Các giải pháp nhằm sử dụng công cụ tỷ giá hối đoái trong quản lý nền kinh tế ở Việt Nam

Hai lý thuy t này khác nhau các hàm ý... Dù sao ch ng n a, lý thuy t ngang giá... t ng tác khác nhau... trên và thay vào đó là công b t giá giao d ch bình quân trên th tr ng ngo i t liên

M C L C

Trang

M U 1

CH NG 1 LÝ LU N T NG QUAN V T GIÁ H I OÁI VÀ V N HÀNH T GIÁ H I OÁI TRONG QU N LÝ N N KINH T 3

1.1 T giá h i đoái và nh n th c v vai trò c a t giá h i đoái trong n n kinh t 3

1.1.1 Khái ni m v t giá h i đoái 3

a H i đoái 3

b T giá h i đoái 3

c Ph ng pháp bi u th 3

d M t s quy c trong giao d ch h i đoái qu c t 3

1.1.2 Các lo i t giá h i đoái 4

a T giá h i đoái danh ngh a 4

b T giá h i đoái th c 4

c M i quan h gi a t giá h i đoái th c t và danh ngh a 5

1.1.3 Nh n th c v vai trò c a t giá h i đoái trong n n kinh t 5

1.2 Các c ch đi u hành t giá : 1.2.1 Các c ch đi u hành t giá 6

a T giá c đ nh 6

b T giá th n i t do 6

c T giá th n i có s qu n lý 7

d T giá th n i t p th 7

1.2.2 Nh ng y u t ch y u tác đ ng đ n t giá h i đoái 7

a T l l m phát t ng đ i 7

b Lãi su t t ng đ i 8

c Lãi su t th c 9

d Thu nh p t ng đ i 9

e Ki m soát c a chính ph 9

f K v ng 10

1.2.3 Quan h gi a t giá h i đoái v i các bi n s khác trong n n kinh t 10

a M i quan h gi a t giá h i đoái v i lãi su t 11

b M i quan h gi a t giá h i đoái v i l m phát 17

1.2.4 Quan h gi a tính n đ nh c a t giá h i đoái và nhu c u đi u ch nh 21

1.2.5 X lý t giá h i đoái 24

1.3 M t s bài h c rút ra đ c t kh ng ho ng ti n t ông Nam Á 27

K t lu n ch ng 1 29

CH NG 2 QUÁ TRÌNH V N HÀNH T GIÁ H I OÁI

VI T NAM T THÁNG 7 N M 1997 N 6 THÁNG U N M 2008.30 2.1 Ch đ t giá c đ nh v i biên đ dao đ ng trong giai đo n t tháng 07/1997 đ n 26/02/1999 30

2.2 Ch đ linh ho t t giá t 02/1999 đ n 6 tháng đ u n m 32

2.2.1 Ch đ t giá linh ho t t 02/1999 đ n cu i n m 2007 32

2.2.2 Ch đ t giá 6 tháng đ u n m 2008 38

2.3 Nh ng thành công và ch a thành công trong quá trình v n hành t giá h i đoái n c ta 42

2.3.1 Nh ng thành công trong quá trình v n hành t giá h i đoái n c ta 42

2.3.2 Các v n đ ch a thành công trong quá trình v n hành t giá h i đoái n c ta 43

K t lu n ch ng 2 45

CH NG 3 NH NG GI I PHÁP C B N V VI C S D NG T GIÁ H I OÁI TRONG QU N LÝ N N KINH T .46

3.1 Nh ng m c tiêu và đ nh h ng chung 46

3.1.1 Nh ng m c tiêu 46

3.1.2 Nh ng đ nh h ng chung 46

3.2 Nh ng gi i pháp c th nh m v n hành có hi u qu t giá h i đoái 47

3.2.1 C n th hi n đúng vai trò c a ngân hàng trung ng và s d ng công c qu n lý 47

3.2.2 Nh n th c và s d ng đúng đ n vai trò c a th tr ng, s d ng th tr ng trong v n hành t giá h i đoái 48

3.2.3 C n k t h p ch t ch và s d ng có hi u qu m i quan h gi a nhà n c và th tr ng 49

3.2.4 S d ng đúng đ n m i quan h gi a tính n đ nh c a t giá h i đoái và nhu c u đi u ch nh trong giai đo n hi n nay 52

3.2.5 Xác l p nh ng y u t c b n cho vi c n đ nh t giá h i đoái 55

a n đ nh ti n t 55

b T ng d tr ngo i h i 55

c n đ nh lãi su t 57

d T o l p và m r ng các lo i th tr ng ngày càng hoàn hoàn ch nh 57

K t lu n ch ng 3 61

K T LU N 62

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

- WTO : T ch c th ng m i th gi i

- IMF : Qu ti n t qu c t

- OPEC : T ch c Xu t kh u D u m

- PPP : Lý thuy t ngang giá s c mua

- IRP : Lý thuy t ngang giá lãi su t

- XHCN : Xã h i ch ngh a

- TTGDNH : Trung tâm giao d ch ngo i t

- TTNTLNH : Th tr ng ngo i t liên ngân hàng

- TGBQLNH : T giá bình quân liên ngân hàng

- UNDP : Ch ng trình Phát tri n Liên H p Qu c

- L/C : Th tín d ng

- NHNN : Ngân hàng Nhà n c

- NHTM : Ngân hàng Th ng M i

2 Hình 1.2 : Tác đ ng c a s gia t ng lãi su t M đ n giá tr cân b ng c a đ ng

b ng Anh

3 Hình 1.3 : Tác đ ng gia t ng thu nh p c a M đ n giá tr cân b ng c a đ ng b ng

Anh

4 Hình 1.4 : M i quan h gi a l m phát, lãi su t và t giá

5 B ng 1.5 : So sánh lý thuy t ngang giá lãi su t, ngang giá s c mua và hi u ng

Fisher qu c t

6 B ng 2.1 : Di n bi n t giá USD/VND trong n m 2007

7 B ng 2.2 : Biên đ dao đ ng c a t giá trong th i gian qua

M U

1) Tính c p thi t c a đ tài lu n v n :

- T giá h i đoái là m t ph m trù kinh t t ng h p, có liên quan đ n các

ph m trù kinh t khác và đóng vai trò nh là m t công c có hi u l c và có hi u

qu tác đ ng đ n các quan h kinh t đ i ngo i c a m i n c, đ ng th i là y u t

c c k quan tr ng đ i v i chính sách ti n t qu c gia Chính vì v y, nh n th c và

đ c bi t là vi c xác đ nh và đ a vào v n hành trong th c t m t cách đúng đ n hay không đúng đ n v m t lo i giá có t m quan tr ng đ c bi t này tr thành

th c đo v trình đ qu n lý và n ng l c đi u hành chính sách ti n t qu c gia, tác

đ ng tr c ti p ho c gián ti p, tích c c ho c tiêu c c đ n các m c tiêu c a n n kinh t , đ n t ng tr ng và n đ nh kinh t , đ n n đ nh và nâng cao s c mua

đ ng ti n trong n c

- ánh giá l i m t cách khách quan, có c n c khoa h c th c ti n quá trình

v n hành t giá h i đoái là đi u c c k c n thi t cho ho ch đ nh các chính sách kinh t cho t ng lai

- Các n c trên th gi i đã tr giá không ít cho vi c v n hành t giá h i đoái không phù h p Th c t t cu c kh ng ho ng ti n t ông Nam Á và di n bi n

t giá h i đoái trong th i gian qua, đòi h i chúng ta ph i không ng ng nghiên c u

đ có th đ a ra và v n hành trong th c t m t t giá h i đoái phù h p, nh m bi n

nó nh là m t công c tích c c trong qu n lý n n kinh t

- V n đ t giá và chính sách t giá luôn chi m gi m t v trí quan tr ng trong n n kinh t và h th ng chính sách kinh t và luôn là v n đ mang tính th i

s cao ó c ng là lý do t i sao em đã ch n đ tài : “Các gi i pháp nh m s

d ng công c t giá h i đoái trong qu n lý n n kinh t Vi t Nam”

2) M c đích và ph m vi nghiên c u :

Lu n v n nghiên c u nh m đ t đ c các m c đích sau :

- Làm sáng t nh ng nh n th c c b n v t giá h i đoái và v n hành t giá

h i đoái trong qu n lý n n kinh t

- i m l i m t cách khách quan th c ti n quá trình v n hành t giá h i đoái

Vi t Nam trong th i gian qua

- xu t m t s gi i pháp nh m góp ph n hoàn thi n chính sách t giá h i đoái cho m c tiêu phát tri n kinh t Vi t Nam trong th i gian t i

Trong kinh t th tr ng, t giá h i đoái là m t trong nh ng công c ti n t quan

tr ng nh t c a chính sách ti n t qu c gia Vi c nghiên c u m t cách đ y đ vai trò,

đ c đi m c a t giá h i đoái đ có th xác đ nh đ c cho nó m t đ nh h ng phù

h p luôn là m t trong nh ng nhi m v quan tr ng c a ngân hàng trung ng c a các qu c gia trên th gi i V n đ t giá h i đoái là m t v n đ ph c t p Chính vì

