Định hướng và giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp dịch vụ ở Việt Nam

Thông tin truy n thông..... Thông tin truy n thông..... Vi c tuân th các chính sách và quy trình k toán c ng nh vi c đánh giá tính chính xác c a các báo cáo tài chính và báo cáo qu n tr.

Chuyên ngành: K toán – Ki m toán

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đ tài “ nh h ng và gi i pháp hoàn thi n h th ng

ki m soát n i b t i doanh nghi p d ch v Vi t Nam” đ c th c hi n d a

vào quá trình nghiên c u trung th c d i s c v n c a ng i h ng d n khoa

L I C M N

Tôi xin chân thành c m n các Th y Cô Tr ng i h c Kinh t TP.HCM đã truy n đ t cho tôi ki n th c trong su t nh ng n m h c tr ng

Tôi xin chân thành c m n Công Ty C Ph n D ch V và T V n

Các Gi i Pháp Ti p Th đã t o đi u ki n cho tôi kh o sát trong th i gian

th c hi n lu n v n

Tôi xin chân thành c m n PGS - TS Võ V n Nh đã t n tình h ng

d n tôi hoàn thành t t lu n v n này

Và đ c bi t, c m n Gia ình đã đ ng viên, ng h tinh th n và t o

m i đi u ki n t t nh t cho tôi hoàn thành lu n v n

TP.H Chí Minh, ngày 30 tháng 10 n m 2009

H c viên

Tr n Th y Thanh Th

DANH SÁCH CÁC CH VI T T T

PEC : B ng d toán chi phí

CLOSING : B ng quy t toán chi phí

KPI : Ch s đánh giá th c hi n công vi c

ERP : H th ng ho ch đ nh ngu n l c doanh nghi p

ISO : H th ng qu n lý ch t l ng hay môi tr ng

TNHH: Trách nhi m h u h n

CP: C ph n

M C L C

L I M U 01

CH NG 1: M T S V N LÝ LU N CHUNG V H TH NG KI M SOÁT N I B 03

1.1 Khái ni m và các y u t c u thành h th ng ki m soát n i b 03

1.1.1 Khái ni m 03

1.1.2 Các y u t c u thành h th ng ki m soát n i b 06

1.2 M c tiêu c a h th ng ki m soát n i b 15

1.2.1 M c tiêu v hi u qu 15

1.2.2 M c tiêu đánh giá, d báo, ng n ng a r i ro cho doanh nghi p 15

1.2.3 M c tiêu v thông tin 15

1.2.4 M c tiêu tuân th 16

1.3 S h u hi u c a h th ng ki m soát n i b và l i ích c a h th ng ki m soát n i b v ng m nh 16

1.3.1 S h u hi u c a h th ng ki m soát n i b 16

1.3.2 L i ích c a h th ng ki m soát n i b v ng m nh 18

1.4 H n ch c a h th ng ki m soát n i b 19

1.5 Các đ i t ng gi vai trò chính trong vi c xây d ng m t h th ng ki m soát n i b phù h p 20

1.6 Doanh nghi p Vi t Nam và ki m soát n i b 21

CH NG 2: TH C TR NG H TH NG KI M SOÁT N I B T I DOANH NGHI P D CH V VI T NAM 23

2.1 Tình hình chung v h th ng ki m soát n i b t i các doanh nghi p d ch v Vi t Nam 23

2.2 Th c tr ng v vi c xây d ng h th ng ki m soát n i b áp d ng theo mô hình COSO doanh nghi p d ch v 26

2.2.1 Ph m vi và đ i t ng kh o sát 26

2.2.2 N i dung kh o sát 26

2.2.3 Ph ng pháp kh o sát 26

2.2.4 K t qu kh o sát 26

2.2.4.1 Môi tr ng ki m soát 27

2.2.4.2 ánh giá r i ro 30

2.2.4.3 Ho t đ ng ki m soát 31

2.2.4.4 Thông tin và truy n thông 33

2.2.4.5 Giám sát 33

2.3 Tìm hi u h th ng ki m soát n i b t i doanh nghi p d ch v c th là Công ty Masso 33

2.3.1 Gi i thi u t ng quát đ n v 34

2.3.2 N i dung tìm hi u 36

2.3.2.1 Ho t đ ng mua hàng và qu n tr d án 36

2.3.2.2 Ho t đ ng bán hàng và thu h i công n 38

2.3.2.3 Ho t đ ng k toán 40

2.3.2.4 Ho t đ ng hành chính - nhân s 44

2.3.3 ánh giá 45

2.3.3.1 Môi tr ng ki m soát 45

2.3.3.2 ánh giá r i ro 47

2.3.3.3 Ho t đ ng ki m soát 49

2.3.3.4 Thông tin truy n thông 50

2.3.3.5 Giám sát 51

CH NG 3: NH H NG VÀ GI I PHÁP HOÀN THI N H TH NG KI M SOÁT N I B T I DOANH NGHI P D CH V VI T NAM 52

3.1 Quan đi m hoàn thi n 52

3.1.1 Phù h p v i quy mô và l nh v c ho t đ ng 52

3.1.1.1 Phù h p v i quy mô 52

3.1.1.2 Phù h p v i l nh v c kinh doanh 53

3.1.2 Phù h p v i đ c thù ho t đ ng c a doanh nghi p d ch v 54

3.1.3 T ng b c th a mãn quy đ nh COSO đ nâng cao kh n ng h i nh p 54

3.1.4 Góp ph n t ng c ng ch t l ng thông tin và hi u qu qu n lý 55

3.2 nh h ng hoàn thi n 56

3.2.1 nh h ng liên quan đ n các b ph n c u thành c a h th ng ki m soát n i b 56

3.2.2 nh h ng liên quan đ n n i dung ph i th c hi n ho t đ ng ki m soát n i b 59

3.2.3 nh h ng liên quan đ n các m c tiêu mà ki m soát n i b h ng đ n 60

3.2.4 nh h ng liên quan đ n quy trình và th t c th c hi n ho t đ ng ki m soát n i b 60

3.3 Các gi i pháp hoàn thi n 61

3.3.1 Gi i pháp chung 61

3.3.2 Gi i pháp c th 62

3.4 M t s ý ki n đ hoàn thi n ho t đ ng ki m soát t i công ty Masso 64

3.4.1 Xét khía c nh y u t c u thành c a h th ng ki m soát n i b 64

3.4.1.1 Môi tr ng ki m soát 64

3.4.1.2 ánh giá r i ro 65

3.4.1.3 Ho t đ ng ki m soát 66

3.4.1.4 Thông tin truy n thông 66

3.4.1.5 Giám sát 67

3.4.2 Xét khía c nh ho t đ ng ki m soát các ho t đ ng c th doanh nghi p.67 3.4.2.1 Ho t đ ng mua hàng và qu n tr d án 67

3.4.2.2 Ho t đ ng bán hàng và thu h i công n 68

3.4.2.3 Ho t đ ng k toán 69

3.4.2.4 Ho t đ ng hành chính - nhân s 70

3.5 M t s ki n ngh 71

3.5.1 i v i doanh nghi p 71

3.5.2 i v i n i đào t o 71

K T LU N 73 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

L I M U

S C N THI T C A TÀI

Trong b i c nh th gi i v i s s p đ hàng lo t c a các công ty Enron, Worldcom, Arthur Andersen…, Vi t Nam v i m i s ki n n i b t n m 2008

nh “sai ph m báo cáo tài chính c a Bông B ch Tuy t”, “Ch t ch H i đ ng qu n

tr Mía đ ng La Ngà ôm ti n mua c phi u mà không báo cáo”…thì m t trong

nh ng nguyên nhân chính c a s đ v , sai ph m này là do h th ng ki m soát n i

b c a các công ty còn nhi u h n ch và y u kém Tr c tình hình đó, ngoài vi c tìm ki m khách hàng, nâng cao th ph n thì xu h ng thi t l p m t h th ng ki m soát n i b v ng m nh đang đ c các doanh nghi p r t chú tr ng đ xây d ng doanh nghi p phát tri n t ng tr ng và b n v ng

n c ta, bên c nh các lo i hình doanh nghi p đang t n t i thì doanh nghi p

d ch v v i m t s đ c thù riêng nên phát sinh nhu c u c n thi t ph i xây d ng m t

h th ng ki m soát n i b thích h p C th , doanh nghi p d ch v là doanh nghi p cung c p s n ph m d ch v nào đó nh m đáp ng yêu c u nh t đ nh c a khách hàng, trong đó d ch v là m t lo i hàng hoá đ c bi t v i b n đ c đi m n i b t nh sau:

