Giải pháp hoàn thiện quy trình lập kế hoạch kiểm toán trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các công ty kiểm toán Việt Nam

Mahoney, Improving the Audit Process: The Final Report of the Panel on Audit Effectiveness” - National Public Accountant, July, 2001... Nh th có ngh a là công ty Enron Corp.

TR NG I H C KINH T TP HCM

cc ( dd

NGUY N TH HOÀNG VÂN

GI I PHÁP HOÀN THI N QUY TRÌNH L P K HO CH

KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

T I CÁC CÔNG TY KI M TOÁN VI T NAM

TP H Chí Minh, N m 2009

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

cc ( dd

NGUY N TH HOÀNG VÂN

GI I PHÁP HOÀN THI N QUY TRÌNH L P K HO CH

KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

T I CÁC CÔNG TY KI M TOÁN VI T NAM

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u đ c l p c a tôi v i s c v n c a Ng i

h ng d n khoa h c T t c các ngu n tài li u tham kh o đã đ c công b đ y đ N i dung c a lu n v n là trung th c

Tp H Chí Minh, ngày 05 tháng 10 n m 2009

L I C M N

Sau hai n m trau d i ki n th c lý lu n t i Tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh, lu n v n t t nghi p đ c xem nh l n ng d ng đ u tiên các c s lý lu n y vào

th c ti n s d ng m t cách có hi u qu kh i l ng ki n th c r ng l n đó, đòi h i sinh viên ph i có t m nhìn bao quát và nh y bén ây c ng chính là m t trong nh ng khó

kh n mà sinh viên nói chung và b n thân tôi nói riêng ph i trãi qua trong quá trình hoàn thành lu n v n t t nghi p

u tiên tôi xin chân thành c m n các Th y Cô Tr ng i h c Kinh t Thành ph

H Chí Minh đã truy n đ t cho tôi nh ng ki n th c vô cùng b ích trong quá trình h c

t p và nghiên c u c bi t, tôi xin chân thành c m n Th y Ti n s V H u c đã t n tình h ng d n, giúp đ tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n c a mình

Tôi c ng g i l i c m n các anh ch đ ng nghi p và các b n bè thân thi t đã giúp đ tôi trong quá trình thu th p tài li u và có nh ng góp ý thi t th c

Cu i cùng, tôi xin c m n Gia đình đã luôn quan tâm, đ ng viên và t o m i đi u ki n cho tôi hoàn thành t t quá trình h c t p c a mình

Xin chân thành c m n!

DANH M C CÁC B NG BI U VÀ S

L I M U: 1

CH NG 1: T NG QUAN V QUY TRÌNH L P K HO CH KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.1 T m quan tr ng và m c tiêu c a vi c l p k ho ch ki m toán 4

1.1.1 T m quan tr ng c a vi c l p k ho ch ki m toán 4

1.1.2 M c tiêu 5

1.2 Các giai đo n c a quy trình l p k ho ch ki m toán 5

1.2.1 Giai đo n ti n k ho ch 5

1.2.1.1 Ti p c n khách hàng 5

1.2.1.2 Th a thu n s b v i khách hàng và ký k t h p đ ng 6

1.2.2 Giai đo n l p k ho ch chi n l c 7

1.2.2.1 Khái ni m 7

1.2.2.2 Các đ c đi m c a giai đo n l p k ho ch chi n l c 7

1.2.2.3 Nh ng n i dung c n tìm hi u trong giai đo n l p k ho ch chi n l c 7

1.2.3 Giai đo n l p k ho ch t ng th 8

1.2.3.1 Khái ni m 8

1.2.3.2 Nh ng v n đ c n xem xét và tìm hi u trong giai đo n l p k ho ch t ng th 8

1.2.3.2.1 Tìm hi u thông tin v khách hàng 8

1.2.3.2.2 Hi u bi t v h th ng k toán và h th ng ki m soát n i b 10

1.2.3.2.3 ánh giá r i ro ki m toán 13

1.2.3.2.4 Xác l p m c tr ng y u 16

1.2.3.2.5 N i dung, l ch trình và ph m vi c a các th t c ki m toán 18

1.2.3.2.6 Ph i h p, ch đ o, giám sát và ki m tra 18

1.2.3.2.7 M t s v n đ khác c n l u ý trong cu c ki m toán 18

1.2.4 Giai đo n l p k ho ch chi ti t 18

1.3 Nh ng quy đ nh hi n hành liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán trong

ki m toán báo cáo tài chính 19

1.3.1 Chu n m c ki m toán qu c t 19

1.3.1.1 S ti n hóa c a quy trình l p k ho ch ki m toán theo chu n m c ki m toán qu c t 19

1.3.1.1.1 S ti n hóa c a quy trình l p k ho ch ki m toán 19

1.3.1.1.2 Mô hình r i ro kinh doanh 23

1.3.1.2 Các chu n m c ki m toán qu c t hi n hành liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính 28

1.3.2 Quy trình l p k ho ch ki m toán theo các chu n m c ki m toán Hoa K 34

1.3.3 Các chu n m c ki m toán Vi t Nam liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính 35

1.4 K t lu n ch ng 1 38

CH NG 2: QUY TRÌNH L P K HO CH KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ÁP D NG T I CÁC CÔNG TY KI M TOÁN VI T NAM 2.1 L ch s v quá trình hình thành và phát tri n c a ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 39 2.2 Th c tr ng v quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính áp d ng t i các công ty ki m toán Vi t Nam 40

2.3 ánh giá chung 38

2.3.1 T i các công ty ki m toán qu c t 41

2.3.1.1 Tình hình chung 41

2.3.1.2 T ng h p k t qu kh o sát 42

2.3.1.3 Giai đo n ti n k ho ch 43

2.3.1.4 Giai đo n l p k ho ch 44

2.3.1.5 ánh giá chung v quy trình l p k ho ch ki m toán trong các công ty ki m toán qu c t 47

2.3.1.5.1 u đi m 47

2.3.1.5.2 Khuy t đi m 48

2.3.2.1 Tình hình chung 49

2.3.2.2 T ng h p k t qu kh o sát 50

2.3.2.3 Giai đo n ti n k ho ch 51

2.3.2.4 Giai đo n l p k ho ch 52

2.3.2.5 ánh giá chung v quy trình l p k ho ch ki m toán trong các công ty ki m toán Vi t Nam ti n thân là doanh nghi p nhà n c 55

2.3.2.5.1 u đi m 55

2.3.2.5.2 Khuy t đi m 57

2.3.3 T i các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô nh 59

2.3.3.1 Tình hình chung 59

2.3.3.2 T ng h p k t qu kh o sát 59

2.3.3.3 Giai đo n ti n k ho ch 61

2.3.3.4 Giai đo n l p k ho ch 61

2.3.3.5 ánh giá chung v quy trình l p k ho ch ki m toán trong các công ty ki m toán Vi t Nam có quy mô nh 63

2.4 K t lu n ch ng 2 63

CH NG 3: GI I PHÁP HOÀN THI N QUY TRÌNH L P K HO CH KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH ÁP D NG T I CÁC CÔNG TY KI M TOÁN VI T NAM 3.1 Gi i pháp v m t k thu t 66

3.1.1 Nghiên c u, so n th o và c p nh t H th ng chu n m c ki m toán Vi t Nam, trong đó có các chu n m c liên quan đ n l p k ho ch ki m toán 66

3.1.1.1 C s c a gi i pháp 66

3.1.1.2 Nghiên c u, so n th o và c p nh t H th ng chu n m c ki m toán Vi t Nam, trong đó có các chu n m c liên quan đ n l p k ho ch ki m toán 67

3.1.1.2.1 Ban hành chu n m c VSA 315 thay th VSA 310 và VSA 400 67

3.1.1.2.2 Hi u đính chu n m c VSA 240, VSA 320 70

3.1.2 Ban hành các h ng d n c th liên quan đ n đánh giá r i ro trong giai đo n ti n k ho ch và l p k ho ch ki m toán 71

3.1.2.1 C s c a gi i pháp 71

3.1.2.2 H ng d n c th liên quan đ n đánh giá r i ro trong giai đo n ti n k ho ch và l p k ho ch ki m toán 72

đánh giá r i ro 78

3.1.2.3.1 Phân tích các r i ro t môi tr ng bên ngoài (r i ro kinh doanh) 78 3.1.2.3.2 T ng c ng đánh giá thông tin ban đ u c a doanh nghi p thông qua vi c ti p c n các thông tin và ch tiêu trên các báo cáo tài chính 86

3.1.2.3.3 Nh n m nh v vi c đánh giá r i ro có gian l n, sai sót tr ng y u trên báo cáo tài chính 86

3.1.3 Gi i pháp nh m hoàn thi n quy trình v n d ng tính tr ng y u trong ti n trình l p k ho ch 87

3.1.3.1 C s c a gi i pháp 87

3.1.3.2 Quy trình v n d ng tính tr ng y u trong giai đo n l p k ho ch tr i qua các b c sau 88

3.2 Gi i pháp v m t c ch 91

3.2.1 C s đ đ a ra các gi i pháp v m t c ch 91

3.2.2 Gi i pháp v phía Nhà n c 93

3.2.2.1 Ti p t c hoàn thi n h th ng v n b n pháp lu t v k toán, ki m toán 93 3.2.2.2 ôn đ c, ki m tra công tác c p nh t, hoàn thi n h th ng chu n m c ki m toán Vi t Nam, đ c bi t là các chu n m c liên quan đ n l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính 96

3.2.2.3 Ban hành các thông t h ng d n chi ti t chu n m c ki m toán Vi t Nam 96

3.2.3 Gi i pháp v phía H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam (VACPA) 96

3.2.3.1 Ti p t c đ i m i v t ch c, ph ng th c ho t đ ng và n i dung ho t đ ng c a H i ngh nghi p 97

3.2.3.2 T ng c ng vai trò và hình nh c a H i ngh nghi p trong n c và khu v c nh h ng đ n m c tiêu th a nh n l n nhau 98

3.2.3.3 i m i n i dung, ch ng trình đào t o thi tuy n ki m toán viên 98

3.2.4 Gi i pháp v phía các công ty ki m toán 98

3.2.4.1 Ban lãnh đ o Công ty ph i có chi n l c phát tri n dài h n, có t m nhìn phù h p v i s phát tri n kinh t Vi t Nam và th gi i 99