- Nh n m nh thêm v m t n i dung c a t giá h i đoái

- Kh ng đ nh vai trò to l n c a t giá h i đoái trong n n kinh t

- Nêu b t m i quan h gi a tính n đ nh c a t giá h i đoái và nhu c u đi u

ch nh trong giai đo n hi n nay

- i m l i quá trình v n hành t giá h i đoái cho đ n hi n nay t đó đ a ra

đ nh h ng và gi i pháp cho quá trình v n hành t giá h i đoái đ góp ph n n

đ nh và phát tri n kinh t ng th i xác l p nh ng y u t c b n cho vi c n

đ nh t giá h i đoái

CH NG 1

LÝ LU N T NG QUAN V T GIÁ H I OÁI

VÀ V N HÀNH T GIÁ H I OÁI TRONG QU N LÝ

N N KINH T 1.1 T giá h i đoái và nh n th c v vai trò c a t giá h i đoái trong

n n kinh t

1.1.1 Khái ni m v t giá h i đoái

a H i đoái : Là s chuy n đ i t m t đ ng ti n này sang đ ng

ti n khác, ch ng h n t đ ng Vi t Nam (VND) sang dollar M (USD) hay t france Pháp (FRF) sang yen Nh t (JPY) v.v… S chuy n đ i này xu t phát t yêu c u thanh toán gi a các cá nhân, các công ty, các t ch c thu c hai qu c gia khác nhau

Ph ng pháp y t giá này áp d ng m t s n c : Anh, M , Úc, EU…

d M t s quy c trong giao d ch h i đoái qu c t :

Ü Ký hi u ti n t : XXX

ng Vi t Nam (VND), ô la M (USD), B ng Anh (GBP), Yên Nh t (JPY),

B t Thái Lan (THB)…

Nh v y, ta th y t giá mua và t giá bán có kho ng chênh l ch, thông th ng vào kho ng 5 đ n 20 đi m

Ví d : n u t giá h i đoái gi a đ ng đôla và đ ng Yên Nh t là

120 Yên n 1 đôla, thì ta có th đ i 1 đôla l y 120 Yên trên th tr ng ti n t th

gi i Nh v y, khi nói đ n t giá h i đoái gi a hai n c, ng i ta th ng ám ch t giá h i đoái danh ngh a

b T giá h i đoái th c : là giá t ng đ i c a hàng hóa hai

n c T c là t giá h i đoái th c cho chúng ta bi t t l mà d a vào đó hàng hóa

c a m t n c đ c trao đ i v i hàng hóa c a n c khác T giá h i đoái th c t còn đ c g i là t l trao đ i

c M i quan h gi a t giá h i đoái th c t và danh ngh a :

Gi s ô tô M giá 10.000 đôla và chi c ô tô t ng t c a Nh t giá 2.400.000yên so sánh giá c a 2 lo i ô tô, chúng ta c n ph i đ i chúng thành m t

đ ng ti n chung N u 1 đôla có giá tr b ng 120 yên, thì ô tô c a M giá 1.200.000 yên So sánh giá ô tô M (1.200.000 yên) và giá ô tô Nh t (2.400.000 yên) Chúng

ta k t lu n r ng giá ô tô M ch b ng n a giá ô tô Nh t Nói cách khác, t i m c giá

hi n hành, chúng ta có th đ i 2 ô tô M l y 1 ô tô Nh t

Chúng ta có th tóm t t quá trình tính toán trên nh sau :

= 0.5 ô tô Nh t/ ô tô M

T i m c giá và t giá h i đoái này, chúng ta th y m t n a chi c ô

tô Nh t t ng đ ng m t chi c ô tô M Nói m t cách t ng quát h n, chúng ta có

th bi u di n quá trình tính toán này nh sau :

1.1.3 Nh n th c v vai trò c a t giá h i đoái trong n n kinh t :

T giá h i đoái là m t ph m trù kinh t t ng h p, có liên quan đ n các ph m trù kinh t khác và đóng vai trò nh là m t công c có hi u l c và có hi u

qu tác đ ng đ n các quan h kinh t đ i ngo i c a m i n c, đ ng th i là y u t

c c k quan tr ng đ i v i chính sách ti n t qu c gia Chính vì v y, nh n th c và

đ c bi t là vi c xác đ nh và đ a vào v n hành trong th c t m t cách đúng đ n hay không đúng đ n v m t lo i giá có t m quan tr ng đ c bi t này tr thành th c đo trình đ qu n lý và n ng l c đi u hành chính sách ti n t qu c gia, tác đ ng tr c

ti p ho c gián ti p, tích c c ho c tiêu c c đ n các m c tiêu c a n n kinh t , đ n

t ng tr ng và n đ nh kinh t , đ n n đ nh và nâng cao s c mua đ ng ti n trong

ã bao đ i nay, hình nh loài ng i đã, đang và v n ti p t c đ ng

tr c m t v n đ có t m quan tr ng đ c bi t này và c g ng ti p c n nó, mong có

m t nh n th c đúng đ n trong vi c đ a ra và v n hành trong th c t m t t giá h i đoái phù h p, nh m bi n nó nh là m t công c tích c c trong qu n lý n n kinh t

… nh ng k t qu mang l i không hoàn toàn nh nh ng gì mà ng i ta mong mu n

S d có hi n t ng đó là vì b n thân t giá h i đoái, nh các nhà kinh t th ng coi là “m t lo i giá c a giá”, b chi ph i b i nhi u y u t và r t khó

nh n th c, xu t phát t tính tr u t ng v n có c a b n thân nó Trong khi đó, t giá

h i đoái không ph i nh là cái gì đó đ ng m mà trái l i, là cái mà con ng i c n

ph i ti p c n hàng ngày, hàng gi ; s d ng nó trong m i quan h giao d ch tài chính trong n c và qu c t , trong vi c x lý nh ng v n đ c th liên quan đ n các chính sách kinh t m i n c …

t v n đ nh v y không ph i nh m đ cao m t ph m trù kinh t

có t m quan tr ng, l i h i đ c bi t mà c t là đ có m t nh n th c đúng đ n v vai trò, v trí c a t giá h i đoái và trên c s đó, c g ng ti p c n g n đúng nh ng gì

thu c v b n ch t c a nó

1.2 Các c ch đi u hành t giá

1.2.1 Các c ch đi u hành t giá :

a T giá c đ nh :

Là t giá không bi n đ ng th ng xuyên, không ph thu c vào

quy lu t cung c u, mà ph thu c vào ý mu n ch quan c a chính ph

b T giá th n i t do :

T giá th n i t do là c ch t giá mà theo đó giá c ngo i t s

do cung c u quy t đ nh và không có s can thi p c a chính ph

Trong ch đ t giá th n i t do, t giá s đ c quy t đ nh b i các l c l ng cung và c u c a ngo i t : n u cung ngo i t > c u ngo i t thì t giá ngo i t s gi m, ng c l i c u ngo i t > cung ngo i t thì giá ngo i t s t ng

c T giá th n i có s qu n lý :

Là t giá th n i nh ng có s can thi p c a chính ph b ng cách

s d ng các công c tài chính ti n t ho c công c hành chính đ tác đ ng lên t giá

h i đoái ph c v cho chi n l c chung c a n c mình

d T giá th n i t p th :

N i b t nh t là h th ng ti n t Châu Âu (EMS – European Monetary System 1978) Ngày 09/05/1978, Ngh vi n Châu Âu phê chu n 11 n c

đ tiêu chu n gia nh p EU – 11 : c, Pháp, Ailen, Áo, B , B ào Nha, Hà Lan,

Ý, Lucxembua, Ph n Lan, Tây Ban Nha (và vào ngày 01/01/2001 có c Hy L p –

EU – 12 Ngày 01/01/1999, EURO chính th c ra đ i v i đ y đ t cách m t đ ng

ti n th c, chung và duy nh t cho c kh i EU – 12

1.2.2 Nh ng y u t ch y u tác đ ng đ n t giá h i đoái

T giá h i đoái cân b ng s thay đ i theo th i gian khi đ ng cung

và đ ng c u thay đ i Các nhân t tác đ ng làm d ch chuy n đ ng cung và đ ng

c u đ c th o lu n d i đây b ng cách phân tích nh h ng c a m i nhân t lên

đ ng cung và đ ng c u

a T l l m phát t ng đ i : S thay đ i trong t l l m phát

t ng đ i có th nh h ng đ n các ho t đ ng th ng m i, đ n l t nó nh ng ho t

đ ng th ng m i này tác đ ng đ n c u ti n và cung ti n, và vì th tác đ ng đ n t giá h i đoái

Chúng ta gi đ nh là c công ty Anh và công ty M đ u bán hàng hóa có th thay th l n nhau N u l m phát M t ng lên s gây ra m t s gia t ng nhu c u c a M đ i v i hàng hóa Anh và vì th c ng t o ra m t s gia t ng trong nhu c u c a M đ i v i đ ng b ng Anh Thêm vào đó, s t ng v t trong l m phát

