Enron - arthur Andersen và bài học kinh nghiệm cho kiểm toán Việt Nam trong vấn đề kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán độc lập Luận văn thạc sĩ

Xin chân thành cám n... VAI TRÒ VÀ NH NG SAI TRÁI C A ARTHUR ANDERSEN ..... Accounting Profession got where it is today”2003 , Accounting Horizons, US, Volume 17, No.3... Nh ng tai ti n

NGUY N T N THU VÂN

ENRON – ARTHUR ANDERSEN VÀ BÀI H C KINH NGHI M CHO KI M TOÁN VI T NAM

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u đ c l p c a riêng tôi

nêu trong đ tài đ u d a trên nghiên c u th c t T t c các ngu n tài

th c

Tác gi lu n v n NGUY N T N THU VÂN

L I C M N

u tiên, tôi xin trân tr ng g i l i cám n chân thành và sâu s c

quá trình th c hi n lu n v n

Tôi trân tr ng g i l i cám n Quí Th y Cô khoa K toán Ki m

nh ng n m h c t p và nghiên c u b c cao h c

hoàn thành lu n v n này

t p và nghiên c u trong nh ng n m qua

Xin chân thành cám n

Nguy n T n Thu Vân

DANH M C CH VI T T T

AICPA : American Institute of Certified Public Accountants

Hi p h i k toán công ch ng Hoa k

ASCPA : American Society of Certified Public Accountants

Hi p h i các ki m toán viên Hoa K GAAP : Generally Accepted Accounting Principles

Nguyên lý k toán chung

GAAS : Generally Accepted Auditing Standards

Chu n m c ki m toán chung đ c th a nh n

APB : Acounting Principle Board

Ban nguyên lý k tóan

FASB : Financial Accounting Standar Board

y ban chu n m c k toán tài chính Hoa K

ISB : Independece Satandards Board

y ban chu n m c đ c l p

PCAOB : Public Company Accounting Oversight Board

y ban Giám sát ho t đ ng ki m toán các công ty niêm y t QCIC : Quality Control Inquiry Committee

y ban đi u tra ch t l ng SAS : Statement of auditing standards

Chu n m c ki m toán SEC : Securities and Exchange Commission

y ban Ch ng khoán Hoa k

SO : Sarbanes - Oxley Act of 2002

Lu t Sarbanes - Oxley 2002 SPE : Special purpose entity

n v vì m c đích đ c bi t

VACPA : Vietnam Association of Certified Public Accountants

H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam

M C L C

BA

M U 1

CH NG I : S KI N ENRON - ARTHUR ANDERSEN VÀ CÁC BÀI H C RÚT RA CHO VI C KI M SOÁT CH T L NG HO T NG KI M TOÁN 3

1 TÓM T T S KI N ENRON - ARTHUR ANDERSEN (AA) 3

1.1 QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N VÀ S P C A ENRON 3

1.2 QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N C A NGH NGHI P KI M TOÁN VÀ ARTHUR ANDERSEN T 1913 N 30/08/2002 4

1.2.1 Quá trình phát tri n c a ngh nghi p ki m toán Hoa K 4

1.2.2 Quá trình hình thành và phát tri n c a Arthur Andersen 8

1.3 NH NG SAI PH M V K TOÁN C A ENRON 10

1.4 VAI TRÒ VÀ NH NG SAI TRÁI C A ARTHUR ANDERSEN 11

1.4.1 Vai trò c a AA trong v Enron 11

1.4.2 Nh ng sai trái c a AA trong v Enron: 12

2 NGUYÊN NHÂN VÀ H U QU C A S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN 14

2.1 NGUYÊN NHÂN C A S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN 14

2.1.1 ng c l i nhu n và nh ng xung đ t l i ích: 14

2.1.2 H th ng ki m soát ho t đ ng ki m toán t i Hoa k l ng l o và không h u hi u 15

2.1.3 AA thi u tính đ c l p 17

2.2 NH H NG C A S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN 18

2.2.1 nh h ng đ n h th ng cung c p tài chính cho th tr ng 18

2.2.2 nh h ng đ n xã h i, lao đ ng và vi c làm 18

2.2.3 nh h ng đ n h th ng qu n lý kinh t - xã h i 19

2.2.4 nh h ng đ n ni m tin c a t t c các thành ph n trong xã h i t chính ph , đ n nhà đ u t , đ n ng i lao đ ng 19

3 BÀI H C RÚT RA CHO VI C KI M SOÁT CH T L NG HO T NG

KI M TOÁN 20 3.1 BÀI H C V NH N TH C C A NG I HÀNH NGH KI M TOÁN

VÀ C A CÔNG CHÚNG V V TRÍ VÀ VAI TRÒ C A KI M TOÁN VIÊN 20 3.2 BÀI H C V DANH TI NG VÀ T KI M SOÁT C A HÃNG KI M TOÁN 21 3.3 BÀI H C T H TH NG KI M SOÁT 23 3.4 BÀI H C V VAI TRÒ C A NHÀ N C TRONG QU N LÝ KINH T ;

S PH I H P VÀ PHÂN QUY N TRONG H TH NG KI M SOÁT 23 3.5 CÁC HO T NG I U CH NH M NH M C A NHÀ N C VÀ H I NGH NGHI P 24 3.6 MÔI TR NG LÀNH M NH CHO HO T NG KI M TOÁN CH T

2 TH C TR NG V H TH NG KI M SOÁT CH T L NG HO T NG

KI M TOÁN C L P VI T NAM 35 2.1 M T S KHÁI NI M V KI M SOÁT CH T L NG HO T NG

KI M TOÁN C L P 35 2.2 S PHÁT TRI N C A HO T NG KI M SOÁT CH T L NG

HO T NG KI M TÓAN T I VI T NAM (H KT L) 36

2.3 H TH NG T CH C KI M SÓAT CH T L NG KI M TÓAN C

L P (KSCLKT L) HI N HÀNH 37

2.3.1 M c tiêu ho t đ ng c a các công ty ki m toán và t duy c a ng i hành ngh ; Tính ch t sai ph m và các nguy c sai l m c a ki m toán Vi t Nam 38

2.3.2 Th c tr ng ki m soát ch t l ng và đánh giá tính h u hi u c a h th ng KSCLKT L 42

2.3.2.1 Th c tr ng ki m soát ch t l ng c a h th ng KSCLKT L 42

2.3.2.2 ánh giá tính h u hi u c a h th ng KSCLKT L 46

K T LU N CH NG 2 49

CH NG 3: ÁP D NG CÁC BÀI H C RÚT RA T S KI N ENRON - ARTHUR ANDERSEN CHO KI M SOÁT CH T L NG HO T NG KI M TOÁN C L P T I VI T NAM 50

1 C S LÝ LU N VÀ TH C TI N 51

1.1 CÁC R I RO E D A XU T PHÁT T V N KI M SOÁT CH T L NG 51

1.2 KI M SOÁT CH T L NG D I GÓC KINH T H C 52

1.2.1 Quan h cung c u 52

1.2.2 Lý thuy t đ i di n 57

2 NH NG BÀI H C KINH NGHI M CHO KI M SOÁT CH T L NG HO T NG KI M TOÁN C L P (KSCLH KT L) T I VI T NAM 60

2.1 I V I NG I HÀNH NGH VÀ T CH C NGH NGHI P 60

2.1.1 Nhìn nh n l i giá tr ngh nghi p đ xác đ nh m c tiêu hành ngh đúng đ n 60

2.1.2 Nhìn nh n nh ng xung đ t trong ngh nghi p là nh ng xung đ t ti m tàng có nguy c làm t n h i tính đ c l p và danh ti ng ngh nghi p 60

2.1.3 Tính đ c l p là chìa khóa đ b o v danh ti ng c a ki m toán viên 61

2.1.4 Ph ng pháp đ ng n ng a r i ro ngh nghi p là tuân th nghiêm túc các chu n m c và qui đ nh 62

2.1.5 Ho t đ ng t ki m soát c a hãng ki m toán và H i ngh nghi p 62

2.2 I V I H TH NG KI M SOÁT CH T L NG KI M TOÁN 63

2.2.1 Nhìn nh n các l h ng trong h th ng ki m soát và tích c c hoàn thi n h th ng ki m soát 63

2.2.2 H th ng ki m soát ph i bao g m hai ch c n ng h ng d n và giám sát

64

2.2.3 C n m t h th ng ki m soát ch t ch , đ y đ và đ c l p đ phát hi n sai l ch k p th i và ng n ch n th t b i 64

3 M T S GI I PHÁP XU T CHO V N KSCLH KT L VN 65

3.1 CÁC YÊU C U TRONG VI C THI T L P CÁC GI I PHÁP NH M T NG C NG KSCLH KT L 65

3.2 M T S GI I PHÁP XU T 66

3.2.1 T phía Nhà n c 66

3.2.2 T phía H i Ki m toán viên hành ngh Vi t Nam (VACPA) 67

3.2.3 T phía y ban Ch ng khoán Nhà n c (SSC) 69

3.2.4 T phía các doanh nghi p ki m toán 69

3.2.5 Gi i pháp v đào t o và nghiên c u 71

K T LU N CH NG III 73

K T LU N 74

TÀI LI U THAM KH O 75

PH L C 80 - 116

M U

1 S c n thi t khách quan c a đ tài

Ki m toán đ c l p ra đ i và phát tri n vì nhu c u c a công chúng c n ng i xác nh n tính trung th c và h p lý c a thông tin tài chính trong n n kinh t th

tr ng là ng i xác nh n đáng tin c y, ki m toán viên đ c l p ph i đ m b o tính đ c l p, tính chính tr c, khách quan và n ng l c chuyên môn Nh ng ph m

ch t này, g i chung là ch t l ng ki m toán, t o nên danh ti ng và là chìa khóa t n

t i c a ngh nghi p

Th c t phát tri n c a ngh ki m toán th gi i và Vi t Nam, cùng nhi u nghiên c u cho th y ch t l ng ki m toán có nhi u nguy c không n đ nh và suy gi m Ng i hành ngh và nhà qu n lý đang lúng túng tr c nhi u xung đ t, khi n cho nhi u gi i pháp ki m soát ch t l ng ki m toán g p ph i nh ng khó kh n mà dù th t ch t hay buông l ng đ u khó đ t đ c m c tiêu mong mu n