- Tính vô hình: là đ c đi m c b n c a d ch v V i đ c đi m này cho th y d ch

v là vô hình, không t n t i d i d ng v t th , do đó doanh nghi p d ch v không

th có m t quy trình cung c p th ng nh t áp d ng cho t t c các s n ph m d ch v

- Tính không tách r i đ c: d ch v th ng đ c s n xu t ra và tiêu dùng đi

đ ng th i, cho nên doanh nghi p d ch v và khách hàng ph i ti p xúc v i nhau đ cung c p và tiêu dùng d ch v t i các th i gian và đ a đi m c th

- Tính không đ ng đ u v ch t l ng: d ch v không th đ c cung c p hàng

lo t và s n xu t t p trung nh hàng hóa, do v y doanh nghi p d ch v khó ki m tra

ch t l ng theo m t tiêu chu n th ng nh t

hoàn thi n h th ng ki m soát n i b t i doanh nghi p d ch v Vi t Nam” đ

CH NG 1: M T S V N LÝ LU N CHUNG V H TH NG KI M SOÁT N I B

1.1 Khái ni m và các y u t c u thành h th ng ki m soát n i b :

1.1.1 Khái ni m:

 Theo v n b n h ng d n ki m toán qu c t s 6 đ c H i đ ng Liên hi p các nhà k toán Malaysia (Malaysian Assembly of Certificated Public Accountant - MACPA) và Vi n k toán Malaysia (Malaysian Institute of Accountant - MIA) đ a

ra nh sau:

“H th ng ki m soát n i b là c c u t ch c c ng v i nh ng bi n pháp, th t c

do Ban qu n tr c a m t t ch c th c th ch p nh n, nh m h tr th c thi m c tiêu

c a Ban qu n tr đ m b o t ng kh n ng th c ti n ti n hành kinh doanh trong tr t t

và có hi u qu bao g m : tuy t đ i tuân theo đ ng l i c a Ban qu n tr , b o v tài

s n, ng n ch n và phát hi n gian l n, sai l m, đ m b o tính chính xác, toàn di n s

li u h ch toán, x lý k p th i và đáng tin c y s li u thông tin tài chính Ph m vi c a

h th ng ki m soát n i b còn v t ra ngoài nh ng v n đ có liên quan tr c ti p v i

ch c n ng c a h th ng k toán M i nguyên lý riêng c a h th ng ki m soát n i b

- Ti n hành kinh doanh c a đ n v trong tr t t và có hi u qu

- m b o tuân th tuy t đ i đ ng l i kinh doanh c a Ban qu n tr

- Gi an toàn tài s n

- m b o tính toàn di n và chính xác c a s li u h ch toán, nh ng thành ph n riêng l c a h th ng ki m soát n i b đ c coi là ho t đ ng ki m tra ho c ho t

đ ng ki m tra n i b ”

 Theo Vi n ki m toán đ c l p Hoa K (American Institute of Certificated Public Accountant - AICPA) đ nh ngh a ki m soát n i b nh sau :

“Ki m soát n i b bao g m k ho ch c a t ch c và t t c các ph ng pháp ph i

h p và đo l ng đ c th a nh n trong doanh nghi p đ b o đ m an toàn tài s n có

c a h , ki m tra s phù h p và đ tin c y c a d li u k toán, t ng c ng tính hi u

qu c a ho t đ ng và khuy n khích vi c th c hi n các chính sách qu n lý lâu dài”

 Theo Liên đoàn k toán qu c t (The International Federation of Accountant

- IFAC) thì :

“H th ng ki m soát n i b là k ho ch c a đ n v và toàn b các ph ng pháp, các b c công vi c mà các nhà qu n lý doanh nghi p tuân theo H th ng ki m soát

n i b tr giúp cho các nhà qu n lý đ t đ c m c tiêu m t cách ch c ch n theo trình t và kinh doanh có hi u qu k c vi c tôn tr ng các quy ch qu n lý; gi an toàn tài s n, ng n ch n, phát hi n sai ph m và gian l n; ghi chép k toán đ y đ , chính xác, l p báo cáo tài chính k p th i, đáng tin c y”

 Theo t p 2 Giáo trình i h c K toán chuyên nghi p Canada :

“H th ng ki m soát n i b đ c đ nh ngh a là h th ng nh ng quy đ nh tài chính và quy đ nh không tài chính H th ng này do các nhà qu n lý doanh nghi p

l p ra đ đi u hành qu n lý kinh doanh theo trình t và có hi u qu m b o tôn

tr ng m i quy ch qu n lý, gi an toàn cho tài s n, duy trì ch đ ghi chép k toán

đ y đ , ghi chép k toán đ y đ , chính xác, l p báo cáo tài chính đúng th i h n

 Theo Báo cáo COSO đ nh ngh a:

“Ki m soát n i b là m t quá trình b chi ph i b i Ban Giám c, nhà qu n lý

và các nhân viên c a đ n v , đ c thi t k đ cung c p m t s đ m b o h p lý

nh m đ t đ c các m c tiêu sau đây:

- M c tiêu v s h u hi u và hi u qu c a ho t đ ng

- M c tiêu v s tin c y c a báo cáo tài chính

- M c tiêu v s tuân th các lu t l và quy đ nh.”

Trong đ nh ngh a trên, có b n y u t quan tr ng c n l u ý, đó là quá trình, con

ng i, đ m b o h p lý và m c tiêu

- Ki m soát n i b là quá trình: t c kh ng đ nh ki m soát n i b không ph i là

m t s ki n hay tình hu ng mà là m t chu i các ho t đ ng hi n di n r ng kh p trong doanh nghi p Ki m soát n i b t ra h u hi u nh t khi nó đ c xây d ng nh

m t ph n c b n trong ho t đ ng c a doanh nghi p ch không ph i là m t s b sung cho các ho t đ ng c a doanh nghi p ho c là m t gánh n ng b áp đ t b i các

c quan qu n lý hay th t c hành chính Ki m soát n i b ph i là m t b ph n giúp doanh nghi p đ t đ c m c tiêu c a mình

- Ki m soát n i b b chi ph i b i con ng i trong đ n v (bao g m Ban Giám

c, nhà qu n lý và các nhân viên) Con ng i đ t ra m c tiêu và đ a c ch ki m soát vào v n hành h ng t i các m c tiêu đã đ nh Ng c l i, ki m soát n i b c ng tác đ ng đ n hành vi c a con ng i M i cá nhân có kh n ng, suy ngh và u tiên khác nhau khi làm vi c và h không ph i luôn luôn hi u rõ nhi m v c a mình c ng

nh trao đ i và hành đ ng m t cách nh t quán Ki m soát n i b s t o ra ý th c

ki m soát m i cá nhân và h ng các ho t đ ng c a h đ n m c tiêu chung c a t

ch c

- m b o h p lý: Ki m soát n i b ch có th cung c p m t s đ m b o h p lý cho Ban Giám c và nhà qu n lý vi c đ t đ c các m c tiêu c a đ n v i u này

là do nh ng h n ch ti m tàng trong h th ng ki m soát n i b nh sai l m c a con

ng i, s thông đ ng c a cá nhân, s l m quy n c a nhà qu n lý và do m i quan h

gi a l i ích c a vi c thi t l p nên h th ng ki m soát n i b

- Các m c tiêu: m i đ n v ph i đ t m c tiêu mà mình c n đ t t i (m c tiêu chung và m c ti u c th cho t ng ho t đ ng, t ng b ph n trong đ n v ) Có th chia các m c tiêu mà đ n v thi t l p ra thành 3 nhóm sau đây:

S phân chia các nhóm m c tiêu nh trên ch có tính t ng đ i vì m t m c tiêu

c th có th liên quan đ n hai ho c ba nhóm trên S phân chia này ch y u d a vào s quan tâm c a các nhóm đ i t ng khác nhau đ i v i h th ng ki m soát n i

b c a đ n v : nhóm m c tiêu v ho t đ ng xu t phát t yêu c u c a đ n v là chính, nhóm m c tiêu v báo cáo tài chính ch y u xu t phát t yêu c u c a c đông, nhà đ u t và ch n , nhóm m c tiêu v s tuân th xu t phát t yêu c u c a các c quan qu n lý

Tóm l i, trên đây có r t nhi u quan đi m đ nh ngh a h th ng ki m soát n i b

nh ng tác gi đ ng tình v i đ nh ngh a h th ng ki m soát n i b c a Báo cáo COSO vì quan đi m này d hi u, đ y đ và phù h p giúp doanh nghi p có th nh n

th c đ c toàn di n nh ng yêu c u ph i đ t đ c c a m t h th ng ki m soát n i

b h u hi u Do đó, tác gi ch n quan đi m này làm kim ch nan xuyên su t quá trình nghiên c u c a đ tài

ki m soát làm n n t ng cho các thành ph n khác c a h th ng ki m soát n i b

- Môi tr ng ki m soát bao g m nh n th c, thái đ và hành đ ng c a ng i

qu n lý trong đ n v đ i v i ki m soát và t m quan tr ng c a ki m soát Ho t đ ng

ki m soát bao g m vi c nh n d ng, đánh giá và qu n lý các r i ro có th phát sinh trong các ho t đ ng c a doanh nghi p

- Các nhân t đ đánh giá môi tr ng ki m soát:

Các giá tr đ o đ c và tính chính tr c: đáp ng yêu c u này, các nhà qu n

lý cao c p ph i xây d ng nh ng chu n m c v đ o đ c trong đ n v và c x đúng đ n đ có th ng n c n không cho các thành viên có các hành vi thi u đ o

đ c ho c ph m pháp Mu n v y, nhà qu n lý c n ph i làm g ng cho c p d i

v vi c tuân th các chu n m c và c n ph i ph bi n nh ng quy đ nh đ n m i thành viên b ng các th th c thích h p Ngoài ra, c n ph i lo i tr ho c gi m thi u nh ng s c ép hay đi u ki n có th d n đ n nhân viên có nh ng hành vi thi u trung th c

Cam k t v n ng l c: là đ m b o cho nhân viên có đ c nh ng k n ng và

hi u bi t c n thi t đ th c hi n đ c nhi m v c a mình Do đó, nhà qu n lý ch nên tuy n d ng các nhân viên có ki n th c và kinh nghi m phù h p v i nhi m

v s đ c giao và ph i giám sát hu n luy n cho đ y đ và th ng xuyên

H i đ ng qu n tr và y ban ki m toán:

y Ban ki m toán g m m t s thành viên trong và ngoài H i đ ng qu n tr

nh ng không tham gia đi u hành đ n v y Ban ki m toán có th có nh ng đóng góp quan tr ng cho vi c th c hi n các m c tiêu c a đ n v , thông qua vi c giám sát s tuân th pháp lu t, giám sát vi c l p báo cáo tài chính, gi s đ c

l p c a ki m toán n i b Các nhân t đ c xem xét đ đánh giá s h u hi u c a

H i đ ng qu n tr và y ban ki m toán g m m c đ đ c l p, kinh nghi m và uy tín c a các thành viên trong H i đ ng qu n tr và y ban ki m toán và m i quan

h c a h v i b ph n ki m toán n i b và ki m toán đ c l p

Theo Lu t Doanh nghi p Vi t Nam 2005:

 Công ty c ph n ph i có Ban ki m soát t 3-5 thành viên

 Công ty trách nhi m h u h n 11 thành viên tr lên ph i có Ban ki m soát,

tr c thu c i H i đ ng c đông và đóng vai trò t ng t nh y ban ki m

toán Tr ng h p có ít h n 11 thành viên v n có th thành l p Ban ki m soát theo yêu c u Qu n Tr Công Ty

 Công ty trách nhi m 1 thành viên: ch s h u công ty b nhi m 1-3 Ki m soát viên, ch c n ng Ki m soát viên t ng t Ban ki m soát

Ph ng châm qu n lý và cách th c ho t đ ng: th hi n qua quan đi m và

nh n th c c a ng i qu n lý; qua cá tính, t cách và thái đ c a h khi đi u hành đ n v Ngoài ra, đi u này còn ph n ánh trong cách th c nhà qu n lý s

d ng các kênh thông tin và quan h v i c p d i

S đ t ch c: th hi n c c u t ch c c a đ n v M t c c u phù h p s là

c s đ l p k ho ch, đi u hành, ki m soát và giám sát các ho t đ ng S đ t

ch c ph i xác đ nh đ c các v trí then ch t v i quy n h n, trách nhi m và th

th c báo cáo cho phù h p C c u c n phù h p v i quy mô và đ c thù ho t đ ng

c a đ n v

Phân công quy n h n và trách nhi m: c th hóa quy n h n và trách nhi m

c a t ng thành viên trong các ho t đ ng c a đ n v giúp cho m i thành viên

vi c nh n d ng và phân tích các r i ro đe d a các m c tiêu c a mình Trên c s

nh n d ng và phân tích các r i ro, nhà qu n lý s xác đ nh r i ro nên đ c x lý nh

th nào

m c đ toàn đ n v , các nhân t có th làm phát sinh r i ro là s đ i m i

k thu t, nhu c u c a khách hàng thay đ i, s c i ti n s n ph m c a các đ i th

c nh tranh, s thay đ i trong chính sách c a Nhà n c, trình đ nhân viên không đáp ng yêu c u ho c thay đ i cán b qu n lý Trong ph m vi t ng ho t đ ng bán hàng, mua hàng, k toán… r i ro có th phát sinh và tác đ ng đ n b n thân

t ng ho t đ ng tr c khi gây nh h ng dây chuy n đ n toàn đ n v

nh n d ng r i ro, ng i qu n lý có th s d ng nhi u ph ng pháp khác nhau, t vi c s d ng các ph ng ti n d báo, phân tích các d li u quá kh , cho đ n vi c rà soát th ng xuyên các ho t đ ng

Phân tích r i ro (nguyên nhân, tác đ ng): M t quy trình phân tích r i ro bao

c a nhà qu n lý đ c th c hi n Ho t đ ng ki m soát di n ra trong toàn đ n v

m i c p đ và m i ho t đ ng Nh ng ho t đ ng ki m soát ch y u có liên quan đ n

h th ng k toán:

Phân chia trách nhi m đ y đ d a trên nguyên t c phân công phân nhi m và nguyên t c b t kiêm nhi m

 Không đ m t cá nhân n m t t c các khâu c a m t nghi p v : xét duy t,

th c hi n, b o qu n tài s n và gi s sách k toán

 Không cho phép kiêm nhi m gi a m t s ch c n ng

y nhi m cho ng i có th m quy n phê chu n các nghi p v m t cách thích

h p

 Phê chu n: là m t quy t đ nh có tính chính sách c a nhà qu n lý

 y quy n : là y thác thu c c p m t quy n h n nh t đ nh

 Xét duy t : là vi c th c hi n nh ng quy t đ nh chung c a nhà qu n lý

Ki m soát quá trình x lý thông tin g m:

 Ki m soát chung cho toàn b h th ng

Phân tích rà soát nh m phát hi n các bi n đ ng b t th ng, xác đ nh nguyên nhân và x lý k p th i qua ph ng pháp đ i chi u đ nh k t ng h p và chi ti t,

th c t và k ho ch, k này và k tr c

Thi t l p h th ng tiêu chí khen th ng k lu t rõ ràng

Nh ng ho t đ ng ki m soát có th đ c g p thành ba nhóm chính đó là ki m soát phòng ng a, ki m soát phát hi n và ki m soát bù đ p Trong đó, ki m soát phòng ng a đ c th hi n vi c thi t l p nh ng chính sách và th t c mang tính chu n m c, phân công trách nhi m h p lý và y quy n, phê duy t Ki m soát phát

hi n đ c th hi n d i d ng th c hi n báo cáo đ c bi t, đ i chi u hay ki m tra

đ nh k

Thông tin và truy n thông: các thông tin c n thi t ph i đ c nh n d ng, thu

th p và trao đ i trong đ n v d i hình th c và th i gian thích h p sao cho nó giúp

m i ng i trong đ n v th c hi n nhi m v c a mình Thông tin và truy n thông t o

ra báo cáo, ch a đ ng các thông tin c n thi t cho vi c qu n lý và ki m soát đ n v

