Nghiên cứu tự do hóa tài chính ở Việt Nam trong giai đoạn hậu khủng hoảng kinh tế toàn cầu

- Kh ng ho ng ngân hàng Banking Crisis.. - Kh ng ho ng kép Twin crisis... thi trong nhng qu c gia đang phát tri n... Tuy nhiên, s đi xu ng c a ph Wall và các th tr ng tên tu i châu Âu đã

Chuyên ngành: Kinh t tài chính – ngân hàng

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t : “Nghiên c u T do hóa tài chính Vi t

Nam trong giai đo n h u kh ng ho ng kinh t toàn c u” là công trình c a vi c h c

t p và nghiên c u khoa h c th t s nghiêm túc c a b n thân Nh ng k t qu nêu ra trong

lu n v n này là trung th c và ch a đ c công b r ng rãi tr c đây Các s li u trong

lu n v n có ngu n g c rõ ràng, đ c t ng h p t nh ng ngu n thông tin đáng tin c y

TP HCM, tháng 10 n m 2009

Tác gi

Nguy n Th Ph c

Danh m c các b ng và hình

Danh m c t vi t t t

Trang

PH N M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

3 Ph ng pháp nghiên c u 2

4 K t c u c a đ tài 2

CH NG 1 T NG QUAN V T DO HÓA TÀI CHÍNH VÀ KINH NGHI M T DO HÓA TÀI CHÍNH M T SÔ N C TRÊN TH GI I 3

1.1 T do hóa tài chính và bong bóng tài s n trong m t qu c gia 3

1.1.1 Khái l c v TDHTC 3

1.1.1.1 Khái ni m TDHTC 3

1.1.1.2 B n ch t TDHTC 3

1.1.1.3 M i quan h gi a TDHTC và chi u sâu tài chính 4

1.1.2 Hi u qu c a t do hóa tài chính 6

1.1.3 M t trái c a TDHTC 9

1.1.3.1 Có th làm t ng thêm kh n ng gây ra kh ng ho ng tài chính 9

1.1.3.2 S đ o ng c dòng v n - “bong bóng” b “xì h i” 11

1.1.3.3 Tính bi n đ ng và xu h ng b y đàn: 12

1.1.4 N i dung và trình t quá trình TDHTC 14

1.1.4.1 T do hóa lãi su t 15

1.1.4.4 T do hóa các d ch v tài chính 19

1.1.4.5 Trình t t do hóa tài chính 21

1.1.5 T do hóa tài chính và b ba b t kh thi 22

1.2 Quan đi m v TDHTC c a các n c trên th gi i d i tác đ ng c a kh ng ho ng kinh t toàn c u 25

1.3 Kinh nghi m TDHTC m t s n c trên th gi i và bài h c cho Vi t Nam 28

1.3.1 Kinh nghi m TDHTC Trung Qu c 28

1.3.2 Kinh nghi m t do hóa d ch v tài chính Canada 30

1.3.3 Kinh nghi m các n c khác v TDHTC 32

1.3.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam trong quá trình TDHTC 34

CH NG 2 TH C TR NG V TDHTC VI T NAM 36

2.1 Các tranh lu n v TDHTC sau kh ng ho ng Vi t Nam 36

2.1.1 Ki m soát v n hoàn toàn 36

2.1.2 T do hóa tài chính th n tr ng 38

2.2 Quá trình t do hóa lãi su t Vi t Nam 40

2.2.1 Ti n trình t do hóa lãi su t Vi t Nam 40

2.2.1.1 Lãi su t tr c n m 1988 41

2.2.1.2 Lãi su t t n m 1988 đ n 2009 41

2.2.2 K t qu đ t đ c t quá trình t do hóa lãi su t Vi t Nam 45

2.2.3 Nh ng h n ch t quá trình t do hóa lãi su t Vi t Nam 46

2.3 Quá trình t do hóa t giá h i đoái Vi t Nam 46

2.3.1 Ti n trình t do hóa t giá h i đoái Vi t Nam 46

2.4 Quá trình t do hóa tài kho n v n Vi t Nam 49

2.4.1 Ti n trình t do hóa tài kho n v n Vi t Nam 49

2.4.2 K t qu đ t đ c t t do hóa tài kho n v n Vi t Nam 50

2.4.3 Nh ng h n ch t t do hóa tài kho n v n Vi t Nam 52

2.5 Quá trình t do hóa d ch v tài chính Vi t Nam 57

2.5.1 Ti n trình t do hóa d ch v tài chính Vi t Nam 57

2.5.2 K t qu đ t đ c t t do hóa d ch v tài chính Vi t Nam 61

2.5.3 Nh ng h n ch t t do hóa d ch v tài chính Vi t Nam 64

2.5.3.1 H n ch t h th ng ngân hàng 64

2.5.3.2 H n ch t h th ng giám sát tài chính-ngân hàng 67

2.5.3.3 H n ch t TTCK 69

CH NG 3 GI I PHÁP V L TRÌNH TH C HI N TDHTC VI T NAM HI N NAY 72

3.1 Quan đi m TDHTC trong giai đo n h u kh ng ho ng 72

3.2 Xây d ng l trình TDHTC 74

3.3 Gi i pháp th c hi n TDHTC 76

3.3.1 Hoàn ch nh h th ng lu t c a ngân hàng 76

3.3.2 Nâng cao hi u qu ho t đ ng c a h th ng tài chính ngân hàng 77

3.3.2.1 C c u l i h th ng ngân hàng 77

3.3.2.2 Hoàn thi n h th ng giám sát tài chính - ngân hàng 81

3.3.3 Gia t ng chi u sâu tài chính c a qu c gia 83

3.3.3.1 Phát tri n th tr ng c phi u Vi t Nam hi n nay 84

3.4 Các gi i pháp khác 87

3.4.1 Ch đ ng phòng ch ng nh ng nguy c khi TDHTC 87

3.4.1.1 Nguy c m t giá n i t 88

3.4.1.2 Nguy c đ o ng c dòng v n 88

3.4.1.3 Nguy c v n 88

3.4.2 m b o an toàn khi t do hóa tài kho n v n 89

3.4.3 Xây d ng và phát tri n c s h t ng th tr ng tài chính 89

3.4.4 Minh b ch thông tin 90

PH N K T LU N 92

Danh m c tài li u tham kh o

Danh m c các b ng Trang

B ng 1.1: Qu Ngân hàng có th cho vay các n c kém phát tri n đi n hình 5

B ng 1.2: Qu Ngân hàng có th cho vay trong các n n kinh t t ng tr ng nhanh 5

B ng 2.1: Biên đ dao đ ng c a t giá trong th i gian qua 47

B ng 2.2: FDI, ODA, ki u h i, FPI giai đo n 1997-2008 51

B ng 2.3: Cán cân th ng m i, cán cân vãng lai và d tr ngo i h i Vi t Nam giai đo n 2001-2008 52

B ng 2.4: Quy mô v n đi u l c a m t s NHTM c ph n tháng 3/2009 66

B ng 2.5: Quy mô v n đi u l c a m t s ngân hàng n c ngoài n m 2006 66

Danh m c các hình Trang Hình 1.1: Mô hình b ba b t kh thi các n c qua các n m 23

Hình 2.1: Vi c đi u ch nh lãi su t Vi t Nam theo quy đ nh c a chính ph 45

Hình 2.2: T giá h i đoái gi a VND và USD n m 2008 và đ u n m 2009 47

Hình 2.3: FDI, ODA, ki u h i, FPI giai đo n 1997-2008 51

Hình 2.4: Di n bi n cán cân th ng m i, cán cân vãng lai 53

Hình 2.5: VN-Index giai đo n tháng 12/2006 đ n tháng 6/2009 54

Hình 3.1: Mô hình l trình TDHTC c a Vi t Nam trong giai đo n hi n nay 75

: Qu Ti n T Qu c T : Ngân hàng trung ng : Ngân hàng th ng m i : Ngân hàng nhà n c : T ch c h p tác và phát tri n kinh t : T ch c tín d ng

: T do hóa tài chính : Th tr ng ch ng khoán : V n đi u l

: Ngân Hàng Th Gi i : T Ch c Th ng M i Th Gi i : Xã h i ch ngha

Xu h ng ph bi n trong m i n n kinh t th tr ng là khi biên đ t do hoá đ u t ,

t do hoá th ng m i càng đ c m r ng, thì t t y u ph i n i r ng TDHTC TDHTC không ch là yêu c u b t bu c đ có th tham gia sân ch i th gi i mà còn là xu th t t

y u c a h i nh p kinh t b i nh ng l i ích ti m n ng to l n c a nó mang l i cho các qu c gia Quá trình này giúp to ra m t môi tr ng minh b ch, linh ho t và hi u qu cho h

th ng tài chính, thu hút đ u t , kích thích s c nh tranh lành m nh, mang l i đ ng l c phát tri n, kh n ng ti p c n công ngh m i cho các t ch c tài chính trong n c c ng

nh c h i s d ng các d ch v tài chính đa d ng, ch t l ng cao cho ng i dân n c b n

đ a

Tuy nhiên, bên cnh nh ng l i ích ti m n ng to l n không th ph nh n, TDHTC

c ng có nh ng m t trái mà nhi u ng i v n nhìn nh n nh là nguyên nhân d n đ n đ

v , kh ng ho ng tài chính nh đã t ng x y ra Mexico n m 1994 - 1995, Thái Lan và

m t s n c châu Á vào n m 1997 Vì v y, các qu c gia đ u l a ch n cho mình m t l trình TDHTC theo đi u ki n kinh t - chính tr m i n c, nh m t i đa hóa l i ích và gi m thi u r i ro m c th p nh t

Cùng v i quá trình phát tri n n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN và h i nh p sâu vào th tr ng th gi i, xu h ng TDHTC đang và s di n ra v i c ng đ ngày càng

m nh Vi t Nam Câu h i đ t ra là, Vi t Nam đang đâu trong quá trình này, l trình

TDHTC Vi t Nam c n nh th nào trong đi u ki n h th ng tài chính non tr c a Vi t Nam hi n nay