Tr c tình hình đó, tác gi nghiên c u quá trình phát tri n và sai l m c a ki m toán Hoa K , c th là sai l m c a công ty ki m toán Arthur Andersen t i t p đoàn n ng

l ng Enron, đ rút ra bài h c cho ki m toán Vi t Nam v v n đ ki m soát ch t

l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

K t qu nghiên c u cho th y r ng các gi i pháp ki m soát c n quan tâm hai v n đ

c b n; đó là m c tiêu hành ngh c a các cá nhân và t ch c ki m toán và quan

đi m ki m soát c a h th ng ki m soát ó là nh ng bài h c kinh nghi m t sai l m

c a ki m toán Hoa K mà chúng ta c n chu n b đ phòng tránh

Ki m toán Vi t Nam c n xây d ng các th h ki m toán viên v i ý th c trách nhi m

vì công chúng, trong m t môi tr ng lành m nh và ki m soát h u hi u đ làm ch

d a tin c y cho công chúng v thông tin tài chính minh b ch

2 M c tiêu nghiên c u

Nghiên c u sai l m c a ki m toán đ c l p Hoa K và h th ng ki m soát

ch t l ng đ rút ra nh ng bài h c kinh nghi m cho v n đ ki m soát ch t l ng

ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam ây là tiêu đi m mà các gi i pháp ki m soát c n quan tâm đ vi c ki m soát ch t l ng đ t đ c tính h u hi u

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

Lu n v n ch nghiên c u v v n đ ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p, không nghiên c u v ki m toán Nhà n c và ki m toán ho t đ ng Trong nghiên c u s ki n Enron-Arthur Andersen, lu n v n ch nghiên c u nh ng sai l m góc đ ki m toán đ c l p, không nghiên c u v ki m soát n i b và qu n

tr công ty

4 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp phân tích và t ng h p, ph ng pháp so sánh

và đ i chi u; k t h p nghiên c u tình hu ng và nghiên c u các lý thuy t kinh t đ

gi i quy t v n đ mà m c tiêu nghiên c u đ t ra

Vi t Nam

K t lu n

Tài li u tham kh o

Ph l c

c ng nh các c quan qu n lý Vi t Nam nh n th c rõ h n nh ng nguy c sai l m

mà ngh nghi p ki m toán có th m c ph i Trên c s đó, chúng ta có th v a đi u

ch nh k p th i nh ng sai l m trong ho t đ ng ki m toán v a giúp s c cho ho t đ ng

ki m toán phát tri n và th t s là ch d a đáng tin c y cho h th ng thông tin tài chính

1.1.TÓM T T S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN (AA)

1.1.1.QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N VÀ S P C A ENRON

Enron là m t công ty chuyên cung c p khí gas, đ c thành l p do sáp nh p công ty HNG vào công ty InterNorth n m 1985, đ t tr s chính Houston, Texas, Hoa K T n m 1985 đ n 1993, Enron đ t l i nhu n cao trong ngành phân ph i khí gas nh s thay đ i chính sách qu n lý c a chính ph Hoa K đ i v i ngành hàng này T đó, Enron b t đ u kinh doanh các l nh v c khác nh giao d ch phái sinh v n ng l ng, n c, đi n, than, gi y, vi n thông, kim lo i… M , Châu Âu

và nhi u n c khác Chi n l c này đòi h i đ u t r t l n vào tài s n Th nh ng,

nh ng d án này l i không hi u qu v i các kho n l c tính kho ng 10 t đô la Thêm vào đó, chi phí ho t đ ng c a Enron t nh ng n m 1996 c ng t ng lên đáng

k : s l ng nhân viên t ng t 7.500 ng i n m 1996 lên đ n 20.000 ng i n m

2001, m c l ng t ng r t cao (trong n m 2000, 200 nhà đi u hành v i m c l ng 1 tri u đô la M /n m, trong đó, có 26 ng i l ng trên 10 tri u đô la/n m)

Tóm l i, nh ng n m cu i th p k 1990, chi n l c đ u t không hi u qu và s

qu n lý y u kém đã đ a Enron lâm vào nh ng khó kh n tài chính Enron đã vay h n

30 t đô la mà không làm nh h ng đ n ch s x p lo i tín d ng vì đã không báo cáo đ y đ n ph i tr và gi u l S khu ch tr ng các chi n l c kinh doanh v i

nh ng ý t ng đ y n ng đ ng c a Enron c ng v i thành tích trong ngành n ng

l ng tr c đây, đã h p d n các nhà đ u t và giá c phi u Enron đ t đ n đ nh cao

là 90 đô la/c ph n Tháng 1/2000, t p chí Fotune đã x p Enron h ng th 18 trong

100 công ty t t nh t c a M Theo báo cáo c a Enron n m 2000, doanh thu toàn c u

đ t 100 t đô la, t ng g p 3 l n so v i n m 1998; l i nhu n t ng 40% trong 3 n m

B t ng , ngày 8/11/2001, Ban giám đ c Enron công b s a l i báo cáo tài chính 4

n m 1997- 2000 Enron th a nh n đã th i ph ng l i nhu n, gi u n trong nh ng

th a thu n liên k t ph c t p Tháng 12/2001, Enron chính th c n p đ n xin phá s n

n th i đi m này, giá c ph n Enron r i xu ng ch còn ch a đ y 1 đô la

1.1.2.QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N C A NGH NGHI P KI M TOÁN VÀ ARTHUR ANDERSEN T 1913 N 30/08/2002

Cùng v i s phá s n c a Enron là s s p đ c a m t hãng ki m toán l n, danh ti ng

và lâu đ i Arthur Andersen (AA) Các nghiên c u cho th y s c này không ph i là

m t tr ng h p cá bi t mà là m t đi u không th tránh kh i c a ngh nghi p ki m toán sau m t th i gian dài phát tri n l ch h ng đã đ c c nh báo, tranh cãi nh ng không có gi i pháp ng n ng a s th t b i

1.1.2.1 Quá trình phát tri n c a ngh nghi p ki m toán Hoa K

T khi ra đ i đ n khi phát sinh v Enron-AA, quá trình phát tri n ngh nghi p ki m toán Hoa K có th chia làm 3 giai đo n :

GIAI AN 1: t khi ra đ i đ n tr c nh ng n m 1940 - Giai đ an xây d ng ngh nghi p

Ngh ki m tóan Hoa K đã ra đ i trong nh ng n m cu i th k 19 Trong giai

đo n này, các công ty ki m toán đ u tiên đ c thành l p và các t ch c ngh nghi p

c a ki m toán viên đã ra đ i, trong đó có t ch c ti n thân c a H i K toán viên công ch ng Hoa K (AICPA) là ASCPA

Tr c 1930, ho t đ ng ki m toán là t nguy n v i h n 90% công ty niêm y t t nguy n ki m toán Sau khi th tr ng ch ng khóan s p đ n m 1929, ASCPA đ c

m i t v n các chính sách v báo cáo tài chính ASCPA đã đ a ra 6 nguyên lý chung v k tóan Nh đó, danh ti ng ASCPA b t đ u n i lên và ngh ki m toán b t

đ u đ c coi tr ng Giai đo n1933-1934 Lu t Ch ng khóan và Lu t y ban ch ng khoán ra đ i, b t bu c các công ty niêm y t ph i ki m tóan

T n m 1937 đ n n m 1939, ASCPA thành l p H i đ ng chuyên trách v xây d ng qui trình k tóan, chu n m c k toán và thông cáo v qui trình ki m tóan Nh ng nguyên lý k tóan, qui trình ki m tóan đ u tiên ra đ i

GIAI AN 2: th i k t nh ng n m 1940 đ n n a đ u nh ng n m 1960: Giai

đo n ngh nghi p phát tri n đ nh cao danh ti ng và có nhi u nh h ng

Trong giai đo n này, các t ch c ngh nghi p ki m toán đã đ a ra các chu n m c

k toán (GAAP) và các chu n m c ki m tóan (GAAS) đ u tiên N m 1950, t t c các bang và vùng lãnh th M ban hành lu t v k toán viên công ch ng Môn

h c v k tóan, ki m tóan đ c đ a vào các tr ng đ i h c N m 1959, AICPA thành l p y ban Nguyên lý K tóan (APB) nh m th c hi n các nghiên c u c b n

và nghiên c u ng d ng, phát hành các công b chính th c v GAAP

Th p k nh ng n m 1960 đ c đánh d u b ng cu c đ i th ai rõ ràng v các nguyên

lý k tóan v i s tham gia tích c c c a các hãng ki m tóan và các vi n nghiên c u

h c thu t v k tóan Trong th i gian này, vai trò và uy tín c a ki m toán viên, c a ngh ki m tóan đ t đ nh cao, b i tính ngh nghi p và ch t l ng cao c a nó