S trao đ i thông tin h u hi u đòi h i ph i di n ra theo nhi u h ng: t c p trên

xu ng c p d i, t d i lên trên và gi a các c p v i nhau M i cá nhân c n hi u rõ vai trò c a mình trong h th ng ki m soát n i b c ng nh ho t đ ng c a các cá nhân có tác đ ng t i công vi c c a ng i khác nh th nào Ngoài ra, c ng c n có

s trao đ i h u hi u gi a đ n v v i các đ i t ng bên ngoài nh khách hàng, nhà cung c p, c đông và các c quan qu n lý Vi c ki m soát ch có th đ c th c hi n khi có các thông tin trung th c, chính xác và đ c truy n thông k p th i và h p lý

Trong đ n v , h th ng thông tin k toán là phân h quan tr ng trong h th ng thông tin c a đ n v :

 Trình bày

 Khai báo

 Ch ng t , s sách, báo cáo

 H th ng tài kho n, ph ng pháp và s đ h ch toán

Giám sát: là quá trình đánh giá ch t l ng c a h th ng ki m soát n i b qua

th i gian Nh ng khi m khuy t c a h th ng ki m soát n i b c n đ c báo cáo lên

c p trên và đi u ch nh l i khi c n thi t Trong môi tr ng ki m soát, nhà qu n lý đánh giá r i ro đe d a đ n vi c đ t đ c các m c tiêu c th Ho t đ ng ki m soát

đ c ti n hành nh m b o đ m r ng các ch th c a nhà qu n lý nh m đ i phó r i ro

đ c th c hi n trong th c t Trong khi đó, các thông tin thích h p c n ph i đ c thu th p và quá trình trao đ i thông tin di n ra thông su t trong toàn b t ch c Quá trình trên s đ c giám sát và đi u ch nh l i khi c n thi t Giám sát là ho t

đ ng quan tr ng trong ki m soát n i b vì nó giúp ho t đ ng ki m soát n i b duy trì đ c s h u hi u qua các giai đo n ho t đ ng

Các b ph n h p thành c a h th ng ki m soát n i b có tính linh ho t cao Ví

d nh : đánh giá r i ro không ch nh h ng đ n các ho t đ ng ki m soát mà còn

có th ch ra nhu c u xem xét l i thông tin và truy n thông ho c ho t đ ng giám sát trong t ch c Vì v y ki m soát n i b không đ n gi n là m t quá trình – đó m i

b ph n h p thành ch nh h ng đ n b ph n k ti p – mà th c s là m t quá trình

t ng tác nhi u chi u – trong đó h u nh b t c b ph n nào c ng có th nh h ng

đ n b ph n khác Do đó, m c dù m i doanh nghi p đ u c n có các b ph n nói trên

nh ng h th ng ki m soát n i b c a h l i r t khác nhau tùy theo ngành ngh , quy

mô, v n hóa và phong cách qu n lý

M i quan h gi a các m c tiêu c a t ch c và các b ph n h p thành c a

h th ng ki m soát n i b :

- Có m i liên h tr c ti p gi a m c tiêu c a t ch c - là nh ng cái c n đ t đ c -

v i các b ph n h p thành c a h th ng ki m soát n i b - là đ i di n cho nh ng cái

Các đ n v con ho c các ho t đ ng c th c a đ n v đ c đ c tr ng b i chi u th ba c a kh i ch nh t (có th có r t nhi u đ n v con ho c ho t đ ng c

th , tùy doanh nghi p)

- M i quan h gi a m c tiêu c a t ch c và các b ph n h p thành c a h th ng

ki m soát n i b đ c mô t nh sau:

M i hàng ngang (m t b ph n c a h th ng ki m soát n i b ) đ u c t c ba

c t (ba nhóm m c tiêu) T c là m i b ph n c a h th ng ki m soát n i b thì

c n thi t cho vi c đ t đ c c ba nhóm m c tiêu Ví d các thông tin tài chính

và phi tài chính – là m t thành ph n c a b ph n Thông tin và Truy n thông – thì c n thi t cho vi c qu n lý đ n v m t cách h u hi u và hi u qu đ ng th i

c ng c n thi t cho vi c đánh giá s tuân th lu t l và quy đ nh c a đ n v

T ng t , m i c t (m t m c tiêu đ u c t c n m hàng ngang (n m b ph n

h p thành c a h th ng ki m soát n i b ) T c là c n m b ph n h p thành c a

h th ng ki m soát n i b đ u h u ích và quan tr ng trong vi c đ t đ c m t trong ba nhóm m c tiêu nói trên Ví d đ doanh nghi p ho t đ ng m t cách h u

hi u và hi u qu thì rõ ràng c n m b ph n c a h th ng ki m soát n i b đ u quan tr ng và góp ph n tích c c vào vi c đ t đ c m c tiêu này

H th ng ki m soát n i b liên quan đ n t ng b ph n, t ng ho t đ ng c a t

ch c và toàn b t ch c nói chung M i quan h này đ c th hi n chi u th

ba c a kh i hình ch nh t Ví d kh i ch nh t này nói lên r ng môi tr ng

ki m soát có nh h ng đ n m c tiêu ho t đ ng c a m t phòng ch c n ng trong

t ch c (ví d phòng kinh doanh)

1.2 M c tiêu c a h th ng ki m soát n i b :

1.2.1 M c tiêu v hi u qu :

i u này ph i đ t vào v trí đ u tiên M c tiêu này có ngh a là h th ng ki m soát n i b ph i h ng t i vi c t i đa hóa hi u qu trong ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p thông qua vi c s d ng h p lý nh t các tài s n và các ngu n l c khác

đ ng th i giúp doanh nghi p tránh kh i các r i ro, thua l V i m c tiêu này, h

th ng ki m soát n i b ph i đ c xây d ng sao cho toàn b nhân viên c a doanh nghi p s n l c đ t đ c các m c tiêu c a doanh nghi p b ng các ph ng th c có

hi u qu nh t, h n ch các chi phí v t m c ngoài mong mu n và không đ t quy n

l i khác (ví d nh c a nhân viên, c a nhà cung c p, c a khách hàng…) lên trên l i ích c a doanh nghi p

1.2.2 M c tiêu đánh giá, d báo, ng n ng a r i ro cho doanh nghi p:

M t h th ng ki m soát n i b ph i đ a ra đ c các bi n pháp nh m đánh giá các lo i hình r i ro có kh n ng gây nh h ng đ n các ho t đ ng c a doanh nghi p ng th i, nó c ng ph i đ m b o s t ng x ng gi a nh ng r i ro v i m c

v n, v i ph m vi, quy mô ho t đ ng c a doanh nghi p

H th ng ki m soát n i b c ng nh m vào vi c b o v tài s n và các ngu n l c c a doanh nghi p tr c nh ng hành vi chi m đo t không h p l , s d ng trái phép ho c

ch ng m t mát đ đ m b o cho doanh nghi p ho t đ ng an toàn, có hi u qu

1.2.3 M c tiêu v thông tin:

M c tiêu này có ngh a là h th ng ki m soát n i b t t ph i b o đ m cho h

th ng thông tin báo cáo c a doanh nghi p ph i đ c chính xác, c p nh t đ y đ đ doanh nghi p có th đ a ra đ c các quy t sách k p th i, đúng và có hi u qu C

th h n, h th ng ki m soát n i b ph i b o đ m s tin c y, chính xác, k p th i v tình hình s n xu t kinh doanh; các quy t toán n m; các h s , báo cáo tài chính, k toán khác; các báo cáo gi i trình tr c c đông, các c quan qu n lý, các đ i tác

đ khi các thông tin này đ c g i t i H i đ ng qu n tr , Ban đi u hành, c đông, c

quan qu n lý giám sát thì nh ng ng i nh n thông tin này có th đ a ra đ c các quy t đ nh chính xác