3.2.4.2 Tr thành thành viên c a hãng ki m toán qu c t 99

3.2.4.3 Nâng cao ch t l ng d ch v cung c p 99

3.2.4.4 T ng c ng đào t o, c p nh t ki n th c chuyên môn, nghi p v cho ki m toán viên và nhân viên 100

3.2.4.6 Trang b ph ng ti n làm vi c cho các ki m toán viên và tr lý ki m toán 102 3.2.4.7 Quy đ nh b ng v n b n h ng d n v công tác l p k ho ch ki m toán

và t ng c ng ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 102

3.3 K t lu n ch ng 3 103

K T LU N 104 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

B ng 1.1 M i quan h gi a các r i ro 15

B ng 1.2 M i quan h gi a tr ng y u và r i ro ki m toán 17

B ng 1.3 T ng h p các chu n m c ki m toán qu c t , chu n m c ki m toán Hoa K

và chu n m c ki m toán Vi t Nam liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán 36

B ng 2.1 T ng h p k t qu kh o sát v quy trình l p k ho ch ki m toán c a các công

ty ki m toán qu c t 42

B ng 2.2 T ng h p k t qu kh o sát v quy trình l p k ho ch ki m toán c a các công

ty ki m toán Vi t Nam ti n thân là doanh nghi p nhà n c 50

B ng 2.3 Ch tiêu l a ch n m c tr ng y u t i các công ty ki m toán Vi t Nam ti n thân

là doanh nghi p nhà n c 55

B ng 2.4 T ng h p k t qu kh o sát v quy trình l p k ho ch ki m toán c a các công

ty ki m toán Vi t Nam có quy mô nh 59

S đ 1.1 Nguyên t c đánh giá r i ro kinh doanh 24

S đ 1.2 Mô hình r i ro kinh doanh 25

S đ 1.3 Các chu n m c ki m toán Vi t Nam liên quan đ n quy trình l p k ho ch

tr ng đ u t thông thoáng, thu n l i, thúc đ y đ u t , đ c bi t là đ u t n c ngoài;

v i t cách là ho t đ ng d ch v tài chính, ki m toán đ c l p đã góp ph n t ng

tr ng kinh t và phát tri n th tr ng d ch v tài chính, ti n t , m c a và h i nh p;

đã hình thành đ i ng ki m toán viên hành ngh v i ch t l ng ngày càng cao

Ho t đ ng ki m toán đ c l p là nhu c u c n thi t, tr c h t vì l i ích c a b n thân doanh nghi p, c a các nhà đ u t trong và ngoài n c, l i ích c a ch s h u v n, các ch n , l i ích và yêu c u c a Nhà n c Ng i s d ng k t qu ki m toán ph i

đ c đ m b o r ng nh ng thông tin h đ c cung c p là trung th c, khách quan, có

đ tin c y cao đ làm c n c cho các quy t đ nh kinh t ho c th c thi trách nhi m

qu n lý, giám sát c a mình

Có th th y vai trò ngày càng quan tr ng c a ngành ngh ki m toán trong s phát tri n kinh t có th đáp ng nhu c u ngày càng cao c a d ch v cung c p, các công ty ki m toán ngày càng ph i hoàn thi n các quy trình ho t đ ng, luôn đ m b o

s tuân th , c p nh t chu n m c ki m toán c ng nh các chu n m c ngh nghi p

ó là v n đ luôn đ c s quan tâm l n c a nh ng nhà xây d ng chu n m c, toàn

th các ki m toán viên và công ty ki m toán

Nh ng n m qua, quy mô kinh doanh c a các công ty và s toàn c u hóa ho t đ ng

th ng m i ngày càng phát tri n S phát tri n kéo theo s ph c t p c a công tác k toán, ki m toán và làm n y sinh không ít các v ki n có liên quan đ n trách nhi m pháp lý c a ki m toán viên và các công ty ki m toán Trong th c t , m i cu c ki m toán đ u có r i ro V n đ đ t ra là ki m toán viên ph i l p k ho ch ki m toán đ có

th bao quát h t các khía c nh tr ng y u c a cu c ki m toán t đó góp ph n đánh giá

s b các gian l n, r i ro có th x y ra đ có nh ng ph n ng thích h p, gi m thi u các thi t h i cho ki m toán viên và công ty ki m toán M t cu c ki m toán có thành công hay không, vi c th c hi n ki m toán có thu n l i hay không ph thu c r t nhi u

vào công tác l p k ho ch ki m toán K ho ch ki m toán là y u t có ý ngh a quy t

đ nh đ n ch t l ng cu c ki m toán, vi c xác đ nh đ y đ , sát th c n i dung, m c tiêu ki m toán c ng nh cách th c th c hi n cu c ki m toán s t o đi u ki n thu n

l i đ đ t đ c m c tiêu cu c ki m toán Do đó, l p k ho ch ki m toán là công vi c

r t c n thi t, m t trong nh ng giai đo n quan tr ng là n n t ng cho su t quá trình

ki m toán và quy t đ nh đ n ch t l ng c a cu c ki m toán Công ty ki m toán thông qua vi c l p k ho ch ki m toán giúp ki m toán viên có th xác đ nh n i dung,

ph m vi và th i gian c a các th nghi m c b n nh m đ m b o ch t l ng c a cu c

ki m toán

V i các lý do nêu trên, vi c đ a ra “Gi i pháp hoàn thi n quy trình l p k ho ch

ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính t i các công ty ki m toán Vi t Nam” là m t v n đ c n thi t, nh m góp ph n phát tri n và hoàn thi n d ch v ki m toán trong ti n trình h i nh p khu v c và th gi i

M C TIÊU NGHIÊN C U C A TÀI

Trên c s nghiên c u nh ng yêu c u c a các Chu n m c ki m toán Qu c t và Chu n m c ki m toán Vi t Nam liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán s đánh giá th c tr ng v công tác l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính t i các công ty ki m toán Vi t Nam T đó, đ xu t m t s ph ng h ng và

gi i pháp nh m hoàn thi n quy trình Ph ng h ng và gi i pháp ph i gi i quy t

đ c các v n đ nh : hoàn thi n các chu n m c ki m toán Vi t Nam liên quan đ n

l p k ho ch ki m toán, hoàn thi n các quy trình đánh giá r i ro, v n d ng tính tr ng

y u và v n d ng th t c phân tích trong ti n trình l p k ho ch ki m toán

I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U

tài nghiên c u công tác l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính

do các công ty ki m toán đ c l p th c hi n, không đ c p đ n các lo i hình ki m toán khác nh ki m toán nhà n c, ki m toán n i b

tài c ng ch t p trung tìm hi u quy trình l p k ho ch ki m toán đ c áp d ng t i các công ty ki m toán Vi t Nam C th là các công ty ki m toán qu c t , các công

ty ki m toán Vi t Nam ti n thân là doanh nghi p Nhà n c và các công ty ki m toán

Vi t Nam có quy mô v a và nh c bi t phân tích u đi m và nh c đi m c a

t ng nhóm công ty trong vi c v n d ng quy trình này t đó đ xu t nh ng gi i pháp

nh m hoàn thi n quy trình l p k ho ch ki m toán

− Ch ng 3: Ph ng h ng và gi i pháp nh m hoàn thi n quy trình l p k ho ch

ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính

− K t lu n

− Tài li u tham kh o

− Ph l c

CH NG 1

T NG QUAN V QUY TRÌNH L P K

HO CH KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN

BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1.T m quan tr ng và m c tiêu c a vi c l p k ho ch ki m toán

1.1.1 T m quan tr ng c a vi c l p k ho ch ki m toán

L p k ho ch ki m toán là giai đo n đ u tiên c a m t cu c ki m toán, nó có vai trò

r t quan tr ng, có th chi ph i đ n hi u qu và ch t l ng c a toàn b cu c ki m toán Và trong b t k cu c ki m toán nào vi c l p k ho ch ki m toán là m t giai

đo n b t bu c T m quan tr ng c a vi c l p k ho ch ki m toán đ c th hi n

nh ng đi m sau:

Vi c l p k ho ch ki m toán m t cách chi ti t giúp các ki m toán viên có th th c

hi n các nhi m v ki m toán đúng d ki n theo m t tr t t và ph m vi đã xác đ nh

đ ng th i có th bao quát h t các khía c nh tr ng y u c a cu c ki m toán t đó góp

ph n đánh giá s b các gian l n, r i ro có th x y ra D a vào đó ki m toán viên có

th thu th p đ c đ y đ các b ng ch ng có đ tin c y cao làm c s đ a ra các ý

ki n chu n xác v báo cáo tài chính

Thông qua vi c l p k ho ch ki m toán giúp các ki m toán viên có th ph i h p v i nhau và ph i h p v i các nhân viên c a khách hàng đ ti n hành cu c ki m toán theo đúng ch ng trình đã l p v i chi phí và th i gian h p lý ng th i thông qua k

ho ch ki m toán đã đ c l p giúp các ki m toán viên có th l a ch n ph ng pháp,

k thu t ki m toán phù h p

Trên c s k ho ch đã l p, ki m toán viên s th ng nh t v i khách hàng ch ng trình làm vi c, th i gian ti n hành, hoàn thành cu c ki m toán và th a thu n v trách nhi m c a m i bên i u này tránh x y ra b t đ ng gi a đôi bên

Ngoài ra thông qua k ho ch ki m toán đã đ c l p giúp cho ki m toán viên đi u hành có th ki m soát đ c ti n đ th c hi n công vi c c a các ki m toán viên trong

su t quá trình ki m toán đ đ a ra các bi n pháp kh c ph c k p th i khi x y ra sai sót

nh m nâng cao h n n a ch t l ng ki m toán c a công ty

1.1.2 M c tiêu

Công vi c l p k ho ch ki m toán là công vi c quan tr ng trong giai đo n chu n b

ki m toán và đ c th c hi n nh m đ t đ c hai m c tiêu sau:

Trong m t l nh v c ph i ch u nhi u s c nh tranh nh ngh ki m toán, vi c có và gi

đ c m t khách hàng tuy có th khó kh n, th nh ng ki m toán viên v n c n th n

tr ng khi quy t đ nh ti p nh n khách hàng B i l , r i ro ph i gánh trách nhi m pháp

lý c a ki m toán viên r t cao, do đó n u nh n ki m toán cho nh ng khách hàng thi u trung th c hay có r i ro quá cao, ho c th ng tranh lu n v ph m vi ki m toán và giá phí, ki m toán viên có th s g p ph i nh ng b t l i nghiêm tr ng trong t ng lai

M t khác, ta bi t r ng tr ng trách c a ki m toán viên chính là b o v quy n l i cho

ch đ u t , nh ng ng i s d ng báo cáo tài chính thông qua vi c xác đ nh tính trung th c và h p lý trên các khía c nh tr ng y u tình hình tài chính c a doanh nghi p đ c ki m toán Không h n ch d ng l i đó, các ki m toán viên còn mu n

g i g m vào các báo cáo tài chính đã đ c ki m toán hình nh và danh ti ng c a chính công ty ki m toán mình Có m t s y u t có th mang nguy c ti m n làm

nh h ng đ n danh ti ng c a công ty ki m toán nh : danh ti ng c a công ty v t quá m c đ th c c a nó, suy gi m lòng tin và k v ng c a công chúng…Chính vì

Do đó, giai đo n này, ki m toán viên s ph i thu th p thông tin c b n v khách hàng đ đánh giá s b r i ro c a khách hàng đó Vi c đánh giá r i ro trong giai đo n này có ý ngh a quan tr ng vì nó không ch nh h ng đ n quy t đ nh ch p nh n khách hàng mà còn nh h ng đ n vi c l p k ho ch ki m toán n u h p đ ng đó

đ c ch p nh n, ngoài ra nó còn giúp xác đ nh quy mô và tính ch t ph c t p c a công vi c đ xác đ nh m c phí và nhân s th c hi n ki m toán

Các thông tin c b n mà ki m toán viên c n tìm hi u khi ti p c n v i khách hàng:

− Ph i xác đ nh đ c m c đích ki m toán c a khách hàng nh : ki m toán đ vay

v n, đ c ph n hóa hay là đ niêm y t trên th tr ng ch ng khoán…

− Ph i nh n di n đ c các r i ro ti m tàng trong ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng

− ng th i ki m toán viên ph i nh n di n đ c các r i ro ki m soát c a khách hàng nh : m c đ ph c t p c a công vi c, kh n ng, trình đ c a nhân viên k toán t i công ty…

− Riêng đ i v i khách hàng c , ki m toán viên c n c p nh t thêm các thông tin đánh giá l i đ xem xét có nên ti p t c th c hi n ki m toán

Ph ng pháp thu th p thông tin:

− Ki m toán viên có th thu th p thông tin t các ngân hàng d li u, t báo chí, sách báo chuyên ngành…

− Ph ng v n Ban giám đ c, bên th ba, các nhà qu n lý hay nhân viên có vai trò quan tr ng trong doanh nghi p

− Ph ng v n ki m toán viên ti n nhi m v nh ng đi u c n l u ý trong cu c ki m toán n m tr c c bi t n u đây là khách hàng m i thì ki m toán viên nên tìm

hi u nguyên nhân thay đ i công ty ki m toán, xác minh có hay không nh ng tình

hu ng gây tranh cãi ho c b t th ng liên quan đ n vi c thay đ i ki m toán viên

c a khách hàng

− Xem xét h s ki m toán n m tr c (n u có), báo cáo tài chính hay các báo cáo

và tài li u khác do khách hàng hay bên ngoài cung c p

1.2.1.2.Th a thu n s b v i khách hàng và ký k t h p đ ng ki m toán

Trong quá trình ti p c n v i khách hàng, n u nh n th y có th ch p nh n yêu c u

ki m toán c a khách hàng, ki m toán viên s ph i có nh ng th a thu n s b v i khách hàng Nh ng n i dung c n đ t đ c trong quá trình th a thu n: m c đích,

ph m vi và th i gian ki m toán; vi c cung c p các tài li u k toán và các ph ng ti n

c n thi t cho cu c ki m toán; v n đ s d ng nhân viên c a khách hàng đ ti t ki m

th i gian và chi phí cho cu c ki m toán; v n đ v vi c ki m tra s d đ u k đ i v i khách hàng m i và giá phí ki m toán

Khi đã quy t đ nh ch p nh n yêu c u ki m toán c a khách hàng b c cu i cùng trong giai đo n ti n k ho ch mà công ty ki m toán c n th c hi n là ký k t h p đ ng

ki m toán

1.2.2 Giai đo n l p k ho ch chi n l c

1.2.2.1.Khái ni m

K ho ch chi n l c là đ nh h ng c b n, là n i dung tr ng tâm và là ph ng pháp

ti p c n chung c a cu c ki m toán do c p ch đ o v ch ra d a trên hi u bi t v tình hình ho t đ ng và môi tr ng kinh doanh c a đ n v đ c ki m toán

1.2.2.2.Các đ c đi m c a giai đo n l p k ho ch chi n l c

Các công ty ki m toán ph i l p k ho ch chi n l c đ i v i các cu c ki m toán l n

v quy mô, có tính ch t ph c t p, đ a bàn r ng hay cu c ki m toán nhi u n m

K ho ch chi n l c v ch ra m c tiêu, đ nh h ng c b n, n i dung tr ng tâm,

ph ng pháp ti p c n và ti n trình c a cu c ki m toán

K ho ch chi n l c do ng i ph trách cu c ki m toán l p và đ c giám đ c ho c

ng i đ ng đ u công ty ki m toán phê duy t

N u trong quá trình l p k ho ch t ng th và th c hi n ki m toán n u phát hi n

nh ng v n đ khác bi t v i k ho ch chi n l c đã đ c l p thì ki m toán viên ph i báo cáo ngay cho ban giám đ c đ có nh ng đi u ch nh k p th i

1.2.2.3.Nh ng n i dung c n tìm hi u trong giai đo n l p k ho ch chi n l c

Tìm hi u v tình hình kinh doanh c a khách hàng nh : l nh v c ho t đ ng, lo i hình doanh nghi p, hình th c s h u, công ngh s n xu t, t ch c b máy qu n lý và th c

ti n ho t đ ng c a đ n v

Xác đ nh nh ng v n đ liên quan đ n báo cáo tài chính nh : ch đ k toán, chu n

m c k toán áp d ng, yêu c u v l p báo cáo tài chính

Xác đ nh nh ng r i ro ti m tàng c a đ n v mà có th nh h ng đ n báo cáo tài chính

ánh giá s b v h th ng ki m soát n i b c a đ n v và r i ro ki m soát

Xác đ nh các m c tiêu ki m toán tr ng tâm và ph ng pháp ti p c n ki m toán Xác đ nh nhu c u h p tác v i chuyên gia nh : chuyên gia t v n pháp lu t, ki m toán viên n i b , k s xây d ng…

B trí nhân viên và th i gian th c hi n cu c ki m toán

1.2.3 Giai đo n l p k ho ch t ng th

1.2.3.1 Khái ni m

K ho ch ki m toán t ng th là vi c c th hóa k ho ch chi n l c và ph ng pháp

ti p c n chi ti t v n i dung, l ch trình và ph m vi d ki n c a các th t c ki m toán

1.2.3.2.Nh ng v n đ c n xem xét và tìm hi u trong giai đo n l p k ho ch t ng

th

1.2.3.2.1 Tìm hi u thông tin v khách hàng

có th xây d ng và th c hi n k ho ch, ch ng trình ki m toán h u hi u và hi u

qu , ki m toán viên ph i có s hi u bi t đ y đ v khách hàng, ch y u v tình hình kinh doanh và h th ng ki m soát n i b c a h Nh ng hi u bi t này s giúp cho

ki m toán viên ho ch đ nh các th t c ki m toán phù h p v i đ c đi m ho t đ ng

c a đ n v , nh t là giúp cho ki m toán viên xác đ nh đ c các khu v c có r i ro cao

đ có nh ng bi n pháp thích h p

Nh ng hi u bi t trên s đ c ki m toán viên thu th p, tích l y và s d ng trong su t

ti n trình ki m toán Báo cáo tài chính B i vì bên c nh vi c giúp ki m toán viên l p

k ho ch và ch ng trình ki m toán, hi u bi t v khách hàng còn giúp cho ki m toán viên nhanh chóng xác đ nh đ c các “khu v c” tr ng tâm c n đ c bi t l u ý khi

ki m toán và là c s đánh giá các c tính k toán và nh ng gi i trình c a đ n v , xét đoán v s phù h p c a chính sách k toán, đánh giá v s đ y đ và thích h p

c a b ng ch ng ki m toán trong giai đo n th c hi n và hoàn thành sau này

a Nh ng n i dung c b n ki m toán viên c n tìm hi u v khách hàng

Hi u bi t chung v n n kinh t nh : th c tr ng n n kinh t , m c đ l m phát và giá

tr đ n v ti n t , các chính sách c a Chính ph v chính sách thu , chính sách ti n t ngân hàng, chính sách đ u t …, bi n đ ng th tr ng ch ng khoán, ki m soát ngo i

h i và t giá ngo i t …

Hi u bi t v môi tr ng và l nh v c ho t đ ng c a đ n v đ c ki m toán nh : các yêu c u v môi tr ng, đ c đi m ho t đ ng kinh doanh (liên t c hay th i v ), th

tr ng c nh tranh, các thay đ i công nh , r i ro kinh doanh, các t su t quan tr ng, các s li u th ng kê hàng n m, các quy đ nh pháp lu t và các chính sách, chu n m c

và ch đ c th có liên quan, …

Các đ c đi m quan tr ng v s h u và qu n lý: lo i hình doanh nghi p; l nh v c,

ph m vi, đ i t ng đ c phép kinh doanh; th i h n đ c phép ho t đ ng; các ch s

h u v n và các bên liên quan; c c u v n; s đ t ch c b máy kinh doanh và b máy qu n lý; c s s n xu t chính, các chi nhánh, đ i lý; ch c n ng và ch t l ng

c a b ph n ki m toán n i b ; quan ni m và thái đ c a ban giám đ c…

Tình hình kinh doanh c a đ n v : đ c đi m, quy mô ho t đ ng s n xu t kinh doanh; các đi u ki n s n xu t, kho bãi, v n phòng; các v n đ v nhân l c; s n ph m, d ch

v và th tr ng; các nhà cung c p quan tr ng; lu t pháp và các quy đ nh có nh

h ng đáng k đ n doanh nghi p; các h th ng thông tin qu n lý; c c u n vay, các

đi u kho n thu h p và gi i h n n ; các tài s n, công n , nghi p v b ng ngo i t …

Kh n ng tài chính c a đ n v : các t su t quan tr ng và các s li u th ng kê v ho t

