhi m

Là công ty chuyên cung c p d ch v đánh giá n ng l c thanh toán các kho n v n g c

và lãi đúng k h n theo nh ng đi u kho n đã cam k t c a ch th phát hành đ i v i các đ t phát hành ch ng khoán c th Các h s tín nhi m vì th th ng đ c g n v i

m t đ t phát hành, cho nên m t công ty phát hành có th có nhi u h s tín nhi m có nhi u m c H s tín nhi m th ng đ c bi u th b ng các ch cái, ch ng h n nh

AAA, AA+, AA, AA-, A+,A, AB…Các nhà đ u t có th d a vào h tín nhi m do các công ty đánh giá h s tín nhi m cung c p đ có th quy t đ nh đ u t vào công ty nào H s tín nhi m là ch tiêu th hi n uy tín c a các công ty phát hành

1.3 M t tích c c và h n ch c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán v i ch c n ng v n có c a nó đã tr thành m t đ nh ch tài chính không th thi u trong n n kinh t th tr ng Bên c nh nh ng m t tích c c mà

th tr ng ch ng khoán mang l i cho n n kinh t , còn có nh ng tác đ ng tiêu c c t chính b n thân n i t i c a th tr ng

1.3.1 M t tích c c c a th tr ng ch ng khoán

Th tr ng ch ng khoán là đ nh ch tài chính không th thi u c a n n kinh t th

tr ng, đây là kênh huy đ ng v n trung và dài h n quan tr ng đ i v i s nghi p phát tri n kinh t đ t n c c a m i qu c gia Qua bao b c th ng tr m c a n n kinh t nhân lo i, th tr ng ch ng khoán v n t n t i và ngày càng phát tri n m t trình đ cao h n, đi u này cho th y th tr ng ch ng khoán có tính u vi t, th hi n các m t sau đây:

Th tr ng ch ng khoán khuy n khích ti t ki m và tích t v n

Hàng hóa trên th tr ng ch ng khoán v i ch ng lo i đa d ng và phong phú, m i lo i

ch ng khoán khác nhau có đ c đi m khác nhau v kh n ng sinh l i, th i h n, tính thanh kho n, m c đ r i ro khác nhau…m i nhà đ u t trong nh ng đi u ki n và hoàn

c nh riêng c a mình s l a ch n m t hình th c đ u t thích h p Hay nói khác, thông qua th tr ng ch ng khoán ngu n v n t m th i nhàn r i trong dân chúng đ c huy

đ ng cho m c đích phát tri n kinh t v i nhi u hình th c khác nhau Bên c nh đó, trong ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán có s góp m t c a các đ nh ch tài chính trung gian nh qu đ u t , công ty tài chính, qu h u trí…gi vai trò quan tr ng là các trung gian tài chính huy đ ng các ngu n v n nh l đ đ u t vào ch ng khoán

M t khác, th tr ng ch ng khoán là n i tích t v n cho n n kinh t M i cá nhân riêng l không đ kh n ng ho c không th t p h p v n, do v y v n trong n n kinh t phân tán r i rác nên không có đi u ki n gia t ng giá tr S có m t c a các qu đ u t

s t p h p các kho n v n riêng l này đ đ u t vào ch ng khoán thì s mang l i hi u

qu h n cho nhà đ u t b i tính ch t chuyên nghi p c a các qu đ u t Ngoài ra,