GIAI AN 3: T n a sau nh ng n m 1960 đ n 2001: giai đo n kh ng ho ng trong ngh nghi p v i nh ng tai ti ng và ki n t ng

ây là giai đo n d lu n xã h i b t đ u lo l ng đ n các v n đ liên quan đ n ki m toán viên và các nguyên lý k tóan do APB phát hành Nh ng v n đ đe d a uy tín ngh nghi p b t đ u phát sinh và ngày càng gia t ng, xu t phát t môi tr ng kinh doanh, ho t đ ng ki m toán và ph n ng ch a đ y đ c a các bên

V môi tr ng kinh doanh, các công ty phát tri n m r ng đ u t ra n c ngoài, các

ho t đ ng h p nh t, mua bán sáp nh p phát tri n m nh, gia t ng áp l c cho các giám đ c đi u hành và k toán công ty v doanh thu, l i nhu n Các áp l c c a khách hàng d n lên các ki m toán viên Trong khi đó, y ban Ch ng c quy n Liên bang, B T pháp và Hi p h i Th ng m i Hoa K l i cho phép c nh tranh t

do trong ngành ki m toán, làm cho AICPA ph i xóa b các đi u c m v môi gi i, hoa h ng, lôi kéo khách hàng AICPA và y ban Giao d ch Ch ng khoán Hoa K (SEC) s d ng khái ni m “ph m vi d ch v ” đ v a cho phép, v a h n ch KTV

th c hi n m t s d ch v t v n cho khách hàng ki m toán

Trong ho t đ ng ki m toán, m c tiêu c a các hãng ki m toán trong th i k này là

l i nhu n và l i ích c a ban gíam đ c khách hàng thay cho nh ng giá tr ngh nghi p truy n th ng là đ c l p, khách quan, chính tr c và l i ích c a c đông T duy t v n thay cho t duy ki m toán; Hình nh công ty ki m toán là các công ty kinh doanh t v n đa d ch v , ki m toán viên là nh ng nhà t v n tinh thông ch không ph i là nh ng nhà xác nh n đáng tin c y

Bên c nh đó, c nh tranh mãnh li t gi a các hãng ki m toán khi n giá phí ki m toán

h th p Các hãng ki m toán dùng ho t đ ng ki m toán đ b c vào ho t đ ng t

v n có phí cao Vi c theo đu i l i nhu n thay th nh ng n l c hoàn thi n nh ng gía tr ngh nghi p S bãi b nh ng đi u c m v lôi kéo khách hàng cùng v i vi c cho phép cung c p d ch v t v n đã thay đ i tính ch t m i quan h gi a ki m toán viên v i khách hàng Có nh n đ nh cho r ng: ki m toán không còn là m t ngh nghi p n a, mà là m t công ngh , k c s c nh tranh, qu ng cáo giá r và lôi kéo

khách hàng (Stephen A Zeff, 2003) Trong t ng công ty ki m toán, xung đ t n i

b phát sinh gi a các ch ph n hùn ki m toán và các ch ph n hùn t v n, vì thu

nh p t ho t đ ng t v n cao h n ho t đ ng ki m toán i u đó t ng thêm áp l c lên các ch ph n hùn ki m toán và các ki m toán viên (KTV) vì m c tiêu tìm và gi khách hàng Các yêu c u b n l nh ngh nghi p b đ y xu ng hàng th y u, khi n các KTV không th đ c l p v i khách hàng K t qu c a quá trình trên là các v scandal tài chính n ra liên t c, làm phát sinh nghi ng v s xác nh n c a KTV

v n đ c xem là đáng tin c y Nhi u công ty ki m toán b d lu n phê phán, b ki n

t ng, b i th ng, ch ng h n nh sai l m c a KPMG t i Xerox Corp, Rite Aid Corp; Ernst & Young t i AOL Time Warner Inc, Cendant Corp; PWC t i IBM Corp, Lucent Technologies Inc; Deloitte Touche Tohmatsu (DTT) t i Boeing Corp

…(Sundi Zhao, 2006) K t qu đi u tra c a SEC v i PWC t 1996 - 1998 cho th y

có 8.000 l n vi ph m tính đ c l p ki m toán viên do các ki m toán viên đ u t vào khách hàng ki m toán, trong đó 86.5% là vi ph m c a ch ph n hùn (Sean M.O’Conor, 2002)

Trong b i c nh đó, thái đ và ph n ng c a các c quan qu n lý và ng i hành ngh không đ c đúng m c Các th m phán cho r ng KTV ph i duy trì tính đ c l p

v i khách hàng và hoàn toàn trung th c v i công chúng, nh ng không có đi u kho n lu t nào ch tài các sai ph m c a ki m toán viên SEC r t quan ng i v tính

đ c l p c a KTV, nh ng không có bi n pháp x lý phù h p H i ngh nghi p c nh báo v s suy gi m các gía tr ngh nghi p nh ng không có nh ng đ ng thái rõ r t

đ đi u ch nh và ki m soát ch t l ng ki m toán Tr c nh ng tranh cãi và tai

ti ng, đ ng thái duy nh t c a các hãng ki m toán là tách công ty làm hai b ph n,

d ch v t v n và d ch v ki m toán (Sean M.O’Conor, 2002)

U.S Accounting Profession got where it is today”(2003) , Accounting Horizons,

US, Volume 17, No.3

Tóm l i, ngh ki m toán hình thành t cu i th k 19, trên n n t ng là nh ng giá tr ngh nghi p đ c l p, chính tr c, khách quan và n ng l c chuyên môn n nh ng

n m 1960, ngh ki m toán đã đ t đ c v trí là ch d a tin c y c a công chúng Cùng v i s phát tri n kinh t toàn c u, tác đ ng c a t ng tr ng và c nh tranh, ngh ki m toán th t s phát tri n v qui mô và t ch c, nh ng đ ng th i xa d n các giá tr ngh nghi p, làm suy gi m ch t l ng ki m toán Nh ng tai ti ng và tranh cãi phát sinh Nh ng nhà nghiên c u và th c hành, SEC, Hi p h i ngh nghi p và các hãng ki m toán đ u nh n th y nh ng nguy c trong h n 30 n m tr c khi AA

s p đ K t qu là ngh nghi p ki m tóan Hoa K ph i đi đ n ch mà nó không th tránh kh i: suy thoái các giá tr ngh nghi p và suy gi m ni m tin trong công chúng

1.1.2.2 Quá trình hình thành và phát tri n c a Arthur Andersen

L ch s c a Arthur Andersen

T i th i đi m s p đ , Arthur Andersen LLP là m t trong 5 hãng ki m toán l n

nh t th gi i (Big 5), có l ch s phát tri n lâu đ i nh t n c M Arthur E Andersen là ng i sáng l p Công ty t n m 1913, c ng là ng i sáng l p ngành

ki m toán M T 1913-1983, Arthur E Andersen và nh ng ng i k nhi m đã

đi u hành công ty v i tri t lý đ o đ c và danh d ngh nghi p L i ích c a c đông

và ch t l ng d ch v đ c đ t lên hàng đ u Trong th i k này, AA n i ti ng v i

nh ng chu n m c vàng và đ i ng ki m toán viên đ y n ng l c và chính tr c

T n m 1984 đ n khi s p đ , c ng nh các hãng ki m toán khác, AA đã thay

đ i t duy và m c tiêu ho t đ ng Ngày 01/05/2002, trong ch ng trình Fronline trên đài PBS, Joe Berardino, giám đ c AA toàn c u đã xác đ nh công vi c c a ki m toán viên là giúp khách hàng giành đ c m c tiêu kinh doanh (Barbara Ley Toffler, 2003) AA tr thành m t công ty cung c p đa d ch v , đ c bi t là các d ch v t v n

đ c th c hi n cho các khách hàng ki m toán Ho t đ ng t v n d n d n chi m u

th c v doanh thu và t su t l i nhu n Ki m toán viên đ c đ ng viên b ng các chính sách l ng th ng g n li n v i doanh thu và quan h khách hàng h n là n ng

l c ki m toán Xung đ t l i ích gi a ki m toán viên làm công tác ki m toán và ki m

toán viên làm d ch v t v n vì th c ng ngày càng sâu s c thêm M c tiêu ho t

đ ng thay đ i cùng v i xung đ t l i ích đã làm suy y u tính đ c l p c a ki m toán

viên

L ch s các v tai ti ng c a AA tr c và sau v Enron

Trong tình hình đó, t nh ng n m 1970, AA đã có liên quan trong nhi u v scandal tài chính và đ n nh ng n m 1990 là giai đo n bùng n ; Nh ng v đi n hình

nh :

- Chicken Boston (1993): AA ký h p đ ng ki m toán v i m c phí $50.000

đ đ ng th i đ t đ c th a thu n cung c p d ch v t v n $3 tri u Trong

v này AA giúp khách hàng đ ngoài s sách kho n l v chi phí nh ng quy n, làm t ng l i nhu n và nâng cao ch s thanh kho n; Nh đó, Boston Chicken thành công khi đ a c phi u ra th tr ng l n đ u Sau đó không lâu, công ty này phá s n và AA ph i ch u ph t $10 tri u

- Sunbeam Corp: Tháng 5/2001, AA ph i tr ti n b i th ng $110 tri u vì đã

đ Sunbeam Corp th i ph ng doanh thu và l i nhu n trong báo cáo tài chính n m 1997 và 1998

- Waste Management: Tháng 6/2001, Andersen ph i tr $107 tri u b i

th ng, trong đó có 7 tri u n p cho y ban Ch ng khoán

- AA còn dính líu v i nhi u v khác, ch ng h n nh Global Crossing, Quest

Communication, Peregrine & WorldCom (David N Casuto, 2006)