đ ng kinh doanh; xu h ng bi n đ ng c a k t qu tài chính

Môi tr ng l p báo cáo: các tác đ ng khách quan có nh h ng đ n giám đ c đ n v trong vi c l p báo cáo tài chính

Các y u t lu t pháp: môi tr ng và các quy đ nh pháp lu t; các chính sách tài chính

và chính sách thu ; các yêu c u đ i v i báo cáo ki m toán và nh ng ng i s d ng báo cáo tài chính

b Ph ng pháp tìm hi u v khách hàng

Vi c tìm hi u khách hàng có th ti n hành b ng cách thu th p tài li u, phân tích ho c

ti p c n th c t B ng nh ng cách này, ki m toán viên s có đ c hi u bi t khá đ y

đ v khách hàng, xác đ nh đ c nh ng v n đ c n quan tâm và l a ch n nh ng th

t c ki m toán phù h p

Các tài li u ki m toán viên c n ph i thu th p: gi y phép thành l p, đi u l công ty,

nh ng quy đ nh c a Nhà n c đ i v i ngành kinh doanh c a khách hàng, các tài li u nhân s , chính sách qu l ng, các biên b n h p h i đ ng qu n tr , ban giám đ c, báo cáo tài chính, báo cáo ki m toán, các báo cáo thanh tra, ki m tra c a n m hi n hành hay m t vài n m tr c… ây s là c n c cho ki m toán viên n m đ c nh ng thông tin đ hi u bi t v ho t đ ng c a khách hàng, xem xét ho t đ ng, t ch c qu n

lý c a khách hàng có rõ ràng hay không, khách hàng có hay vi ph m quy đ nh nhà

n c hay không… t đó xét đoán các kh n ng x y ra gian l n và sai sót trong báo cáo tài chính

V th t c phân tích, ki m toán viên có th c n c trên các s li u c a báo cáo tài chính n m nay và các n m tr c đ xem xét xu h ng bi n đ ng qua các n m có gì

b t th ng c n quan tâm hay không, tình hình ho t đ ng, tình hình tài chính, kh

n ng sinh l i c a khách hàng nh th nào, nh ng kho n m c nào có kh n ng x y ra sai sót và gian l n

Ngoài ra ki m toán viên có th tìm hi u khách hàng khi th m c s kinh doanh, tr

s c a khách hàng, quan sát và ph ng v n các nhân viên, cách này c ng đ a ra đ c

nh ng thông tin quan tr ng v h th ng ki m soát n i b c a doanh nghi p và tình hình kinh doanh c a doanh nghi p, ch ng h n các th t c ki m soát c a công ty có

h u hi u và hi u qu hay không, phong cách qu n lý và đi u hành c a ban giám đ c

có nh h ng đ n ho t đ ng c a công ty và thái đ c a nhân viên nh th nào, ho t

N i dung c n tìm hi u v h th ng k toán: b máy k toán c a khách hàng, các chính sách k toán mà khách hàng s d ng đã đ c cho phép b i các c quan ch c

n ng Ngoài ra, ki m toán viên c n quan tâm đ n s l ng c a nhân viên k toán, áp

l c công vi c d n đ n kh n ng sai sót trong nh ng ngày cu i niên đ , s thay đ i k toán tr ng nhi u h n m t l n trong th i gian t ng đ i ng n…

b Hi u bi t v h th ng ki m soát n i b

Ki m toán viên ph i có s hi u bi t đ y đ v n m b ph n h p thành h th ng ki m soát n i b đ ph c v cho vi c l p k ho ch bao g m: môi tr ng ki m soát, đánh giá r i ro, thông tin và truy n thông, các ho t đ ng ki m soát, giám sát S hi u bi t này đ c th c hi n trên c hai ph ng di n: thi t k và th c hi n S hi u bi t này

đ c ki m toán viên s d ng đ : xác đ nh các lo i sai sót ti m tàng; xem xét các y u

t nh h ng có th d n đ n r i ro có các sai l ch tr ng y u trên báo cáo tài chính; thi t k các th nghi m c b n…

b.1 Môi tr ng ki m soát

đánh giá môi tr ng ki m soát, ki m toán viên c n chú ý đ n nh ng v n đ sau:

− Ch c n ng, nhi m v c a h i đ ng qu n tr , ban giám đ c, các phòng ban;

− Tính chính tr c và giá tr đ o đ c c a ban lãnh đ o;

− T duy qu n lý và phong cách đi u hành;

− N ng l c c a đ i ng nhân viên;

− C c u t ch c, phân công nhi m v , trách nhi m gi a các phòng ban;

− H th ng ki m soát c a ban qu n lý, ch c n ng, quy n h n c a b ph n ki m soát

n i b (n u có);

− nh h ng t các c quan qu n lý c p trên hay công ty m …

Ki m toán viên c n t p trung vào b n ch t c a môi tr ng ki m soát h n là hình

− Phòng ban k toán có th c hi n các quy trình đ tìm hi u nh ng thay đ i trong môi tr ng ho t đ ng c ng nh nh ng thay đ i trong các nguyên t c k toán?

N u ki m toán viên quy t đ nh có s y u kém trong quá trình đánh giá r i ro c a doanh nghi p ki m toán viên s trao đ i đi u này v i Ban giám đ c, H i đ ng qu n

tr hay Ban ki m toán n i b

b.3 Thông tin và truy n thông

tìm hi u h th ng thông tin c a khách hàng, ki m toán viên th ng xem xét các

v n đ :

− H th ng thông tin có cung c p các báo cáo c n thi t cho doanh nghi p?

− H th ng thông tin có cung c p cho đúng ng i s d ng nh ng thông tin đ y đ

và k p th i t o đi u ki n cho ng i s d ng th c hi n trách nhi m c a mình m t cách hi u qu ?

− Các k ho ch ph c h i d li u cho t t c các trung tâm thông tin chính có đ c thi t l p?

tìm hi u h th ng truy n thông c a khách hàng, ki m toán viên th ng xem xét các v n đ :

− Các cá nhân có đ c thông báo m t cách hi u qu nhi m v , công vi c và trách nhi m c a h trong quá trình ki m soát không?

− Các kênh thông tin có đ c thi t l p đ thông báo cho ng i s d ng khi m c

ph i sai l m hay không?

− Doanh nghi p có th ng xuyên theo dõi các kênh thông tin t khách hàng, nhà cung c p, các quy đ nh m i hay không?

b.4 Ho t đ ng ki m soát

Khi tìm hi u ho t đ ng ki m soát c a đ n v , ki m toán viên th ng xem xét các v n

đ :

− Có các quy trình và n i quy cho m i ho t đ ng c a doanh nghi p hay không?

− Có s theo dõi chênh l ch gi a k t qu đ t đ c và m c tiêu đ ra hay không? Có

s xem xét và hành đ ng nào c a ban qu n lý khi phát hi n có s chênh l ch đáng

k hay không?

− Có s phân quy n và trách nhi m gi a các thành viên trong doanh nghi p đ gi m thi u r i ro hay không?

− Có ch đ b o m t đ m b o không có s thâm nh p c a ng i ngoài vào h th ng

c ng nh có s phân quy n khi truy c p vào h th ng hay không?

b.5 Giám sát

Khi tìm hi u ho t đ ng giám sát t i doanh nghi p, ki m toán viên th ng xem xét các v n đ :

− Có s đánh giá đ nh k ho t đ ng c a h th ng ki m soát n i b hay không?

− Có s theo dõi th ng xuyên đ m b o s ho t đ ng hi u qu c a h th ng ki m soát n i b hay không?

− Ban qu n lý có đ m b o vi c th c hi n đ y đ nh ng ki n ngh v h th ng ki m soát n i b đ c đ a ra b i các ki m toán n i b và ki m toán đ c l p hay không?