M s làm gi m nhu c u c a ng i Anh đ i v i hàng hóa M và vì th làm gi m cung đ ng b ng Anh đ mua hàng

Theo hình, m c cân b ng tr c là 1.55 đôla M s có m t s thi u h t đ ng b ng Anh trên th tr ng ngo i h i C u đ ng b ng Anh đ i v i các

c dân M t ng lên và cung đ ng b ng gi m đã t o s c ép gia t ng giá tr c a đ ng

b ng Anh, giá tr cân b ng m i là 1.57 đôla M

Hình 1.1 : Tác đ ng c a vi c gia t ng l m phát c a M đ n giá tr cân b ng

b Lãi su t t ng đ i : Thay đ i trong lãi su t t ng đ i tác đ ng

đ n đ u t ch ng khoán n c ngoài, đ n l t nó đ u t ch ng khoán n c ngoài l i

nh h ng đ n cung và c u ti n và vì th nh h ng đ n t giá h i đoái

Gi đ nh r ng lãi su t c a M t ng trong khi lãi su t c a Anh gi nguyên không đ i Trong tr ng h p này, các công ty M có kh n ng s gi m nhu

c u c a h đ i v i đ ng b ng Anh vì gi đây lãi su t c a M h p d n h n m t cách

t ng đ i so v i lãi su t Anh và vì th có ít đ u t vào các kho n ký g i t i ngân hàng Anh ng th i, các công ty Anh s thi t l p các kho n ký g i vào ngân hàng

M nhi u h n d n đ n cung b ng Anh t ng

Hình 1.2 : Tác đ ng c a s gia t ng lãi su t M đ n giá tr cân b ng c a

c Lãi su t th c : Trong khi lãi su t cao t ng đ i có th thu hút

đ ng v n n c ngoài (đ đ u t vào các ch ng khoán có lãi su t cao) thì lãi su t cao này có th ph n ánh d ki n l m phát cao Vì l m phát cao có th đ t áp l c

gi m giá lên đ ng ti n c a n c đó nên không khuy n khích các nhà đ u t mua Vì

lý do đó, c n thi t ph i xem xét lãi su t th c, là lãi su t danh ngh a đã đi u ch nh

theo theo t l l m phát Theo hi u ng Fisher :

Lãi su t th c = Lãi su t danh ngh a – T l l m phát

Chúng ta th ng so sánh lãi su t th c gi a các qu c gia đ đánh giá nh ng bi n đ ng c a t giá h i đoái b i l nó k t h p gi a lãi su t danh ngh a

và t l l m phát mà c hai nhân t này đ u nh h ng đ n t giá Khi các nhân t khác không đ i, s có m t t ng quan cao gi a chênh l ch lãi su t th c c a hai

qu c gia v i t giá c a hai đ ng ti n c a hai n c đó

d Thu nh p t ng đ i : Nhân t th ba tác đ ng đ n t giá h i

đoái là m c thu nh p t ng đ i Gi đ nh r ng, thu nh p c a M t ng đáng k trong khi thu nh p c a Anh v n không thay đ i u tiên, đ ng c u b ng Anh s d ch chuy n ra phía ngoài ph n ánh m t s gia t ng trong thu nh p c a M và vì th làm

t ng nhu c u v hàng hóa Anh c a ng i M Th hai, đ ng cung b ng Anh không đ i Vì th t giá cân b ng c a đ ng b ng Anh t ng lên nh trong hình sau :

Hình 1.3 : Tác đ ng gia t ng thu nh p c a M đ n giá tr cân b ng c a

ngo i h i, (2) áp đ t nh ng rào c n v ngo i th ng, (3) can thi p vào th tr ng ngo i h i và (4) tác đ ng đ n nh ng bi n đ ng v mô nh l m phát, lãi su t và thu

nh p qu c dân

f K v ng : Gi ng nh các th tr ng tài chính khác, th tr ng ngo i h i ph n ng l i v i các thông tin trong t ng lai có liên quan đ n t giá Ví

d : tin v gia t ng l m phát ti m n M có th làm nh ng nhà đ u c bán đôla do

d ki n đ ng đôla s gi m giá trong t ng lai i u này gây áp l c gi m giá tr c a

Hình 1.4 : M i quan h gi a l m phát, lãi su t và t giá

T giá k h n

Ph n bù ho c Chi t kh u

Chênh l ch

l m phát Chênh l ch lãi su t

B ng 1.5 : So sánh lý thuy t ngang giá lãi su t, ngang giá s c mua và hi u

n c ngoài s thu đ c m t t su t sinh

l i không cao h n t su t sinh l i trong

Chênh l ch

t l l m phát

T giá giao ngay c a m t đ ng ti n so v i

m t đ ng ti n khác s thay đ i đ đáp ng chênh l ch trong t l l m phát gi a hai

n c K t qu , s c mua c a ng i tiêu dùng khi mua hàng hóa n c h s

t ng t v i s c mua khi nh p hàng hóa

Chênh l ch lãi su t

T giá giao ngay c a m t đ ng ti n so v i

m t đ ng ti n khác s thay đ i theo sai

bi t trong lãi su t gi a hai n c K t qu ,

t su t sinh l i t kinh doanh chênh l ch không phòng ng a trên th tr ng ti n t

n c ngoài tính bình quân s không cao

h n t su t sinh l i trên th tr ng ti n t

n i đ a t góc nhìn c a các nhà đ u t trong n c

a M i quan h gi a t giá h i đoái v i lãi su t :

M i quan h gi a lãi su t trên th tr ng ti n t v i t giá trên th

tr ng h i đoái s đ c hi u rõ thông qua vi c nghiên c u hi u ng Fisher qu c t (International Fisher Effect) và lý thuy t ngang giá lãi su t Hai lý thuy t này khác

nhau các hàm ý

Lý thuy t ngang giá lãi su t chú ý lu n gi i vì sao t giá k h n khác v i t giá giao ngay và m c đ chênh l ch s có Lý thuy t này liên quan đ n

m t th i đi m nh t đ nh (t giá k h n), kh ng đ nh t giá h i đoái ch u nh h ng

s sai bi t trong lãi su t

Theo lý thuy t ngang giá v lãi su t, đ ng ti n c a m t qu c gia

có lãi su t th p h n thì nh t đ nh s là bù k h n cho h p đ ng k h n đ i v i đ ng

ti n c a m t qu c gia có lãi su t cao h n Nói cách khác, tr k h n ho c bù k h n trên t giá k h n là x p x t ng đ ng v i chênh l ch lãi su t gi a hai đ ng ti n

Ng c l i, hi u ng Fisher qu c t chú tr ng đ n vi c t giá giao ngay c a m t

đ ng ti n s thay đ i theo th i gian, kh ng đ nh r ng t giá giao ngay s thay đ i theo chênh l ch lãi su t gi a hai n c

T phân tích theo lý thuy t ngang giá lãi su t và hi u ng Fisher

qu c t , có th th y r ng lãi su t là công c giúp các nhà qu n tr tài chính d đoán

và xác đ nh t giá trong t ng lai đ ho ch đ nh chi n l c phòng ch ng r i ro và chi n l c kinh doanh hi u qu Lãi su t đóng vai trò quan tr ng trên th tr ng h i đoái b i vì các kho n ti n g i l n đ c buôn bán t i đó đ u đ c tr lãi, m i kho n

có m t lãi su t, tùy theo đ ng ti n mà nó đ c đ nh danh

S cân b ng th tr ng h i đoái đòi h i s ngang b ng v ti n lãi,

đi u ki n mà theo đó l i t c d ki n c a các kho n ti n g i c a hai lo i ti n b t k

là t ng đ ng thì đ c đo b ng m t lo i ti n (ngh a là đo b ng các đ n v có th

so sánh v i nhau đ c) Ch khi t t c các t su t l i t c d ki n đ u b ng nhau, t c

là khi đó đi u ki n ngang b ng ti n lãi, thì s không có tình tr ng d cung v m t s

d ng ti n g i nào đó và c ng không có tình tr ng d c u v m t s lo i ti n g i khác Th tr ng h i đoái s cân b ng khi không m t lo i ti n g i nào trong tình

tr ng d c u ho c d cung Do v y, có th nói r ng th tr ng h i đoái s cân b ng khi có đi u ki n ngang b ng v ti n lãi