2 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u ch y u là quá trình TDHTC Vi t Nam trong giai đo n h u

kh ng ho ng kinh t toàn c u

Ph m vi nghiên c u: ch y u nghiên c u nh ng quy đ nh, nh ng rào c n pháp lý,

nh ng ho t đ ng trong l nh v c tài chính m t s n c và Vi t Nam nh m đ xu t m t

s gi i pháp cho l trình TDHTC Vi t Nam giai đo n h u kh ng ho ng hi n nay

3 Ph ng pháp nghiên c u

B ng ph ng pháp nghiên c u lý lu n và kinh nghi m qu c t k t h p v i vi c tìm

hi u th c ti n v TDHTC Vi t Nam trong nh ng n m qua T đó, đ tài đ c th c hi n qua các b c sau:

B c 1: Thu th p thông tin tài li u t sách, báo, internet và các t ch c liên quan

đ n l nh v c c n nghiên c u trong đ tài

B c 2: T p h p, thu th p và x lý tài li u, k t h p v i ki n th c đã h c và th c

ti n đ th c hi n n i dung đ tài

Ngoài ra, các ph ng pháp và k thu t sau đây c ng đ c s d ng đ đ a ra các k t

lu n c ng nh các gi i pháp cho đ tài: ph ng pháp phân tích, ph ng pháp so sánh,

di n d ch quy n p,

4 K t c u c a đ tài

tài, ngoài ph n m đ u và k t lu n, bao g m 03 ch ng chính:

Ch ng 1 : T ng quan v TDHTC và kinh nghi m TDHTC m t s n c trên th

gi i

Ch ng 2 : Th c tr ng v TDHTC Vi t Nam

Ch ng 3 : Gi i pháp v l trình th c hi n TDHTC Vi t Nam hi n nay

CH NG 1

N u Chính ph các n c đánh thu ho c bóp méo th tr ng v n b ng cách s d ng các công c nh t l d tr b t bu c cao, áp d ng m c tr n lãi su t ti n g i và cho vay,

s d ng tr c p tín d ng đ thúc đ y th c hi n các m c tiêu tr c m t c a k ho ch phát tri n… thì n n kinh t n c đó đ c coi là b kìm hãm v m t tài chính Ngh a là :

- C n tr s phát tri n c a h th ng tài chính theo chi u sâu

- Không làm t ng tr ng v n đ u t vì kh n ng huy đ ng ti t ki m b h n ch

- Ti n t b t n đ nh và các tài s n tài chính không có tính thanh kho n v.v

Nói tóm li, TDHTC là quá trình tháo g nh ng kìm hãm tài chính nh m làm gia

t ng chi u sâu tài chính và phát tri n th tr ng tài chính c a m t qu c gia

1.1.1.2 B n ch t TDHTC

Nói m t cách d hi u h n v b n ch t c a t do hoá tài chính: đó là quá trình xoá b các h n ch , các đ nh h ng hay ràng bu c trong vi c phân b ngu n l c tín d ng M i

đi u ti t trong quá trình phân b này đ u đ c đ t trên n n t ng c ch giá, t c là các

đ nh ch tài chính đ c quy n t do xác đ nh lãi su t ti n g i, cho vay

1

Mc.Kinnon Ronald I

i u này c ng bao hàm vi c xoá b các m c tr n lãi su t c ng nh các ràng bu c

khác trong vi c s d ng ngu n v n huy đ ng đ c , gi m thi u t l d tr b t bu c

TDHTC c ng đ ng ngh a v i vi c m r ng c nh tranh c a các đ nh ch tài chính, v i

vi c ch m d t s phân bi t đ i x v pháp lý gi a nh ng lo i hình ho t đ ng khác nhau

1.1.1.3 M i quan h gi a TDHTC và chi u sâu tài chính

Chi u sâu tài chính là thu t ng dùng đ ch quá trình phát tri n các trung gian tài

chính, bao g m c quá trình t do hóa khu v c ngân hàng, và phát tri n m t th tr ng c

phi u và trái phi u n ng đ ng

Theo Mc.Kinnon (1995): Quá trình TDHTC và vi c áp d ng lãi su t th c d ng là

nguyên nhân d n đ n chi u sâu tài chính thông qua vi c phân tích t s M3/GNP (M3: là

cung ti n m r ng) T s M3/GNP càng cao thì chi u sâu tài chính càng đáng k T s

M3/GNP cao cho thy m t dòng v n th c s c a các qu có kh n ng cho vay trong

n c dùng đ tài tr cho các d án đ u t m i 2

các n c đang phát tri n, do th tr ng ch ng khoán ch a phát tri n nên th c đo

chi u sâu tài chính là M2/GNP, th c đo trình đ chi u sâu tài chính t p trung ch y u

ch vào l nh v c ngân hàng

Nhìn chung, các n c duy trì m t lãi su t th c cao h n và giá c n đ nh h n đã có

s t ng tr ng tài chính th c s lành m nh h n S li u b ng 1.1 s th hi n quan đi m

này C hai nhóm n c có n n kinh t t ng tr ng ch m ho c t ng tr ng th t th ng

đ u có m c tài s n tài chính trong n c r t th p, v i t s M3/GNP trung bình (t n m

1960 đ n 1985) vào kho ng 0,227 Ng c l i, các n c có n n kinh t t ng tr ng

nhanh nh Nh t B n, ài Loan, Tây c và Singapore có t s M3/GNP là 0,75 (vào

n m 1985) (xem b ng 1.2)

B ng 1.1: Qu Ngân hàng có th cho vay các n c kém phát tri n đi n hình

(T s M3 so v i GNP)

Tên n c/n m 1960 1965 1970 1975 1980 1985 Trung bình

1960-1985 c-hen-ti-na 0,245 0,209 0,267 0,168 0,234 0,152 0,213

T s M3/GNP trung bình c a 4 n c Châu á (l m phát đi n hình) 0,259

Ngu n: Mc Kinnon Ronald I (1995), Trình t t do hóa kinh t - Qu n lý tài chính trong n n kinh t chuy n đ i,

Có m t s th ng nh t chung gi a các nhà kinh t là s phát tri n tài chính thúc đ y

t ng tr ng kinh t M t s nghiên c u th c nghi m ch ra r ng phát tri n h th ng tài chính góp ph n t ng tr ng kinh t (Rajan and Zingales, 2003) M t nghiên c u nhi u

n c đang phát tri n cho th y r ng phát tri n tài chính (bao g m tài s n c a các đ nh ch tài chính trung gian, kh n ng thanh toán c a các t ch c tài chính, kh n ng v n hóa th

tr ng c phi u và trái phi u, tín d ng trong n c cho khu v c t nhân (domestic credit

to private sector) thì có quan h v i t ng tr ng kinh t m t cách m nh m và tích c c (King and Levine, 1993; Levine and Zervos, 1998)

1.1.2 Hi u qu c a t do hóa tài chính

TDHTC các n c đang phát tri n đ c xem là m t ph n quan tr ng và c n thi t

c a chính sách phát tri n kinh t C th , TDHTC các n c đang phát tri n đã làm t ng

m c đ đ c l p c a ngân hàng trung ng, làm gi m s áp ch tài chính b ng t do hóa lãi su t và c i cách tài chính, gi m tr c p tín d ng, đ ng th i t do hóa dòng v n

h u h t các n c đang phát tri n, ngành ngân hàng th ng tr h th ng tài chính và

th tr ng ch ng khoán nh ng không đ c phát tri n t t Chính ph h n ch quy n l c

c a ngân hàng nên th ng d n đ n k t qu là lãi su t th c âm và d c u tín d ng, chính

ph h n ch m c cho vay c a ngân hàng K t qu là tín d ng đ c phân b đ n các thành

ph n kinh t và các doanh nghi p theo quy t đ nh c a chính ph h n là theo tính c nh tranh c a th tr ng

TDHTC có th khuy n khích phát tri n kinh t thông qua nhi u kênh khác nhau, b i

vì h th ng tài chính th c hi n ch c n ng thu hút và luân chuy n ngu n v n giúp đ u t

có hi u qu , c th :

- TDHTC có kh n ng thúc đ y s t ng tr ng do gia t ng m c đ đ u t và nâng cao

t su t sinh l i c a đ u t thông qua vi c các n c này ti p c n đ c v i kinh nghi m

qu n lý hi n đ i, các thành qu khoa h c trên th gi i và đ c bi t ti p c n đ c tác

đ ng c a th tr ng hi u qu

- TDHTC c ng thúc đ y t ng tr ng do khuy n khích các nhà đ u t chuy n h ng vào đ u t nh ng d án có r i ro cao h n (vì nhà đ u t có th đa d ng hoá các danh

m c đ u t c a mình) đ h ng đ c t su t l i nhu n cao h n

- TDHTC cho phép mi cá nhân t b o hi m ch ng l i s phát tri n không cân đ i trong n n kinh t n c ch nhà b ng cách đa d ng hóa đ u t và khai thác th tr ng toàn c u đ làm d u đi s suy gi m t m th i trong thu nh p