− S t n t i ch c n ng c a ban ki m soát h tr cho ho t đ ng giám sát c a ban

qu n lý…

Sau khi tìm hi u t ng b ph n c a h th ng ki m soát n i b , ki m toán viên s đánh giá chung v s h u hi u và hi u qu c a h th ng ki m soát n i b m c đ t ng

th S đánh giá này s giúp ki m toán viên xem xét l u ý nh ng nhân t có kh

n ng gây ra sai sót tr ng y u, xây d ng th t c ki m toán thích h p i u này th

nh t đ h ng d n cho công vi c ki m toán, th hai là đ giúp công vi c ki m toán không lãng phí th i gian và chi phí vào nh ng th t c ít phù h p hay không hi u qu

M t k thu t khá h u d ng đ i v i ki m toán viên trong quá trình cân nh c các nhân

t có th d n đ n k t lu n không h u hi u đ i v i h th ng ki m soát n i b là đ t ra câu h i “Sai sót nào có th x y ra?” Câu tr l i s h tr cho quá trình cân nh c m c

đ quan tr ng và nh h ng c a các nhân t c n xem xét trong quá trình đánh giá

c a ki m toán viên K t qu đánh giá s giúp quá trình đánh giá r i ro k t h p c ng

nh vi c quy t đ nh th i gian và chi n l c ki m toán

R i ro ti m tàng xu t phát t b n ch t ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng, ho c t

b n ch t c a các s d và các lo i nghi p v R i ro ti m tàng do đó t n t i m t cách khách quan và đ c l p v i nh ng n l c c a ki m toán viên trong vi c làm gi m r i

ro Ki m toán viên ch d ng l i m c đ nh n di n và đánh giá h p lý r i ro ti m tàng đ có nh ng đi u ch nh thích h p đ n công vi c ki m toán

Do đó, ki m toán viên ph i thu th p, đánh giá các nhân t nh h ng trên v i thái đ hoài nghi ngh nghi p đ quy t đ nh r i ro ti m tàng thích h p v i t ng b ph n c a

cu c ki m toán M c dù ngành ngh không xây d ng các chu n m c ho c s ch đ o

đ thành l p r i ro ti m tàng, nh ng nhi u chuyên gia nghiên c u v ki m toán tin

r ng các ki m toán viên th ng b o th khi ti n hành nh ng quá trình đánh giá trên

Vi c đánh giá trên d a r t nhi u vào xét đoán ngh nghi p và có nhi u quan đi m khác nhau v v n đ này Ví d : i v i Công ty ki m toán AFC, h u h t ki m toán viên ch c ch n s thành l p m c r i ro ti m tàng vào kho ng trên 50%, c trong

tr ng h p t t nh t; và m c 100% khi có b t k kh n ng h p lý nào c a các sai sót đáng k

v thi t k và v n hành c a các th t c ki m soát đi đ n k t lu n chính th c là

r i ro ki m soát th p h n m c t i đa, ki m toán viên ph i b sung thêm nh ng b ng

ch ng có đ c t k t qu th c hi n các th nghi m ki m soát

Nh ng th nghi m ki m soát th ng đ c s d ng là ph ng v n, ki m tra tài li u, quan sát vi c áp d ng các th t c ki m soát, th c hi n l i th t c ki m soát D a trên

k t qu th nghi m ki m soát, ki m toán viên xác đ nh xem h th ng ki m soát n i

b có đ c thi t k và th c hi n phù h p v i đánh giá ban đ u v r i ro ki m soát hay không? N u có s thay đ i l n thì ki m toán viên ph i xem xét l i m c đ r i ro

ki m soát và ph i thay đ i n i dung, l ch trình và ph m vi th c hi n các th nghi m

c b n đã d ki n N u m c r i ro ki m soát th p h n đánh giá ban đ u, ki m toán viên có th quy t đ nh thu h p ph m vi th nghi m c b n ho c ch c n th c hi n

m t vài th nghi m c b n nào đó vào cu i n m Ng c l i, ki m toán viên c n t ng các th nghi m c b n

Sau khi đã th c hi n các th nghi m ki m soát, b c cu i cùng là ki m toán viên

ph i đ a ra đánh giá cu i cùng v r i ro ki m soát Khi nghiên c u b ng ch ng làm

c s cho vi c đánh giá l i r i ro ki m soát, ki m toán viên ph i xem xét c v s

l ng và ch t l ng c a b ng ch ng R i ro ki m soát càng đ c đánh giá th p thì

ki m toán viên càng ph i l u nhi u b ng ch ng cho đánh giá th p đó

a.3 R i ro phát hi n

R i ro phát hi n là r i ro x y ra sai sót tr ng y u trong t ng nghi p v , t ng kho n

m c trong báo cáo tài chính khi tính riêng r ho c tính g p mà trong quá trình ki m toán, ki m toán viên và công ty ki m toán không phát hi n đ c

M c đ r i ro phát hi n có liên quan tr c ti p đ n th nghi m c b n c a ki m toán viên Ki m toán viên ph i d a vào đánh giá m c đ r i ro ti m tàng và r i ro ki m soát đ xác đ nh n i dung, l ch trình và ph m vi th nghi m c b n đ gi m r i ro phát hi n và gi m r i ro ki m toán xu ng th p đ n m c có th ch p nh n đ c

Cao T i thi u Th p Trung bình

Trung bình Th p Trung bình Cao

ánh giá c a

KTV v r i ro

ti m tàng

Trong b ng trên, r i ro phát hi n (in nghiêng và đ m) đ c xác đ nh c n c vào m c

r i ro ti m tàng và r i ro ki m soát t ng ng

c Mô hình r i ro ki m toán

tr giúp cho vi c nghiên c u v m i quan h gi a các lo i r i ro, các chu n m c

ki m toán đ a ra nh ng mô hình r i ro Vào đ u th p niên 1980, chu n m c ki m toán c a m t s qu c gia đã thi t l p mô hình r i ro ki m toán và bi u th b i công

th c sau:

AR = IR x CR x DR ho c DR = AR / (IR x CR)

AR ( Audit Risk ): R i ro ki m toán

Trong đó: IR ( Inherent Risk ): R i ro ti m tàng

CR ( Control Risk ): R i ro ki m soát

Khi đánh giá sai sót tr ng y u, ki m toán viên ph i xem xét v m t đ nh l ng và

m t đ nh tính Tuy nhiên, giai đo n l p k ho ch ch yêu c u ki m toán viên xác đ nh

m c tr ng y u có th ch p nh n đ c đ làm tiêu chu n phát hi n ra nh ng sai sót

tr ng y u v m t đ nh l ng Trong giai đo n l p k ho ch yêu c u thông tin v m c

tr ng y u trên k ho ch ki m toán t ng th nh sau:

− M c tr ng y u đ i v i t ng kho n m c;

− M c tr ng y u đ i v i toàn b báo cáo tài chính;

− C n c xác l p m c tr ng y u

Ki m toán viên ph i nêu rõ lý do ch n c s tính toán m c tr ng y u k ho ch Sau

đó ki m toán viên trình bày cách tính toán c th m c tr ng y u trên c s đã l a

ch n Các s s đ tính toán m c tr ng y u k ho ch:

− D a vào k t qu ho t đ ng kinh doanh: ki m toán viên s s d ng ch tiêu này đ làm c s c tính m c tr ng y u n u ki m toán viên xác đ nh đ c r ng nh ng

ng i s d ng báo cáo tài chính c a đ n v xem xét k t qu kinh doanh c a đ n

v làm th c đo quan tr ng nh t trong vi c ra quy t đ nh c a mình;

− D a vào tình hình tài chính: khi đ n v ki m toán ch a có l i nhu n thì ki m toán viên ph i d a vào tình hình tài chính đ xác đ nh m c tr ng y u k ho ch;

Khi xác l p m c tr ng y u c n quan tâm đ n m i quan h c a nó v i r i ro ki m toán M i quan h gi a tr ng y u và r i ro ki m toán là m i quan h t l ngh ch

M c tr ng y u càng cao thì r i ro ki m toán càng th p và ng c l i

Trong quá trình ki m toán, ki m toán viên luôn ph i xem xét đ ng th i tính tr ng

y u và r i ro ki m toán đ xác đ nh n i dung, th i gian và ph m vi c a các th nghi m c b n, sao cho cu i cùng thì r i ro báo cáo tài chính còn có nh ng sai l ch

tr ng y u s đ c gi m xu ng th p m c ch p nh n đ c Vi c n m v ng m i quan

h gi a tr ng y u và r i ro còn r t h u ích trong vi c đi u ch nh k ho ch và ch ng trình làm vi c Các m i quan h đó đ c trình bày t ng h p trong b ng tóm t t sau đây:

B ng 1.2: M i quan h gi a tr ng y u và r i ro ki m toán

Xác đ nh

m c tr ng

y u toàn b BCTC

- K t h p phân tích b n ch t các kho n m c đ

l a ch n các kho n m c và nh ng tr ng tâm c n

ki m tra

- Là c s đ phân ph i m c tr ng y u cho các kho n m c

TR NG

Y U Phân ph i

m c tr ng

y u cho t ng kho n m c

C n c m c r i ro ki m toán ch p nh n đ c c a kho n m c, cùng v i k t qu đánh giá r i ro ti m tàng và r i ro ki m soát, ki m toán viên xác đ nh m c

r i ro phát hi n phù h p đ làm c s thi t k các th

t c ki m toán

1.2.3.2.5 N i dung, l ch trình và ph m vi c a các th t c ki m toán

Ph n này bao g m:

− Nh ng thay đ i quan tr ng c a các vùng ki m toán;

− nh h ng c a công ngh thông tin đ i v i công vi c ki m toán;

− Công vi c ki m toán n i b và nh h ng c a nó đ i v i các th t c ki m toán

đ c l p

1.2.3.2.6 Ph i h p, ch đ o, giám sát và ki m tra

Th c ra đây là k ho ch và nhân s cho cu c ki m toán Giai đo n l p k ho ch yêu

c u ph i có s ch đ o nhân s tham gia cu c ki m toán và s ph i h p trong ki m toán, ch ng h n v i khách hàng có đ n v c p d i nh công ty con, chi nhánh hay

đ n v ph thu c thì k ho ch ki m toán ph i xác đ nh s l ng các đ n v c p d i,

ki m toán viên tham gia ki m toán đ n v c p d i i v i các cu c ki m toán c n

s ph i h p c a các chuyên gia thu c l nh v c khác thì ph i phân công rõ ràng M i

cu c ki m toán đ u ph i có ng i giám sát và ki m tra

1.2.3.2.7 M t s v n đ khác c n l u ý trong cu c ki m toán

Giai đo n l p k ho ch yêu c u ki m toán viên c n l u ý các v n đ có th nh

h ng đ n cu c ki m toán nh sau:

− Kh n ng ho t đ ng liên t c c a khách hàng;

− Nh ng v n đ ph i quan tâm đ i v i s hi n h u c a các bên h u quan;

− i u kho n h p đ ng ki m toán và nh ng trách nhi m pháp lý khác;