Tuy nhiên, t giá h i đoái t ng lai l i ph thu c vào nhi u y u t thay vì ch ph thu c vào lãi su t Do đó, trong khi lý thuy t ngang b ng ti n lãi có

v h p lý, th c t không luôn luôn x y ra nh v y Các nh h ng khác có th bù

tr các nh h ng c a m t nhân t nào đó Dù sao ch ng n a, lý thuy t ngang giá

lãi su t có t m quan tr ng đ n đ cho phép ng i ta dùng nó đ khái quát nh

h ng c a các nhân t đ n vi c thay đ i d ki n c a t giá

Theo lý thuy t ngang giá lãi su t, gi đ nh r ng tr ng thái cân b ng lãi su t c a t giá ch t n t i trong m t s đi u ki n nh t đ nh nh chu chuy n v n trên th tr ng tài chính ph i hoàn toàn t do, chi phí giao d ch b ng không (0), r i

ro trong đ u t vào các tài s n tài chính b ng nhau…Trong các n n kinh t , các đi u

ki n này r t khó t n t i nh nhau làm cho m i quan h ngang giá lãi su t không th

đ c duy trì chính xác m i lúc, m i n i Cho dù ngang giá lãi su t có th không

đ c duy trì trong th c t , thì nó v n có th đóng m t vai trò h u ích trong phân tích kinh t Th nh t, ng i ta có th s d ng t giá xác đ nh theo ngang giá lãi

su t nh là chu n đ quy t đ nh xem đ ng ti n c a m t n c là d i giá hay quá giá so v i đ ng ti n khác Th hai, ng i ta có th th ng xuyên làm nh ng so sánh

qu c t có ý ngh a các s li u kinh t , s d ng t giá xác đ nh theo ngang giá lãi

su t h n là t giá do th tr ng xác đ nh

Nh ng đi u ki n di n gi i trên cho th y r ng, s thay đ i trong t giá h i đoái d ki n trong t ng lai ph thu c vào các nguyên nhân kinh t c a s thay đ i v lãi su t Chúng ta th y các t giá h i đoái luôn luôn đi u ch nh đ duy trì s ngang b ng ti n lãi Làm th nào đ đi u ch nh t giá h i đoái? tr l i câu

h i này, chúng ta s so sánh các m i quan h có kh n ng khác nhau gi a lãi su t và

t giá h i đoái d ki n trong t ng lai và vi c t giá h i đoái s đ c s d ng th nào cùng v i lãi su t đ tính ra các t su t l i t c có th so sánh đ c

T giá h i đoái đ c xác đ nh t i th tr ng ngo i h i Th tr ng

h i đoái s cân b ng khi các kho n ti n g i c a m i lo i ti n đ u có m t t su t l i

t c d ki n nh nhau, đi u ki n mà theo đó nh ng ng i n m gi các kho n ti n

g i ngo i t ti m n ng s coi các kho n ti n này nh nh ng tài s n đ c mong

mu n nh nhau, s n sàng n m gi t t c các ngu n cung ng ti n g i hi n có c a

m i đ ng ti n Nói cách khác, m t t giá h i đoái n đ nh s là m t t giá khi n cho

nh ng ng i tham gia th tr ng b ng lòng n m gi các ngu n cung ng hi n có v

các kho n ti n g i b ng t t c các đ ng ti n Nh v y, t giá cân b ng đ c xác

đ nh theo nhu c u đ i v i ngo i t

Lãi su t là công c đ c các ngân hàng trung ng s d ng đ

đi u ch nh t giá h i đoái trên th tr ng, đi u ch nh giá tr đ i ngo i c a n i t Chính sách lãi su t cao có xu h ng h tr s lên giá c a n i t , b i vì nó h p d n các lu ng v n n c ngoài ch y vào trong n c, n u lãi su t trong n c cao h n so

v i lãi su t n c ngoài hay lãi su t ngo i t s d n đ n nh ng dòng v n ch y vào hay s làm chuy n l ng hóa ngo i t trong n n kinh t sang đ ng n i t đ h ng lãi su t cao h n i u này làm cho t ng cung ngo i t trên th tr ng (c ng có ngh a làm t ng c u đ i v i đ ng n i t ), t đó đ ng ngo i t s có xu h ng gi m giá trên

th tr ng, hay đ ng n i t s t ng giá Trong tr ng h p ng c l i, n u lãi su t trong n c th p h n so v i lãi su t n c ngoài hay lãi su t ngo i t , đ ng ngo i t

có xu h ng t ng giá trên th tr ng hay đ ng n i t s gi m giá

V c b n, nh ng trình bày trên đây ch đúng v i các n n kinh t

m (open economy), n i có đ ng ti n chuy n đ i và t do l u chuy n v n V m t

lý thuy t, n u lãi su t n c ngoài cao h n, thì d n đ n xu t kh u ti n t , và trong

su t c ng không th d n t i s chuy n đ i v n đ n m c gi m lãi su t

D đoán v m t quá trình phát tri n t giá đ o ng c đ d n t i chênh l ch v lãi su t th ng xu t hi n khi xem xét lãi su t danh ngh a c a m t

đ ng ti n ch không ph i là lãi su t th c, t c là khi chi t tr t l l m phát thì đ ng

ti n v i lãi su t danh ngh a th p l i có lãi su t th c cao h n và ng c l i Thí d ,

đ ng ti n A có lãi su t 10%/n m và t l t ng giá là 9%/n m; đ ng ti n B có lãi

su t là 8%/n m và t l l m phát là 5%/n m, nh v y lãi su t danh ngh a c a đ ng

ti n A cao h n c a đ ng ti n B là 2%/n m, nh ng lãi su t th c thì ng c l i, lãi

su t c a đ ng ti n B l i cao h n so v i đ ng ti n A là 2%/n m Theo cách phân tích này, ch có lãi su t th c m i t o ra đ c s nh p v n; ng c l i, khi đ ng ti n có lãi

su t th c th p thì s d n t i hi n t ng nh n tín d ng, b i vì ng i ta hy v ng r ng, khi thanh toán tín d ng ng i ta ch c n ph i chi phí ít đ n v n i t đ mua l i s ngo i t đã vay, th m chí còn ít h n c khi ch a trao đ i giá tr tín d ng

Chính sách lãi su t còn đ c s d ng vào m c đích đi u ch nh giá

tr đ i ngo i c a n i t Ph ng pháp dùng lãi su t tái chi t kh u đ đi u ch nh t giá h i đoái có th nó là ph ng pháp th ng đ c s d ng v i mong mu n có

nh ng thay đ i c p th i v t giá C ch tác đ ng c a công c này đ n t giá h i đoái nh sau: Trong th cân b ng ban đ u c a cung c u ngo i t trên th tr ng, khi lãi su t tái chi t kh u thay đ i, s kéo theo s thay đ i cùng chi u c a lãi su t trên

th tr ng T đó, tác đ ng đ n xu h ng d ch chuy n c a các dòng v n qu c t làm thay đ i tài kho n v n (trong cán cân thanh toán qu c t ) ho c ít nh t c ng làm

nh ng ng i s h u v n trong n c chuy n đ i đ ng v n c a mình sang đ ng ti n

có lãi su t cao h n đ thu l i và làm thay đ i t giá h i đoái C th , n u lãi su t

t ng s d n đ n xu h ng là m t đ ng v n vay ng n h n trên th tr ng th gi i s

đ vào trong n c và nh ng ng i s h u v n ngo i t trong n c s có khuynh

h ng chuy n đ i đ ng ngo i t c a mình sang n i t đ thu lãi cao h n K t qu là

t giá gi m (đ ng n i t t ng) Trong tr ng h p ng c l i, n u mu n t giá t ng thì s gi m lãi su t tái chi t kh u

Tuy nhiên, cách làm này c ng có nh ng h n ch nh t đ nh, b i l lãi su t và t giá ch có m i quan h tác đ ng qua l i l n nhau m t cách gián ti p,

ch không ph i là m i quan h tr c ti p và nhân qu Các y u t đ hình thành lãi

su t và t giá không gi ng nhau Lãi su t bi n đ ng do tác đ ng c a quan h cung

c u c a v n cho vay Lãi su t có th bi n đ ng trong ph m vi t su t l i nhu n bình quân và trong m t tình hình đ c bi t, có th v t quá t su t l i nh n bình quân Còn t giá h i đoái thì do quan h cung c u v ngo i h i quy t đ nh, mà quan h này l i do tình hình c a cán cân thanh toán d th a hay thi u h t quy t đ nh Nh

v y là nhân t hình thành lãi su t và t giá không gi ng nhau, do đó bi n đ ng c a

lãi su t (lên cao ch ng h n) không nh t thi t đ a đ n t giá h i đoái bi n đ ng theo ( h xu ng ch ng h n) Lãi su t lên cao có th thu hút v n ng n h n c a n c ngoài

ch y vào, nh ng khi tình hình chính tr , kinh t và ti n t trong n c không n đ nh, thì không nh t thi t th c hi n đ c, b i vì v i v n n c ngoài, v n đ lúc đó l i đ t

ra tr c tiên là s đ m b o an toàn cho s v n ch không ph i là v n đ thu hút

th i, can thi p vào t giá là ph i có m t th tr ng v n (nh t là th tr ng v n ng n

h n) đ m nh, t do và linh ho t: tài kho n v n đã đ c m c a

Lãi su t và t giá là hai y u t nh y c m trong n n kinh t và là các công c h u hi u c a chính sách ti n t Lãi su t và t giá luôn có m i quan h

ch t ch v i nhau, nh h ng l n nhau và cùng tác đ ng lên các ho ch đ nh c a n n kinh t S kh p kh nh gi a chính sách lãi su t và t giá có th gây ra nh ng h u

qu b t l i nh : n i t b m t giá gây nguy c l m phát “ch y máu” ngo i t , đ u c

ti n t , h n ch ngu n v n đ u t n c ngoài…Vì v y, trong qu n lý v mô chính sách lãi su t và t giá ph i đ c x lý m t cách đ ng b và phù h p v i th c tr ng