1.3.1 S h u hi u c a h th ng ki m soát n i b :

- H th ng ki m soát n i b c a các t ch c khác nhau đ c v n hành v i các

m c đ h u hi u khác nhau T ng t nh th , m t h th ng ki m soát n i b c

th c ng ho t đ ng khác nhau th i đi m khác nhau V y th nào là m t h th ng

ki m soát n i b h u hi u (xét m t th i đi m xác đ nh)? Báo cáo COSO (1992) cho r ng: s h u hi u c a m t h th ng ki m soát n i b có th đ c xem xét theo

m t trong ba nhóm m c tiêu khác nhau n u Ban Giám c và nhà qu n lý đ m b o

h p lý r ng:

H hi u rõ m c tiêu ho t đ ng c a t ch c đang đ t đ c m c đ nào Báo cáo tài chính đang đ c l p và trình bày m t cách đáng tin c y

Các lu t l và quy đ nh đang đ c tuân th

Nh v y, trong khi kh ng đ nh ki m soát n i b là m t quá trình thì s h u hi u

c a h th ng ki m soát n i b l i là m t tr ng thái (tình tr ng) c a quá trình đó

m t th i đi m xác đ nh mà thôi Vi c đánh giá s h u hi u c a m t h th ng ki m soát n i b thì mang tính xét đoán đánh giá m t h th ng ki m soát n i b là

h u hi u (nói chung) thì ngoài ba tiêu chí trên c n ph i đánh giá thêm là:

N m b ph n c u thành c a h th ng ki m soát n i b có hi n h u hay không?

N u có, thì chúng có đang ho t đ ng h u hi u hay không?

Có th th y, n m b ph n c u thành c a h th ng ki m soát n i b c ng chính là tiêu chí đ đánh giá s h u hi u c a h th ng ki m soát n i b đó Tuy nhiên, c n

l u ý r ng n m tiêu chí trên c n đ c th a mãn khi đánh giá s h u hi u c a h

th ng ki m soát n i b thì đi u này không có ngh a là m i b ph n h p thành c a

h th ng ki m soát n i b đ u ph i ho t đ ng gi ng y h t nh nhau ho c cùng m c

đ các t ch c khác nhau Lý do nêu ra trong báo cáo COSO là:

 Có s bù tr t nhiên gi a các b ph n c a h th ng ki m soát n i b

Ki m soát n i b ph c v cho nhi u m c đích vì v y vi c ki m soát n i b

b ph n này có th ph c v cho yêu c u ki m soát b ph n kia

 đ i phó v i m t r i ro c th , nhà qu n lý có th đ ra nhi u m c đ

ki m soát khác nhau các b ph n khác nhau Các y u t này s làm cho

n m tiêu chí trên đ c th a mãn mà không nh t thi t ph i có s đ ng nh t v

m c đ ho t đ ng c a các b ph n

N m b ph n c u thành h th ng ki m soát n i b và n m tiêu chí trên áp d ng cho toàn b h th ng ki m soát n i b ho c cho m t (m t s ) nhóm m c tiêu Khi xem xét m t trong ba nhóm m c tiêu, ch ng h n ki m soát n i b đ i v i vi c l p báo cáo tài chính thì c n m tiêu chí nêu trên đ u ph i đ c th a mãn đ giúp chúng

ta đ a ra nh n xét r ng ki m soát n i b đ i v i vi c l p báo cáo tài chính là h u

hi u

- M t h th ng ki m soát n i b h u hi u s mang cho lãnh đ o doanh nghi p:

Giúp Ban lãnh đ o doanh nghi p gi m b t tâm tr ng b t an v nh ng r i ro,

nh t là v con ng i và tài s n

Giúp Ban lãnh đ o doanh nghi p gi m t i tr ng nh ng công vi c s v hàng

ngày và đ ch t p trung vào v n đ chi n l c

Giúp Ban lãnh đ o doanh nghi p chuyên nghi p hóa công tác qu n lý đi u hành, c th :

 Doanh nghi p đ c qu n lý m t cách khoa h c, ch không ph i thu n túy

b ng c m tính (kinh nghi m và tr c giác)

 Doanh nghi p đ c qu n lý b ng c ch và quy ch ch không ph i thu n túy d a vào lòng tin

1.3.2 L i ích c a h th ng ki m soát n i b v ng m nh:

Ki m soát n i b là nh ng ph ng pháp và chính sách đ c thi t k đ ng n

ch n gian l n, gi m thi u sai sót, khuy n khích hi u qu ho t đ ng, và nh m đ t

đ c s tuân th các chính sách và quy trình đ c thi t l p M t h th ng ki m soát

n i b v ng m nh s giúp đem l i các l i ích sau cho công ty:

m b o tính chính xác c a các s li u k toán và báo cáo tài chính c a công

ty

Nâng cao tính minh b ch và trách nhi m gi i trình c a đ n v

Gi m b t r i ro gian l n ho c tr m c p đ i v i công ty do bên th ba ho c nhân viên c a công ty gây ra

Gi m b t r i ro sai sót không c ý c a nhân viên mà có th gây t n h i cho công ty

Gi m b t r i ro không tuân th chính sách và quy trình kinh doanh c a công

Thông th ng, khi công ty phát tri n lên thì l i ích c a m t h th ng ki m soát

n i b c ng tr nên to l n h n vì ng i ch công ty s g p nhi u khó kh n h n trong vi c giám sát và ki m soát các r i ro này n u ch d a vào kinh nghi m giám sát tr c ti p c a b n thân i v i nh ng công ty mà có s tách bi t l n gi a ng i

qu n lý và c đông, m t h th ng ki m soát n i b v ng m nh s góp ph n t o nên

s tin t ng cao c a c đông Xét v đi m này, m t h th ng ki m soát n i b v ng

m nh là m t nhân t c a m t h th ng qu n tr doanh nghi p v ng m nh, và đi u này r t quan tr ng đ i v i công ty có nhà đ u t bên ngoài Các nhà đ u t s

th ng tr giá cao h n cho nh ng công ty có r i ro th p h n

- Kh n ng v t t m ki m soát c a h th ng ki m soát n i b do có s thông

đ ng c a m t ng i trong Ban Giám c hay m t nhân viên v i ng i khác trong hay ngoài đ n v

- Nh ng ng i ch u trách nhi m th c hi n ki m soát n i b l m d ng đ c quy n cho mình

- Do đ c thi t k nh m vào các sai ph m d ki n nên h th ng ki m soát n i

b có th s b vô hi u v i các sai ph m b t th ng ch a tiên li u đ c

- Do có s bi n đ ng tình hình c a đ n v nên các th t c ki m soát b l c h u

ho c b vi ph m

- H n ch v ngu n l c và nhu c u cân nh c gi a chi phí cho h th ng ki m soát

và l i ích thu đ c t h th ng ki m soát đó nên m t s th t c ki m soát n i b đó không đ c thi t l p

Có nhi u ngu n l c h tr nhân viên qu n lý các h th ng, quy trình ki m soát

n i b Các ngu n l c ch y u bao g m H i đ ng qu n tr , Ban Giám c và B

Ban Giám c s ch u trách nhi m tri n khai, th c hi n các chính sách c a H i

đ ng qu n tr ; xác đ nh và đánh giá các r i ro ch y u; thi t k , v n hành và theo dõi h th ng ki m soát n i b

B ph n ki m toán n i b (n u hi n di n trong doanh nghi p) ch y u ch u trách nhi m h tr Ban Giám c trong các nhi m v giám sát, đi u hành thông qua các

cu c ki m toán, các ý ki n t v n đ c l p nh m đánh giá, phát huy hi u qu c a h

th ng ki m soát n i b B ph n này không đ c là thành viên c a phòng k toán vì

các bi n pháp ki m soát n i b c ng áp d ng cho c phòng k toán C th , h có trách nhi m ki m tra:

Vi c tuân th các quy trình và chính sách, v n là m t ph n c a h th ng

ki m soát n i b c a công ty

Vi c tuân th các chính sách và quy trình k toán c ng nh vi c đánh giá tính chính xác c a các báo cáo tài chính và báo cáo qu n tr