− Th i gian ra báo cáo ho c nh ng thông báo d đ nh g i khách hàng

1.2.4 Giai đo n l p k ho ch chi ti t

Ch ng trình ki m toán là toàn b nh ng ch d n cho ki m toán viên và tr lý ki m toán tham gia vào công vi c ki m toán và là ph ng ti n ghi chép theo dõi, ki m tra tình hình th c hi n ki m toán Sau khi đã l p k ho ch ki m toán t ng th , ki m toán viên đã có m t s hi u bi t nh t đ nh v khách hàng, v tình hình kinh doanh, h

các th t c ki m toán phù h p h n và đ m b o ti n đ và ch t l ng cho cu c ki m toán Th c ch t ch ng trình ki m toán là s n ph m sinh ra t giai đo n l p k ho ch

ki m toán t ng th , m c đ phù h p và hi u qu c a ch ng trình ki m toán ph thu c vào giai đo n tìm hi u đ l p k ho ch t t đ n đâu

Các n i dung trong ch ng trình ki m toán g m có:

− Xác đ nh m c tiêu ki m toán c a t ng ph n hành: ph n này ch rõ nh ng c s

d n li u nào c n đ t đ c cho m i kho n m c, khi đó ki m toán viên theo hoài nghi ngh nghi p s xác đ nh đ c n u x y ra gian l n thì s gian l n theo h ng nào t đó đ th c hi n th t c nào là phù h p;

− Tài li u yêu c u khách hàng c n chu n b cho cu c ki m toán;

− Các th t c ki m toán có th th c hi n cho t ng kho n m c: ch ng trình ki m toán s ch ra m i kho n m c thì có th th c hi n nh ng th t c ki m toán nào và

ng i ki m toán viên s th c hi n đ y đ hay ch n nh ng th t c phù h p trong

s nh ng th t c đó và th c hi n theo;

− Th i gian hoàn thành đ i v i t ng kho n m c: thông th ng ki m toán viên xác

đ nh th i gian d ki n hoàn thành ki m toán cho toàn b cu c ki m toán sau đó

vi c phân b th i gian cho t ng kho n m c có th linh đ ng;

− K t lu n và ki n ngh đ i v i t ng kho n m c: sau khi th c hi n đ y đ các th

t c ki m toán c n thi t, ki m toán viên s rút ra k t lu n có sai sót tr ng y u trong kho n m c này không, n u có thì yêu c u nh ng bút toán đi u ch nh nào Ngoài

ra ki m toán viên còn đ a ra ki n ngh đ kh c ph c ph n ki m soát n i b có th

− Nh m “Phát tri n và t ng c ng s ph i h p nghi p v k toán b ng các chu n

m c hài hòa trên ph m vi toàn th gi i”, tháng 10/1977, Liên đoàn các nhà k toán qu c t (IFAC) đã ra đ i Trong IFAC, có nhi u y ban đ m trách các ch c

n ng khác nhau, IAPC là y ban th c hành ki m toán qu c t ph trách so n th o các nguyên t c ch đ o ki m toán qu c t Các chu n m c ki m toán qu c t ban

đ u đ c ban hành n m 1980 d i tên g i là các h ng d n ki m toán qu c t (vi t t t là IAG)

− Nh n th c đ c t m quan tr ng c a giai đo n l p k ho ch ki m toán, trong 31 nguyên t c ch đ o do IAPC ban hành, có các nguyên t c ch y u liên quan đ n công tác l p k ho ch ki m toán g m:

+ IAG 4: K ho ch ki m toán;

+ IAG 6: Nghiên c u đánh giá h th ng k toán và các quy ch ki m soát n i b

có liên quan đ n m t cu c ki m toán;

+ IAG 11: Trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i gian l n và sai sót;

− N m 1982, IAPC ban hành chu n m c ki m toán IAG 11 đ u tiên v trách nhi m

ki m toán viên đ i v i gian l n và sai sót Theo IAG 11, trách nhi m phát hi n,

ng n ng a gian l n và sai sót thu c v Ban Giám đ c M c tiêu c a ki m toán là cho ý ki n và trách nhi m c a ki m toán viên là thi t l p các th t c phát hi n gian l n sai sót trên c s r i ro đã đánh giá

− Trong IAG 25 các nguyên t c ki m toán ch m i d ng l i vi c đ a ra các đ nh ngh a và mô t các khái ni m, m i quan h n i t i gi a chúng và vi c ki m toán viên áp d ng nh ng khái ni m này khi l p k ho ch ki m toán IAG 29 ti n b

h n m t b c là h ng d n cho ki m toán viên đánh giá các r i ro ti m tàng, r i

ro ki m soát và s d ng đ hình thành ph ng pháp ki m toán c b n mà ki m toán viên d đ nh ti n hành nh m h n ch r i ro phát hi n m c th p nh t có th

ki m tra t t c các nghi p v phát sinh K t đó, ph ng th c ti p c n ki m toán

đã bi n đ i t ti p c n theo b ng cân đ i k toán đ n ti p c n theo chu trình nghi p v n n m 1980, ph ng th c ti p c n ki m toán theo phân tích r i ro tài chính Cách ti p c n này yêu c u ki m toán viên ph i xem xét m t cách th n

tr ng nh ng v n đ v r i ro và tr ng y u trong quá trình chu n b ch ng trình

ki m toán cho t ng chu trình nghi p v theo k p nh ng thay đ i này, đ n n m

1994 IAPC đã nâng c p các nguyên t c th c hành ki m toán qu c t và ban hành chu n m c ki m toán qu c t ISA Trong h th ng chu n m c ki m toán qu c t giai đo n này, các chu n m c liên quan tr c ti p đ n công tác l p k ho ch

ki m toán:

+ ISA 240: Gian l n và sai sót;

+ ISA 300: L p k ho ch ki m toán;

+ ISA 310: Tìm hi u ho t đ ng kinh doanh c a đ n v ;

+ ISA 320: Tính tr ng y u trong ki m toán;

+ ISA 400: ánh giá r i ro và ki m soát n i b

− Các chu n m c này yêu c u ki m toán viên ph i có đ hi u bi t v h th ng k toán và h th ng ki m soát n i b c a khách hàng đ l p k ho ch ki m toán t ng

th và ch ng trình ki m toán thích h p, có hi u qu

− Theo các chu n m c trên thì đ phát hi n gian l n và sai sót, chu n m c yêu c u

ki m toán viên ph i đánh giá r i ro, thi t l p các th t c phát hi n gian l n và sai sót trên c s r i ro đã đánh giá, đi u ch nh b sung th t c ki m toán và thông báo v gian l n sai sót cho Ban Giám đ c

− Nh ng chu n m c trong giai đo n này ch nh n m nh đ n r i ro v m t tài chính (ngh a là ch quan tâm đ n s li u trên báo cáo tài chính), ch a đ c p nh h ng

c a môi tr ng kinh doanh nh chi n l c kinh doanh c a doanh nghi p, ngành ngh kinh doanh, tình tr ng c nh tranh trong ngành, xu h ng c a n n kinh t ,…

c Giai đo n hi n đ i

− Vào n m 2000, hàng lo t v bê b i tài chính và k toán n ra đ a đ n s s p đ

c a các công ty hàng đ u trên th gi i nh Enron, Worldcom,…và gây nh h ng nghiêm tr ng đ n l i ích c a công chúng, trong đó có l i c a các công ty ki m toán S s p đ và th t b i trong các cu c ki m toán bu c H i ngh nghi p ph i xem xét và hi u đính các chu n m c đã đ c ban hành Liên quan đ n mô hình

r i ro, chu n m c hi n hành không s d ng mô hình hình r i ro truy n th ng vì

mô hình này càng ngày càng b c l nh c đi m C th :

+ Ti p c n m i quan h tr ng thái t nh, trong khi các r i ro thay đ i ch y u theo môi tr ng;

+ R i ro ti m tàng và r i ro ki m soát khó tách bi t rõ ràng;

+ Nh n m nh đ n r i ro v m t tài chính nên t v n kém hi u qu

− M t khác do nh ng áp l c yêu c u tìm m t cách ti p c n m i:

+ Áp l c c nh tranh ngày càng cao, th tr ng b bão hòa đòi h i các công ty

ki m toán ph i nâng cao hi u qu c a cu c ki m toán nh ng đ ng th i ph i

gi m phí;

+ Yêu c u gia t ng giá tr c a ki m toán;

+ Áp l c c t gi m th nghi m c b n;

+ Chi phí ngày càng t ng c a vi c hu n luy n, ki n t ng

− M t trong nh ng nguyên nhân khác đ a đ n các v bê b i trên là do chu n m c ban hành n m 1994 ch a đ t n ng vai trò c a ki m toán viên trong vi c phát hi n gian l n và sai sót

− Vì v y cu i nh ng n m 1990, ph ng pháp ti p c n r i ro ki m toán đ c đi u

ch nh v i vi c nh n m nh nhi u h n đ n chi n l c và r i ro kinh doanh c a khách hàng M , Ban h i th m v tính h u hi u ki m toán (Panel on Effective Audit) c a y ban giám sát công ty đ i chúng (Public Oversight Board) k t lu n

r ng mô hình r i ro ki m toán thì v n phù h p và h u hi u nh ng c n ph i có s

c p nh t1 Do đó, mô hình r i ro kinh doanh ra đ i Th c ch t mô hình r i ro kinh doanh không ph i là m t mô hình m i mà ch là ph n m r ng h n c a mô hình

r i ro tài chính, do đó mô hình này v n đáp ng đ y đ nh ng yêu c u c a chu n

m c ki m toán Mô hình r i ro kinh doanh xu t phát t quan đi m v qu n tr s thay đ i, t c là quan đi m cho r ng r i ro phát sinh khi có s thay đ i và cách thích ng c a đ n v i u này xu t phát t suy ngh cho r ng toàn b sai sót và gian l n là do r i ro kinh doanh ch không ph i do b n ch t c a kho n m c đ c

ki m toán gây ra vì v y ki m toán viên s ph i quan tâm nhi u h n đ i v i các r i

ro kinh doanh c a khách hàng đ có th đ t đ c hi u qu ki m toán mong mu n

1

Brian W Carpenter, Daniel P Mahoney, Improving the Audit Process: The Final Report of the