t ng tác khác nhau Vai trò, ph ng th c, c ng đ c a t ng y u t l i ph thu c vào môi tr ng, hoàn c nh c th c a m i n c và thay đ i theo t ng giai đo n phát tri n Nh v y, s thay đ i c a lãi su t và t giá tùy thu c r t nhi u y u t , các

y u t l i th ng đan xen vào nhau và tùy thu c l n nhau m t th i đi m c th , tình hình c th , s có y u t n i b t là nguyên nhân làm thay đ i lãi su t và t giá

và c ng có y u t tr thành h qu c a s thay đ i lãi su t và t giá Chính m i quan h bi n ch ng này làm cho vi c đi u hành và x lý m i quan h gi a lãi su t

và t giá tr nên khó kh n, ph c t p Vai trò c a lãi su t và t giá nh là nh ng công c tích c c trong phát tri n kinh t , đ ng th i là nh ng công c ki m hãm c a chính s phát tri n y, tùy thu c vào s khôn ngoan hay v ng v trong vi c s d ng chúng

b M i quan h gi a t giá h i đoái v i l m phát

T giá h i đoái ch u tác đ ng c a nhi u nhân t , trong đó hai nhân

t quan tr ng nh t là s c mua c a đ ng ti n và t ng quan cung c u ngo i t Khi

l m phát t ng, s c mua đ ng n i t gi m so v i ngo i t , làm cho t giá h i đoái c a

đ ng ngo i t so v i n i t t ng (hay t giá đ ng n i t so v i ngo i t gi m) và

Th t v y, khi m t n c có t l l m phát t ng cao, giá c hàng hóa

c a n c này c ng cao h n, làm gi m nhu c u v hàng xu t kh u c a n c này trên

th tr ng qu c t , đ ng ngh a v i c u đ ng ti n n c này c ng gi m theo Trong khi đó, nhu c u nh p kh u hàng hóa t các n c có l m phát th p h n l i có xu

h ng gia t ng do giá th p h n K t qu là đ ng ti n c a n c có l m phát cao s

ch u áp l c gi m giá Và lý thuy t ngang giá s c mua (PPP) đã t p trung vào l ng hóa m i quan h này gi a l m phát và t giá h i đoái

Lý thuy t ngang giá s c mua đ a ra hai hình th c ngang giá là PPP tuy t đ i (lu t m t giá) và PPP t ng đ i Theo PPP tuy t đ i, hay “lu t m t

giá”: trong đi u ki n th tr ng c nh tranh hoàn h o thì giá các s n ph m gi ng nhau các qu c gia khác nhau s là nh nhau n u đ c tính b ng m t đ ng ti n chung N u có chênh l ch giá x y ra thì s có s đi u ch nh v t giá hay có s kinh doanh chênh l ch t giá đ kéo v th cân b ng Tuy nhiên, PPP tuy t đ i l i có khá nhi u nh c đi m Th nh t, lý thuy t này ch d a trên giá c c a m t hàng hóa c

th mà đ a ra k t lu n chung cho c n n kinh t Th hai là lý thuy t PPP tuy t đ i

d a trên gi đ nh v th tr ng c nh tranh hoàn h o – không có chi phí phát sinh và không có s can thi p c a chính ph Nh ng trên th c t v n t n t i các chi phí v n chuy n, thu quan và h n ng ch, khi n cho hình th c ngang giá s c mua tuy t đ i không còn đúng n a, chênh l ch trong giá c có th v n ti p t c duy trì n u các rào

c n nêu trên là đáng k Chính vì th , đ kh c nh ng nh c đi m c a PPP tuy t đ i, PPP t ng đ i xem xét m i quan h gi a giá c các qu c gia trong đi u ki n b t hoàn h o c a th tr ng; đ ng th i dùng ch s giá đ i di n cho giá c hàng hóa m i

n c

V i gi đ nh các chi phí giao d ch và s can thi p c a chính ph là

có nh ng không thay đ i, PPP t ng đ i phát bi u r ng “t l thay đ i trong giá c

s n ph m gi ng nhau các n c khác nhau s ph n nào gi ng nhau khi đ c tính

N u đ ng n i t gi m, t giá h i đoái cao có tác d ng:

- Kích thích các ho t đ ng xu t kh u, h n ch nh p kh u, góp

ph n t ng thu ngo i t , c i thi n cán cân thanh toán

- V i t giá h i đoái cao s khuy n khích nh p kh u v n, ki u h i,

h n ch các ho t đ ng chuy n ngo i t ra n c ngoài, k t qu là làm cho s c mua

t giá linh ho t (th n i có ki m soát), không c đ nh t giá VND vào USD mà trên

c s r ti n t và c ng không th n i t giá theo quan h cung c u B i trong đi u

ki n môi tr ng v mô ch a n đ nh, n u t giá h i đoái bi n đ ng m nh theo xu

h ng đ ng n i t gi m giá, thì tâm lý ng i dân và t ch c kinh t lo s s quay

tr l i c a l m phát cao, h d dàng chuy n ti n sang đ u t vàng, ngo i t và các tài s n có giá khác Vì v y khi c n thi t NHNN ph i can thi p b ng c công c hành chính và công c gián ti p đ s c mua đ i ngo i c a VND không b bi n đ ng l n

T ng quan l m phát gi a đ ng n i t và ngo i t (đây là nhân t quy t đ nh xu h ng v n đ ng c a t giá trong dài h n): Khi l m phát trong n c

t ng s d n đ n gia t ng lãi su t c a ti n g i b ng n i t so v i ngo i t , kéo theo t giá h i đoái t ng (gi m giá đ ng n i t ) Ng c l i, khi l m phát c a n c s d ng

đ ng ngo i t (l m phát n c ngoài) cao h n t ng đ i so v i trong n c d n đ n

t giá gi m

Tuy nhiên, PPP là m t lý thuy t đ c xây d ng d a trên nhi u gi

đ nh, mà nh ng gi đ nh này r t ít, n u không mu n nói là khó t n t i trong th c t ,

ch ng h n nh th tr ng là c nh tranh hoàn h o, không có chi phí giao d ch, chi phí v n chuy n và th ng m i là hoàn toàn t do, đó là ch a k đ n nh ng sai bi t

v ch t l ng hàng hóa xu t nh p kh u, v n đ th ng hi u và th hi u ng i tiêu dùng… Hay nói cách khác là m i quan h PPP ph n l n có tính ng d ng lý thuy t,

dùng đ nghiên c u m i t ng quan gi a bi n đ ng t giá h i đoái và chênh l ch

l m phát trong m t th i gian dài

Lý thuy t ngang giá s c mua v n có th đóng m t vai trò h u ích trong phân tích kinh t Nó giúp chúng ta ki m đ nh tác đ ng c a l m phát đ n tài kho n vãng lai Khi t l l m phát trong n c cao h n l m phát n c ngoài, s c mua hàng n c ngoài s l n h n s c mua hàng trong n c, k t qu là xu t kh u

gi m, nh p kh u t ng, tài kho n vãng lai thâm h t Ng c l i, khi t l l m phát trong n c th p h n l m phát n c ngoài, s c mua hàng trong n c s l n h n s c mua hàng n c ngoài, k t qu là xu t kh u t ng, nh p kh u gi m, tài kho n vãng lai

th ng d Lý thuy t ngang giá s c mua không ch gi i thích t i sao m c l m phát

t ng đ i gi a hai n c có th nh h ng đ n t giá h i đoái, mà còn cung c p thông tin đ d báo các t giá h i đoái

N u có ngang giá s c mua, m t t giá niêm y t hay còn g i là “t giá danh ngh a” c a đ ng ti n m t n c so v i t t c đ ng ti n các n c khác s

bi n đ ng ngang v i chênh l ch trong l m phát c a n c đó so v i l m phát c a các

n c khác T giá th c là ch s c a s c mua khi chuy n đ i đ ng n i t sang đ ng ngo i t S c mua này ph n ánh giá tr hàng hóa ngo i qu c có th mua Vì v y, t giá h i đoái th c đ c dùng đ ki m đ nh nh ng sai l ch đ i v i lý thuy t ngang giá s c mua; đ ng th i là c s đ phân tích các đi u ki n cung c u v mô trong n n kinh t m

Tuy nhiên, n u ch d a vào ngang giá s c mua đ k t lu n m i

t ng thích gi a l m phát và bi n đ ng t giá h i đoái s không hoàn toàn chính xác B i vì, ngoài l m phát thì t giá h i đoái còn ch u tác đ ng c a nhi u y u t khác mà lý thuy t PPP đã b qua nh sau :