Nh v y v Enron không ph i là l n đ u sai ph m c a AA; đ c bi t h n, đây

1.1.3.NH NG SAI PH M V K TOÁN C A ENRON

hi u đ c b n ch t c a s ki n Enron-AA và phân tích các v n đ liên quan, c n tìm hi u sâu h n v nh ng sai ph m v k toán c a Enron mà trong đó

AA có m t tác đ ng quan tr ng

Nh ng n m cu i 1990 cho đ n ngày s p đ , nh ng th t b i trong chi n l c kinh doanh và s y u kém trong qu n tr đã đ y Enron vào tình tr ng khó kh n v tài chính Lúc này, Ban Giám đ c Enron c n ti n đ đáp ng nhu c u v n đang b thâm h t và c n nh ng s li u v doanh thu và l i nhu n phù h p v i qui mô đ u t

c a Công ty Ban Giám đ c Enron th y r ng n u báo cáo trung th c tình hình tài chính thì h s n và l r t cao, kéo theo ph n ng c a c đông và các ngân hàng, làm nh h ng l n đ n ngu n v n và ho t đ ng huy đ ng v n và không có l i cho Ban giám đ c Enron Ban Giám đ c Enron đã quy t đ nh s d ng nh ng ph ng cách gian l n v k toán đ huy đ ng ti n mà không làm t ng h s n , nh đó giá

th tr ng c a c phi u Enron ti p t c t ng Nh ng ph ng cách này r t nhi u ki u,

có th xem xét ba ki u tiêu bi u sau đây:

- S d ng h p đ ng tr tr c: Enron vay các ngân hàng nh ng không ghi nh n đúng b n ch t các kho n n ph i tr , mà ghi nh n là “giao d ch kinh doanh

n ng l ng t ng lai” Trong đó, kho n ti n vay ghi là doanh thu bán hàng, lãi vay ghi là chi phí r i ro v giá Enron vay kho ng 8.6 t , nh ng không công b là n vay trên các báo cáo tài chính

- L m d ng ph ng pháp giá tr h p lý: Enron l i d ng s cho phép áp d ng

ph ng pháp giá tr h p lý đ đánh giá cao h n giá tr th c các tài s n không

có giá th tr ng ho c khó xác đ nh; ho c đ c tính lãi các d án đ u t và ghi nh n lãi ngay m c dù d án ch a ho t đ ng; ho c ghi nh n doanh thu và

l i nhu n ngay khi ký k t các h p đ ng t ng lai dài h n

- T o ra các đ n v vì m c đích đ c bi t (SPE): Ban giám đ c Enron l p ra nhi u doanh nghi p M i doanh nghi p ch th c hi n m t m c đích nh t

đ nh Các doanh nghi p này là “công c ” th c hi n các giao d ch ph c t p

nh m che đ y tình hình tài chính th c và t o ra các kho n lãi o cho Enron,

1.1.4.VAI TRÒ VÀ NH NG SAI TRÁI C A ARTHUR ANDERSEN TRONG

V ENRON

1.1.4.1.Vai trò c a AA trong v Enron

AA là hãng ki m toán duy nh t đã ph c v Enron t khi Enron thành l p (1985) cho đ n khi Enron phá s n (2001) AA cung c p cho Enron d ch v ki m toán đ c l p và các d ch v phi ki m toán, bao g m ki m toán n i b , t v n k toán, t v n kinh doanh, t v n thu , t v n nhân l c, d ch v tin h c

Nh ng nhà qu n lý c p cao c a Enron t ng là ch ph n hùn, ki m toán viên cao c p

c a AA; ng c l i nhi u ch ph n hùn, ki m toán viên c a AA t ng là nhà qu n lý

c a Enron

Nh ng n m 1990, AA đ t v n phòng trong tr s chính c a Enron t i Houston,

US AA thuê đ i ki m toán viên n i b 40 ng i c a Enron, và b sung thêm thành

m t l c l ng 150 ng i, đ th c hi n d ch v ki m toán và các d ch v t v n cho riêng Enron Nhân viên AA th ng tr c tham gia vào h u h t nh ng giao d ch hàng ngày c a Enron B ph n ki m soát chu n m c ngh nghi p c a AA t Chicago

c ng đ c đi u v đây đ h tr t i ch

Do nh ng m i quan h m t thi t trên, AA đã tham gia thi t k c u trúc các SPE và các giao d ch kh ng, ghi s và l p báo cáo tài chính, ki m toán n i b và công b thông tin, k c các thông tin sai s th t, th i ph ng doanh thu, l i nhu n,

d u n và l đ l a d i nhà đ u t và nh ng ng i s d ng thông tin tài chính c a Enron C th là:

- AA đã cùng ban giám đ c Enron thi t k các qui trình k toán ph c t p

và ph n ánh các nghi p v không đúng b n ch t c a giao d ch

- D a vào các khe h c a lu t đ nh, AA t v n cho Enron các ph ng cách tránh né, không tuân th các chu n m c k toán và các qui đ nh

- AA là h u thu n đ ban giám đ c khách hàng m nh d n vi ph m

Theo báo cáo đi u tra c a William Powers(2002), AA đã th a nh n vai trò thi t k các SPE v i m c phí t v n đ c h ng là $5,7 tri u t 1997 đ n 2001

D i góc đ KTV, AA đã đ a ra ý ki n ki m toán không phù h p khi xác nh n tính trung th c và h p lý c a các báo cáo tài chính c a Enron trong nhi u n m AA c ng không báo cáo nh ng phát hi n gian l n và sai trái c a Enron v i y ban ki m toán,

H i đ ng qu n tr và y ban ch ng khoán Hoa K theo chu n m c và qui đ nh Tóm l i, AA đóng m t vai trò r t quan tr ng trong s gian l n và l a d i c a Enron N u AA làm đúng vai trò ng i xác nh n chính tr c và khách quan thì v Enron có th đã không tr nên nghiêm tr ng

1.1.4.2 Nh ng sai trái c a AA trong v Enron

Ph n d i đây phân tích sâu các sai ph m c a AA d i góc đ chu n m c chuyên môn và chu n m c đ o đ c:

V chuyên môn, Arthur Andersen đã có nh ng sai ph m sau:

- Không đ a ra đánh giá v kh n ng ho t đ ng liên t c c a Enron khi

mà Enron đang đ ng tr c khó kh n v tài chính và kh n ng phá s n

- Không th c hi n đ y đ qui trình ki m toán đ xác đ nh m i quan h

v i các bên liên quan và yêu c u Enron công b

- Không đánh giá đúng m c r i ro và gian l n khi tham gia ki m toán cho khách hàng không chính tr c nh Enron

- Không yêu c u Enron công b l i ngay khi phát hi n các s ki n x y ra sau khi k t thúc niên đ

- Không l p h s ki m toán đ y đ v quá trình áp d ng ph ng pháp giá tr h p lý, v kh n ng ho t đ ng liên t c…và h y ch ng t , tài li u liên quan đ n Enron khi v vi c đang trong tình hình c ng th ng và b

đi u tra

- Không đ a ra ý ki n ki m toán phù h p khi đánh giá tính trung th c và

h p lý c a các báo cáo tài chính

- Không thông báo các gian l n tài chính và bi n th c a Ban Giám đ c khách hàng cho y ban ki m toán, h i đ ng qu n tr c a Enron và y ban ch ng khoán Hoa K …

- Không công b thông tin v các quan h c a đ i ng ki m toán viên

AA và Ban giám đ c Enron, các kho n phí ki m toán, phí d ch v t

k toán và tài chính thay vì phát hi n và công b chúng

- V i t cách c a m t hãng ki m toán ho t đ ng vì s tin c y c a công chúng, AA đã d a vào nh ng l h ng trong chu n m c và qui đ nh đ

t v n cho ban giám đ c Enron lách lu t, ho c ch tuân th v m t hình

th c và m c đ th p nh t

1.2.1 NGUYÊN NHÂN C A S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN

T m t hãng ki m toán danh ti ng vì chính tr c và đáng tin c y, AA đã tr nên liên quan v i các gian l n k toán và b xem là thi u trách nhi m trong vai trò

ng i xác nh n i u này xu t phát t các nguyên nhân sau:

1.2.1.1 ng c l i nhu n và nh ng xung đ t l i ích:

Ho t đ ng ki m toán v n d đã hàm ch a nh ng xung đ t l i ích n i t i do

ki m toán viên v a là ng i cung c p d ch v v a là ng i đ i di n, đ c y nhi m

c a các c đông giám sát ho t đ ng c a ban giám đ c công ty Nh nh ng tiêu chí

đ o đ c mà các xung đ t này đ c ki m soát AA đã phát tri n nh danh ti ng chính tr c và m c tiêu b o v nhà đ u t Th nh ng, m c tiêu c a AA t nh ng

n m cu i 1980 là nh m vào t ng tr ng và l i nhu n T đó, AA xa r i m c tiêu

ngh nghi p, đánh m t trách nhi m c a ng i ki m toán nh k t lu n c a nhi u nhà nghiên c u, các báo cáo đi u tra và k t lu n c a tòa án Liên bang sau khi xét x v

AA (William C Powers, 2002)