Xác đ nh các r i ro, các v n đ và ngu n g c c a vi c kém hi u qu và xây

d ng k ho ch gi m thi u nh ng đi u này

Ki m toán n i b báo cáo tr c ti p lên T ng Giám đ c ho c H i đ ng qu n tr

Do đó, v i m t ki m toán n i b làm vi c hi u qu , h th ng ki m soát n i b c a công ty s liên t c đ c ki m tra và hoàn thi n

Sau cùng, vì h th ng ki m soát n i b và công tác qu n tr r i ro là m t b ph n không th thi u trong vi c qu n lý các doanh nghi p, Ban Giám c c n đ c t

v n t t đ huy đ ng ngu n l c, nh m xem xét hi n tr ng c a các quy trình giám sát

và h th ng ki m soát n i b tùy theo t ng th i đi m K t qu c a các cu c ki m tra này s giúp xác đ nh các bi n pháp hoàn thi n liên t c trong th i gian tr c m t và lâu dài

1.6 Doanh nghi p Vi t Nam và ki m soát n i b :

Hi n nay tr các doanh nghi p liên doanh v i n c ngoài và các doanh nghi p

đã có và đang xây d ng h th ng ch ng ch ISO, TQM Theo đánh giá c a nhi u chuyên gia, ph n l n các doanh nghi p ch a hi u rõ s c n thi t, l i ích c ng nh cách xây d ng, t ch c và v n hành bài b n m t h th ng ki m soát n i b Công tác ki m tra, ki m soát th ng ch ng chéo, phi n di n, t p trung vào các ch s kinh

t - tài chính và k t qu cu i cùng v i thói quen tìm l i, đ trách nhi m ch ít chú

tr ng ki m tra, ki m soát toàn b ho t đ ng c a t ch c, l y ng n ch n, phòng ng a

là chính ây là m t trong các đi m y u mà các doanh nghi p c n kh c ph c đ nâng cao s c c nh tranh khi h i nh p vào n n kinh t toàn c u

K T LU N CH NG 1

ch ng 1, tác gi đã trình bày m t s lý lu n chung v h th ng ki m soát n i

b đ làm c s cho vi c đánh giá th c tr ng h th ng ki m soát n i b t i các doanh nghi p d ch v Vi t Nam T đó, đ a ra các quan đi m, đ nh h ng và gi i pháp đ hoàn thi n h th ng ki m soát n i b t i doanh nghi p d ch v Vi t Nam Trên th c t , c n c vào nh ng lý lu n chung này các doanh nghi p d ch v Vi t Nam v i đ c đi m kinh doanh và quy mô c a đ n v khác nhau s thi t l p cho mình h th ng ki m soát n i b thích h p nh m t ng c ng tính h u hi u và gi m thi u t i đa các h n ch v n có c a h th ng ki m soát n i b

CH NG 2: TH C TR NG H TH NG KI M SOÁT N I B T I CÁC DOANH NGHI P D CH V VI T NAM

2.1 Tình hình chung v h th ng ki m soát n i b t i các doanh nghi p d ch v

Vi t Nam:

Hi n t i, các doanh nghi p c a Vi t Nam ch a nh n th c rõ t m quan tr ng c a

ki m soát n i b ho c ch a xây d ng cho mình nh ng h th ng ki m soát n i b

h u hi u Tuy nhiên, xét v lâu dài, doanh nghi p c n t o d ng n n t ng cho nh ng phát tri n b n v ng sau này thông qua nh ng thi t k h th ng h u hi u, là m t trong nh ng vi c làm h t s c c th đ nâng cao n ng l c c nh tranh trong quá trình

h i nh p kinh t qu c t m c dù đây là công vi c c a c m t quá trình v i nhi u n

l c c v th i gian, ti n b c và trí tu c a doanh nghi p H n n a, vi c thi t l p

nh ng thi t k h th ng trong đó có ki m soát n i b hoàn toàn thu c trách nhi m

c a doanh nghi p Nh ng đòi h i c a nh ng đ i tác bên trong doanh nghi p nh c đông hay cán b nhân viên c ng nh nh ng đ i tác bên ngoài doanh nghi p nh khách hàng, nhà cung c p hay công chúng là nh ng c đông ti m n ng c ng là

nh ng s c ép bu c doanh nghi p ph i có nh ng thi t k h u hi u

- V i trách nhi m b o v th tr ng, nhà n c c ng có nh ng quy đ nh b t bu c doanh nghi p ph i có nh ng thi t k qu n tr công ty phù h p đ c bi t khi tham gia

th tr ng ch ng khoán nh quy đ nh c a i u 28 trong Lu t ch ng khoán s 70/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 n m 2006

- Hi n nay khung pháp lý cao nh t cho ho t đ ng ki m toán n i b là Lu t Doanh nghi p (c và m i) Khái ni m đ u tiên liên quan đ n ki m toán n i b quy

đ nh trong lu t là Ban ki m soát do c đông b u ra có nhi m v tr c i h i c đông nh giám sát H i đ ng qu n tr , giám đ c ho c t ng giám đ c trong vi c qu n

lý và đi u hành công ty; ch u trách nhi m đ c giao tr c i h i c đông trong

th c hi n các nhi m v đ c giao Tuy nhiên, vai trò, ch c n ng, trách nhi m c a Ban ki m soát còn quá m h , làm công vi c c a thanh tra mang tính ch t đ t xu t, theo yêu c u h n là th ng xuyên b i ba lý do:

Th nh t, v i nhi u công ty dân doanh, đi u này đ c gi i thích b i quy mô công ty nh , ho c “gia đình tr ” Vi c có Ban ki m soát ch mang tính hình th c,

g i là có cho đúng v i quy đ nh c a lu t Doanh nghi p

Th hai, đ i v i các doanh nghi p nhà n c, v n đ ch v n c a nhà n c,

k t qu kinh doanh c a nhà n c… Các cá nhân lãnh đ o doanh nghi p không

có nhi u đ ng l c c i ti n nh doanh nghi p dân doanh H n n a, có khi vi c

si t ch t ki m soát n i b vô hình trung là t trói chân, trói tay mình

Th ba, ki m soát n i b công ty c ph n hoá, đ c bi t công ty đã niêm y t

đ c đánh giá cao h n c Song v n còn đi u l n c n đây B i trong công ty

đ c c ph n hoá, quy n l c t p trung vào m t (vài) nhóm M c dù đ i h i c đông b u Ban ki m soát th c, nh ng ti ng nói c a nh ng c đông l n mang tính quy t đ nh Cu i cùng, Ban ki m soát l i là “ng i nhà” c a nhóm ng i thi u

s nh ng lãnh đ o doanh nghi p Ngoài ra, ph n l n thành viên Ban ki m soát

t i công ty c ph n làm vi c theo ch đ "kiêm nhi m", t l thành viên Ban

ki m soát th c t đ u do H i đ ng qu n tr ch đ nh N ng l c và trình đ c a thành viên Ban ki m soát luôn m c th p h n so v i H i đ ng qu n tr Vì th ,

ti ng nói c a Ban ki m soát th ng ít có tr ng l ng

- Các doanh nghi p nhà n c có thêm m t quy đ nh, h ng d n v v n đ ki m toán n i b (Quy t đ nh 832/TC/QQ /C KT n m 1997) Theo đó, phòng ki m toán n i b v n báo cáo lên T ng Giám c nh m t b ph n thu c s đi u hành

c a T ng Giám c i u này làm gi m tính đ c l p c a phòng ki m toán n i b ,

vì toàn b h th ng qu n lý trong doanh nghi p (do Ban Giám c quy đ nh) đ u là

đ i t ng đánh giá c a ki m toán n i b Trong khi đó, theo thông l ph bi n trên

th gi i, phòng ki m toán n i b ch u trách nhi m báo cáo tr c ti p lên cho Ban

ki m soát ho c H i đ ng qu n tr , t c là c p cao h n Ban Giám c

- Vi t Nam, trong nh ng n m qua, Ban ki m soát các doanh nghi p nhà

n c và m t s ngân hàng đã ho t đ ng nh ng ch a mang l i hi u qu do vai trò,

ch c n ng, trách nhi m ch a rõ ràng và còn thi u công c đ th c hi n công tác giám sát