Panel on Audit Effectiveness” - National Public Accountant, July, 2001

− Do nh ng thay đ i trong quan đi m đánh giá r i ro và h ng đ n vi c t ng c ng trách nhi m ki m toán viên liên quan đ n phát hi n gian l n và sai sót Chính vì

v y đ n n m 2004, chu n m c ISA 310 và ISA 400 không còn hi u l c và thay vào đó là s ra đ i c a hai chu n m c liên quan đ n công tác đánh giá r i ro đ ng

th i hi u đính chu n m c liên quan đ n gian l n và sai sót C th nh sau:

+ Chu n m c ISA 240 – Gian l n và sai sót ban hành n m 2004 đã nêu đ y đ , chi ti t h n h n v các b c ti n hành đ đánh giá gian l n và th t c phát

hi n bao g m: th o lu n, thu th p thông tin, nh n di n r i ro, đánh giá r i ro, thi t k th t c ki m toán, đánh giá b ng ch ng, thông báo, tài li u hóa gian

l n

+ Chu n m c ISA 315 - Hi u bi t v tình hình kinh doanh, môi tr ng ho t đ ng

c a đ n v và đánh giá r i ro các sai sót tr ng y u (ban hành n m 2004): chu n

m c này đ c bi t nh n m nh đ n mô hình r i ro kinh doanh, m t cách ti p c n

m i trong quy trình đánh giá r i ro ki m toán Chu n m c này yêu c u ki m toán viên c n t ng c ng s hi u bi t v đ n v đ c ki m toán và môi tr ng kinh doanh, v h th ng ki m soát n i b Chu n m c này c ng yêu c u các

ki m toán viên trong cùng m t nhóm ki m toán ph i th o lu n v kh n ng có sai l ch tr ng y u trong báo cáo tài chính và m r ng các yêu c u v l p h s

ki m toán đ i v i vi c đánh giá r i ro

+ Chu n m c ISA 330 - i phó các r i ro có gian l n, sai sót trên báo cáo tài chính (ban hành n m 2004): Chu n m c này đ a ra hai cách ti p c n đ i v i gian l n và sai sót trên báo cáo tài chính, đó là ti p c n t ng th và ti p c n chi

ti t, làm c s cho các th t c ki m toán đ c thi t k đ đ i phó v i các r i

ro đó

1.3.1.1.2 Mô hình r i ro kinh doanh

a Nguyên t c đánh giá r i ro kinh doanh

− R i ro kinh doanh là r i ro do đ n v không đ t đ c các m c tiêu kinh doanh do

nh h ng c a các nhân t và áp l c t bên trong hay bên ngoài

− R i ro kinh doanh s gây nh h ng đ n các c s d n li u c a báo cáo tài chính

− Quá trình đánh giá r i ro kinh doanh s đ c tích h p vào quá trình đánh giá r i

ro tài chính: ki m toán viên đánh giá r i ro kinh doanh c a khách hàng đ xác

đ nh xem r i ro kinh doanh có gây ra nh ng gian l n, sai sót hay b t th ng trên các khía c nh tr ng y u c a báo cáo tài chính, sau đó xác đ nh s nh h ng c a

chúng đ n các b ph n c a r i ro ki m toán, mà đ c bi t là r i ro ti m tàng và r i

ro ki m soát

S đ 1.1: Nguyên t c đánh giá r i ro kinh doanh

b c đi m c a cách ti p c n r i ro kinh doanh

− Nh n m nh vào s hi u bi t khách hàng: ki m toán viên c n bi t v chi n l c

c a doanh nghi p, môi tr ng kinh doanh, ngành ngh kinh doanh, tình hình ho t

đ ng kinh doanh c a khách hàng, xu h ng c a n n kinh t , cách doanh nghi p

ph n ng ho c ki m soát v i nh ng thay đ i trong môi tr ng kinh doanh

− T p trung vào các nghi p v b t th ng và các c tính k toán: ph ng pháp này, ki m toán viên ít nh n m nh vào nh ng chu trình nghi p v th ng xuyên vì

đó là nh ng chu trình đã đ c ki m soát thông qua h th ng ki m soát n i b và

m t cách h u hi u xem các đánh giá và c tính k toán có ph n ánh đúng m c

đ r i ro kinh doanh hay không, ki m toán viên c n xem xét k l ng h th ng k toán đ xác đ nh nh ng ngu n r i ro th c s và nh ng th t c đ ki m soát chúng

− Ki m tra theo h ng top – down thay vì bottom – up: mô hình ti p c n r i ro kinh doanh v i cách ti p c n top – down s làm gi m vi c ki m tra trên các m u có giá

tr l n Vi c áp d ng m u có giá tr l n phù h p h n v i cách ti p c n bottom –

ánh giá r i ro có sai l ch tr ng y u do sai sót, gian l n ho c hành

vi không tuân th ánh giá r i ro kinh doanh c a khách hàng

up vì cách ti p c n này đ c đi m c a t ng th đ c suy ra t vi c ki m tra

nh ng nghi p v hay s d tr ng y u Cách ti p c n nghi p v truy n th ng quá

nh n m nh đ n vi c ki m soát r i ro l y m u mà ít t p trung vào r i ro ngoài l y

m u – đây m i là khía c nh khó ki m soát c a r i ro phát hi n

− Áp d ng th t c phân tích theo h ng so sánh v i chi n l c c a đ n v và tình hình c a ngành ngh : khi áp d ng th t c phân tích trong mô hình truy n th ng,

ki m toán viên có khuynh h ng t p trung vào vi c so sánh v i s li u n m tr c Tuy nhiên trong m t môi tr ng kinh doanh đ y n ng đ ng và thay đ i nhanh chóng thì nh ng ch s c a n m ngoái không còn là m t ch s thích h p trong

n m nay n a Nh ng k v ng v k t qu ho t đ ng c a n m nay nên d a trên s

hi u bi t toàn di n v doanh nghi p và s t ng tác c a nó v i môi tr ng kinh

t Nh ng ch s ho t đ ng ch y u c a doanh nghi p c n đ c đánh giá d a trên

s th ng nh t v i m c tiêu c a doanh nghi p và nh ng nh h ng có th có c a các y u t bên ngoài đe d a đ n s thành công c a nh ng m c tiêu đó

c Quy trình v n d ng mô hình r i ro kinh doanh

Quy trình v n d ng mô hình r i ro kinh doanh trong ki m toán báo cáo tài chính

đ c th hi n qua s đ sau:

S đ 1.2: Mô hình r i ro kinh doanh

d Ý ngh a c a mô hình r i ro kinh doanh

− Ti p c n r i ro kinh doanh là s m r ng c a ph ng pháp r i ro ki m toán truy n th ng, nó đ c bi t nh n m nh đ n s hi u bi t v doanh nghi p và nh ng

r i ro mà doanh nghi p ph i đ i m t Có th nh n th y r ng nh ng th t b i hay sai

l m trong ki m toán theo mô hình truy n th ng không ph i do th t c ki m toán

Tìm hi u chi n l c kinh doanh c a khách hàng

không h u hi u mà b i vì nh ng khó kh n trong vi c ghi nh n các v n đ ho t

đ ng liên t c hay v n đ đánh giá Nh ng khó kh n này là do s nh h ng c a các y u t đ ng nh s thay đ i c a môi tru ng kinh doanh, công ngh , k thu t, toàn c u hóa Mô hình r i ro kinh doanh kh c ph c đ c khó kh n này

− Cách ti p c n r i ro kinh doanh đ ki m toán v i ý ngh a là m t s thay đ i c th trong c u trúc và c c u c a Công ty ki m toán và các nhóm ki m toán Ki m toán viên ph i là nh ng ng i hi u bi t ho t đ ng kinh doanh và là ng i c nh báo v i ho t đ ng y S t p trung c a ho t đ ng ki m toán chuy n h ng t

ki m tra chi ti t các nghi p v t i vi c phân tích nh ng hi u bi t v công ty và r i

ro c a công ty Ki m toán viên s gi m b t s chú ý vào các giao d ch th ng xuyên và h ng s t p trung vào các giao d ch không th ng xuyên nh các c tính k toán hay các v n đ liên quan đ n đ nh giá là nh ng kho n m c r t d có gian l n trên báo cáo tài chính

− Vi c l u ý r i ro kinh doanh s giúp ki m toán viên đánh giá r i ro ti m tàng và

r i ro ki m soát sát h n v i th c t , vì v y ph ng pháp này s ti t ki m chi phí

do kh i l ng công vi c ph i làm s ít h n đ i v i nh ng con s không có kh

n ng b sai sót nghiêm tr ng Ngoài ra, b ng vi c s d ng cách ti p c n r i ro kinh doanh phù h p, Ki m toán viên có th có đ c nh ng b ng ch ng ki m toán thuy t ph c và giúp gi m đ c các th nghi m c b n làm cho cu c ki m toán

hi u qu h n

− Tuy nhiên, mô hình r i ro kinh doanh yêu c u ki m toán viên ph i đ u t nhi u

th i gian trong giai đo n l p k ho ch ki m toán, mà trong th c t đây l i là khâu

ít đ c chú tr ng nh t đ i v i các công ty ki m toán vì tham v ng chi m l nh thêm khách hàng và th tr ng m i m nhi u khi đ c đ cao h n ch t l ng c a

cu c ki m toán y là ch a k đ n hi n t ng m t s công ty ki m toán xem

cu c ki m toán là m t c h i t t đ tìm ki m các ti m n ng v t v n thu nh m thu đ c m t s l i nhu n cao h n g p nhi u l n so v i phí ki m toán

− Không ch d ng l i nh ng hi u bi t v khách hàng , mô hình r i ro kinh doanh còn đòi h i ki m toán viên có hi u bi t nh t đ nh v ngành, l nh v c mà khách hàng có tham gia nh m th y đ c nh ng thách th c, nh ng c h i và qua đây đánh giá v các r i ro có gian l n Cách ti p c n này t ra r t h u hi u khi ki m toán viên mu n khoanh vùng các gian l n nh ng nó có m t h n ch là l ng thông tin phi tài chính c n cung c p t ng đ i l n, và đòi h i ki m toán viên ph i

có xét đoán s c bén Chính vì v y trong th c t các công ty ki m toán ít áp d ng

mô hình này

− Tóm l i, v i nh ng u đi m n i b t c a vi c ti p c n mô hình r i ro kinh doanh

đã cung c p cho các công ty ki m toán và các ki m toán viên nh ng c h i đ gia

t ng giá tr đ i v i khách hàng và đáp ng nh ng k v ng thông qua m t cu c

ki m toán hi u qu

e Gi i h n c a mô hình r i ro kinh doanh

M t dù vi c ti p c n mô hình r i ro kinh doanh có r t nhi u các u đi m n i b t Tuy nhiên, v n còn t n t i m t s các gi i h n sau mà các công ty ki m toán c n cân nh c khi áp d ng mô hình này C th :