M c tiêu l i nhu n d n đ n nh ng chính sách phù h p v i m c tiêu kinh doanh nh ng t n h i m c tiêu ngh nghi p ó là chính sách tr l ng cho ki m toán viên theo kh n ng ti p th và gi khách hàng, quan tâm phát tri n ho t đ ng

t v n h n là đào t o ki m toán viên và ki m soát ch t l ng, cung c p d ch v t

v n cho khách hàng ki m toán, ch p nh n nh ng khách hàng không chính tr c, xung đ t l i ích Nh n đ nh c a Barbara Ley Toffler: “ Vì áp l c gi khách hàng và gia t ng phí t v n, khách hàng đã tr nên quá quan tr ng, đ n n i h ph i b t ch p

t t c K t qu là cu c tranh giành doanh s đánh g c nh ng xét đoán ngh nghi p

t t nh t.” (Barbara Ley Toffler, 2003)

Phù h p v i m c tiêu c a lãnh đ o AA, v Enron cho th y AA đã không kháng c nh ng áp l c kinh t Và nh ng xung đ t ti m n có c h i phát tri n khi

mà chính ph đã không quan tâm ki m soát

1.2.1.2.H th ng ki m soát ho t đ ng ki m toán t i Hoa k l ng l o và không

h u hi u

M c d u, h th ng ki m soát đ i v i ngh ki m toán t i Hoa K đ c xác l p

đ y đ trên c ba c p đ , nh ng ch y u ch là hình th c t ki m soát AICPA v a

là ng i làm lu t, v a là ng i giám sát các ki m toán viên và các hãng ki m toán Ngu n tài tr chính c a n n kinh t Hoa K là ngu n v n t nhân Ho t đ ng ki m toán Hoa K đã phát tri n v i tính t qu n tr c c s phát tri n c a lu t pháp Hoa

K Ngh nghi p ki m toán phát tri n vì danh ti ng chính tr c, khách quan và đ c

l p và t ng đ t đ c s tr ng v ng c a xã h i vì là ch d a đáng tin c y c a công

Colombia, trong “Final accounting: Ambition, greed and the fall of AA”(2003), Nhà xu t b n C.Moore Value

chúng và chính ph Do đó, chính ph và công chúng đã đ Hi p h i t giám sát

ho t đ ng ki m toán

AA đã ki m toán Enron liên t c 15 niên đ tài chính mà không bu c ph i thay

đ i công ty ki m toán Trong th i gian dài, AA ch a b ki m tra b i ban ki m tra chéo hay y ban Ki m soát ch t l ng c a AICPA, ISB ho c t ch c khác Nhi u

kh o sát cho bi t không ch có AA, các hãng ki m toán trong Big Five đ u có sai

l m: Deloite & Touche t i Ahold, E&Y t i Equitable Life, PWC t i BCCI and Bearings, KPMG t i AIM Funds… Nh ng đ n khi n ra v Enron, v n đ m i th t

s đ c quan tâm đúng m c

Th t b i c a AA và nhi u công ty ki m toán khác cho th y c ch t ki m soát

c a t ch c ngh nghi p là không h u hi u AICPA c ng ch m ch p trong vai trò

ng i h ng d n ngh nghi p và x lý nh ng xung đ t M t khác, vì là t ch c h i đoàn c a nh ng ng i trong ngh , nên nh ng chu n m c th ng b chi ph i b i

nh ng hãng ki m toán l n và nghiêng v phía b o v ki m toán viên h n Chính vì

c ch t làm lu t, t giám sát và t b o v , AICPA không th là ng i gi i quy t hay xây d ng c ch ki m soát và đi u ch nh ho t đ ng ki m toán m t cách khách quan và công b ng khi phát sinh xung đ t l i ích v i các thành ph n khác trong xã

h i

Cho đ n th i đi m đó, chính ph Hoa K ch a có b lu t đi u ch nh hành vi

c a ki m toán viên và công ty ki m toán; ch a có t i danh hình s đ i v i ki m toán viên T ch c duy nh t có liên quan đ n các công ty niêm y t v i báo cáo tài chính đã ki m toán là SEC thì nhân nh ng vì thanh th c a các hãng ki m toán;

lu t ch ng khoán thì l i th i SEC l i ch quan không ki m tra Enron c ng nh h u

h t các công ty niêm y t l n trong Fortune 500 (George J.Benston và Al L.Hartgraves, 2002)

Tóm l i, h th ng ki m soát đ i v i các ho t đ ng gian l n k toán và ch t

l ng ki m toán g n nh vô hi u Tình hình này kéo dài khá lâu và đã t o đi u ki n cho AA và các hãng ki m toán c h i vi ph m các chu n m c

1.2.1.3.AA thi u tính đ c l p

M c tiêu phát tri n l i nhu n trong đi u ki n thi u ki m soát đã đ a AA th t

s phát tri n v qui mô, đ ng th i d n AA đ n ch s p đ hoàn toàn, b i vì AA đã

b t ch p s t n h i đ n tính đ c l p cho dù đ y là y u t chìa khóa c a ngh ki m toán Trong tr ng h p Enron, AA đã không th đ c l p (xét v hình th c) và đã không đ c l p (xét v b n ch t v vi c đã x y ra)

- M c phí quá cao: V i mô hình ki m toán trên c s đánh giá r i ro, AA đã cân nh c gi a chi phí là ti n ph t và s t n h i danh ti ng v i l i ích là các kho n doanh thu t ho t đ ng ki m toán và t v n t ng thêm khi mà ki m toán viên th a hi p v i Ban Giám đ c khách hàng Trong tình hình thu nh p thì quá cao (kho ng 1 tri u đô la /1 tu n), mà hàng rào ki m soát thì l ng l o, ngh a là chi phí quá th p so v i l i ích, AA d dàng “đ i danh ti ng l y l i nhu n” (Barbara Ley Toffler, 2003)

- Nguy c t bào ch a: AA không th khách quan khi t xác nh n k t qu và quá trình c a chính mình khi AA v a là nhà t v n k toán v a là ng i xác

nh n báo cáo tài chính c a Enron

- Nguy c t s quen thu c: Enron là khách hàng quen thu c su t 15 n m c a

AA M t khác, gi a Enron và AA có s trao đ i nhân l c th ng xuyên cùng

v i s thân thi t t quan h hàng ngày khi 150 nhân viên AA th ng tr c t i

tr s chính c a Enron Theo lý thuy t hành vi, s quen thu c gây ra nh ng

nh h ng l n nhau và do đó, nh ng xét đoán (v n d mang tính ch quan)

d b s quen thu c thao túng

Nh v y, AA đã không đ c l p trong quá trình th c hi n ki m toán và khi quy t đ nh đ a ra ý ki n ki m toán Th c t là toàn b ý ki n ki m toán do AA đ a

ra trong 15 niên đ tài chính c a Enron là ý ki n ch p nh n toàn ph n, khi mà h u

h t chúng đ u ch a đ ng nh ng sai l ch tr ng y u, gian l n và l a d i

Tóm l i, đ ng c l i nhu n c a công ty ki m toán trong môi tr ng ki m soát

l ng l o và s s t gi m các giá tr đ o đ c ngh nghi p trong m t th i gian dài đã

đ a đ n s s t gi m các giá tr ngh nghi p mà không có gì c n ng i Trong đi u

ki n đó, th t b i c a AA là m t t t y u (Sean M.O’ Conor, 2002)

1.2.2 NH H NG C A S KI N ENRON-ARTHUR ANDERSEN

1.2.2.1 nh h ng đ n h th ng cung c p tài chính cho th tr ng

Ngu n v n ch y u c a n n kinh t Hoa K là ngu n ti n c a t nhân thông qua th tr ng v n C đông th ng d a vào thông tin t các báo cáo tài chính đã

ki m toán đ đ u t v n vào các công ty S phá s n c a Enron và AA làm cho nhà

đ u t và ch n m t ti n, làm cho th tr ng v n thâm h t m t l ng v n l n M t khác, s v khi n các nhà đ u t ho c rút kh i th tr ng v n, ho c ng n ng i đ u

t

R i ro đ u t l n d n đ n chi phí huy đ ng v n cao và do v y làm suy gi m

hi u qu kinh doanh c a nhi u công ty S phân b v n c ng b nh h ng Do phát sinh nhi u nghi ng i, nhà đ u t ph i xem xét và đánh giá l i r i ro và hi u qu c a các chi n l c kinh doanh, các l nh v c đ u t M t khác, v vi c c ng làm nh

h ng dây chuy n đ n các ho t đ ng liên quan đ n ch ng khoán, đ n ho t đ ng tài chính, các qu b o hi m, các qu h u trí, đ n các ngân hàng…N n kinh t có nhi u

kh n ng thi u v n và m t kh n ng thanh kho n, nh h ng đ n cân b ng tài chính

c vi mô và v mô Ngu n v n đ u t s t gi m và hi u qu kinh doanh th p làm nh

h ng toàn di n lên n n kinh t , làm s t gi m t ng tr ng kinh t , tích l y m m

m ng kh ng ho ng kinh t

1.2.2.2 nh h ng đ n xã h i, lao đ ng và vi c làm

S khó kh n c a n n kinh t nh h ng đ n đông đ o ng i lao đ ng c vi c làm và đ i s ng, d n đ n s r i lo n v kinh t và tr t t xã h i 21.000 nhân viên Enron và 85.000 nhân viên AA m t vi c, m t tài s n và ni m tin; hàng ngàn vi c

làm trong l nh v c ch ng khoán, phân tích, môi gi i…c ng b thu h p Xã h i M

đ ng tr c th c t th t thu t v phá s n và b i chi đ gi i quy t k p th i các v n

đ vi c làm, th t nghi p đang gia t ng C ng đ ng doanh nghi p và ng i dân M

đ ng tr c m t th c t là ph i t ng n p thu , gi m chi tiêu đ gi i quy t các kho n

tr c p th t nghi p, an sinh xã h i và chi phí ki m soát xã h i phát sinh

nh h ng l n nh t c a v Enron–AA là s phá s n c a ni m tin S tin t ng vào m t n c M phát tri n và an toàn nay tr nên lung lay Nh ng quan tr ng h n