- các lo i hình công ty khác, ho t đ ng ki m toán n i b ít nhi u đã hình thành khi các công ty th c hi n h th ng qu n lý ch t l ng hay môi tr ng (ISO) Các công ty có đ c ch ng ch ISO b t bu c ph i th c hi n đánh giá n i b (th c

ch t là ki m toán n i b ) ít nh t m i n m m t l n v m c đ tuân th các tiêu chu n ISO Vi c đánh giá này th ng do m t ban hay m t b ph n - th ng g i là ban ISO hay ban b o đ m ch t l ng - th c hi n và báo cáo lên T ng Giám c Tuy nhiên, do đánh giá n i b ch gi i h n vi c tuân th các tiêu chu n c a ISO (ch

y u v m t th t c, v n b n), nên h u nh không giúp c i ti n nhi u v h th ng

ki m soát công ty Trong th c t , nhi u doanh nghi p th c hi n ISO đã nh n ra

đi u này và đã thi t l p b ph n đánh giá n i b c p đ cao h n, đ y đ h n và

th c ch t h n

- Vi t Nam, vi c xây d ng ki m toán n i b trong doanh nghi p ch c ch n s phát tri n trong th i gian t i cùng v i s c phát tri n c a th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam S đòi h i c a các nhà đ u t v m t h th ng qu n tr chuyên nghi p s

bu c các doanh nghi p ph i chú ý xây d ng h th ng ki m toán n i b sao cho th t

hi u qu

- Xu h ng thi t l p h th ng ki m toán n i b c ng s phát tri n trong các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài đang ho t đ ng t i Vi t Nam Các doanh nghi p này đang ngày càng có đóng góp cao v doanh thu, l i nhu n đ i v i công ty

m n c ngoài Và r t nhi u công ty m đó đang niêm y t trên th tr ng ch ng khoán M hay các th tr ng ch ng khoán l n khác trên th gi i Do đó, d n d n, các công ty n c ngoài Vi t Nam c ng bu c ph i tuân th nh ng quy đ nh nh

Lu t Sarbanes-Oxley c a M , t c là ph i th c hi n ki m toán n i b Các công ty này s ngày càng nh n đ c nhi u ch ng trình ki m toán n i b do công ty m

th c hi n ho c s ph i xây d ng b ph n ki m toán đ c l p c a riêng mình

2.2 Th c tr ng v vi c xây d ng h th ng ki m soát n i b áp d ng theo mô hình COSO doanh nghi p d ch v :

2.2.1 Ph m vi và đ i t ng kh o sát:

Lu n v n t p trung nghiên c u h th ng ki m soát n i b c a doanh nghi p d ch

v t i đ a bàn thành ph H Chí Minh Vi t Nam Tác gi l a ch n các doanh nghi p d ch v t i đ a bàn thành ph H Chí Minh vì n i đây t p trung t t c lo i hình doanh nghi p d ch v v i nhi u quy mô khác nhau cho nên h th ng ki m soát

c a các doanh nghi p d ch v này c ng đ c thi p l p đa d ng và phong phú

2.2.2 N i dung kh o sát:

Lu n v n t p trung kh o sát các y u t c u thành c a h th ng ki m soát n i b theo mô hình COSO, t đó có cái nhìn t ng th v th c tr ng h th ng ki m soát n i

b c a các doanh nghi p d ch v Vi t Nam.Trên c s kh o sát th c tr ng lu n

v n đ a ra các quan đi m, đ nh h ng và gi i pháp nh m hoàn thi n h th ng ki m soát n i b t i các doanh nghi p d ch v Vi t Nam

2.2.3 Ph ng pháp kh o sát:

Nghiên c u ti n hành kh o sát 20 doanh nghi p d ch v t i đ a bàn thành ph

H Chí Minh, trong đó có 8 công ty c ph n và 12 công ty trách nhi m h u h n

Vi c kh o sát đ c ti n hành d i hình th c đi u tra thông qua B ng câu h i B ng câu h i đ c g i tr c ti p đ n nh ng ng i có ch c v quan tr ng trong doanh nghi p nh : Giám c, K Toán Tr ng, Tr ng phòng các b ph n….N i dung

B ng câu h i đ c trình bày ph n ph l c

2.2.4 K t qu kh o sát:

Qua k t qu kh o sát tác gi đ a ra m t s đánh giá v h th ng ki m soát n i

b t i các doanh nghi p d ch v Vi t Nam nh sau:

2.2.4.1 Môi tr ng ki m soát:

Tính chính tr c và giá tr đ o đ c:

u đi m: Theo k t qu kh o sát cho th y, các doanh nghi p d ch v đ u đ t

tính chính tr c và đ o đ c lên hàng đ u trong quá trình qu n lý kinh doanh c a mình, th hi n h u h t các doanh nghi p đ u có chính sách và bi n pháp đ th c thi các hành vi trái đ o đ c

Nh c đi m: Khi x lý các vi ph m liên quan đ n đ o đ c không rõ ràng, còn

mang c m tính nên không đ c đ ng thu n c a nhân viên c p d i

Nguyên nhân: Do trình đ và kinh nghi m v v n đ đ o đ c c a nhà qu n lý còn h n ch nên các chính sách đ c thi t l p ch mang tính chung chung thích h p

v i thông l kinh doanh ch ch a đi vào t ng tr ng h p c th Ngoài ra, do ch u

nh h ng c a phong cách và v n hóa Á ông nên cách x lý c a nhà qu n lý mang n ng c m tính

H i đ ng qu n tr và y ban ki m toán

u đi m: các doanh nghi p d ch v đ c kh o sát, H i đ ng qu n tr đ u

ti n hành h p th ng xuyên, các thành viên c a H i đ ng qu n tr nhìn chung có đ

ki n th c và kinh nghi m Ph n l n các doanh nghi p Vi t Nam đ u không l p

y Ban ki m soát, nh ng có l p Ban ki m soát m c dù t l không cao l m nh ng

đi u đó th hi n nhà qu n lý doanh nghi p d ch v có ý th c v xây d ng h th ng

ki m soát n i b

Nh c đi m: Ph n l n các doanh nghi p d ch v Ban ki m soát là thành viên

c a công ty và tr c ti p đi u hành doanh nghi p, do đó Ban ki m soát không đ t quy n l i c a c đông mà ch u chi ph i nh h ng c a Ban Giám c doanh nghi p nên thi u tính khách quan

Nguyên nhân: Do qui mô ho t đ ng c a các doanh nghi p d ch v Vi t Nam

ch y u v a và nh nên các doanh nghi p ti t ki m t i đa v m t chi phí, đ c bi t là chi phí qu n lý tài chính vì v y mà s l ng nhân s ít và kiêm nhi m nhi u Ngoài

ra, vi c l p Ban ki m soát ph n l n là đ đ i phó v i Lu t doanh nghi p nên vai trò

c a Ban ki m soát ch a th c s phát huy m t cách t i đa

Tri t lý và phong cách đi u hành c a nhà qu n lý

u đi m: B ng kh o sát cho th y nhà qu n lý r t quan tâm đ n k t qu c a báo

cáo tài chính và có nh ng l a ch n nguyên t c và c tính k toán đ l p đ c báo cáo tài chính trung th c và h p lý, đi u này chính là s h tr tích c c cho h th ng

ki m soát n i b h u hi u Bên c nh đó, h u h t nhà qu n lý có nghiên c u c n th n

và giám sát các r i ro kinh doanh nh m gi m thi u m i r i ro nh h ng đ n ho t

đ ng c a doanh nghi p

Nh c đi m: Ph n l n doanh nghi p d ch v , nhà qu n lý đ u ch u s c ép v

vi c ph i báo cáo nh ng k t qu tài chính kh quan cho nên d d n đ n hành vi thi u minh b ch trong các ho t đ ng, t đó t o đi u ki n thông đ ng gi a các nhân viên c p d i

Nguyên nhân: Do áp l c c nh tranh c a các doanh nghi p ngày càng cao, bên

c nh tâm lý e ng i v ngh a v n p thu c a doanh nghi p

Chính sách nhân s

u đi m: Các doanh nghi p d ch v đã thi t l p chính sách và th t c nhân s

có th tuy n d ng và phát tri n đ i ng nhân viên có n ng l c và trung th c đ ph c

v h u hi u cho đ n v , các nhân viên hi u đ c trách nhi m và các th t c áp d ng cho công vi c Vi c này tác đ ng đ n các nhân t khác c a m i tr ng ki m soát gây nh h ng đáng k đ n s h u hi u c a môi tr ng ki m soát