- Các chính sách: qu n lý ngo i h i, t giá h i đoái … -> Lãi su t t ng đ i c a hai qu c gia: Qu c gia nào có lãi su t

th c cao s thu hút dòng v n đ u t n c ngoài l n, d n đ n c u n i t t ng và k t

qu là đ ng n i t t ng giá

-> Thu nh p t ng đ i: Ng i dân có thu nh p cao th ng có xu

h ng xài hàng ngo i làm cho c u ngo i t t ng và đ ng ngo i t t ng giá

-> K v ng c a th tr ng: nh ng tin đ n, nh ng d đoán trên th

tr ng đôi khi có tác đ ng r t l n vì ni m tin c a các nhà đ u c , đ u t th ng có

hi u ng lây lan, t o ra nh ng cú s c trên th tr ng Tuy nhiên, nh ng y u t này

t ng nhanh và c ng gi m r t nhanh

-> Không có hàng thay th nh p kh u: Trong tr ng h p này, n u

l m phát n c ngoài cao h n, ng i tiêu dùng v n ti p t c ph i s d ng hàng n c ngoài m c dù giá cao h n, và đ ng ngo i t có th không s t giá nh lý thuy t ngang giá s c mua d ki n

1.2.4 Quan h gi a tính n đ nh c a t giá h i đoái và nhu c u đi u

ch nh

T khi s d ng công c t giá trong các quan h giao d ch v h i

đoái, hình nh loài ng i luôn coi tính n đ nh c a t giá là m t nhu c u có ý ngh a

s ng còn đ i v i vi c n đ nh ti n t và n đ nh n n kinh t T 1944 đ n 1971, t giá h i đoái đ c c đ nh theo m t h th ng ho ch đ nh t i h i ngh Bretton Woods (nhóm h p Bretton Woods, New Hampshire n m 1944), g m đ i di n c a nhi u

n c Do s th a thu n này, đ c g i là hi p đ nh Bretton Woods, kéo dài t

1944 đ n 1971 M i đ ng ti n đ c đ nh giá theo vàng và vì t t c đ ng ti n đ u

đ c đ nh giá theo vàng nên giá tr c a chúng đ i v i nhau c đ nh Các chính ph

đã can thi p vào các th tr ng ngo i h i đ đ m b o t giá h i đoái không dao

đ ng quá 1% cao h n hay th p h n t giá đã đ nh ban đ u Nh v y, v i các ch đ

t giá h i đoái theo b n v vàng th c t đã t o nên s n đ nh bên trong, nh là m t

s n đ nh t đ ng

T khi ch p nh n s phá s n c a ch đ t giá h i đoái theo b n v vàng t c t giá h i đoái c đ nh đ chuy n sang ch đ t giá h i đoái th n i, trong

m t th i gian ng n, th gi i đã tr i qua m t cu c th nghi m ít thành công mà nhi u

th t b i S th t b i đó b t ngu n t nh n th c m h v t giá h i đoái, và c ng t

đó, c ng đi u quá đáng s c m nh c a th tr ng, coi th tr ng là t t c trong vi c hình thành t giá h i đoái

Chính vì l đó, t giá h i đoái th n i hoàn toàn di n ra không

đ c bao lâu, tính t tháng 3 n m 1973 khi ch đ t giá h i đoái b n v vàng b s p

đ thì đ n tháng 6 n m 1976, các n c ch y u trên th gi i đã nhóm h p nhau t i Jamaica và cu i cùng, đ a ra khuy n cáo này là xác l p tính n đ nh c a t giá h i đoái, coi tính n đ nh nh là s i ch đ xuyên su t trong quá trình v n hành t giá

th tr ng ti n t M t khác, t giá h i đoái xét t bình di n t ng th , nó là b ph n trong nhi u bi n s khác nhau c a n n kinh t , ch u s tác đ ng ph thu c theo chi u thu n ngh ch và do v y, không th và không bao gi đ c coi đó nh là m t

y u t đ c l p, tách kh i m i liên h v i các y u t khác

L ch s phát tri n kinh t th gi i đã ch ng minh không th bác b

đ c v vai trò quan tr ng c a t giá h i đoái và loài ng i đã t n không bi t bao nhiêu công s c đ tìm ki m nh ng ph ng pháp khác nhau trong vi c ch đ nh và

đi u hành t giá h i đoái òi h i c a khuy n cáo Jamaica đ i v i các n c mà c t lõi c a nó là c g ng duy trì tính n đ nh c a t giá h i đoái, coi đó nh là ti n đ quan tr ng c a n đ nh và t ng tr ng các ho t đ ng xu t nh p kh u, đ u t n c ngoài và trên h t là c s quan tr ng cho n đ nh và t ng c ng kinh t

Chính vì l đó, n đ nh t giá h i đoái ph i và s là m t m c tiêu

ph n đ u lâu dài, m t xu h ng phát tri n t t y u c a các n c trên th gi i và

Nh v y, t giá c n v a n đ nh v a linh ho t, nó ph i ph n ánh

đ c cung c u v ti n t trên c c th tr ng ti n t phát tri n M t khác, nó ph i

có s n đ nh t ng đ i thông qua s can thi p c a Nhà n c vì m t m c tiêu phát tri n kinh t đ t n c t ng th i k

Tóm l i, v c b n, xét v tr ng th , t giá h i đoái ph i n

đ nh và xét v đo n th , t giá h i đoái ph i đ c đi u ch nh Nh ng gi a hai

th i k đó ph i đ c n đ nh Th c t vi c đi u hành t giá c a n c ta trong nh ng

có th x lý v n đ t giá h i đoái c a n c ta trong hi n t i và

xu h ng phát tri n trong t ng lai m t cách đúng đ n, c n thi t ph i đ t trong b i

c nh c a s giao l u và h i nh p kinh t qu c t , trong m i quan h g n bó gi a các quan h t ng tác v i các y u t hình thành t giá h i đoái và đ c bi t quan tr ng là

ph i coi t giá h i đoái nh là m t b ph n c c k quan tr ng c a chính sách ti n t

qu c gia Xu t phát t yêu c u đó, c n thi t ph i theo đu i các đ nh h ng c b n sau đây :

Th nh t, c n hi u t giá h i đoái không có gì khác h n là m t

lo i giá, mà đã là m t lo i giá, đòi h i ph i đ c quan ni m, th a nh n và đ i x

Trong báo cáo t ng k t g n đây c a IMF cho r ng : “T n m 1973

nh ng thay đ i c a t giá h i đoái có xu h ng cân b ng v i l m phát c a các n c công nghi p quan tr ng nh t, nh ng đi u đó c ng ch là xu h ng Xét v lâu dài,

hi m khi có m t s đ ng nh t hoàn toàn c a nh ng thay đ i giá c và thay đ i t giá h i đoái Thông th ng v lâu dài, t giá h i đoái, ho c là n m trên, ho c là

n m d i nh ng thay đ i c a m t b ng giá”

Xu t phát t nh n th c c b n đó, c n thi t ph i có s l a ch n, và

s l a ch n gi a tính n đ nh và tính h p lý thì trong vô s tr ng h p, ng i ta

ch n s n đ nh, còn tính h p lý ng i ta s tìm m i bi n pháp khác nhau trong

t ng lai nh m t o cho s h p lý c n thi t Tóm l i, tính n đ nh luôn là m c tiêu

đ c h ng đ n trong vi c đi u hành t giá h i đoái

Th hai, đ làm đ c đi u đó c n đ c bi t nh n m nh đ n vai trò

c a Nhà n c, tr c h t là c a ngân hàng trung ng, v i t cách là ng i th c thi chính sách ti n t qu c gia, trong vi c đi u hành t giá h i đoái Kinh nghi m mà

chúng ta tích l y đ c trong nhi u n m qua là s đi u hành đó ph i b t ngu n t th

tr ng và ngân hàng trung ng ph i là m t “đ i nhân” c a th tr ng Và mu n là

m t “đ i nhân” khi tham gia tr n và chinh ph c đ c m t con ng a nhi u khi b t kham nh t giá h i đoái thì th c l c v d tr ngo i t c a ngân hàng trung ng

là h t s c quan tr ng, ngh a là ph i có l c đ can thi p khi c n thi t Ngoài th c l c

s n có, ph i có ngh thu t ngày càng điêu luy n đ đ a ra nh ng : “đ ng ki m” đúng lúc vào nh ng th i đi m c n xu t hi n đ t đ c đi u đó, theo tôi c n ph i quán tri t các nguyên t c ch đ o sau đây :

M t, xu t phát t tính ch t c a nó, c n ph i coi t giá h i đoái

gi ng nh b t c m t lo i giá nào khác, và do v y c n thi t ph i theo dõi s bi n

đ ng c a th tr ng thông qua các tín hi u c a th tr ng và s d ng các công c

c a th tr ng đ can thi p khi c n thi t Tuy nhiên, s can thi p c a ngân hàng trung ng vào s bi n đ ng c a t giá h i đoái c n thi t ph i đ c hi u là ch xu t

hi n khi có s bi n đ ng đó b t ngu n t quan h cung c u nh đã đ c p trên, và

do đó, không ph i v i b t k s bi n đ ng nào Có ngh a là khi s bi n đ ng đó b t ngu n t nguyên nhân c a l m phát thì c n thi t ph i tìm ki m các gi i pháp ch ng

l m phát đ ng n ch n và ki m soát, và qua đó, gi cho t giá h i đoái đ c n đ nh trong m t biên đ dao đ ng cho phép Vi c s d ng ngo i t đ can thi p nh m duy trì t giá h i đoái n đ nh trong tr ng h p đang có l m phát, đ c bi t là l m phát phi mã và siêu l m phát chính là cách t sát, làm c n ki t d n d tr ngo i t