- TDHTC có th thúc đ y đ u t các n c đang phát tri n b ng cách gi i bài toán

gi a ti t ki m và đ u t trong m t qu c gia Trong m t n n kinh t đóng v m t tài chính, đ u t ph i đ c tài tr b ng ti t ki m trong n c Hai y u t này cân x ng v i nhau qua nh ng chuy n bi n c a lãi su t th c, đó là chi phí vay n và su t sinh l i t

ti t ki m Không có các dòng v n qu c t , thì không th cho r ng s có s cân b ng

su t sinh l i t đ u t gi a các n c, đi u này d n đ n s phân b sai các ngu n l c:

c n biên, nh ng d án đ u t có kh n ng sinh l i cao m t s n c có th không

đ c th c hi n vì thi u v n, trong khi nh ng d án có sinh l i th p h n nh ng n i khác l i đ c c p v n TDHTC c t đ t m i liên k t gi a ti t ki m đ a ph ng và đ u

t đ a ph ng, cho phép ti n ti t ki m “ch y m t cách đ ng nhiên và c p k t i n i

c n chúng nh t và t n d ng chúng nh t, gi ng nh n c ch y đ n ch tr ng” (Bagehor 1924, trang 12) Các nhà đu t có th đi vay và nh ng ng i ti t ki m có

th cho vay trên th tr ng qu c t , do v y lãi su t toàn c u s tr thành chi phí s

d ng v n (chi phí c a v n) và su t sinh l i t ti t ki m t ng x ng, ch không ph i lãi su t qu c gia D nhiên, ti t ki m và đ u t v n ph i cân x ng, nh ng bây gi chúng cân x ng trong ph m vi toàn c u h n là trong ph m vi qu c gia Do v y, nh ng

k t qu ti m n t đ u t cao h n bi n đ i t qu c gia này đ n qu c gia khác tu thu c vào t su t sinh l i c a các c h i đ u t và s khác bi t gi a chi phí s d ng

v n trong n c, th ng r t cao tr c khi t do hóa so v i chi phí s d ng v n qu c

sách kinh t v mô t t h n, nâng cao hi u l c c a các chính sách này và k lu t c a th

tr ng

K t qu c a nhi u nghiên c u đã cho th y nh ng l i ích đ c p trên đây là th c t

M t nghiên c u c a các nhà kinh t h c thu c Ban th ký c a WTO (n m 1997) đã k t

lu n r ng vi c m c a th tr ng d ch v tài chính các n c theo đu i chính sách m

c a đã có tác d ng đáng k trong vi c thúc đ y c nh tranh và nâng cao hi u qu Do đó, chi phí dch v gi m đi đáng k , ch t l ng d ch v đ c nâng cao, các lo i hình d ch v

đ c đa d ng hoá và khách hàng đ c ti p c n v i các lo i hình d ch v m t cách nhanh

nh t Vi c m c a th tr ng tài chính t i các n c này c ng đ ng th i góp ph n c ng c

l i các t ch c trung gian tài chính và t o nhi u c h i h n cho các nhà đ u t , thông qua

vi c nâng cao hi u l c qu n lý và gi m nhi u r i ro, đ ng th i góp ph n thúc đ y chính

ph các n c c i ti n ph ng pháp qu n lý v mô n n kinh t , thay đ i cách th c can thi p vào th tr ng và thúc đ y vi c hoàn thi n hành lang pháp lý

M t nghiên c u đ c th c hi n M nh m xem xét tác đ ng c a c i cách trong

l nh v c Ngân hàng theo h ng m c a th tr ng vào nh ng n m 1970 và 1980 cho

th y: vi c c i cách đó đã góp ph n làm t ng tr ng kho ng 0,5 đ n 1,2% t ng s n ph m

qu c n i trong kho ng th i gian 10 n m sau khi c i cách đ c th c hi n (theo Jayaratune

và Strahan, 1996)

N m 1997, B tr ng ngân kh M - Robert E Rubin đ a ra k ho ch nh m hi n

đ i hoá h th ng d ch v tài chính M và phác th o nh ng l i ích c a k ho ch d a trên

nh ng tính toán th c t nh sau:

Th i gian tr c đây, khi chúng ta cho phép c nh tranh m nh h n trong l nh v c d ch

v tài chính, ng i tiêu dùng đã đ c h ng nh ng l i ích đang k N m 1995 gi i tiêu dùng M chi phí vào kho ng 300 t đôla vào các ho t đ ng b o hi m, d ch v ngân hàng

và môi gi i ch ng khoán Gi s r ng, do k t qu c nh tranh c a k ho ch hi n đ i hoá

ho t đ ng d ch v tài chính mà chi phí d ch v đ i v i ng i tiêu dùng có th gi m đi 1% thì c ng đã ti t ki m đ c kho ng 3 t đôla m t n m Tuy nhiên d a trên nh ng c s

th c t , t l ti t ki m chi phí hoàn toàn có th đ t đ n m c 5% - t c là vào kho ng 15 t đôla m i n m - m t con s hoàn toàn không nh đ i v i n n kinh t , (Robin, 1997)

T ng t nh v y, m t lo t các nghiên c u th c hi n Châu Âu và M c ng ch ra

r ng: ngành ngân hàng có th gi m b t chi phí, nâng cao l i nhu n kho ng t 20% đ n 50% thông qua vi c nâng cao hi u qu c a các lo i d ch v đ c cung c p Các c quan

qu n lý và ki m soát ngân hàng qu c gia c ng có th nâng cao hi u qu v i m c đ

t ng t do phát huy l i th c a kinh t quy mô trong ho t đ ng chi tr và thanh toán (Berger, Hunterr và Timme 1993)

Cho đ n nay nh ng nghiên c u v hi u qu c a các t ch c tài chính nh ng th

tr ng m i n i ch a có nhi u Song, m t s k t qu đi u tra đã cho th y, ti m n ng nâng cao hi u qu và gi m thi u chi phí thông qua m r ng c nh tranh là r t l n Kh n ng l i ích mang l i càng cao n u h th ng tài chính có kh n ng c nh tranh càng l n

Tóm l i, l i ích t i th ng c a TDHTC là t o ra m t s c nh tranh bình đ ng trong

m t th tr ng tr c đây v n đ c đ c tr ng b ng nh ng y u t đ c quy n C nh tranh chính là đ ng l c thúc đ y vi c gi m thi u chi phí, nâng cao ch t l ng ph c v , phân tán

r i ro và t o c h i phát huy l i th kinh t quy mô, t ng c ng chuy n giao công ngh

và t o môi tr ng thay đ i chính sách qu n lý v mô n n kinh t Trên c s đó, t ng

c ng n ng l c c nh tranh và s n sàng đ i phó v i nh ng b t th ng có th x y ra trên bình di n qu c t

1.1.3 M t trái c a TDHTC

L i ích ti m n ng c a TDHTC là r t l n đã đ c phân tích trên; nh ng bên c nh

đó là nh ng m t trái c a chúng, c th nh sau:

1.1.3.1 Có th làm t ng thêm kh n ng gây ra kh ng ho ng tài chính

TDHTC có th làm t ng thêm kh n ng gây ra kh ng ho ng tài chính n u ti n trình

t do hoá đ c th c hi n m t cách nôn nóng, sai trình t ho c thi u đ ng b trong các

Kh ng ho ng tài chính, m t cách t ng quát đ c hi u là s x u đi m t cách rõ ràng

và nhanh chóng ca t t c hay h u h t các nhóm ch tiêu tài chính c a m t n n kinh t

qu c gia nh lãi su t ng n h n, giá tr tài s n, tình tr ng không tr đu c n và nh ng th t

b i c a các đ nh ch tài chính

Kh ng ho ng tài chính có th đ c bi u hi n d i m t s d ng kh ng ho ng đ c thù sau:

- Kh ng ho ng ti n t (Currency crisis), còn đ c g i là kh ng ho ng t giá h i đoái hay kh ng ho ng cán cân thanh toán n ra khi ho t đ ng đ u c ti n t d n đ n s

gi m giá m t cách đ t ng t c a đ ng n i t ho c tr ng h p bu c các c quan có trách nhi m ph i b o v đ ng ti n c a n c mình b ng cách nâng cao lãi su t hay chi

ra m t kh i l ng l n d tr ngo i h i

Di n bi n đi n hình c a m t cu c kh ng ho ng ti n t nh sau: Trong m t h th ng tài chính b áp ch , lãi su t đ c ki m soát d i m c cân b ng đ gi m chi phí cho vay Chính ph đ ng th i duy trì m t m c thâm h t ngân sách l n, th ng đ c tài tr b i vay n c ngoài, ho c trong đi u ki n không th làm nh v y thì b ng thu l m phát hay

b ng t l d tr b t bu c cao áp đ t lên các ngân hàng th ng m i Thâm h t ngân sách cao, l m phát gia t ng nh ng t giá h i đoái l i đ c c đ nh i u đó có ngh a là chính

ph ph i s d ng d tr ngo i t đ b o v t giá h i đoái M t cú s c, ví d nh t giá ngo i th ng thay đ i theo chi u h ng x u làm t ng thâm h t cán cân xu t nh p kh u,

có th d n t i m t cu c t n công mang tính đ u c vào đ ng n i t và làm c n ki t d tr ngo i h i Chính ph lúc đó bu c ph i t b t giá h i đoái c đ nh và đ đ ng n i t phá giá

- Kh ng ho ng ngân hàng (Banking Crisis) Lý thuy t v kh ng ho ng ngân hàng cho

r ng tính b t n (d đ v ) c a h th ng ngân hàng b t ngu n t nh ng thông tin b t cân t ng x ng, là tình tr ng khi m t bên trong m i quan h kinh t hay giao d ch có

ít thông tin v phía bên kia

- Kh ng ho ng kép (Twin crisis) Kh ng ho ng kép x y ra khi kh ng ho ng ti n t và

kh ng ho ng ngân hàng x y ra đ ng th i v i nhau Khi đó, kh ng ho ng tài chính tr nên r t tr m tr ng và có th d n t i kh ng ho ng v kinh t - xã h i Nh tr ng h p

ông Á cho th y, các đ t t n công đ u c vào đ ng baht x y ra vào tháng 7 n m 1997

đã làm chính ph Thái Lan ph i b o v đ ng ti n c a mình b ng cách s d ng d tr ngo i t Khi d tr ngo i t g n c n ki t, Thái Lan bu c ph i th n i t giá Kh ng

ho ng nhanh chóng lan ra các n c ông Á khác ng n i t c a Hàn Qu c, Indonesia, Malaysia và Philippines đu ch u s c ép S phá giá đ ng n i t các

n c này cùng v i lãi su t gia t ng đã làm nhi u doanh nghi p tr c đây vay n b ng ngo i t không còn kh n ng chi tr Khó kh n c a doanh nghi p nhanh chóng tr thành khó kh n c a các t ch c tài chính và kh ng ho ng ngân hàng x y ra