Nh c đi m: Trong th c t thì phát sinh v n đ v quy ch khen th ng và k

lu t nhân viên h u h t các doanh nghi p d ch v không h p lý, đi u này nh

h ng đ n thái đ làm vi c c a nhân viên, h n ch h phát huy h t kh n ng c a mình trong công vi c H n n a, còn nh h ng đ n vi c gi chân các lao đ ng gi i làm vi c lâu dài cho doanh nghi p

Nguyên nhân: đ gi m thi u t i đa chi phí nên chính sách l ng th ng không mang tính c nh tranh cao, ngoài ra quy ch v k lu t còn c m tính do ch u nh

h ng b i v n hóa Á ông

C c u t ch c

u đi m: Qua kh o sát, c c u t ch c có t o đi u ki n thu n l i cho vi c

truy n đ t thông tin t d i lên và t trên xu ng trong các ho t đ ng c a doanh nghi p giúp cho thông tin đ c c p nh t k p th i

Nh c đi m: Tuy nhiên c c u t ch c hi n t i còn ch ng chéo và ch a phát

huy tác d ng c a các ho t đ ng ki m soát làm cho môi tr ng ki m soát b đe d a, khi có v n đ phát sinh thì không quy trách nhi m thu c b ph n nào c th

Nguyên nhân: Do ch đ kiêm nhi m công ty và ki n th c c a ng i qu n lý

ki m soát n i b y u kém

Phân đ nh quy n h n và trách nhi m

u đi m: Vi c phân đ nh quy n h n và trách nhi m khá phù h p v i m c tiêu

c a t ch c t đó nhân viên có bi t chính xác nhi m v c a mình và s liên quan

đ i v i các cá nhân, phòng ban khác

Nh c đi m: Kh o sát cho th y không có s t ng x ng gi a quy n l i và

trách nhi m d đ n tâm lý b t mãn trong nhân viên

Nguyên nhân: do h n ch v v n nên chính sách l ng th ng không mang tính c nh tranh cao

m b o v n ng l c

u đi m: Nhìn chung doanh nghi p có có l p b n mô t công vi c cho t ng v

trí ch c danh, có phân tích yêu c u v ki n th c và k n ng đ i v i t ng lo i công

vi c đ đ m b o đ i ng nhân viên có n ng l c đáp ng yêu c u c a nhà qu n lý đ t

ra

Nh c đi m: Vi c làm trên h u nh ch dành cho c p qu n lý còn nhân viên thì

không đ c chú tr ng, cho nên các v trí hi n nay c a nhân viên ch a đáp ng hoàn toàn yêu c u công vi c Ngoài ra, còn t n t i v n đ “ng i nhà” nên nhà qu n lý không m nh d n sa th i nhân viên không đ đi u ki n v n ng l c

Nguyên nhân: Do b h n ch v ngân sách đào t o và ch đ kiêm nhi m nên nhân viên không có đi u ki n chuyên môn hóa sâu Do trình đ ng i tuy n d ng b

h n ch nên khi tuy n d ng không phân tích đ y đ yêu c u v ki n th c và k

n ng đ i v i t ng lo i công vi c đ l a ch n nhân s thích h p Do tâm lý ng i

đ ng ch m đ n ng i nhà c a Ban lãnh đ o nên không m nh d n lo i b nhân viên không đ n ng l c đáp ng yêu c u doanh nghi p đ t ra

2.2.4.2 ánh giá r i ro

M c tiêu c a doanh nghi p và t ng b ph n

u đi m: H u nh các doanh nghi p d ch v có h th ng m c tiêu rõ ràng và

công b r ng rãi đ nhân viên n m b t và ti n hành công vi c sát v i m c tiêu c a công ty

Nh c đi m: Các m c tiêu này h u nh ch a đ c thông qua các v n b n chính

th c nên trong quá trình th c hi n công vi c d d n đ n sai l ch m c tiêu Ngoài ra còn nh h ng đ n các quy đ nh qu n lý r i ro có th ch p nh n đ i v i t ng m c tiêu c th

Nguyên nhân: do Ban lãnh đ o đ t n ng v n đ m c tiêu các c p qu n lý tr c

ti p h n là nhân viên nên các m c tiêu này ch d ng m c đ ph bi n trao đ i,

ch a có quy t đ nh v n b n chính th c

Nhân d ng r i ro

u đi m: Qua m u kh o sát thì h u nh các doanh nghi p d ch v đ u xác đ nh

đ c nguyên nhân t o nên r i ro

Nh c đi m: Tuy nhiên, t l doanh nghi p nh n d ng và đánh giá r i ro, c ng

nh th y đ c r i ro c ng h ng còn th p, đ u này ch ng t khi x y ra r i ro thì các doanh nghi p m i th y đ c r i ro đ tìm nguyên nhân và đánh giá chúng

Nguyên nhân: Do có nhi u nhân t tác đ ng mà doanh nghi p không th l ng

tr c đ c nh chính sách, ch đ quy đ nh c a Nhà N c ch a đ c chi ti t c

th , các thông t v n b n th ng xuyên thay đ i cùng các bi n đ ng trên th tr ng

và bên c nh đó là trình đ chuyên môn c a nhà qu n lý h n ch nên không tiên đoán h t đ c nh ng r i ro x y ra

vi c đánh giá và phân tích r i ro Ngoài ra, do c c u t ch c ch a h p lý, còn

ch ng chéo nên không phát huy đ c kh n ng phòng ng a r i ro

2.2.4.3 Ho t đ ng ki m soát

Phân chia trách nhi m đ y đ

u đi m: i m u vi t các doanh nghi p là hi n nay các doanh nghi p ch

y u đ c tin h c hóa nên vi c phân chia trách nhi m đã đ c thông qua vi c thi t

l p các ng d ng công ngh thông tin

Nh c đi m: Qua kh o sát v n còn m t s doanh nghi p ch a phân chia trách

nhi m tách bi t gi a các ch c n ng, đ t o đi u ki n đ phát sinh các v n đ gian

l n, tham nh ng, c tình làm sai gây nh h ng x u đ n k t qu kinh doanh

Nguyên nhân: do doanh nghi p không đ nhân l c nên t n t i ch đ kiêm nhi m

Ki m soát quá trình x lý thông tin và các nghi p v

u đi m: a s các doanh nghi p ki m soát quá trình này khá ch t ch nh m

giúp cho các thông tin đáng tin c y

Nh c đi m: Tuy nhiên v n t n t i m t s ít doanh nghi p nhân viên v n hành

máy tính có kh n ng truy c p vào nh ng ch ng trình ngu n, đi u này gây r i ro cho d li u c a doanh nghi p có kh n ng xóa s a cao

Nguyên nhân do t n t i ch đ kiêm nhi m nên m c dù m i ng i đ c c p tên truy c p riêng nh ng m t ng i làm nhi u ph n hành nên m t kh u lúc này m t tác

d ng

Ki m soát v t ch t

u đi m: H u h t các doanh nghi p có đ ra các chính sách th t c ki m soát

v t ch t c a doanh nghi p nh m phát hi n các chênh l ch gi a s sách và th c t

Nh c đi m: Vi c tri n khai, th c hi n ch đ ki m soát này ch a cao t o đi u

ki n phát sinh hành vi đánh c p tài s n

Nguyên nhân: do đ c thù là doanh nghi p d ch v nên tài s n phát sinh không

th ng xuyên và nhi u, tâm lý l i vào ph n m m nên không ki m soát sát sao các

ch ng t , s sách

Ki m tra đ c l p và phân tích, soát xét l i

u đi m: Các doanh nghi p đ u ti n hành so sánh đ i chi u l i vi c th c hi n

và k ho ch đ t ra d a trên các báo cáo đ bi t đ c các b ph n có đ t đ c m c tiêu đ ra

Nh c đi m: Còn m t s doanh nghi p không ti n hành ki m tra này ho c

ki m tra ch mang tính hình th c do đó không th đi u ch nh k p th i khi có v n đ