Hai, trong đi u hành t giá h i đoái không th ch y theo ch s

l m phát mà c n gi s n đ nh trong biên đ cho phép Vì xét cho cùng, vi c đi u

ch nh t giá h i đoái theo xu h ng làm gi m giá tr đ ng ti n trong n c khi đang

có l m phát ch t o thêm nh ng c n s c và ch c ch n s t o ra m t vòng xoáy trôn

c : l m phát t ng, t giá t ng và t giá t ng làm cho l m phát t ng Trong nh ng

tr ng h p nh th c n thi t cô l p m t cách t ng đ i gi a hai ch s này, và d t khoát, ph i tìm ki m các nguyên nhân gây ra l m phát đ ch n đ ng ho c ki m soát

m t cách có hi u qu và ch khi nào làm đ c đi u đó m i có th t o đ c m t n n

ti n t n đ nh v i m t t giá h i đoái v n đã đ c n đ nh tr c đó

B t c m t đi u ch nh t giá nào ch d a vào m t quan h duy

nh t là s c mua c a đ ng ti n đ u là m t bi n pháp th đ ng, nh t th i và không

th t n t i lâu dài, vì đi u đó trái v i b n ch t c a t giá h i đoái, và đ c bi t ph

đ nh các y u t khác nhau tác đ ng đ n t giá h i đoái trong n n kinh t th tr ng

Ba, vi c đi u ch nh t giá h i đoái ph i gi cân b ng và c g ng

n đ nh đ t o đi u ki n cho các ho t đ ng th ng m i qu c t c a n c đó Vi c

nh n m nh s d ng t giá h i đoái cho nhu c u đ y m nh xu t kh u ho c cho nh p

kh u c n đ c hi u là h t s c t ng đ i, vì xét cho cùng, không có ho t đ ng xu t

kh u thu n túy m t chi u M c đích c a xu t kh u, suy cho cùng r i là đ nh p

kh u Chính vì l đó m t t giá nào có l i cho xu t kh u ngày hôm nay thì ch ng chính t giá đó gây b t l i cho nh p kh u c a ngày mai, khi c n nh p kh u M i

t ng quan này là c n thi t duy trì b n v ng và ph i đ t trong t ng th c a chính sách tài chính và ti n t qu c gia

Ba nguyên t c trên ph n nh đ nh h ng quan tr ng đ làm sao

gi đ c s n đ nh c a t giá h i đoái xét v tr ng th và ch p nh n đi u ch nh xét đo n th i u đó c ng có ngh a là tính n đ nh c a t giá h i đoái trong m t

n n kinh t luôn đ c coi là s i ch đ xuyên su t trong quá trình s d ng và đi u hành chính sách ti n t qu c gia, tác đ ng vào các m c tiêu c b n c a n n kinh t

Xu t phát t tính h t s c nh y c m và t m quan tr ng c a t giá h i đoái, m i bi u

hi n s l c, đ n gi n hóa, phi n di n trong x lý và đi u hành t giá h i đoái ch n

ch n s gây ra nh ng h l y x u đ i v i n n kinh t Kinh nghi m mà chúng ta tích

l y đ c, trong su t chi u dài c a l ch s trên th gi i và trong n c, đã đ đ

ch ng minh tính n đ nh c a t giá h i đoái R t m ng, v l nh v c này, m c dù chúng ta v a đi ra n n kinh t t p trung đ đ n v i n n kinh t th tr ng ch a đ c bao lâu so v i nhi u n c trên th gi i nh ng vi c x lý t giá h i đoái trong th i gian v a qua ph n nào ph n nh trình đ c a các nhà ch c trách ti n t trong vi c

n m b t m t công c vô cùng l i h i và bu c đ u đã thành công Trong nh ng thành công c a đi u hành n n kinh t nói chung, có thành công c a vi c n đ nh t giá h i đoái

1.3 M t s bài h c rút ra đ c t kh ng ho ng ti n t ông Nam Á

Bài h c đ u tiên :

V i nh ng thành qu đ t đ c, Vi t Nam c n ph i chú ý phát hi n s m

nh ng v n đ ti m n m t cân đ i trong n n kinh t ng v i các chính sách đang

th c hi n đ có gi i pháp ch n ch nh k p th i

Trong chi n l c phát tri n kinh t c ng nh đi u hành v mô, c n duy trì

m t th cân b ng t ng đ i gi a các m c tiêu nh : s n ph m, t ng tr ng, t giá

h i đoái, lãi su t, ngân sách, cán cân th ng m i nói riêng và cán cân thanh toán nói chung Các chính sách kinh t v mô c n ph i đ c đi u hành m t cách linh ho t,

đ ng b và ph i h p ch t ch , h tr và b sung l n nhau

Bài h c th hai

Trong n l c thúc đ y s phát tri n kinh t và hòa nh p v i n n tài chính

qu c t , vi c m c a th tr ng v n c a m i n c là đi u ki n c n thi t Song vi c

m c a th tr ng v n không đ ng ngh a v i vi c buông l ng, m t ki m soát các dòng v n M i qu c gia ph i quan tâm đ n vi c duy trì m t t l h p lý v các m i quan h sau :

-> Quan h t l gi a v n trong n c và v n vay n c ngoài

-> Quan h t l gi a v n ng n h n, trung h n và dài h n trong vi c thu hút v n t n c ngoài N u t l v n ng n h n l n, không n đ nh và mong manh s

là m t v n đ có tác đ ng r t nh y c m khi th tr ng ti n t trong n c có đ t bi n

S rút v n đ ng lo t và t là có th x y ra và s là y u t gây r i lo n v n th

tr ng trong n c

-> Quan h gi a th i h n vay v n ngoài đ i t ng đ c đ u t , n u th i

h n vay ng n nh ng l i đ c đ u t t p trung vào m t l nh v c, thì m t khi th

tr ng này b t c thì kh n ng tr n s khó và n quá h n s l n, gây m t n đ nh trong h th ng tài chính (tr ng h p đ u t và th tr ng b t đ ng s n Thái Lan)

Bài h c th ba :

S thâm h t cán cân vãng lai là m t v n đ nên đ c quan tâm th ng xuyên và có bi n pháp đi u ch nh thích h p Kinh nghi m c a các n c Malaysia,

Indonesia, v.v… cho th y m c dù thâm h t các cán cân vãng lai so v i GDP th p

h n c a Thái Lan, m c dù t l d tr khá song c ng không ng n c n đ c ph n

ng dây chuy n c a cu c kh ng ho ng tài chính Thái Lan

Bài h c th t :

Kh ng ho ng tài chính Thái Lan cho th y, bài h c kinh nghi m sâu s c

và đ t giá cho vi c xác đ nh chính sách và ngh thu t đi u hành t giá X lý t giá

ph i đ c đ t trong m i quan h v i lãi su t, d tr ngo i t , cán cân th ng m i, thâm h t ngân sách

Trong xu h ng t do hóa ch đ qu n lý ngo i h i hi n nay c a c n c

đ ti n t i hòa nh p, c n có nh ng b c đi th n tr ng và phù h p v i hoàn c nh c

th M c đ t do hóa s ph thu c vào kh n ng ch ng đ nh ng cú s c c a n n kinh t t bên ngoài Theo kinh nghi m c a các n c, Vi t Nam c n ti p t c duy trì

ki m soát ch t ch vi c chuy n v n ngo i t vào và ra kh i lãnh th mình đ c bi t là ngu n v n ng n h n

Bài h c th n m :

Trong n n kinh t th tr ng, ti n t là công c nh y bén nh t trong vi c

đi u hành n n kinh t qu c dân Trong đó, h th ng tài chính – ngân hàng đóng vai trò h t s c quan tr ng trong n n kinh doanh và đ u t Do đó, s phát tri n kinh t

th tr ng ph i đi li n v i vi c xây d ng m t h th ng tài chính – ngân hàng đ

m nh, có kinh nghi m trong vi c đi u ch nh chính sách tài chính ti n t ây là v n

đ chung c a các n c Châu Á và c ng là v n đ th i s nóng b ng c a Vi t Nam

hi n nay

ph i đ c đ t trong m i quan h c a h th ng các chính sách kinh t , đ ng th i

đ c ph i đ c đ t trong m c tiêu phát tri n c a đ t n c t ng th i k khác nhau Chúng ta không th áp d ng m t cách máy móc theo chính sách t giá c a b t k

m t qu c gia nào, mà v i m i qu c gia, v i t ng th i k khác nhau s ch n cho mình m t chính sách t giá phù h p Tuy nhiên, nhìn chung cho dù qu c gia nào đi

n a khi xét v tr ng th , c n n đ nh t giá h i đoái, nh ng khi xét v đo n th , t giá h i đoái ph i đ c đi u ch nh th y rõ l ch s phát tri n, s v n hành t giá

h i đoái n c ta, chúng ta ti p sang ch ng 2 v i s phân tích quá trình v n hành

t giá h i đoái n c ta t n m 1997, th i gian kh ng ho ng tài chính di n ra t i khu v c ông Nam Á, đ n 6 tháng đ u n m 2008