Nói tóm l i, kh ng ho ng tài chính là cái giá ph i tr c a s b t n kinh t trong n c do

m t l trình TDHTC sai b khu ch đ i b i các cú s c t bên ngoài

1.1.3.2 S đ o ng c dòng v n - “bong bóng” b “xì h i”

S di chuy n quá m c c a các dòng v n qu c t làm gi m tính đ c l p c a chính sách ti n t và t giá, s khi n cho h th ng tài chính c a n c ti p nh n d b t n th ng

và r i vào kh ng ho ng m t khi g p ph i cú s c t bên trong hay bên ngoài n n kinh t Khi các nhà đ u t thi u ni m tin vào chính sách v mô, s đ o ng c dòng v n là m i đe

d a l n cho các n c trong giai đo n h i nh p K t qu là các dòng v n có th d dàng

đ i chi u m t cách b t ng v i quy mô l n v t ra ngoài t m ki m soát, d n đ n th c

tr ng là : khi dòng v n đ vào m t qu c gia nào m t cách quá m c, nó có xu h ng gây

ra tình trng phát tri n q uá nóng cho n n kinh t , làm cho các ho t đ ng đ u t tr nên kém hi u qu , đi kèm là tình tr ng “bong bóng” trong giá tài s n và l m phát t ng cao, bên c nh đó ngu n cung ngo i t d i dào khi n cho t giá d có xu h ng b đánh giá cao

so v i giá tr th c c a nó

Hi n t ng bong bóng tài s n, thu t ng di n t s th i ph ng giá tr tài s n v t quá xa giá tr th tr ng h p lý c a chúng - có đi u không ai có th xác đ nh th nào là giá bong bóng tr c khi chúng b v và chính s khi m khuy t đó l i càng k hi n m i

ng i không tin là có giá tr o, giá tr bong bóng, ngoài nh ng nhà phân tích kinh t

đ c xem nh nh ng th y bói chuyên báo h a - đã xu t hi n trong n n kinh t : giá nhà

đ t, giá c phi u, và các danh m c tài s n Có c a các ngân hàng d a trên các giá tr đã tr thành o đó

Theo Soros, nhân v t đ c m nh danh là "Robin Hood tài chính", đã lý gi i đâu là

nh ng ng nh n d n t i quá trình bùng-v t o ra cu c kh ng ho ng tr m tr ng hi n nay Theo ông, quá trình bùng-v này không ch là h qu c a m t bong bóng b t đ ng s n mà còn c a m t siêu bong bóng kéo dài 25 n m qua M i bong bóng đ u bao g m m t xu th

ch đ o và m t ng nh n ch đ o t ng tác v i nhau theo ki u ph n thân Nh nhi u nhà quan sát khác, Soros cho rng xu t phát đi m tr c ti p t o ra cu c kh ng ho ng hi n nay

là s hình thành c a bong bóng trên th tr ng b t đ ng s n Hoa K Bong bóng này là

k t qu t xu h ng ch đ o là vi c FED h lãi su t liên t c xu ng còn 1% đ kích thích

n n kinh t sau khi bong bóng công ngh n tung n m 2000 và s ki n kh ng b 11/9/2001 Lãi su t th p kéo dài t i gi a n m 2004 đã t o ra bong bóng b t đ ng s n quy

mô l n Ông cho r ng, siêu bong bóng hình thành d a trên xu h ng ch đ o là nh ng công c tín d ng ngày càng m r ng và ph c t p h n Ng nh n ch đ o đây là s tin

c y thái quá vào c ch th tr ng M i ng i ngh r ng th tr ng luôn hoàn h o và tr

v cân b ng Nh ng th c t đã ch ng minh ng c l i th tr ng tài chính, n u c đ

m c cho th tr ng phát tri n v i nh ng ph ng pháp và công c tinh vi c a nó thì t t

y u "s đi t i nh ng tr ng thái c c đoan" nh cu c kh ng ho ng đ ã di n ra i m l i nguyên nhân c a cu c kh ng ho ng tài chính M : t do hoá v tài chính đã đ t t i m c cao nh t M , các t ch c tài chính đ c l p và v t hoàn toàn ra ngoài kh n ng ki m soát c a Qu D tr Liên bang, các ngân hàng say s a đ u t vào ch ng khoán và tr c tiên là ch ng khoán trong l nh v c b t đ ng s n - bong bóng hình thành, các ngân hàng tranh đua m r ng d ch v b o hi m cho vay đ u t b t đ ng s n, các ngân hàng th ng

m i gia t ng n ng l c " o" khi các t ch c tài chính cho vay th ch p d i chu n đ n khi bong bóng đã c ng h t m c thì “xì h i” và chuy n gì đã x y ra thì h u nh t t c chúng ta đã rõ

1.1.3.3 Tính bi n đ ng và xu h ng b y đàn:

Ngu n g c c a nh ng bi n đ ng:

- Các nhân t môi tr ng qu c t : đó là t su t sinh l i mong đ i (lãi su t qu c t và t

su t sinh l i trên th tr ng ch ng khoán) Nh ng thay đ i trong t su t sinh l i qu c

t s làm d ch chuy n dòng v n b ng cách làm thay đ i nh ng n n t ng c b n c a

m t n n kinh t , và xu h ng b y đàn làm chuy n d ch c c u đ u t trong m t qu c gia ngay c khi nh ng n n t ng c b n c a m t n c v n không thay đ i

- Các nhân t môi tr ng trong n c: là nh ng cú s c chính sách và nh ng cú s c th c (do thay đ i các đi u ki n m u d ch nh s thay đ i trong giá c nhiên li u qu c t , s thay đ i trong c c u s n ph m xu t kh u và nh p kh u, t giá h i đoái th c đ c

đ nh giá cao làm x u đi cán cân tài kho n vãng lai) Nh ng thay đ i này gây nên s

n c có th b nh h ng b i nh ng nhà đ u t n c ngoài, d n đ n s b t n càng l n

h n

Tóm l i, có th nói m t n n kinh t đang trong quá trình TDHTC s đ ng tr c m t tình tr ng mà các nhà kinh t h c g i là “s mong manh v tài chính”

M t nghiên c u phân tích v các cu c kh ng ho ng ngân hàng trên th gi i đã cho

th y 18 trong 25 tr ng h p đ c nghiên c u, kh ng ho ng tài chính đã di n ra theo sau

vi c TDHTC kho ng 5 n m Do v y, nhi u ng i cho r ng kh ng ho ng ngân hàng là s

ki n kéo theo c a c i cách h th ng tài chính theo h ng m c a Th m chí, nhi u chính

ph cho r ng đó là cái giá ph i tr c a TDHTC Nh n đ nh này d ng nh đ c minh

ch ng b i các cu c kh ng ho ng ngân hàng di n ra Argentina, Brazil, Chile trong

nh ng n m 70, kh ng ho ng ti n t Mexico n m 1994 - 1995 và Thailand n m 1997

Nh ng cu c kh ng ho ng nh v y đã làm cho chính ph c a các n c ông Nam Á t ra

th n tr ng khi cân nh c v n đ c i cách, m c a và t do hoá tài kho n v n

Tuy nhiên, theo nhi u nhà nghiên c u, vi c m c a th tr ng tài chính, b n thân nó

th c ch t không ph i là nguyên nhân sâu xa d n đ n kh ng ho ng tài chính-ngân hàng

Vi c c i cách h th ng tài chính và t do hoá có ch ng ch l t t y và làm tr m tr ng thêm

nh ng y u kém trong th ch và các chính sách tài chính v mô v n d đã ti m n, và do

đó làm t ng thêm ri ro c a vi c d n đ n kh ng ho ng tài chính Nh ng c i cách tài chính theo h ng m c a đã di n ra nh ng n c này th c ch t không gây c n tr ho c làm ph ng h i đ n l i ích th c th , mà ch góp ph n ph i bày nh ng đi m y u c a h

th ng tài chính n i đ a tr c nh ng đi u ki n c a h th ng tài chính qu c t mà thôi

N m 1995, hai nhà nghiên c u Kamisky và Reinhart và m t s nhà nghiên c u khác

đã xác đ nh m t lo t các nhân t đ ng sau nh ng v đ v ngân hàng trên th gi i

Nh ng nhân t này g m: s không n đ nh có tính v mô nh s th t th ng c a ho t

đ ng th ng m i; tính áp đ t trong chính sách t giá và lãi su t; s bùng n c a ho t

đ ng cho vay; s s t giá tài s n, s du nh p v n m t cách t; s chu n b ch a k l ng

đ s n sàng ti n hành m c a, và s không tuân th tính logic và trình t c a nh ng c i cách tài chính

Nói cách khác, nguyên nhân chính ca các cu c kh ng ho n g tài chính l i chính là

nh ng y u kém ti m n c a h th ng ngân hàng, s thi u lành m nh c a h th ng chính sách qu n lý v mô, s thi u v ng c a m t ch đ giám sát, ki m tra có hi u qu và s sai

l ch trong đ ng l i c i cách, ch không ph i xu t phát t b n thân quá trình TDHTC

1.1.4 N i dung và trình t quá trình TDHTC

TDHTC bao g m các n i dung c b n nh xóa b các h n ch , đ nh h ng hay ràng

bu c v s l ng trong quá trình c p và phân ph i tín d ng, ch m d t các kênh c p v n

u đãi, các đ nh ch tài chính có quy n t do xác đ nh các lãi su t ti n g i, cho vay và t

do s d ng công c lãi su t, m r ng c nh tranh trong các ho t đ ng trung gian tài chính,

ch m d t nh ng phân bi t đ i x v pháp lý gi a các lo i hình s h u và ho t đ ng khác nhau và t do hóa các lu ng v n qu c t Khi TDHTC các dòng v n đ c t do l u chuy n t n i có hi u su t sinh l i th p sang n i có hi u su t sinh l i cao mà không b

ng n c n b i các qui đ nh phi kinh t

Linh h n c a TDHTC v n là t do hóa lãi su t Ngoài ra, còn bao g m:

T do hóa t giá h i đoái

T do hóa tài kho n v n

T do hóa các d ch v tài chính

1.1.4.1 T do hóa lãi su t

T do hóa lãi su t là Chính ph không n đ nh các m c lãi su t (lãi su t ti n g i, ti t

ki m, cho vay,…) đ ng th i không kh ng ch lãi su t (lãi su t tr n và lãi su t sàn) mà đ cho lãi sut t hình thành theo c ch th tr ng và có s tác đ ng gián ti p c a ngân hàng trung ng (NHTW)

Lãi su t hình thành theo các y u t c a th tr ng d a trên c s c a cung c u v

v n, m c ti t ki m, thu nh p và chi tiêu c a cá nhân và t ch c và các nhân t khác

T do hoá lãi su t (th ng g n li n v i nó là t do hoá t giá h i đoái) tác đ ng

m nh đ n toàn b n n kinh t qu c dân, quy t đ nh t c đ và tính ch t c a t ng tr ng kinh t

Trong TDHTC, lãi sut do th tr ng quy t đ nh và ph i là lãi su t th c d ng vì

ch khi đó các ngân hàng m i có th c nh tranh đ thu hút các ngu n ti t ki m Lãi su t

th c d ng c ng thúc đ y ng i đi vay đ u t có hi u qu và nh đó t ng hi u qu c a toàn b n n kinh t

T do hoá lãi su t ph i g n li n v i c i cách c c u, bao g m:

C c u l i các kho n n khó đòi trong b ng cân đ i ngân hàng,

Ti n hành t nhân hoá m t s ngân hàng thu c s h u nhà n c,

Áp d ng các bi n pháp kích thích c nh tranh lành m nh trong khu v c ngân hàng Các nhà hoch đ nh chính sách c n ki m soát quá trình t do hóa lãi su t: h ph i quy t đ nh th i đi m b t đ u, t c đ và l trình t do hóa lãi su t Thông th ng, lãi su t trong các giao dch bán buôn đ c t do hóa tr c tiên, ti p th eo là lãi su t cho vay và

cu i cùng là lãi su t ti n g i Tr t t này cho phép ngân hàng đ m b o có l i nhu n và các doanh nghi p và ng i dân có th i gian thích nghi v i t do hóa

T do hóa lãi su t cho vay tr c, lãi su t ti n g i sau cho phép tránh c nh tranh thoái hóa trong khu vc ngân hàng, đ ng th i dành th i gian đ ngân hàng th ng m i (NHTM) c ng c ho t đ ng và c c u tài chính c a mình

1.1.4.2 T do hóa t giá h i đoái

T do hóa t giá h i đoái g m hai c p đ là t do hóa hoàn toàn và t do hóa có

qu n lý T do hóa t giá h i đoái còn g n li n v i vi c n i l ng và đi đ n xóa b các

gi i h n v ngo i h i, các lu ng v n vào và lu ng v n ra qua biên gi i và các giao d ch vãng lai

Qu ti n t qu c t (IMF) đã t ng k t nh ng y u t ch y u đ l a ch n chính sách

t giá h i đoái nh sau:

- Quy mô và đ m c a n n kinh t : N u ngo i th ng chi m t tr ng l n trong t ng

s n ph m qu c n i (GDP) thì cái giá ph i tr do ti n t không n đ nh r t cao N u t

tr ng này nh thì m t n n kinh t m có th gi t giá h i đoái c đ nh

- T c đ l m phát: N u m t n c có t l l m phát cao h n nhi u so v i n c b n hàng thì t giá h i đoái c n m m d o đ đ m b o kh n ng c nh tranh c a hàng hóa trên th

tr ng th gi i N u chênh l ch t c đ l m phát không nhi u thì t giá h i đoái c

1.1.4.3 T do hóa tài kho n v n

T do hóa tài kho n v n g n li n v i vi c chu chuy n t do c a các dòng v n đ u t

tr c ti p và gián ti p, vào và ra kh i m t qu c gia

Các bi n pháp ki m soát v n s theo xu h ng d n đ c n i l ng và s ti n t i m

c a hoàn toàn tài kho n v n khi đã h i đ các đi u ki n nh h th ng tài chính ngân hàng trong n c th t m nh và n đ nh, d tr ngo i h i l n và v ng ch c

T do hóa tài kho n v n giúp tái phân b v n đ u t t n c giàu v v n nh ng có

su t sinh l i th p sang n c nghèo v v n nh ng có su t sinh l i cao và t o ra c h i đa

d ng hóa r i ro (tài s n trong n c có th đ c k t h p trong m t danh m c đ u t qu c

t r ng l n), t đó gi m chi phí v n cho các doanh nghi p trong n c

Ngoài ra, t do hóa tài kho n v n th ng đi kèm v i vi c nh p kh u các d ch v tài chính n c ngoài và t ng hi u qu c a h th ng tài chính trong n c

Tuy nhiên, t do hóa tài kho n v n nhi u n c th ng đi li n v i, n u không

mu n nói là gây ra, kh ng ho ng tài chính Nh đã bi t, th tr ng tài chính ch u s b t cân x ng v thông tin V n đ này càng nghiêm tr ng trên th tr ng tài chính qu c t do

s khác bi t v đ a lý, v n hóa, lu t l làm ph c t p thêm quá trình chi m l nh và truy n

bá thông tin M t m t, công ngh thông tin và vi n thông làm gi m kho ng cách v kinh

t và thúc đ y các giao d ch tài chính xuyên qu c gia Nh ng m t khác, th tr ng tài chính qu c t vì th l i càng ch u tác đ ng m nh c a nh ng ph n ng c a các nhà đ u t

và các giao đ ng ngoài d ki n c a th tr ng

Cho đ n nay, các công trình nghiên c u v n ch a đ a ra đ c b ng ch ng th c ti n

nh t quán v tác đ ng c a t do hóa tài kho n v n hoàn toàn t i t ng tr ng, gi m nghèo

và s b t n đ nh kinh t là tích c c hay tiêu c c Nh ng rõ ràng ho ch đ nh chính sách

đ gi m thi u phí t n và phát huy l i ích c a TDHTC qu c t có t m quan tr ng đ c bi t

và c ng đ y thách th c Nh ng l nh v c c n chú tr ng là chính sách kinh t v mô, quy

đ nh v ho t đ ng th n tr ng áp d ng cho ngân hàng c ng nh các t ch c tài chính phi ngân hàng, thông l k toán – ki m toán và lu t phá s n

T do hóa tài kho n v n đ c bi t nguy hi m khi:

- Kinh t b t n đ nh do chính sách qu n lý v mô không v ng m nh;

- Các thông l k toán, ki m toán và công b thông tin y u kém trong khu v c tài chính

và doanh nghi p t đó làm suy y u k lu t th tr ng;

- C ch giám sát không h u hi u, không có quy đ nh v kinh doanh th n tr ng và lu t phá s n không ho t đ ng, t đó d n t i hành vi đ u t r i ro đ h ng l i n u th ng

cu c, cho vay d a vào quan h và tham nh ng

Thêm vào đó, t do hóa v n t o ra nhi u r i ro ngay c cho các h th ng tài chính

đ c qu n lý t t n u ch bó h p trong dòng v n vay n thông qua ngân hàng Do v y, t

do hóa dòng v n c n đ c ti n hành trên di n r ng b t đ u t đ u t tr c ti p n c ngoài,

đ u t ch ng khoán (trái phi u và c phi u) và vay th ng m i dài h n

T do hóa dòng v n tác đ ng m nh đ n h th ng ngân hàng, c chính sách ti n t

c a NHTW và ho t đ ng kinh doanh c a các t ch c tín d ng (TCTD), các t p đoàn và ngân hàng l n ngày càng có nh h ng m nh đ n chính sách c a các qu c gia Quá trình

t do hóa dòng v n nh h ng đ n các ngân hàng th ng m i (NHTM) – thành viên tr c

ti p tham gia các giao d ch v n qu c t và thông qua ho t đ ng c a nh ng khu v c khác trong n n kinh t , gây khó kh n v qu n lý tài s n, nh t là trong vi c đi u ch nh t giá, lãi

su t, phòng ng a r i ro nh m cân b ng l i ích gi a vi c n m gi ngo i t và n i t c ng

nh c c u ti n g i và cho vay

Trong quá trình t do hóa dòng v n , các lu ng v n vào ngày càng t ng m nh Trong đó, lu ng v n vào quá m c có th d n đ n t ng tr ng kinh t quá nóng, n u ti n cung ng t ng quá m c so v i t ng tr ng GDP th c t s làm t ng t ng ph ng ti n thanh toán (M2), gây áp l c l m phát và bi n đ ng v t giá h i đoái, làm t ng thâm h t cán cân vãng lai, nht là khi s n xu t trong n c ph thu c vào nguyên li u nh p kh u, làm thay đ i c c u tài tr và ti m n r i ro cán cân thanh toán và tính thanh kho n c a

h th ng ngân hàng

Trong xu th toàn c u hóa, chu chuy n các lu ng v n gi a các qu c gia t ng m nh

c v qui mô và t c đ , m i qu c gia c n có chính sách và bi n pháp đ i phó thích h p

nh m đ m b o n đ nh kinh t v mô và t ng tr ng b n v ng c bi t là, c n xác đ nh

rõ li u l ng, l trình và th i đi m áp d ng chính sách, tr c h t c n d a trên m c tiêu

kinh t c a n c th h ng, c ch t giá, các qui đnh v th ch Trong đó, c n xác

đ nh đ c đ ng c và nguyên nhân c a lu ng v n vào, c c u lu ng v n, tác đ ng c a nó