là s gi m sút ni m tin c a xã h i vào ngh ki m toán và h th ng ki m soát ho t

đ ng ki m toán Vì tin t ng vào hãng ki m toán đ i di n mình ki m soát ho t

đ ng c a Ban giám đ c, nhà đ u t tin t ng r ng các s li u trên báo cáo tài chính

có xác nh n c a ki m toán viên đ c l p là trung th c, là h p lý Ho t đ ng ki m toán đ c k v ng là đã làm gi m thi u nh ng b t cân x ng v thông tin và nh ng xung đ t l i ích gi a ban giám đ c đi u hành và các c đông Nhi u nghiên c u cho

th y s suy gi m ni m tin v ch t l ng ki m toán đ a th tr ng v n đ i di n v i

s gia t ng nghi ng đ i v i báo cáo tài chính đã ki m toán Vì l i ích c a công chúng b t n th ng, công chúng và chính ph ph i xem xét l i tính tin c y c a

ki m toán viên và vai trò l p qui và t ki m soát c a Hi p h i k toán

Tóm l i, s phá s n c a Enron và s th t b i c a AA, m t đ i di n c a ngh

ki m toán M và th gi i đã gây ra nhi u h l y V vi c đã gây nh h ng n ng n

đ n nhi u ho t đ ng c kinh t và xã h i, không ch thi t h i v v t ch t mà còn thi t h i do suy gi m ni m tin c a c ng đ ng Th t b i AA là th t b i c a ngh nghi p ki m toán, nh h ng đ n danh ti ng, vai trò và v trí c a ngh nghi p trong

Ki m toán là m t m t xích c n thi t trong n n kinh t th tr ng, đ c bi t khi ng i

ch s h u tách r i vai trò ng i đi u hành doanh nghi p Do nh ng xung đ t l i ích và nh ng b t cân x ng v thông tin gi a ban giám đ c và các ch s h u, mà các ông ch này c n đ n nh ng ki m toán viên, đ i di n mình giám sát ban giám

đ c, đ xác nh n xem nh ng thông tin tài chính mà các nhà đi u hành doanh nghi p cung c p cho h có trung th c và h p lý hay không Tuy nhiên, ch khi ki m toán viên giành đ c s tin c y c a các ch s h u thì ngh nghi p m i có c s t n t i,

nh Leonard Spacek, nói: “T i sao ph i c n ki m toán viên ki m toán báo cáo tài

cho các báo cáo đó trung th c theo các chu n m c c a công chúng Ki m toán viên

công vi c là lúc thi t l p h p đ ng ki m toán, ngh a là chúng ta có ch p nh n nó

đ hoàn thành nó trên nh ng c s đúng đ n, b t k k t qu v thu nh p c a chúng

ta nh th nào Không ai nên theo ngh ki m toán tr khi anh ta có kh n ng làm

m t khách hàng hay t ch i công vi c ây là n n t ng c b n.” (Frank Grippo,

2004)

Nhìn nh n nh ng xung đ t trong ngh nghi p

Xung đ t v đ i t ng ph c v Do ki m toán viên c ng là ng i đ i di n

nên gi a h và các ông ch l i phát sinh các xung đ t l i ích Ki m toán viên ph c v cho các c đông không bi t m t, nh ng l i tr c ti p ký h p

đ ng làm vi c và nh n ti n t ban giám đ c khách hàng ây là nguy c t o

ra s th a hi p gi a ng i giám sát (KTV) và ng i b giám sát (ban giám

đ c)

Xung đ t gi a m c tiêu kinh t và đ o đ c ngh nghi p Ngh ki m toán

c ng c n ph i có l i nhu n nh là m t ph ng ti n đ duy trì ho t đ ng c a

đ n v nh b t c các đ n v kinh t khác Th nh ng m c tiêu l i nhu n

th ng g n li n v i nguy c t n h i các giá tr đ o đ c ngh nghi p, nh Levitt Arthur, ch t ch SEC nh ng n m 1990 đã c nh báo (Levitt Arthur, 1998)

Nh v y, ngh nghi p ki m toán đóng m t vai trò quan tr ng trong n n kinh

t nh ng l i luôn đ t trong m t v trí có xung đ t l i ích cao B t c lúc nào, khi các xung đ t này không đ c ki m soát thì sai ph m s có th x y ra Nh n th c v n đ này là n n t ng c a các chính sách t phía Nhà n c trong vi c thi t l p chính sách

c ng nh c a các công ty ki m toán trong vi c ho ch đ nh chi n l c phát tri n c a mình Nh ng n i dung c th h n c a nh ng v n đ s đ c trình bày d i đây

1.3.2.BÀI H C V DANH TI NG VÀ T KI M SOÁT C A HÃNG KI M TOÁN

tháng 7/1960

Ni m tin c a công chúng vào công ty ki m toán là giá tr c t lõi, là giá tr dài

h n t o nên danh ti ng và th ng hi u c a hãng ki m toán Do v y, tôn tr ng đ o

đ c ngh nghi p, vì l i ích công chúng là s đ u t dài h n c a hãng ki m toán

Nh ng l i ích tr c m t t s th a hi p v i gian l n c a khách hàng, t s qua loa hay kém n ng l c do không đ u t cho ngu n nhân l c s đ a các hãng ki m toán

đ n ch s p đ Nh n th c đ c giá tr c a ngh nghi p, ki m toán viên và công ty

ki m toán ph i b n b và kiên đ nh gi gìn danh ti ng ngh nghi p Tr c các xung

đ t, KTV c n gi i quy t trong tính chính tr c và chuyên môn ngh nghi p đ mang

l i l i ích t t nh t cho công chúng M t trong nh ng ph ng pháp h n ch r i ro ngh nghi p là s tuân th các chu n m c v b n ch t và b o v tính đ c l p c n i dung và hình th c

Xét v hi u qu kinh t c a ho t đ ng ki m toán, nhi u nghiên c u cho th y

cu c ki m toán đ c th c hi n theo mô hình truy n th ng và t p trung vào ch t

l ng ki m toán ph i t n kém nhi u th i gian và công s c, nh ng s đ c xã h i ghi nh n x ng đáng Vì danh ti ng c a công ty ki m toán s nh h ng đ n đ tin

c y c a ng i s d ng thông tin tài chính M t khi ni m tin t ng lên thì dòng v n

đ vào th tr ng càng l n và giá tr th tr ng c a công ty đ c ki m toán càng cao; k t qu là giá phí ki m toán tr cho công ty ki m toán s t ng lên Ch ng

nh ng th , danh ti ng có tính lan truy n nên s thu hút đ c nhi u khách hàng M t khi s l ng khách hàng t ng lên, hãng ki m toán s ch đ ng trong vi c l a ch n các khách hàng có ban giám đ c chính tr c và t ch i nh ng khách hàng r i ro cao

AA cho th y r ng qui mô c a hãng ki m toán đ ng ngh a v i kh n ng v chuyên môn, nh ng th c t cho th y r ng không có ngh a là qui mô l n thì ch t l ng cao

Nh v y, d i góc đ ki m soát ch t l ng, câu tr l i c a s ki n Enron-AA là quy mô l n không đ ng ngh a v i ki m soát ch t l ng t t, hay nói cách khác s phát tri n c a công ty ki m toán không n m trong th tr ng (doanh thu, s l ng khách hàng…) mà n m trong kh n ng mang l i d ch v ch t l ng cao cho xã h i

l c chuyên môn và đ o đ c ngh nghi p

- Hi p h i ki m toán viên không th ki m soát đ c các công ty ki m toán vì

b chi ph i b i nh ng hãng ki m toán và vì nguy c t bào ch a Th c t , AICPA đã ban hành qui trình t ki m soát và yêu c u ki m tra chéo t 1977,

c ng nh thành l p y ban đi u tra ch t l ng (QCIC) t 1979, th nh ng s

s p đ c a AA cho th y h th ng ki m soát c a t ch c ngh nghi p là không h u hi u

D i góc đ ki m soát ch t l ng, h th ng ki m soát đ i v i các công ty

ki m toán c n ph i đ c thay đ i v ch th (không ch d a vào chính công ty ki m toán và t ch c ngh nghi p) và ph ng pháp (chuy n t mô hình lu t c th sang

mô hình ti p c n trên nguyên t c – principles-based approach)

1.3.4.BÀI H C V VAI TRÒ C A NHÀ N C TRONG QU N LÝ KINH

T ; S PH I H P VÀ PHÂN QUY N TRONG H TH NG KI M SOÁT

S s p đ c a Enron - AA có s ch quan c a c h th ng qu n lý N m hàng rào ki m soát là H i đ ng qu n tr , ki m toán đ c l p, y ban ch ng khoán nhà

n c, các nhà phân tích, B T pháp đ u d a vào các ki m toán viên đ c l p, mà không th c hi n ch c n ng c a mình M t khi hàng rào ki m toán th t b i thì c

n m hàng rào xem nh b b gãy Chính ph vì tin c y vào hi p h i ki m toán mà giao quy n làm lu t và quy n t ki m soát Vì th t b i c a ho t đ ng ki m toán làm

nh h ng r t l n đ n công chúng, nên c n ph i đ c đi u ch nh b i chính ph Các chính ph t nay ph i đ m trách vai trò t pháp và hành pháp đ i v i ho t đ ng

k toán & ki m toán Các y ban ch ng khoán ph i tích c c trong vai trò ng i

c nh sát b o v nhà đ u t ; đ c l p trong phát hi n, ng n ch n và x lý; không d a vào ki m toán mà ph i giám sát c ki m toán Các nhà phân tích, các hãng lu t ph i

ch đ ng th c hi n ch c n ng c a mình m t cách sáng su t y ban ki m toán n i

b c a công ty ph i ch u trách nhi m trong vai trò t ch c và giám sát h th ng

ki m sóat n i b , báo cáo cho H i đ ng qu n tr c nh ng quá trình bình th ng và

b t th ng, không đ c d a vào ki m toán Công chúng c n m t t ch c đ i di n mình giám sát h at đ ng k toán ki m toán và công b thông tin