− ti p c n theo mô hình r i ro kinh doanh đòi h i ki m toán viên c n ph i có

nh ng hi u bi t v chi n l c c a doanh nghi p, môi tr ng kinh doanh, ngành ngh kinh doanh, tình hình ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng, xu h ng c a

n n kinh t , cách doanh nghi p ph n ng ho c ki m soát v i nh ng thay đ i trong môi tr ng kinh doanh Nh m đáp ng đ c nh ng yêu c u trên đòi h i ki m toán viên ph i có đ y đ ki n th c và k n ng chuyên môn B i ki n th c và k

n ng c a ki m toán viên là m t trong nh ng y u t quan tr ng trong s thành công c a cu c ki m toán S thi u h t ki n th c và k n ng c n thi t chính là ti n

đ cho s s t gi m ch t l ng d ch v ki m toán N u các ki m toán viên không

đ c đào t o các k n ng và ki n th c c n thi t, s r t d gây ra nh ng sai l m trong vi c tìm hi u và thu th p các thông tin liên quan đ n tình hình kinh doanh

c a khách hàng d n đ n vi c thi u nh n d ng đ y đ các r i ro kinh doanh

− Vi c ti p c n theo mô hình r i ro kinh doanh s làm gia t ng giá tr c a cu c ki m toán Giá tr gia t ng đ c th hi n vi c làm t ng đ tin c y c a các thông tin tài chính, làm cho các thông tin tài chính trung th c và khách quan h n Chính vi c gia t ng giá tr d ch v ki m toán trên th tr ng d n đ n các công ty ki m toán s

đ c chi tr m c phí cao h n và có c h i cung c p thêm các d ch v khác cho khách hàng nh t v n đ đánh giá r i ro trong ho t đ ng i u này ti m n nguy

c nh h ng đ n tính đ c l p do ki m toán viên v a cung c p d ch v k toán

v a cung c p các d ch v phi tài chính nh t v n r i ro, t v n qu n lý (Quy t

đ nh 87/Q -BTC c a B tài chính ban hành chu n m c đ o đ c ngh nghi p) Nguy c nh h ng đ n tính đ c l p đ c th hi n hai m t nh sau:

+ N u thu nh p t các d ch v phi ki m toán l n có th d n đ n vi c các công ty

ki m toán ph thu c vào khách hàng v l nh v c phi ki m toán, do đó có th khi n cho các ki m toán viên t b nguyên t c ngh nghi p khi phát sinh mâu thu n gi a phía ki m toán viên và khách hàng Chính y u t này đã ti m n nguy c suy gi m vai trò c a ki m toán và xói mòn giá tr c a d ch v ki m toán B ng ch ng c a s nh h ng nói trên là s m đ ng cho các hi n

t ng thông đ ng, b qua gian l n, báo cáo sai s li u

+ Ngoài ra, khi ki m toán viên v a th c hi n d ch v ki m toán v a th c hi n

d ch v phi ki m toán thì th t khó kh n đ ki m toán viên có th đánh giá c ng

nh đ a ra các phán xét liên quan đ n tình hình kinh doanh c a doanh nghi p

m t cách khách quan

Ví d : N m 2001 Enron Corp tr Arthur Andersen chi phí ki m toán 25 tri u, chi

phí t v n và các phí d ch v khác lên đ n 27 tri u đôla, và t ng s là 52 tri u đôla Nh th có ngh a là công ty Enron Corp đã tr Arthur Andersen kho ng 1 tri u đôla/tu n và Arthur Andersen v a cung c p d ch v ki m toán, v a cung c p

d ch v t v n cho Enron Arthur Andersen đã giúp Enron công b sai l ch thông tin v tình hình tài chính c a nó K t qu là Enron phá s n và Arthur Andersen

c ng bu c ph i đóng c a vào n m 2002 Ch t ch ti n nhi m c a SEC Arthur Levitt đã lên ti ng phê bình công ty Arthur Andersen thi u tính đ c l p, t ch khi làm vi c Ông cho r ng m t trong nh ng nguyên nhân chính gây ra tình tr ng trên

là các công ty ki m toán cung c p c d ch v t v n qu n lý đi u này s nh h ng

đ n tính đ c l p c a cu c ki m toán

1.3.1.2.Các chu n m c ki m toán qu c t hi n hành liên quan đ n quy trình

l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính

Các chu n m c ki m toán qu c t liên quan đ n quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán báo cáo tài chính là ISA 240, ISA 300, ISA 320, ISA 315, ISA

330 và ISA 520, nh ng chu n m c có liên quan và chi ph i m nh m nh t đ n

vi c l p k ho ch ki m toán là ISA 315 ISA 315 đ c bi t nh n m nh đ n mô hình

r i ro kinh doanh, m t cách ti p c n m i trong quy trình đánh giá r i ro ki m toán

ISA 240 – Gian l n và sai sót

N i dung ch y u c a chu n m c này:

− Phân đ nh trách nhi m: ban lãnh đ o ch u trách nhi m v vi c phát hi n và ng n

ng a gian l n thay vì trách nhi m c a Ban Giám đ c

− V trách nhi m c a ki m toán viên và công ty ki m toán: nêu đ y đ , chi ti t h n

v các b c ti n hành đ đánh giá gian l n và th t c phát hi n gian l n bao g m:

th o lu n, thu th p thông tin, nh n di n r i ro, đánh giá r i ro, thi t k các th t c

ki m toán, đánh giá b ng ch ng, thông báo, tài li u hóa gian l n

ISA 300 – L p k ho ch ki m toán

Nh ng v n đ mà chuyên gia ki m toán c n ph i xem xét trong quá trình l p k

ho ch ki m toán ch y u bao g m:

− Hi u bi t v ho t đ ng c a khách hàng: ki m toán viên c n có nh ng hi u bi t v các y u t kinh t chung và các đ c đi m c a l nh v c kinh t có tác đ ng đ n

ho t đ ng c a khách hàng Ngoài ra ki m toán viên c n ph i có nh ng hi u bi t

c a các nguyên t c m i trong k toán ho c các chu n m c ki m toán m i ng

th i ki m toán viên c n ph i có nh ng hi u bi t t ng th v h th ng ki m soát

− Các v n đ khác mà ki m toán viên c n ph i xem xét trong quá trình l p k ho ch

ki m toán: kh n ng ph i xét l i gi thi t v tính liên t c c a ho t đ ng kinh doanh; nh ng v n đ đòi h i có s quan tâm đ c bi t ch ng h n nh s hi n h u

c a các bên có liên quan; tính ch t và th i h n l p báo cáo…

− Ch ng trình ki m toán: chuyên gia ki m toán c n xây d ng và thu th p t li u cho ch ng trình ki m toán, xác đ nh tính ch t, l ch trình và ph m vi c a các th

t c ki m toán c n thi t đ th c thi k ho ch ki m toán

ISA 320 – Tính tr ng y u trong ki m toán

− Theo ISA 320, xác đ nh th nào là tr ng y u cho ng i s d ng là v n đ ph thu c vào s xét đoán ngh nghi p c a ki m toán viên ISA 320 đ ngh ph ng pháp chu n là s d ng m t t l ph n tr m trên m t ch tiêu chu n xác đ nh

ch tiêu chu n c n d a vào các y u t sau:

+ Các y u t c a báo cáo tài chính (tài s n, n ph i tr , ngu n v n, thu nh p và chi phí) ho c các ch tiêu đo l ng tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng + Các kho n m c đ c bi t trên báo cáo tài chính đ c ng i l p và ng i s

d ng báo cáo tài chính chú ý đ n

+ B n ch t c a đ n v ho c ngành ngh mà đ n v đang ho t đ ng

+ Quy mô c a đ n v , b n ch t c a ch s h u và cách đ c tài tr tài chính

− Khi xét đoán v tính tr ng y u, ki m toán viên c n xem xét đ n các v n đ sau: + Li u có các quy đ nh liên quan trong chu n m c k toán, lu t pháp ho c các quy đ nh v k v ng c a ng i s d ng báo cáo tài chính đ i v i các kho n

m c đ c trình bày (ví d : giao d ch v i các bên liên quan, thù lao c a h i

đ ng qu n tr …)

+ Các khai báo có liên quan đ n ngành và môi tr ng c a đ n v đang ho t đ ng + K t qu kinh doanh c a các b ph n kinh doanh riêng bi t

− Xác l p m c tr ng y u cho t ng kho n m c trên báo cáo tài chính: theo chu n

m c, m c tr ng y u phân b cho kho n m c là sai l ch t i đa đ c phép c a kho n m c S ti n này đ c tính d a trên c s m c tr ng y u t ng th c a báo cáo tài chính

− Chu n m c này c ng yêu c u ki m toán viên khi ti n hành m t cu c ki m toán

ph i quan tâm đ n tính tr ng y u c a thông tin và m i quan h c a nó v i r i ro

ki m toán

ISA 315 – Hi u bi t v đ n v , môi tr ng ho t đ ng và đánh giá r i ro:

N i dung ch y u c a chu n m c này g m:

− Th t c đánh giá r i ro và ngu n thông tin v công ty đ c ki m toán và môi

tr ng kinh doanh k c ki m soát n i b : ph n này quy đ nh các th t c mà ki m toán viên ph i th c hi n đ đ t đ c s hi u bi t v doanh nghi p và môi tr ng kinh doanh, bao g m c h th ng ki m soát n i b đ đ nh n di n r i ro có sai

ph m tr ng y u trên báo cáo tài chính do sai sót hay gian l n gây ra, và đ đ thi t