đ n n n kinh t và h th ng tài chính N u lu ng v n vào do c u ti n trong n c t ng lên, giá ch ng khoán và b t đ ng s n gi m, d n đ n đi u ch nh danh m c đ u t và không c n can thi p vì vi c m r ng ti n s không gây áp l c l m phát Trái l i, khi lu ng v n vào

do lãi su t th gi i th p h n, giá c a tài s n tài chính và b t đ ng s n t ng lên, tr ng h p này c n có bi n pháp đi u ch nh

Lu ng v n vào quá nhi u đòi h i ph i can thi p nh m gi m áp l c t ng M2, nh ng

r t t n kém, hi u qu c a bi n pháp này tùy thu c vào trình đ phát tri n th tr ng tài chính trong n c, th m chí có th làm ngu n v n vào t ng tr l i, gây khó kh n cho các nhà t o l p chính sách, vi c đi u hành chính sách ti n t tr nên khó kh n n u đ ng th i

ph i th c hi n m c tiêu n đ nh t giá, duy trì chính sách ti n t đ c l p và tài kho n v n

m

T do hóa giao d ch tài chính qu c t mà tr ng tâm là dòng v n là v n đ quan

tr ng nh ng r t ph c t p và c n đ c ti n hành m t cách có tr t t và th n tr ng, tùy thu c vào đi u ki n c a m i n c, nh ng l i ích ti m n ng và kh n ng c nh tranh c a h

th ng tài chính

1.1.4.4 T do hóa các d ch v tài chính

T do hóa các d ch v tài chính là vi c m c a th tr ng ho c bãi b nh ng rào

c n trong vi c thâm nh p th tr ng đ i v i nh ng nhà cung c p d ch v n c ngoài trong lnh v c ngân hàng, b o hi m, ch ng khoán và qu n lý qu Nó đòi h i s đ i đãi công b ng đ i v i nh ng nhà cung c p trong n c và nh ng nhà cung c p n c ngoài 3

Nh v y, đ c tr ng c b n c a t do hóa d ch v tài chính là yêu c u chính ph các

n c ph i đ i x v i các nhà cung c p trong n c c ng gi ng nh đ i x v i nh ng nhà cung c p n c ngoài trong l nh v d ch v tài chính nh m t o s bình đ ng trong c nh tranh

Các lo i d ch v tài chính g m: d ch v b o hi m và các d ch v liên quan đ n b o

hi m (d ch v t v n, th ng kê, đánh giá xác su t r i ro, gi i quy t tranh ch p…); d ch v

3

ngu n: ICC, 28/8/2003: The case for open markets in financial services

ngân hàng; và các dch v tài chính khác (cung c p và truy n đ t nh ng thông tin tài chính, trung gian môi gi i,….)

Quá trình t do hóa d ch v tài chính có tác đ ng tích c c đ n s t ng tr ng kinh t thông qua thu hút v n đ u t , phân ph i các ngu n l c m t cách hi u qu và duy trì m t

h ng có h i cho chi n l c phát tri n t ng th

Ví d : nh ng ngân hàng các n c châu Phi ph n l n thu c s h u nhà n c và vì

th v n gi s can thi p c a chính ph th m chí sau khi đã bãi b s ki m soát giá c tín

d ng và phân b tín d ng H n n a, do v n còn v n vay t các ch ng trình cho vay

tr c khi c i cách nên các ngân hàng t nhân v n ph thu c vào ngu n tín d ng đ c h

tr t NHTW sau khi t do hóa Trong tr ng h p này, nh ng kho n vay đ c cung c p

b i nh ng ngân hàng này c ng t ng t nh s tr c p t chính ph Khi đó, t do hóa

ch c i thi n đ c m t ph n nh s phân b tín d ng b i vì các ngân hàng này ph thu c vào chính ph và các quy t đ nh cho vay c a h c ng tùy thu c vào s phán xét c a chính ph

T ng t , n u c nh tranh gi a các ngân hàng trong khu v c tài chính y u thì TDHTC s đ a đ n k t qu là lãi su t th c th p h n m c mong đ i Nh ng ngân hàng

đ c quy n có th t n d ng c h i khi không có s ki m soát lãi su t đ bành tr ng th

ph n nh m thu nhi u l i nhu n h n Tr ng h p này đã x y ra các n c châu Phi là

Kenya, Madagasca và Malavi, t do hóa d n đ n k t qu là chi u sâu tài chính ít vì s c hút c a các ngân hàng đ i v i ngu n ti t ki m trong n c đã b gi m

Khi mà bãi b s đi u ti t c a chính ph đ c th c hi n, đ c bi t là nh ng kho n vay đ c th a k t tr c khi c i cách, thì t do hóa lãi su t ph i đ c đi kèm v i tái c u trúc ngân hàng

D nhiên, vi c bãi b s đi u ti t c a chính ph c ng làm cho các ngân hàng có th

đ a ra các quyt đ nh cho vay kém ch t l ng Tr c khi t do hóa, ngân hàng không

ph i cho vay d a theo c nh tranh th tr ng, do đó n u không có t do hóa thì kh n ng

qu n lý đánh giá và phân lo i các kho n tín d ng c a ngân hàng b h n ch ho c không phát tri n H n n a, chính quá trình TDHTC s đ a ra nh ng y u t không ch c ch n

m i trong h th ng kinh t Nh ng ngân hàng m i t do hóa s d đ a ra nh ng quy t

đ nh cho vay kém ch t l ng Nâng cao kh n ng qu n lý và đánh giá r i ro c a nh ng nhà qu n lý ngân hàng trong môi tr ng t do hóa là m t y u t quan tr ng trong quá trình tái c u trúc, đi u này c ng đòi h i ph n ng c a chính ph Ví d : chính ph có th

n i l ng h n ch v s h u n c ngoài trong các ngân hàng trong n c nh m h c h i

đ c nhi u kinh nghi m qu n lý và k thu t đánh giá tín d ng

R i ro h th ng c ng c n đ c quan tâm trong khu v c tài chính đ c bãi b s

qu n lý c a chính ph Yêu c u giám sát th n tr ng các c quan tài chính trong môi

tr ng t do hóa quan tr ng h n là m t th ch áp ch tài chính c a chính ph S ki m soát ho t đ ng c a ngân hàng tr c kia có th n đ nh tài chính, tuy nhiên c n xem xét v

hi u qu kinh t c a chi phí qu n lý Bãi b s qu n lý c a chính ph s h n ch s ki m soát, vì th b t bu c ph i t p trung vào s giám sát th n tr ng các c quan tài chính N u

nh các ngân hàng mu n t do hóa đ khai thác nh ng th t b i c a th tr ng ti m n ng thì s nh h ng x u đ n kinh t v mô và s n đ nh tài chính

1.1.4.5 Trình t t do hóa tài chính

Mc Kinnon (1982) l p lu n r ng TDHTC nói riêng và t do hóa kinh t nói chung

ph i đ c ti n hành theo trình t V n đ ph c t p là ta l a ch n trình t t do hóa nào còn tùy vào cách đ t gi thi t và quá trình không ch ph thu c vào trình t mà còn vào

c nh p đ

V trình t TDHTC, hi n nay có th nói không có m t trình t chung nào cho m i

qu c gia trên th gi i M i qu c gia t ch n cho mình m t l trình TDHTC tùy thu c vào đ c đi m kinh t - chính tr c a mình

Tuy nhiên, theo các nghiên cu v th ng m i và tài chính qu c t thì t do hóa

th ng m i ph i đi tr c TDHTC, h n ch s đi u ti t tài chính trong n c ph i đi tr c TDHTC bên ngoài, TDHTC đ u t tr c ti p th c hi n tr c TDHTC đ u t gián ti p và

t do hóa các kho n vay ngân hàng (kh n ng chuy n đ i tài kho n v n)

1.1.5 T do hóa tài chính và b ba b t kh thi

Lý thuyt b ba b t kh thi (the Impossible Trinity) là mô hình lý thuyt r t ph

bi n, g i là mô hình Mundell- Fleming đ c Robert Mundell và Marcus Fleming phát tri n trong nh ng n m 1960 Và vào nh ng n m 1980 khi v n đ ki m soát v n b th t

b i nhi u qu c gia cùng v i mâu thu n gi a vi c neo gi t giá và chính sách ti n t

đ c l p ngày càng rõ ràng thì Lý thuy t b ba b t kh thi đã tr thành n n t ng cho kinh

t h c v mô c a n n kinh t m

Lý thuy t b ba b t kh thi là m t chính sách kinh t qu c t Lý thuy t phát bi u

r ng: M t qu c gia không th đ t cùng m t lúc ba m c đích: m t là n đ nh t giá; hai là

t o s đ c l p v ti n t ; ba là t o đ c s chuy n d ch dòng v n t do d i b t k s

d ng m t ch đ t giá nào đi n a, hay nói cách khác là d i ch đ t giá linh ho t hay

th n i, ki m soát hay l u thông t do dòng v n Ch có th th c hi n đ ng th i hai trong

ba chính sách này mà thôi: “B n không th có đ ng th i t t c : m t qu c gia ch có th

ch n t i đa 2 trong 3 Nó có th ch n m t chính sách n đ nh t giá nh ng ph i hi sinh t

do hóa dòng v n t c là ti p t c ki m soát v n (gi ng n h Trung Qu c ngày nay), nó có

th ch n m t chính sách t do hóa dòng v n nh ng v n t ch v ti n t , song ph i đ t giá th n i (gi ng nh Anh ho c Canada), ho c nó có th ch n ki m soát v n và n đ nh chính sách ti n t , nh ng ph i th n i lãi su t đ ch ng l m phát ho c suy thoái (gi ng

nh Achentina hoc h u h t Châu Âu)" - trích l i đ t ng Robert Mundell - Paul Krugman, 1999