đã đ c đi u ch nh tr c ti p b i lu t SO B lu t hình s đ c b sung t i danh

m i v gian l n công ty, k toán và ki m toán, t ng hình ph t đ i v i t i ph m này

đ n m c 25 n m tù

Lu t c ng yêu c u thành l p y ban Giám sát ho t đ ng ki m toán (PCAOB) ây

là t ch c đ c l p giám sát các công ty ki m toán cho các công ty niêm y t, k c công ty n c ngoài PCAOB là m t t ch c v a có đ th m quy n, n ng l c và đ c

l p đ th c hi n ch c n ng giám sát c a công chúng PCAOB đ c đ t d i s

qu n lý c a SEC Kinh phí ho t đ ng do các công ty ki m toán đóng Các công ty

ki m toán cho các công ty niêm y t ph i t đ ng ký đ ch u s ki m tra c a PCAOB

Lu t SO c ng giao thêm quy n h n và trách nhi m cho y ban ch ng khoán nhà n c (SEC) Chính ph c ng đ u t thêm kinh phí và nhân l c đ t ng c ng

ho t đ ng ki m soát c a SEC SEC c ng t c i t và đã kiên quy t b o v các chính

ki n, c i thi n các qui đ nh và nghiêm kh c h n trong x ph t các công ty niêm y t

và các hãng ki m toán

Tr c nh ng s ki n trên, Hi p h i k toán (AICPA) đã t rà soát các chu n

m c hành ngh và chu n m c đ o đ c, s a đ i, b sung các chu n m c và thông báo c n thi t, đáp ng yêu c u c a tình hình kinh t , tài chính đang phát tri n; trong

đó, có ba chu n m c g n g i v i các v n đ Enron - AA là SAS 96, SAS 98 và SAS

99 SAS 96 “ L p h s ki m toán” giúp ki m toán viên xác đ nh ph m vi và n i dung nh ng ch ng t cho m t cu c ki m toán c th ; yêu c u ki m toán viên l p h

s t t c nh ng quy t đ nh và xét đoán quan tr ng SAS 98 th c hi n hàng lo t

nh ng s a đ i, b sung cho nh ng qui đ nh tr c đó, c nh ng thay đ i v quan h

gi a GAAS và các chu n m c ki m soát ch t l ng, khái ni m r i ro và khái ni m

tr ng y u trong ki m toán SAS 99 v gian l n, xác nh n l i trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i gian l n Tháng 1/2003, FASB đã phát hành Interpretation 46 “

H p nh t các doanh nghi p có l i ích thay đ i” v i yêu c u h p nh t kinh doanh báo cáo tài chính n u công ty có l i ích đáng k v i các SPE M t khác, AICPA tích

c c giám sát vi c tuân th các chu n m c, lu t và các qui đ nh; t ng c ng giám sát

ch t l ng ho t đ ng ki m toán b ng nhi u hình th c: yêu c u t ki m tra trong n i

b hãng ki m toán, th c hi n nghiêm túc ch ng trình ki m tra chéo gi a các công

ty ki m toán, đ ng ký ch u s ki m tra c a công chúng thông qua PCAOB

Bài h c rút ra đây là ph n ng k p th i và đ li u l ng c a các bên khi kh ng

ho ng x y ra Trong l nh v c ki m soát ch t l ng, r i ro c n nh n th c là luôn có

th x y ra ngay c m t h th ng t t nh t V n đ là nhìn nh n nguyên nhân và gi i quy t tích c c trên c s vì l i ích xã h i

1.3.6.MÔI TR NG LÀNH M NH CHO HO T NG KI M TOÁN

CH T L NG

M t nhà nghiên c u ng i Ph n Lan cho r ng s s a đ i ch trong ngành k toán - ki m toán thôi s không đ và không th có tác d ng phòng ch ng gian l n,

mà ph i s a đ i, xem xét l i toàn b h th ng qu n lý kinh t xã h i Trong đó, ph i

k đ n chi n d ch c i t tài chính, c m các nhà chính tr không đ c dính líu đ n

ti n b c c a công ty (Darren Puscas, 2002)

Bên c nh đó, chính s c nh tranh mãnh li t trong n i b ngành ki m tóan đã làm giá phí ki m tóan quá th p, ph i s ng nh vào h at đ ng t v n, làm t n h i

đ n tính đ c l p và n ng l c c a ki m tóan viên, đã làm cho các hãng ki m toán đi

ch ch h ng m c tiêu ngh nghi p C n ph i cân b ng các m c tiêu đ đ m b o doanh nghi p ki m toán v a có lãi, v a có đ o đ c Chính ph v i vai trò đi u

ch nh v mô n n kinh t và H i ngh nghi p v i vai trò đi u ph i ph i tích c c c i thi n môi tr ng ho t đ ng, đ đ m b o m t không khí lành m nh cho ho t đ ng ngh nghi p phát tri n b n v ng và th c hi n đ c ch c n ng c a mình

K T LU N CH NG I

S ki n Enron - AA là m t đi n hình v nh ng sai l m c a ngh ki m toán trong quá trình phát tri n ngh nghi p N n kinh t th tr ng v i quan đi m t do c nh tranh, t do kinh doanh và t do phát tri n ngh nghi p c ng n ch a nhi u xung

đ t M t khi m c tiêu ngh nghi p b l ch l c và ho t đ ng b m t ki m soát thì r i

ro có nhi u kh n ng x y ra Ho t đ ng ki m toán đ c l p t n t i và c n thi t cho xã

h i là nh n ng l c chuyên môn và tính chính tr c c a ki m toán viên Nh ng chính

ki m toán viên c ng là ng i đ i di n nên c ng ti m n nh ng nguy c xung đ t l i ích gi a ki m toán viên và các ch s h u Nh ng nguy c này tr nên có th t khi

mà l i ích kinh t quá l n so v i chi phí là kh n ng b phát hi n quá th p Nh v y,

ng i đ i di n ki m toán viên dù đ tin c y cao, v n ph i đ c ki m soát ch t ch

V Enron – AA và nhi u scandal khác cho th y H i ki m toán không th t làm

lu t c ng nh t ki m soát ho t đ ng ki m toán Nh v y quan đi m t ki m soát

c a H i ngh nghi p theo thông l đã không còn h p lý Th t b i c a h th ng ki m soát đã và s làm nh h ng nghiêm tr ng và tr c ti p đ n ni m tin c a công chúng

đ u t và th tr ng v n c ng nh nhi u h l y cho đ i s ng c ng đ ng Do v y, s tham gia c a chính ph v trí đi u ch nh môi tr ng ho t đ ng và ki m soát ch t

l ng ho t đ ng đ i v i ngành ki m toán là c n thi t cho s phát tri n lành m nh

c a ngh nghi p và phòng ch ng nh ng nguy c kh ng ho ng c a n n kinh t Các

ho t đ ng ki m soát c a Nhà n c không ch gi i h n trong vi c t ng c ng các công c ki m soát mà còn n m trong các chính sách t o l p m t môi tr ng c nh tranh lành m nh gi a các công ty ki m toán

Bên c nh đó, t ch c ngh nghi p và b n thân các công ty ki m toán c n nh n th c

l i v giá tr ngh nghi p, s phát tri n b n v ng đ đi u ch nh chính sách phát tri n

c a mình theo h ng b o v l i ích c a xã h i, trong đó có s ph n vinh c a ngh nghi p

2.1.1 1.Môi tr ng c a h at đ ng ki m tóan đ c l p Vi t Nam

Ki m toán đ c l p là ho t đ ng xác nh n tính trung th c và h p lý c a các báo cáo tài chính, nh m t ng c ng tính tin c y c a các thông tin tài chính mà ban giám đ c

đ n v đ c ki m toán đã l p Vi c th c hành k toán và l p báo cáo tài chính m i

qu c gia có s khác nhau M c đích và đ i t ng s d ng thông tin đã ki m toán

c ng khác nhau Do v y, ho t đ ng k toán và ki m toán luôn xu t phát t nh ng

đ c đi m kinh t xã h i đ c thù c a m i qu c gia Có th xác đ nh ba đ c đi m chính nh h ng đ n ho t đ ng ki m toán Vi t Nam, đó là môi tr ng kinh doanh, môi tr ng pháp lý và môi tr ng v n hóa

c đi m v môi tr ng kinh doanh

Môi tr ng kinh doanh bao g m c các y u t lao đ ng, l m phát, nh ng ngu n cung c p tài chính là y u t đ c tr ng c a môi tr ng kinh doanh