CH NG 2 QUÁ TRÌNH V N HÀNH T GIÁ H I OÁI

h ng r ng kh p trên ph m vi th gi i Vi t Nam c ng không tránh kh i nh ng nh

h ng c a cu c kh ng ho ng Xét trên góc đ v mô, n n kinh t Vi t Nam ph i đ i

đ u v i nh ng c n s c r ng kh p trong các l nh v c nh : tài chính – ngân hàng; ngo i th ng; đ u t ; thu chi ngân sách nhà n c; t ng tr ng kinh t , d tr qu c gia và n n c ngoài M t khác, nh ng h n ch c a chính sách t giá h i đoái th i

T giá VND/USD trong th i k này bi n đ ng khá ph c t p, có xu h ng

t ng nhanh, đ ng th i đ t bi n theo nh ng c n s t giá ngo i t T giá VND/USD

đã đ c đi u ch nh t ng đ u liên t c, đ ng th i n i r ng biên đ giao d ch C th :

-> Ngày 27/02/1997 : m r ng biên đ giao d ch t +/- 1% lên +/-5% -> Ngày 13/10/1997 : t ng biên đ dao đ ng lên +10%

-> Ngày 06/08/1998 : gi m biên đ dao đ ng xu ng còn +7%, nh ng t giá chính th c đ c đi u ch nh t ng t 11,815VND/USD lên 12,298VND/USD, t c VND gi m giá 4.1% (t ng đ ng v i đi u ch nh biên đ t +10% lên +11.1%) Ngh a là, tuy biên đ gi m nh ng do t giá chính th c t ng nên VND v n b phá giá

Nhìn chung, t giá th i k 1997-1999 di n bi n ph c t p v i xu h ng USD lên giá m nh v i các nguyên nhân nh sau :

-> Th nh t, xu th lên giá chung c a USD so v i các ngo i t khác trên

th tr ng qu c t

-> Th hai, vào nh ng tháng cu i n m 1997, do nh h ng c a kh ng

ho ng tài chính - ti n t , đ ng ti n c a h u h t các n c ông Nam Á đ u gi m

m nh so v i USD

-> Th ba, tình hình cán cân th ng m i thâm h t nghiêm tr ng Do h u

qu c a vi c lên giá có ph n nào quá m c c a VND trong giai đo n tr c, xu t

kh u b h n ch , nh p kh u ngày càng t ng d n đ n tình tr ng thâm h t cán cân

th ng m i

-> Th t , c u ngo i t gia t ng do xu t hi n nhu c u ngo i t đ thanh toán các L/C nh p hàng tr ch m

-> Th n m, giá vàng trong n c và trên th tr ng th gi i có s chênh

l ch ngày càng l n, d n đ n tình tr ng mua vét ngo i t đ nh p vàng v bán trong

n c

-> Th sáu, do có tâm lý m t giá VND, nên xu h ng chuy n t VND sang USD đ b o toàn giá tr

Nh m t ng c ng qu n lý ngo i h i, đ ng th i h tr t giá n đ nh, trong

th i gian này có m t s n i dung t ng c ng qu n lý nh sau:

-> Ngày 30/08/1997, chính ph ra ngh đ nh s 58/CP v vi c ban hành quy ch qu n lý vay và tr n n c ngoài NHNN th c hi n nhi m v xây d ng

t ng h n m c vay và tr n n c ngoài theo ph ng th c t vay t tr c a các doanh nghi p

-> Nh m ch n ch nh các NHTM trong vi c m L/C nh p hàng tr ch m, NHNN đã ban hành quy ch m L/C nh p hàng tr ch m, th c hi n vi c phân b

và giám sát th c hi n m c vay và b o lãnh ng n h n c a các NHTM, ban hành thông t h ng d n vi c x lý t n t i v b o lãnh m L/C

-> góp ph n thúc đ y t ng tr ng kinh t , c i thi n cán cân thanh toán

qu c t , t ng b c th c hi n kh n ng chuy n đ i c a ng Vi t Nam trong các

ho t đ ng ngo i h i và hoàn thi n h th ng qu n lý ngo i h i c a Vi t Nam, t ng

c ng s giám sát và qu n lý ngo i h i c a Nhà n c, ngày 17/08/1998, Chính ph

đã ra Ngh đ nh s 63/1998/N -CP v qu n lý ngo i h i, thay th Ngh đ nh s 161/H BT ngày 18/10/1988 c a H i đ ng B tr ng ban hành i u l qu n lý ngo i h i c a n c C ng hòa xã h i ch ngh a Vi t Nam

-> Có th nói, Ngh đ nh qu n lý ngo i h i đã đ a ra m t khung pháp lý hoàn ch nh đ i v i vi c qu n lý và s d ng ngo i t trong các giao d ch thanh toán

qu c t , đánh d u m t b c ti n trong công tác qu n lý ngo i h i và kh ng đ nh

m c tiêu qu n lý ngo i h i c ng nh ch quy n c a ng Vi t Nam N i dung c a Ngh đ nh qu n lý ngo i h i đã có nhi u đ i m i theo h ng t do hóa, m c a và

h i nh p, t o môi tr ng thu n l i khuy n khích s phát tri n các ho t đ ng kinh doanh ngo i t c a các t ch c tín d ng V n đ c t lõi c a các chính sách qu n lý ngo i h i là ki m soát đ c th tr ng ngo i t và c i thi n đ c cán cân thanh toán

qu c t , trên c s đó, góp ph n duy trì n đ nh giá tr ng Vi t Nam ó c ng là yêu c u c b n đ h ng m c tiêu “trên lãnh th Vi t Nam ch dùng ti n Vi t Nam”

đ nh s 65/1999/Q -NHNN7, NHNN đã bãi b vi c công b t giá chính th c nói

trên và thay vào đó là công b t giá giao d ch bình quân trên th tr ng ngo i t liên ngân hàng Các NHTM đ c phép xác đ nh t giá mua và t giá bán đ i v i ô

la M không đ c v t quá biên đ +/- 0,1% so v i t giá giao d ch th c t bình quân trên th tr ng ngo i t liên ngân hàng do NHNN công b hàng ngày, c ng t ngày 26/02/1999, biên đ giao d ch c ng đ c rút xu ng là +/- 0.1% Có th nói, đây là m t b c đ i m i r t quan tr ng, không nh ng trong quan đi m, trong t duy

mà c trong th c ti n qu n lý C ch qu n lý này làm cho t giá trên th tr ng v n

đ ng m t cách khách quan, ph n ánh đúng h n các quan h cung c u v ngo i t trên các th tr ng, đ ng th i c ng phù h p v i c ch đi u hành t giá c a nhi u

n c trên th gi i

Biên đ quy đ nh t giá các NHTM đ c phép giao d ch c ng không

ng ng đ i m i Trong giai đo n t 01/07/2002 đ n nay, NHNN quy đ nh 5 k h n

Theo quan đi m c a NHNN, đây là m t b c ngo c l ch s trong chính sách đi u hành t giá – chuy n t ch đ t giá h i đoái c đ nh c ng nh c v i

nh ng công c đi u hành ch y u là hành chính sang m t ch đ t giá m i linh

ho t h n và mang tính th tr ng cao h n Ch đ t giá m i này đ c nhi u nhà kinh t g i là ch đ t giá trung bình th tr ng b i vì theo ý t ng, t giá s do cung c u v ngo i t trên th tr ng quy t đ nh và NHNN ch can thi p trong nh ng

tr ng h p c n thi t Cùng v i vi c chuy n đ i sang c ch đi u hành t giá m i, các bi n pháp hành chính nh t l k t n i b t bu c trong n m 1999 c ng đã đ c NHNN gi m t 80% các ngu n thu vãng lai c a doanh nghi p xu ng còn 50%

nh m t ng c ng tính ch đ ng h n trong vi c s d ng ngo i t c a doanh nghi p,

t ng b c ti n t i t do hóa các giao d ch ngo i t

Xét v m t lý thuy t, đây là b c c i cách có ý ngh a c a NHNN sang

m t c ch t giá xác đ nh khách quan h n trên c s cung c u c a th tr ng, đó là

đ nh

-> Trên c s t giá bình quân liên ngân hàng, các NHTM xác đ nh t giá kinh doanh theo quy t c :

T giá kinh doanh = TGBQLNH (1+ - 0,0025)

Suy ra : T giá bán ra (max) = TGBQLNH (1+ 0,0025)

T giá mua vào (min) = TGBQLNH (1- 0,0025)

đây, y u t th n i trong t giá kinh doanh chính là đ i l ng TGBQLNH

-> Vì đây là t giá bình quân, ngh a là NHNN ph i tính toán m i ra, trong khi đó NHNN l i là ng i đ c quy n đi u hành, đ c quy n tính toán, đ c quy n thông báo TGBQLNH, cho nên trong ch ng m c nh t đ nh thì m c TGBQLNH ch a thoát ly kh i ý chí ch quan trong đi u hành t giá c a NHNN