Trong khi mô hình g c c a b ba b t kh thi ít đ c p đ n vai trò c a tích l y thì xu

h ng hi n t i xem tích l y ph i liên quan ch t ch v i s thay đ i mô hình b ba b t kh

thi trong nhng qu c gia đang phát tri n M c a th tr ng tài chính sâu s làm cho dòng v n trong ng n h n d thay đ i tùy thu c vào m c đ đ o chi u và ch m d t đ t

ng t (xem Calvo, 1998) Ch ngh a kinh nghi m cho r ng, d tr toàn c u có th gi m

kh n ng ch m d t đ t ng t c a dòng ti n và nh ng h u qu nghiêm tr ng có th x y ra khi đó

Aizenman và Lee (2007), đã liên k t s gia t ng m nh m c a d tr toàn c u và m

c a th tr ng tài chính ngày càng sâu c a các qu c gia đang phát tri n và tìm ra b ng

ch ng vi c t ng d tr ngo i h i nh là m t cách t b o v vi c ch m d t đ t ng t c a dòng v n vào

T m quan tr ng c a h i nh p tài chính có m i liên h gi a thay đ i c u trúc b ba

b t kh thi và m c d tr ngo i h i Th t v y, theo Obtfield (2008), kho n vay n trong

n c có th chuy n thành n ngo i t M c a tài chính, có kh n ng thu hút ngo i t thông qua th tr ng n , và chính sách t giá h i đoái s đ a ra nh ng d đoán v m c

d tr

Hi n nay, đ i v i nh ng qu c gia đang phát tri n Châu Á và M La tinh: th ng

h ng đ n linh ho t t giá và t do hóa dòng v n xem hình 1.1

Hình 1.1: Mô hình b ba b t kh thi các n c qua các n m

Các n c đang phát tri n Châu Á

.2 4 6 8

1

1981-1990 1991-2000 2001-2006

n đ nh t giá

T do hóa dòng v n

c l p ti n t

Các n c La Tinh

Nh v y, trong khi v n gi v ng m c đ c l p ti n t – m c dù có bi n đ ng – cùng

v i s linh ho t t giá, các n c đang phát tri n d n d n gia t ng m c đ m c a dòng

v n Tuy nhiên, n l c đ đ t 3 m c tiêu chính sách cùng m t lúc ch th c hi n đ c khi

.4 6 8

1

1981-1990 1991-2000 2001-2006

1

1981-1990 1991-2000 2001-2008

n đ nh t giá

T do hóa dòng v n

c l p ti n t

các n c đã có đ c nh ng d tr qu c t m c đ cao, đi u đó cho phép các n c này can thi p vào th tr ng h i đoái, phù h p v i th c t c a m t s các n c đang phát tri n gia t ng d tr ngo i h i t nh n th c c a cu c kh ng ho ng kinh t Châu Á n m 1997-1998

Tóm l i: nhóm n c đang phát tri n: “b 3 b t kh thi” đang d n h i t v m t đi m cân b ng chung v i vi c ki m soát: tính linh ho t c a t giá h i đoái b ng vi c n m gi quan tr ng các d tr qu c t , m c đ trung bình c a s đ c l p ti n t và m c a t do dòng v n

1.2 Quan đi m v TDHTC c a các n c trên th gi i d i tác đ ng c a kh ng

là các n c châu Âu và châu Á

châu Âu, kh ng ho ng b t đ u Anh v i s qu c h u hóa Ngân hàng cho vay th

ch p Northern Rock vào đ u n m 2008 ây là v qu c h u hóa đ u tiên Anh k t

n m 1970 tr l i đây Còn đ i v i c - n n kinh t l n nh t châu Âu- v i t ng kim

ng ch xu t kh u hàng n m chi m kho ng 45% GDP, n n kinh t n c này ph i ch u s t

gi m tr m tr ng, vì giá tr xu t kh u gi m đ n 7,3%, và th tr ng ch ng khoán c

c ng lao d c m nh sau gói c u tr 700 t USD vào n m 2007 Nh ng n c khác nh Pháp, Th y s , Iceland… c ng b nh h ng không ít

Châu Á không chu nhi u tác đ ng tr c ti p t cu c kh ng ho ng này nh là châu

Âu, do các đnh ch tài chính khu v c này không n m gi nhi u các lo i trái phi u

đ c phát hành t các danh m c n M Tuy nhiên, s đi xu ng c a ph Wall và các

th tr ng tên tu i châu Âu đã làm lung lay ni m tin vào th tr ng ch ng khoán châu

Á, cùng v i s rút v n c a các nhà đ u t l n, ngu n v n FDI ch y vào châu Á c ng

gi m d n và cu i cùng là nhu c u tiêu dùng gi m sút là h qu c a kh ng ho ng, trong khi các n c châu Á phát tri n ch y u nh vào xu t kh u, theo ADB (Ngân hàng phát tri n châu Á) xu t kh u chi m đ n 32% GDP c a châu Á Kim ng ch xu t kh u c a khu

v c và dòng v n ch y vào khu v c này đã s t gi m đáng k , làm cho n n kinh t châu Á

đ i m t v i nhi u thách th c c a cu c kh ng ho ng toàn c u Theo d báo m i đây nh t

c a ADB, xu t kh u c a châu Á trong n m 2009 này s gi m 10,3%, kinh t châu Á (không bao g m Nh t B n) t ng tr ng 3,4% trong n m nay – th p nh t trong vòng 11

n m qua

Nguyên nhân ch y u c a cu c kh ng ho ng là M đã TDHTC hoàn toàn

nh ng h th ng giám sát tài chính ch a phát tri n t ng ng M đã n i l ng quy t c

cho vay và thiu c ch ki m soát đ i v i cho vay mua b t đ ng s n d i chu n, kèm theo nh ng m t trái c a công c ch ng khoán hóa (Securitization)

Tr c s lan nhanh và nh h ng l n c a kh ng ho ng toàn c u nh v y, dàn h p

x ng bao g m nh ng nhà làm lu t, chính tr gia, và h c gi đang cho r ng n n tài chính

t do nên h màn càng s m càng t t M c dù sau kh ng ho ng, ch a có nh ng công trình nghiên c u có quy mô l n v TDHTC nh ng theo th m dò c a t p chí nhà kinh t (The Economist) tháng 12-2008 v ý ki n nên hay không si t ch t tài chính, đ a ra k t qu : 41% cho r ng nên si t ch t và 59% nói không

Nh v y, sau kh ng ho ng, có 2 nhóm quan đi m v TDHTC, m t nhóm ng h

ti p t c m r ng TDHTC và m t nhóm khác cho r ng “ n n tài chính t do nên h màng càng s m càng t t” Chính quan đi m ng h quá m c v s t do c a th tr ng tài chính tr c đây nh c a M và IMF đã làm s p đ h th ng ngân hàng M và lan r ng

kh p th gi i

Theo th ng kê nh trên, đa s nghiêng v ti p t c n i l ng th tr ng tài chính v i

m t s b sung “quy đ nh nh nhàng” kích thích h th ng tài chính ph c v t t h n các

n n kinh t trên th gi i i di n cho khuynh h ng này là nhà kinh t Myron Scholes -

gi i th ng Nobel kinh t n m 1997- “Si t ch t là ch t Th l ng đi” Myron tin r ng ch

c n quy đ nh t ng v n b t bu c các ngân hàng s giúp h th ng ngân hàng tránh nguy

Trong khi đó thi u s đáng k v n cho r ng c n ph i tái thi t ch nh ng lu t l ch t

ch h n nh m qu n lý t t h th ng tài chính th ng có r i ro cao B i vì h th ng tài chính hi n nay quá l ng l o, n u không đ c tái quy đ nh, s x y ra m t cu c kh ng

ho ng t ng t i di n cho l p lu n này là Joseph Stiglitz (gi i th ng Nobel kinh t

n m 2001): "Si t ch t vì lòng tham luôn có đáy m i”

Stiglitz cho r ng v n đ tài chính không ch là c a các ng i tr c ti p ho t đ ng tài chính mà là vn đ c a toàn xã h i Rõ ràng khi ph Wall s p đ thì chính ph l y ti n dân đóng thu đ c u tr , vì v y c n ph i có nh ng đ o lu t cho v n đ này - nh ng đ o

lu t ch t ch h n

Chính ph các n c đã “qu c h u hóa” m t ph n các ngân hàng nh m t s can thi p nhà n c l n nh t t đ nh th chi n đ n nay vào th tr ng t do Làn sóng t do hóa th tr ng vào th p niên 80 đã t o ra t ng tr ng kinh t v t b c, nh ng c ng đ y

th gi i t i b v c c a kh ng ho ng tài chính, nh chúng ta đang tr i qua hi n nay

Stiglitz nói: “Trong bt c tr ng h p nào kh ng ho ng tài chính không ch nh

h ng nh ng ng i cho vay và con n mà còn c nh ng ng i “qua đ ng vô t i”

Nh ng ng i lao đ ng m t vi c khi kh ng ho ng tài chính x y ra d n đ n suy thoái kinh

t "

Nh v y, sau kh ng ho ng toàn c u, dù đa ph n các nhà kinh t trên th gi i v n

ng h m r ng TDHTC, tuy nhiên, bên c nh đó v n ph i có m t s “quy đ nh nh nhàng” nh m giúp h th ng tài chính ho t đ ng hi u qu h n c bi t, sau kh ng ho ng toàn c u, vai trò c a h th ng giám sát tài chính đ c đ cao h n và yêu c u phát tri n h

th ng giám sát tài chính t ng ng v i s phát tri n c a h th ng tài chính là đi u quan tâm c a nhi u chuyên gia kinh t Chính s s p đ h th ng tài chính M đã làm cho

th gi i có cách nhìn khác v vi c đ cao vai trò c a th tr ng t do tr c đây và vai trò

c a h th ng giám sát tài chính hi n nay

1.3 Kinh nghi m TDHTC m t s n c trên th gi i và bài h c cho Vi t Nam

Không có m t công th c chung chu n xác nào áp d ng cho t t c các n c khi ti n hành TDHTC Tuy nhiên, m t ch ng m c nh t đ nh, vi c tham kh o kinh nghi m và

nh ng bài h c th c t v vi c TDHTC m t s n c là c n thi t cho nh ng n c đi sau Xem xét nh ng m t tích c c và tiêu c c c a vi c TDHTC đã t ng di n ra các n c trên

th gi i, nghiên c u nh ng kinh nghi m TDHTC Trung Qu c (m t n c đang phát tri n và có nh ng đi u ki n kinh t xã h i và chính tr g n gi ng v i Vi t Nam), Canada (là n c phát tri n m nh, đã có quá trình TDHTC t lâu và c ng đã có nh ng thành t u

nh t đ nh, s h c h i đ c nhi u kinh nghi m trong vi c TDHTC) và m t s n c khác,

t đó rút ra m t s bài h c cho ti n trình TDHTC c a Vi t Nam trong giai đo n hi n nay