Kinh t Vi t Nam là n n kinh t th tr ng theo đ nh h ng XHCN, doanh nghi p nhà n c đóng vai trò ch đ o v i 47,1% t ng ngu n v n và 31,5% doanh thu thu n c a n n kinh t Ngu n v n ho t đ ng c a các doanh nghi p này ch y u là

v n nhà n c c p và v n vay Bên c nh đó, kinh t t nhân c ng ngày càng phát tri n Nhà n c m t m t t o đi u ki n đ nhà đ u t t nhân phát tri n s n xu t kinh doanh, m t khác đã tri n khai chính sách c ph n hóa các doanh nghi p nhà n c

n cu i n m 2006, v s l ng, c n c có 16.161 công ty c ph n (T ng c c

th ng kê, 2007) Nh v y c c u ngu n v n qu c gia đã thay đ i và có xu h ng

t ng d n t tr ng v phía ngu n v n t nhân (ph l c s 3)

Th tr ng ch ng khoán m i hình thành nên ngu n v n huy đ ng cho s n xu t kinh doanh còn th p, nh ng đang t ra là kênh huy đ ng v n tích c c, có chi u

h ng gia t ng c giá tr và kh i l ng giao d ch, đang thu hút ngày càng nhi u các nhà đ u t cá nhân và t ch c, trong n c và ngòài n c Ch tr ng c a nhà n c

là phát tri n th tr ng v n Vi t Nam đ ng b và v ng ch c; trong đó, th tr ng

ch ng khoán đóng vai trò ch đ o v i giá tr v n hóa th tr ng d tính vào kho ng 50%/GDP t i 2010 và 70%/GDP vào 2020 Th c t , giá tr v n hóa th tr ng t i 31/12/2007 đ t 364 ngàn t đ ng, t ng đ ng kho ng 34% GDP, t ng 49,3 l n so

v i n m 2005 (S Giao d ch ch ng khoán TP.HCM, 2007) T gi a n m 2009, thi

tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã h i ph c v i giá tr giao d ch bình quân 3.000 t

đ ng/ phiên, t ng 2 l n so v i cu i n m 2007 M t khác, t khi gia nh p WTO, Vi t Nam ngày càng thu hút nh ng ngu n v n đ u t n c ngoài có giá tr l n k c tr c

ti p và gián ti p Do v y, nhu c u thông tin tài chính trung th c và h p lý ngày càng

đ c quan tâm

c đi m môi tr ng pháp lý

Xu t phát t m t đ t n c nghèo, l c h u và chi n tranh kéo dài, h th ng lu t

Vi t Nam ch a th đ ng b và đ y đ đ t o m t hành lang pháp lý thông su t cho các ho t đ ng kinh t xã h i, k c trong l nh v c k toán và ki m toán M c dù

Qu c h i và chính ph đã n l c c i thi n h th ng pháp lý trong các n m qua, đ c

bi t trong l nh v c k toán và ki m toán, các v n b n pháp lu t theo mô hình c

th , n ng tính hành chính, m c tiêu đi u ch nh th ng không rõ ràng và ch ng chéo,

d làm cho các đ i t ng đ i phó và lu n lách

Kinh t th tr ng v n là m t h ng đi m i so v i n n kinh t k ho ch truy n

th ng c a n c ta Vì th , h th ng qu n lý th tr ng còn y u và ch a đ công c

đ qu n lý và đi u ch nh nh ng bi n chuy n ph c t p c a th tr ng

Xu t phát t n n kinh t k ho ch và ngu n cung c p tài chính t v n nhà

n c, thu là m t công c qu n lý c a Nhà n c đ i v i n n kinh t Do v y, công tác k toán và ki m toán trên th c t ch u nh h ng nhi u b i các quy đ nh v thu ; Theo đó, yêu c u tuân th đ c đ t lên hàng đ u cho dù các chu n m c do B Tài chính ban hành đã đ a ra yêu c u trung th c và h p lý M c dù có s đóng góp

c a các chuyên gia t các tr ng đ i h c và h tr k thu t và tài chính c a các

n c phát tri n, h th ng k toán và ki m toán v n mang n ng m c tiêu qu n lý hành chính vì đ c B Tài chính ban hành

Vai trò c a t ch c ngh nghi p còn m nh t trong ho t đ ng l p qui và trong vai trò h ng d n, qu n lý ngh nghi p H i k toán và ki m toán Vi t Nam (VAA)

c ng nh h i ki m toán viên hành ngh (VACPA) đã qui t khá đông h i viên và tham gia Liên đoàn K toán qu c t , v n mang tính ch t h i qu n chúng h n là h i ngh nghi p1

c đi m v môi tr ng v n hóa

Là m t n c Ph ng ông, Vi t Nam ch u nh h ng c a Kh ng giáo Ng i

Vi t Nam th ng ch p nh n nh ng lu t l và qui đ nh c a t p th h n là nh ng xét đoán cá nhân M t khác, Vi t Nam c ng ch u nh h ng c a n n v n hóa Pháp do

b th ng tr b i th c dân Pháp h n 100 n m nên h th ng k toán Vi t Nam có s

n n kinh t th tr ng phát tri n và ngu n v n t nhân, d a trên nh ng xét đoán ngh nghi p, th ng do t ch c ngh nghi p h ng d n và đi u ch nh V i đ c

1

i u l m i n m 2009 c a H i K toán – Ki m toán Vi t Nam xác đ nh đây là m t t ch c xã h i

– ngh nghi p

đi m v kinh t , pháp lý và v n hóa c a Vi t Nam, ho t đ ng ki m toán đ c l p

Vi t Nam g p ph i nh ng khó kh n trong quá trình hòa h p v i thông l và đ c tính

c a ngh nghi p v a ph i ho t đ ng phù h p v i tính ch t c a n n kinh t Vi t Nam

Tình hình hi n nay cho th y nhi u y u t v môi tr ng kinh doanh và ho t

đ ng ki m toán gây khó kh n và r i ro cho ngành ki m toán Vi t Nam G n đây,

nh ng công b thông tin tài chính không trung th c và h p lý liên quan đ n báo cáo tài chính đã ki m toán, làm phát sinh các tranh lu n trong xã h i v vai trò c a ki m toán viên và t m quan tr ng c a ch t l ng ho t đ ng ki m toán Kh ng ho ng kinh

t v i nhi u doanh nghi p có nguy c phá s n c ng t ng thêm nh ng r i ro đ i v i

ho t đ ng ki m toán Tuy nhiên, đó c ng là c h i phát tri n c a ngh ki m toán c

v qui mô và ch t l ng Kh ng ho ng t o thêm vi c làm cho ngh ki m toán; s quan tâm c a c ng đ ng và nh n th c v r i ro c a ho t đ ng ngh nghi p s là

đ ng c giúp ng i hành ngh ki m toán nâng cao ch t l ng d ch v

2.1.1.2 S phát tri n c a h at đ ng ki m tóan đ c l p Vi t Nam:

Theo quá trình hình thành và phát tri n, ho t đ ng ki m toán Vi t Nam có th

đ c chia thành 3 giai đo n:

T n m 1991 đ n 1998: Ki m toán Vi t Nam trong giai đo n hình thành ngh

nghi p; Kh i đ u ho t đ ng ki m toán trên c s ti p thu ki n th c c b n v ngh nghi p t các quan h v i các hãng ki m toán qu c t

T n m 1999 đ n 2005: N m 1999, B Tài chính công b các chu n m c ki m

toán Vi t Nam đ u tiên, Ngh nghi p đã có hành lang pháp lý là các chu n m c

ki m toán và h th ng v n b n pháp lu t c b n Ki m toán tr thành môn h c chính c a các tr ng đ i h c kinh t

T n m 2006 đ n nay: N m 2005, chính ph đã t ng c ng phát tri n và ki m soát

ho t đ ng ki m toán thông qua vi c s a đ i, b sung các v n b n pháp lu t và th c

hi n ki m soát ch t l ng Th i k này, H i Ki m toán viên hành ngh Vi t Nam ra

đ i Ngh nghi p phát tri n m nh m v n ng l c và th tr ng

Sau 17 n m hình thành và phát tri n, h at đ ng ki m toán đ c ghi nh n nh sau:

Phát tri n v t ch c ki m tóan và đ i ng ki m toán viên

T hai công ty ki m toán đ u tiên là Công ty ki m toán Vi t Nam (VACO)

và Công ty d ch v T v n Tài chính K toán và Ki m toán (AASC) thành

l p n m 1991, đ n nay đã có 160 công ty thu c các thành ph n kinh t khác nhau, d i hai hình th c là TNHH trên hai thành viên và h p danh; có 26 công ty là thành viên c a các hãng ki m toán qu c t

i ng ki m toán viên và nhân viên chuyên nghi p t ng nhanh n 2008,

c n c có kho ng 5.000 nhân viên chuyên nghi p v i kho ng 1.200 ki m toán viên

Khách hàng c a các công ty ki m toán đ c l p hi n nay đã phong phú và đa

d ng h n; đó là các công ty có v n đ u t n c ngoài (V TNN), doanh nghi p nhà n c (DNNN), các công ty c ph n, ngân hàng th ng m i, t

ch c tài chính & b o hi m, công trình xây d ng c b n… tuy nhiên, ch y u

v n là khách hàng ki m toán b t bu c theo lu t đ nh S phân c p th tr ng

c ng khá rõ nét Các hãng ki m toán n c ngoài ch y u ki m toán cho doanh nghi p n c ngoài; các t ng công ty, công ty nhà n c l n s d ng

d ch v c a các công ty ki m toán l n Vi t nam nh A&C, AFC, AISC…; trong khi các công ty ki m nh h n ph c v khách hàng là nh ng công ty TNHH, công ty c ph n nh , ch a niêm y t

n nay, các công ty đã quan tâm đ n vi c đa d ng hóa d ch v ki m toán và

d ch v t v n; d ch v ki m toán chi m kho n 71% và có chi u h ng gi m