1.3.1 Kinh nghi m TDHTC Trung Qu c

i v i Trung Qu c đã xây d ng l trình TDHTC d a trên cách ti p c n c a ADB Trình t m c a th tr ng tài chính c a Trung Qu c đ c xây d ng trên c s th a nh n

s y u kém c a h th ng tài chính ngân hàng, đánh giá m c đ r i ro và th c hi n t do hóa th n tr ng, đ u tiên là khuy n khích đ u t tr c ti p n c ngoài, ti p theo là đ u t gián ti p n c ngoài vào th tr ng ch ng khoán, cu i cùng là t do hóa các kho n vay

n n c ngoài, c th là:

- Gi i quy t n x u đ h n ch r i ro cho các ngân hàng;

- Xây d ng th ch đ có h th ng lu t pháp công khai minh b ch;

- Gi i quy t khó kh n tài khóa đ gi m b t tình tr ng th t nghi p

T do hóa tài kho n v n là m c tiêu cu i cùng, Trung Qu c th c hi n có gi i h n

v i s giám sát ch t ch , nh t là đ i v i dòng v n ng n h n vào th tr ng ch ng khoán

và dòng v n ra V qu n lý n vay n c ngoài, Chính ph quy t đ nh h n m c vay n trung, dài hn hàng n m, quy đ nh th i h n tr n và lo i ti n vay và phân b cho các ngành ngh , khu v c

i v i h th ng ngân hàng: B n ngân hàng thu c s h u Nhà n c ki m soát trên

80% th ph n và th c hi n vi c phân ph i tín d ng d a trên k ho ch tín d ng c a trung

ng Các ngân hàng n c ngoài ch đ c phép ho t đ ng m t s vùng kinh t đ c

bi t Chính ph Trung Qu c không cho phép các ngân hàng đ u t n c ngoài m chi nhánh Ngân hàng n c ngoài có th ho t đ ng d i d ng liên doanh ho c 100% v n

n c ngoài n u đ c c quan có th m quy n cho phép và ph i g i 30% v n t i thi u vào Ngân hàng Nhân dân Trung Quc Ho t đ ng giao d ch c a ngân hàng n c ngoài ch

y u h n ch trong khuôn kh các ngo i t m nh Ngân hàng n c ngoài ch đ c th c

hi n các ho t đ ng d ch v bán buôn (wholesale banking) Tr c khi m chi nhánh, ngân hàng n c ngoài ph i có ít nh t 3 n m ho t đ ng d i d ng v n phòng đ i di n và ph i

có s v n ít nh t 100 tri u nhân dân t (NDT)

i v i th tr ng b o hi m: Th tr ng b o hi m còn nh bé và th ng tr b i các

công ty bo hi m Nhà n c Nhà n c quy t đ nh t l hoa h ng b o hi m a s ti n

b o hi m thu đ c đ c g i t i tài kho n có tính lãi Công ty bo hi m n c ngoài

mu n đ c c p phép ho t đ ng đ y đ ph i ch đ i trong kho ng th i gian 3 n m th m

đ nh S h u v n n c ngoài trong các công ty liên doanh ch gi i h n đ n 49% Vi c h i

h ng v n b h n ch nghiêm ng t Các hãng b o hi m n c ngoài b h n ch trong vi c

c nh tranh v i các công ty b o hi m th ng m i c a Nhà n c

i v i th tr ng ch ng khoán: Chính ph ki m soát giao d ch ch ng khoán c a

các công ty, doanh nghip s h u Nhà n c Các công ty n c ngoài kinh doanh trong

l nh v c ch ng khoán không đ c phép thành l p chi nhánh ho c công ty con, mà ch

đ c phép thành l p d i d ng liên doanh S h u v n n c ngoài đ c phép đ n 85% Các v n phòng đ i di n không đ c phép th c hi n ho t đ ng kinh doanh ch ng khoán

c a các công ty có v n n c ngoài ch đ c phép đ i v i lo i ch ng khoán có m nh giá

b ng ngo i t (Bshare) Không đ c phép th c hi n các giao d ch phái sinh (Options )

Vi c h i h ng l i nhu n ph i đ c chính ph phê duy t

- H n ch nhà đ u t n c ngoài ti p c n th tr ng tài chính n i đ a và đ ng th i h n

ch nhà đ u t n i đ a ti p c n th tr ng n c ngoài

- H n ch đ i v i n vay n c ngoài Trung Qu c quy đ nh các doanh nghi p n i đ a

c n đáp ng m t s tiêu chu n khi vay n n c ngoài Nh ng kho n vay này ph i có

đ c s ch ng nh n c a các c quan ch c n ng có liên quan, c ng nh các đi u ki n vay ph i đ c xem xét và ch p thu n b i SAFE

- H n ch đ i v i đ u t tr c ti p Các ho t đ ng đ u t tr c ti p ra bên ngoài do các t

ch c trong n c th c hi n ph i đ c s ch p nh n c a c quan chính ph có liên quan Ki m soát ch t ch h n đ i v i th t c phê chu n FDI nh m ng n ch n dòng

ch y c a ngu n v n không d a trên đ u t th t s

Nh v y, Trung Qu c đã có nh ng b c đi r t th n tr ng trong quá trình TDHTC,

mà quan tr ng là đã gi i quy t nh ng kho n n x u ngay t đ u, đã xây d ng m t l trình TDHTC m t cách t t , có nh ng quy đ nh khá ch c ch trong h th ng ngân hàng, c ng

nh đ i v i th tr ng b o hi m và th tr ng ch ng khoán i u này đã làm cho Trung

Qu c ít b nh h ng dây chuy n khi kh ng ho ng x y ra c bi t, Trung Qu c đã có

m c d tr ngo i h i khá cao, đây là ngu n l c đ gi i quy t nh ng b t n khi có bi n

đ ng v t giá trong quá trình TDHTC

1.3.2 Kinh nghi m t do hóa d ch v tài chính Canada

Canada là m t trong nh ng n c có trình đ phát tri n kinh t cao trên th gi i (là thành viên c a kh i G7) v i t cách thành viên lâu đ i c a OECD, GATT và NAFTA Tuy m c đ m c a th tr ng ngày càng tr nên thông thoáng, song vi c m c a th

tr ng d ch v tài chính Canada c ng không có ngh a là t do hoá hoàn toàn

V h th ng ngân hàng:Tr c khi tham gia ký k t hi p đ nh v th ng m i d ch v

tài chính gi a các n c thành viên WTO (n m 1997), c m t th i k dài Canada áp d ng

lu t 10/25 trong l nh v c ngân hàng Lu t này quy đ nh cá nhân (t ch c) n c ngoài không đ c phép s h u quá 10% (25%) b t k lo i c phi u nào c a m t ngân hàng

nh t đ nh đ c thành l p theo m t đi u kho n riêng (Schedule I) Bên c nh đó, vi c m chi nhánh ho c v n phòng đ i di n tr c ti p t các ngân hàng n c ngoài là đi u không

th Các ngân hàng n c ngoài mu n ho t đ ng t i Canada ph i thành l p d i hình th c công ty con hot đ ng b ng v n đ c l p c a chính công ty con đó theo m t đi u kho n riêng (Shcedule II) và không đ c tham gia vào các ho t đ ng d ch v bán l Nh ng h n

ch này là nh ng tr ng i đáng k đ i v i s thâm nh p c a các ngân hàng n c ngoài,

nh ng đ ng th i l i đ c coi là nh ng bi n pháp an toàn cho s ho t đ ng c a các ngân hàng n i đ a tránh đ c s c nh tranh và đ m b o tính ch quy n đi u hành c a chính

ph trong m t ch ng m c nh t đ nh

Các ngân hàng đ c thành l p theo Schedule I đ u là nh ng ngân hàng l n có m ng

l i toàn qu c v i h n 8000 chi nhánh, n m gi trên 90% tài s n c a toàn b ngành ngân hàng và ch y u do ng i Canada s h u Nh ng công ty con c a các ngân hàng n c ngoài đ c thành l p theo Schedule II ch chi m m t th ph n nh và chuyên bi t trong

m t s l nh v c nh d ch v đ u t , d ch v vay tr , thanh toán đ i v i các doanh nghi p kinh doanh

s h u v n ho c quy n đi u hành Ch ng h n, Canada đòi h i t t c các d ch v b o hi m

ph i đ c th c hi n thông qua hình th c hi n di n th ng m i (Commercial presence)

M t s bang (nh Quebec) quy đ nh ng i không ph i là c dân Canada không đ c phép s h u (gián ti p hay tr c ti p) quá 30% c phi u có quy n b u c n u không có s

ch p thu n c a c p b tr ng (Ministerial Approval) M t s bang khác không c p gi y phép ho t đ ng đ i lý b o hi m cho nh ng ng i không ph i là c dân thu c bang đó,

ho c m t kho n thu đ c bi t s đ c áp d ng đ i v i kho n hoa h ng b o hi m thu n tr cho ng i không ph i là đ i t ng c trú Canada Quebec còn yêu c u ba ph n t thành viên ca h i đ ng qu n tr ph i là công dân Canada và ph n l n ph i đ nh c t i Quebec…